Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych pochodnych merkaptoacylowych pod¬ stawionych prolin, a mianowicie nowych etero- i tioetero-merkaptoacylo-prolin o wzorze 1, w któ¬ rym grupa X—Rt znajduje sie w pozycji 3- lub 4- pierscienia; X oznacza atom tlenu lub siarki; R oznacza atom wodoru lub nizszy rodnik alki¬ lowy; R oznacza nizszy rodnik alkilowy, nizszy rodnik alkenylowy, nizszy rodnik alkinylowy, fenylowy, podstawiony rodnik fenylowy, rodnik fenylo-(niz- szy)alkilowy lub rodnik (podstawiony)fenylo-(niz- szy)alkilowy; Rj \ R» kazdy niezaleznie oznacza atom wodoru, nizszy rodnik alkilowy i trójfluorometylowy, R4 oznacza atom wodoru, grupe R5—CO—, w której R5 oznacza nizszy rodnik alkilowy, fenylowy lub fe- nylo-/nizszy/-alkilowy; n oznacza liczbe o wartosci 0, 1 lub 2; oraz ich soli.W najszerszym aspekcie, sposób wedlug wyna¬ lazku odnosi sie do wytwarzania etero- i tioetero- -merkaptoacyloprolin o powyzszym wzorze 1, sto¬ sowanych jako substancje czynne w srodkach far¬ maceutycznych przeciwko nadcisnieniu krwi.Termin „nizszy rodnik alkilowy", stosowany w definicji symboli R, Rlf R* i R3, oznacza rodniki weglowodorowe o lancuchu prostym lub rozgale¬ zionym, zawierajace do siedmiu atomów wegla, na przyklad rodnik metylowy, etylowy, propylowy, izopropylowy, butylowy, izobutylowy, Illrz.-butylo- wy, pentylowy, izopentylowy itd. Korzystnymi niz¬ szymi rodnikami alkilowymi sa rodniki zawiera- 5 jace do czterech atomów wegla, a najkorzystniej¬ szymi — rodnik metylowy i etylowy.Termin „nizszy rodnik alkenylowy", stosowany do okreslenia rymbolu Ri, oznacza rodniki weglo¬ wodorowe z jednym wiazaniem nienasyconym, i* o lancuchu prostym lub rozgalezionym, zawieraja¬ ce 2 do 7 atomów wegla, takie jak rodnik etenylo- wy, propenylowy, izopropenylowy, butenylowy i tym podobne.Nizszymi rodnikami alkinylowymi sa grupy we- i» glowodorowe o lancuchu prostym lub rozgalezio¬ nym, zawierajace 2 do 7 atomów wegla, posiada- ajce jedno potrójne wiazanie, np. rodnik propargi- lowy. Korzystnymi nizszymi rodnikami alkenylo- wymi sa grupy o 2 do 5 atomach wegla, a korzyst¬ no nymi nizszymi rodnikami alkinylowymi — rodnik o od 3 do 4 atomów wegla.Termin „podstawiony rodnik fenylowy" i „rod¬ nik (podstawiony)fenylo-(nizszy)alkilowy", stosowa¬ ny w definicji symbolu Ri, oznacza, ze w pierscie- 25 niu fenylowym znajduje sie jeden lub dwa, korzy¬ stnie jeden podstawnik. Podstawnikami, znajduja¬ cymi zastosowanie w zwiazkach wytwarzanych spo¬ sobem wedlug wynalazku, sa nizsze rodniki alki¬ lowe o 1 do 4 atomach wegla, zwlaszcza rodnik me- M tylowy, nizsze rodniki alkoksy o 1 do 4 atomach 118 3863 118 386 4 wegla, zwlaszcza metoksy, nizsze rodniki alkilotio o 1 do 4 atomach wegla, zwlaszcza metylotio, ato¬ my chlorowca, zwlaszcza chloru lub fluoru, rodnik trójfluorometylowy, acetyloksy i grupa hydroksy.Rodnik fenylowy, podstawiony grupa hydroksy i rodniki fenylo hydrolize odpowiedniego zwiazku fenylowego, pod¬ stawionego grupa acetyloksy, w ostatnim etapie procesu syntezy.Termin „chlorowiec" obejmuje cztery znane pier¬ wiastki, to jest atom chloru, bromu, fluoru i jodu, przy czym korzystnymi sa atomy chloru, bromu i fluoru.Termin „rodnik fenylo-(nizszy)alkilowy", stoso¬ wany w definicji symboli Ri i R5, obejmuje takie grupy, jak grupa o wzorze 12, w którym n ozna¬ cza liczbe calkowita o wartosci od 1 do 4. Korzyst¬ nymi rodnikami fenylo-(nizszy)alkilenowymi sa rod¬ niki fenylometylowy i fenyloetylowy, zwlaszcza fe- nylometylowy.Nizszymi grupami alkanoilowymi, okreslonymi przy pomocy wzoru R5—CO—, sa grupy, posiada¬ jace rodniki kwasowe nizszych kwasów tluszczo¬ wych o 2 do 7 atomach wegla, na przyklad acety- lowy, propionylowy, butyrylowy, izobutyrylowy i tym podobne. Korzystne nizsze grupy alkanoilo- we zawierajace do czterech atomów wegla, a szcze¬ gólnie korzystna jest grupa acetylowa. Podobnie, gdy R5 w grupie R5—CO— oznacza rodnik fenylo- -(nizszy)alkilowy, to szczególnie korzystnym jest rodnik benzoilowy.Gwiazdka we wzorze 1 oznaczone jest centrum asymetrii, wystepujace w pierscieniu prolinowym.Oczywiscie, dodatkowe centrum asymetrii moze wystepowac w merkaptanowym lancuchu bocznym, w zaleznosci od podstawników R3 i Rj. Produkty o wzorze 1 wystepuja wiec w odmianach stereoizo- merycznych lub w ich mieszaninach racemicznych.Wszystkie one sa wytwarzane sposobem wedlug wynalazku.W opisanej nizej syntezie, prowadzonej sposobem wedlug wynalazku, mozna stosowac racemat lub jedna z odmian enancjomorficznych jako materia¬ ly wyjsciowe.'Jesli w syntezie stosowany jest racemiczny mate¬ rial wyjsciowy, to steroizomery, otrzymane w pro¬ dukcie koncowym, moga byc rozdzielone znanymi metodami chromatografii lub frakcjonowanej kry¬ stalizacji. Obecnosc grupy X—Ri prowadzi równiez do izomerii cis-trans.Centrum asymetrii w pierscieniu prolinowym ma korzystnie konfiguracje L, a jezeli centrum asymetrii wystepuje w merkaptoacylowym lan¬ cuchu bocznym, to ma ono korzystnie konfigura¬ cje D.Korzystnymi zwiazkami, wytwarzanymi sposo¬ bem wedlug wynalazku, sa te zwiazki o wzorze 1, w którym R oznacza atom wodoru; Ri oznacza niz¬ szy rodnik alkilowy o 1 do 3 atomach wegla lub rodnik o wzorze 13, w którym p oznacza zero, 1 lub 2, oraz R« oznacza atom wodoru, rodnik metylowy, metoksy, metylotio, atom chloru, fluoru, rodnik trójfluorometylowy lub grupe hydroksy; R* ozna¬ cza atom wodoru, rodnik metylowy lub trójfluoro¬ metylowy; R9 oznacza atom wodoru; n oznacza licz¬ be o wartosci zero lub jeden; oraz R4 oznacza atom wodoru.Korzystnymi zwiazkami posrednimi sa powyzsze zwiazki, w których R4 oznacza rodnik acetylowy lub benzoilowy, a zwlaszcza acetylowy.Najkorzystniejszymi sa te sposród powyzszych zwiazków, wytwarzanych sposobem wedlug wyna¬ lazku, o wzorze 1, w których X oznacza atom tle¬ nu; Rx oznacza rodnik metylowy lub etylowy, zwlaszcza metylowy; n ma wartosc 1; Rg oznacza atom wodoru lub rodnik metylowy, zwlaszcza me¬ tylowy; Rs oznacza atom wodoru; Ra oznacza atom wodoru; oraz grupa —XRi znajduje sie w pozycji 4 pierscienia proliny, zwlaszcza w którym grupa —XRi znajduje sie w konfiguracji cis.Wedlug wynalazku etery i tioetery o wzorze 1 wytwarza sie przez sprzeganie etero- i tioetero- -prolin o wzorze 2 z kwasem lub jego chemicznym odpowiednikiem o wzorze 3, z wytworzeniem pro¬ duktu o wzorze 1, przy czym w przytoczonych wzo¬ rach wszystkie podstawniki maja wyzej podane znaczenie.Reakcje te mozna prowadzic w obecnosci srodka sprzegajacego, takiego jak dwucykloheksylokarbo- dwuimid lub im podobne, albo kwas moze byc uaktywniany przez wytworzenie jego mieszanin bezwodnika, symetrycznego bezwodnika, halogenku kwasowego, aktywnego estru lub przez zastosowa¬ nie odczynnika Woodwarda K, N-etoksykarbonylo- -2-etoksy-l,2-dwuhydroksychinoliny lub im podob¬ nych zwiazków.Przeglad metod acylowania znalezc mozna w „Methoden der Organischen Chemie" (Haouben- -Weyl), Tom XV, czesc II, str. 1 i nastepne (1974).Halogenek kwasowy, zwlaszcza chlorek kwasowy o wzorze 3 korzystnie poddaje sie reakcji z kwa¬ sem o wzorze 2.Zwiazki estrowe o wzorze 1, to znaczy zwiazki, w których R oznacza rodnik alkilowy, przetwarza sie ewentualnie znanymi sposobami w wolny kwas, to znaczy w zwiazki, w których R oznacza atom wodoru. Na przyklad, jesli R oznacza rodnik Illrz.- -butylowy, to przez traktowanie kwasem trójfluo- rooctowym i anizolem otrzymuje sie wolny kwas.Produkt o wzorze 1 korzystnie wyodrebnia sie i oczyszcza przez krystalizacje, np. przez wytwo¬ rzenie soli dwucykioheksyloaminowej i nastepne przetworzenie soli w wolny kwas przez traktowa¬ nie wodnym roztworem kwasu, takiego jak kwasny siarczan potasu.Produkt o wzorze 1, posiadajacy grupe acylowa Rb—CO— przetwarza sie ewentualnie w produkt o wzorze 1, w którym R4 oznacza atom wodoru, znanymi sposobami hydrolizy lub amonolizy.Estry o wzorze 1, w którym R oznacza nizszy rodnik alkilowy, wytwarza sie ze zwiazków o cha¬ rakterze kwasu karboksylowego, to znaczy takich, w których R oznacza atom wodoru, za pomoca zna¬ nych sposobów estryfikacji, na przyklad przez estryfikacje przy pomocy dwuazoalkanu, takiego jak dwuazometan, l-alkilo-3-p-tolilo-triazenu, jak l-n-butylo-3-p-tolilo-triazen i tym podobnych.Prolinowe substraty o wzorze 2 wytwarzac mozna róznymi sposobami. Na przyklad, hydroksy- lub 10 15 20 25 30 35 40 50 55. 60118 386 5 6 merkapto-proline o wzorze 4 acyluje sie srodkiem acylujacym, takim jak bezwodnik kwasu octowe¬ go, chlorek acetylu, bezwodnik kwasu propiono- wego, bezwodnik kwasu maslowego, chloromrów- czan benzylu itp., jaki potrzebny jest do ochrony azotu. Grupe Ri wprowadza sie nastepnie przez re¬ akcje zwiazku o wzorze 4 w postaci N— chronionej, z halogenkiem o wzorze Ri—hal, w którym hal oznacza atom chlorowca, korzystnie jodu, w obec¬ nosci tlenku srebra, wodorku sodu, wodorotlenku sodu lub innych, z wytworzeniem przejsciowego zwiazku o wzorze 5.Hydroliza alkaliczna zwiazku o wzorze 5, zasada taka jak wodorotlenek baru, wodorotlenek sodu, wodorotlenek potasu lub im podobne, prowadzi do wytworzenia wolnego kwasu (COOH), po czym hy¬ droliza nieorganicznym kwasem, takim jak kwas siarkowy, daje zwiazek wyjsciowy o wzorze 2.Inny sposób wytwarzania prolinowych substra- tów o wzorze 2 polega na tym, ze ester tolueno-4- -sulfonyloksylowy proliny o ochronianym atomie N, korzystnie ester metylowy o wzorze 6, traktuje sie sola sodowa o wzorze 7, otrzymujac zwiazek przejsciowy o wzorze 8. We wzorze 6 symbol Ts oznacza grupe tosylowa o wzorze 14, a do ochrony azotu stosowana jest grupa benzyloksykarbonylo- wa, stanowiaca korzystna grupe ochronna, badz tez inne powszechnie stosowane acylowe grupy ochron¬ ne.Jesli w tej reakcji grupa tosyloksylowa wyste¬ puje w konfiguracji cis, to grupa XRi bedzie wy¬ stepowac w konfiguracji trans, oraz jezeli grupa tosyloksylowa wystepuje w konfiguracji trans, to grupa XRi wystapi w konfiguracji cis. Posredni zwiazek o wzorze 8 poddaje sie nastepnie usunie¬ ciu alkilowej grupy estrowej i nastepnie poddaje reakcji z bromowodorem, otrzymujac sól HBr pro- linowego substratu o wzorze 2, która moze byc na¬ stepnie sprzegana z kwasem, korzystnie chlorkiem kwasowym o wzorze 3.Prolinowe materialy wyjsciowe o wzorze 2, w których X oznacza atom siarki, a grupa XRi znaj¬ duje sie w pozycji —3 proliny, moga byc równiez wytwarzane przez traktowanie estru 1,2-dehydro- prolinowego, korzystnie IIIrz.-butylowego o wzorze 9 srodkiem acylujacym, takim jak chloromrówczan benzylu, chlorek acetylu itd., z otrzymaniem zwiaz¬ ku 4,5-dehydro o wzorze 10, który nastepnie pod¬ daje sie reakcji, prowadzacej do zwiazku o wzorze 11, w którym podstawnik —S—Rx ma konfiguracje trans. Grupy ochronne N i grupy alkilowe sa na¬ stepnie usuwane, z uzyskaniem zadanego materia¬ lu wyjsciowego.Prolinowe materialy wyjsciowe o wzorze 2, w którym Ri oznacza rodnik fenylowy, podstawiony rodnik fenylowy, fenylo-(nizszy)alkilowy lub (pod- stawiony)fenylo-(nizszy)alkilowy moga byc równiez wytwarzane przez traktowanie estru benzylowego proliny chronionej przy atomie N o wzorze 4, alko¬ holem Ri—OH w obecnosci trójfenylofosfiny i dwu- etyloazokarboksylanu, wedlug procedury Bittnera i wsp., Chemistry and Industry z 15 marca 1975 r., na stronie 281. Przez usuniecie grupy ochronnej-N oraz estrowej grupy benzylowej otrzymuje sie ma¬ terial wyjsciowy o wzorze 2.Dodatkowe objasnienia na temat sposobów wy¬ twarzania materialów wyjsciowych i zwiazków przejsciowych znalezc mozna w nastepujacych pu¬ blikacjach: Ondetti i wsp., opisy patentowe Sta¬ nów Zjednoczonych Ameryki nr 4046889, 4105776 oraz 4154935; Neuberger, J. Chem. Soc, 1945, str. 429—432; Patchett i wsp., J. Amer. Chem. Soc. 79, str. 185—192 (1957); Baer i wsp., Can J. Biochem. and Phys., 37, str. 583—587 (1959); Sheehan i wsp., J. Amer. Chem. Soc. 85, str. 3863—3865 (1963); Ma- gerlein, J. Med. Chem. 10, str. 1161—1163 (1967).Zilustrowane tam procedury moga byc stosowane jako ogólne metody syntezy i konwersji przestrzen¬ nej zwiazków stosowanych w sposobie wedlug wy¬ nalazku.Dodatkowe szczególy doswiadczalne zamieszczo¬ ne sa w przykladach, stanowiacych opis korzyst¬ nych wersji wykonania sposobu wedlug wynalaz¬ ku i sluza równiez za modele procesów wytwarza¬ nia innych zwiazków tej grupy.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku tworza sole zasadowe z licznymi zasadami nie¬ organicznymi lub organicznymi. Jonami, wywodza¬ cymi sie z takich zasad, tworzacymi sól, moga byc jony metali, np. glinu, jony metali alkalicznych, takich jak sód lub potas, jony metali ziem alka¬ licznych, takich jak sód lub potas, jony metali ziem alkalicznych, takich jak wapn lub magnez, albo jon soli aminowej, sposród których wiele mozna sto¬ sowac w tym celu, na przyklad aryloalkiloaminy, jak dwubenzyloamina, N,N-dwubenzyloetylenoami- na, nizsze alkiloaminy, jak metyloamina, IHrz.-bu- tyloamina, prokaina, (nizszy)alkilo-piperydyny, jak N-etylopiperydyna, cykloalkiloaminy, jak cyklohe- ksyloamina lub dwucykloheksyloamina, 1-adaman- tanamina, benzatyna lub sole pochodne aminokwa¬ sów, jak arginina, lizyna lub im podobne.Korzystnymi sa, dopuszczalne pod wzgledem fi¬ zjologicznym, sole, takie jak sodowa lub potasowa, których zastosowanie lecznicze opisano nizej. Te oraz inne sole, które nie musza byc dopuszczalne pod wzgledem fizjologicznym, stosowane sa do wy¬ odrebniania lub oczyszczania produktu mozliwego do przyjecia dla opisanych wyzej celów, tak jak to zilustrowane jest w przypadku soli dwucykloheksy- loaminowej oraz cykloheksyloaminowej w przykla¬ dach.Sole wytwarza sie przez reakcje postaci kwaso¬ wej zwiazku z równowazna iloscia zasady dostar¬ czajacej zadanego jonu zasadowego w srodowisku, w którym wytraca sie sól lub w srodowisku wod¬ nym i nastepna liofilizacje. Wolna postac kwasowa moze byc otrzymana z soli znanymi sposobami zobojetniania, np. przy uzyciu kwasnego siarczanu wapnia, kwasu solnego itd.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku inhibituja proces przemiany dekapeptydu an- giotensyny I w angiotensyne II i dzieki temu znaj¬ duja zastosowanie do obnizania lub lagodzenia nad¬ cisnienia krwi.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku oddzialuja w procesie kolejnych przemian: re- nina —? angiotensynogen —? angiotensyna I —? angiotensyna II przez inhibitowanie dzialania en¬ zymu przetwarzajacego angiotensyne i zmniejsze- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60118 386 7 8 nie natezenia lub wstrzymanie procesu powstawa¬ nia podnoszace} cisnienie substancji angiotensyna II. Tak wiec, przez podawanie skutecznie obniza¬ jacej nadcisnienie krwi ilosci srodka zawierajacego jeden lub kombinacje wiekszej liczby zwiazków o wzorze 1 lub ich sold dopuszczalnych pod wzgledem fizjologicznym, nadcisnienie krwi u ssa¬ ków nie cierpiacych ulega obnizeniu lub zlagodze¬ niu.Do obnizenia cisnienia krwi, jak stwierdzono w opisanych przez S.L. Engela T.R.Schaeffera, M.H.Waugha i B.Rubina w Proc.Soc.Exp.Biol.Med. 143, 483 (1973) doswiadczeniach na zwierzetach, poda¬ wac nalezy zwiazek wytwarzany sposobem wedlug wynalazku w dawce jednorazowej lub korzystnie w dwóch do czterech rozdzielonych dawkach dziennych, liczonych w stosunku do wartosci pod¬ stawowej od okolo 0,1 do okolo 100 mg na kilogram dziennie, korzystnie okolo 1 do 50 mg na kilogram dziennie.Substancje czynna korzystnie jest podawac do¬ ustnie, lecz pozajelitowe drogi podawania, na przyklad podskórnie, domiesniowo lub dootrzew- nowo, tez moga znajdowac zastosowanie.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku moga byc stosowane dla spowodowania obni¬ zenia nadcisnienia krwi jako substancja czynna srodków w postaci tabletek, kapsulek lub eliksi¬ rów do podawania doustnego, albo wyjalowionych roztworów lub zawiesin do podawania pozajelito¬ wego. Okolo 10 do okolo 500 mg zwiazku lub mie¬ szaniny zwiazków o wzorze 1 lub soli mozliwej do zastosowania ze wzgledów fizjologicznych, przera¬ bia sie z fizjologicznie dopuszczalna zaróbka, nos¬ nikiem, rozcienczalnikiem, lepiszczem, srodkiem konserwujacym, stabilizatorem, srodkiem zapacho¬ wym itd., w dawce jednostkowej odpowiadajacej dawkom stosowanym w farmaceutyce. Ilosc czyn¬ nej substancji w tych srodkach lub preparatach jest dobierana w sposób zapewniajacy uzyskanie odpowiedniej dawki w podanym powyzej zakresie wartosci.Typowymi srodkami pomocniczymi, które moga byc stosowane w tabletkach, kapsulkach i tym po¬ dobnych, sa nastepujace substancje: lepiszcze, ta¬ kie jak guma tragakantowa, guma arabska, skro¬ bia kukurydziana lub zelatyna; rozcienczalnik, taki jak fosforan dwuwapniowy lub mikrokrysta¬ liczna celuloza; srodek powodujacy rozpadanie sie, taki jak skrobia kukurydziana, skrobia ziemnia¬ czana, kwas alginowy i tym podobne; srodek sma¬ rujacy, taki jak stearynian magnezu; srodek slo¬ dzacy, taki jak sacharoza, laktoza lub sacharyna; srodek zapachowy, taki jak olejek mietowy, ole¬ jek starzeslowy lub wisniowy.W przypadku, gdy dawka jednostkowa ma po¬ stac kapsulek, to moze ona zawierac oprócz mate¬ rialów powyzszego typu, równiez nosnik ciekly, taki jak olej tluszczowy. W sklad srodków wcho¬ dzic moga ponadto rózne inne materialy, na przy¬ klad jako warstwa powlekajaca, badz tez jako sub¬ stancja uzyta dla zmodyfikowania fizycznej po¬ staci dawki jednostkowej.Tabletki moga byc na przyklad powlekane sze¬ lakiem, cukrem lub dwiema tymi substancjami jednoczesnie. Syrop lub eliksir moga zawierac zwiazek czynny, sacharoze jako srodek slodzacy, metylo- i propylo-parabeny jako srodki konser¬ wujace, barwnik oraz srodek zapachowy, taki jak 5 wisniowy lub pomaranczowy.Wyjalowione srodki do wstrzykiwania moga byc sporzadzane sposobami znanymi w praktyce far¬ maceutycznej, przez rozpuszczanie lub wytwarza¬ nie zawiesiny substancji czynnej w zaróbce takiej io jak woda do zastrzyków, naturalny olej roslinny, taki jak olej sezamowy, olej kokosowy, olej ora- chidowy, olej bawelniany.Nastepujace przyklady ilustruja korzystne wer¬ sje wykonania sposobu wedlug wynalazku. Sluza 15 one równiez za modele dróg wytwarzania innych zwiazków z danych grup, które moga byc wytwa¬ rzane, gdy zastapi sie dane substraty reakcji od¬ powiednio podstawionymi analogami. Wszystkie wartosci temperatury podane sa w stopniach Cel- 30 sjusza.Przyklad I. Synteza l-(3-acetylotio-l-ketopro- pylo)-trans-4-metoksy-Li-proliny a) N-acetylo-trans-4-hydroksy-L-prolina Zawiesine 26,2 g (0,2 mola) trans-4-hydroksy-L- proliny w 400 ml kwasu octowego miesza sie i traktuje 26 ml bezwodnika kwasu octowego. Sta¬ la substancja ulega stopniowemu rozpuszczeniu w ciagu dwugodzinnego okresu mieszania w tem¬ peraturze pokojowej. Roztwór przenosi sie do kol¬ by o pojemnosci 2 litrów i rozpuszczalnik usuwa na wyparce obrotowej przy temperaturze lazni 45°.Pozostalosc o konsystencji syropu (57,5 g) rozcien¬ cza sie 100 ml eteru i otrzymuje krystaliczna sta¬ la substancje. Po schlodzeniu i przetrzymaniu do nastepnego dnia, substancje stala odsacza sie, przemywa oziebionym eterem i suszy w eksykato- rze. Material ten (35,7 g) rozdrabnia sie na proszek i stosuje do sporzadzania zawiesiny w 100 ml ete¬ ru, oziebia i odsacza, otrzymujac 33,8 g (98%) N-acetylo-trans-4-hydroksy-L-proliny o tempera¬ turze topnienia 128—131°.Przekrystalizowanie 0,5 g tego materialu z 5 ml tf acetonitrylu dostarcza 0,45 g bezbarwnej substan¬ cji stalej o temperaturze 130—132°; [a]g—92° (c, 1% w EtOH). b) Ester metylowy N-acetylo-trans-4-metoksy- -L-proliny M Mieszanine 30,0 g (0,17 mola) N-acetylo-trans- -4-hydroksy-L-proliny i 130 g, tlenku srebra roz¬ drabniania sie w mozdzierzu i te jednorodna mie¬ szanine dodaje sie do kolby o pojemnosci 1 litra, zawierajacej 300 ml acetonu. Zawiesine miesza sie, 55 zadaje porcjami lacznie 130 ml jodku metylu i tem¬ perature utrzymuje na poziomie ponizej 40°, przez oziebienie na lazni z zimna woda. Mieszanine mie¬ sza sie w ciagu 7 godzin i pozostawia do nastepne¬ go dnia. oo Substancje stala odsacza sie, przemywa doklad¬ nie acetonem i przesacz zateza na wyparce obroto¬ wej, otrzymujac 38,3 g pozostalosci o konsystencji syropu. Te ostatnia rozpuszcza sie ponownie w 350 ml acetonu i ponownie traktuje 130 g tlen- os ku srebra oraz 130 ml jodku metylu, otrzymujac118 386 9 10 41 g pozostalosci. Pozostalosc te destyluje sie, otrzy¬ mujac 32,2 g destylatu o temperaturze wrzenia 130—140° pod cisnieniem 39,99 Pa.Po rozpuszczeniu w 30 ml cykloheksanu i ozie¬ bieniu otrzymuje sie prawie bezbarwna stala sub¬ stancje, stanowiaca ester metylowy N-acetylo- -trans-4-metoksy-L-proliny, w ilosci 31,4 g, o tem¬ peraturze topienia 71—75°. Po przekrystalizowaniu z 31 ml octanu metylu otrzymuje sie 25,1 g (66%) bezbarwnej stalej substancji o temperaturze 76— —77°;'[a]g-83° (c, 1% w EtOH). c) trans-4-metoksy-L-prolina Do roztworu 27,0 g (0,085 mola) bsmiowodnego wodorotlenku baru w 525 ml wody (okolo 3,3 N) dodaje sie mieszajac 11,0 g (0,05 mola) estru mety¬ lowego N-acetylo-trans-4-metoksy-L-proliny. Pow¬ stajacy roztwór miesza sie w temperaturze 18—20° w ciagu 3 godzin, oziebia i traktuje rozcienczonym kwasem siarkowym (8,8 g stezonego H*S04 w 20 ml wody). Zawiesine kwasowa pozostawia sie do na¬ stepnego dnia.Mieszanine przesacza sie przez gruba warstwe celitu, otrzymujac „mleczny" przesacz. Ten ostatni zateza sie na wyparce obrotowej w temperaturze 50°, stosujac pompe wysokoprózniowa i otrzymuje 121 g mlecznej pozostalosci. Material ten traktuje sie rozcienczonym kwasem siarkowym (19,0 g ste¬ zonego H2SO4 w 75 ml wody) i otrzymana miesza¬ nine miesza sie i ogrzewa w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu 3 godzin. Po schlo¬ dzeniu do temperatury 30°, mieszanine zadaje sie stopniowo 48 g osmiowodnego wodorotlenku baru i nastepnie koryguje odczyn do wartosci pH od 6,0 do 4,0 przy pomocy rozcienczonego kwasu siar¬ kowego. Nastepnego dnia mieszanine przesacza sie przez gruba warstwe celitu."Mleczny" przesacz zateza sie w podany wyzej sposób, otrzymujac 50 g bezbarwnej suchej pozo¬ stalosci. Pozostalosc te rozpuszcza sie w 200 ml goracego chloroformu i przesacza przez zloze celi- towe dla usuniecia siarczanu barowego. Lekko metny przesacz zateza sie na obrotowej wyparce, otrzymujac 17,7 g zelatynowatego materialu, z któ¬ rego sporzadza sie zawiesine w 100 ml eteru i prze¬ sacza, otrzymujac 7,5 g (94%) prawie bezbarwnej stalej substancji o temperaturze topnienia 185— —190° (z rozkladem). Z materialu tego sporzadza sie zawiesine w 30 ml cieplego acenitrylu, oziebia i przesacza, otrzymujac 4,0 g (50%) bezbarwnej sta¬ lej substancji, to jest trans-4-metoksy-L-proliny o temperaturze topnienia 209—211° (z rozkladem); [a]g-75° (c, 1% w EtOH). d) l-(acetylotio-l-ketopropylo)-trans-4-metoksy- -L-prolina Roztwór 3,5 g (0,024 mola) trans-4-metoksy-L- -proliny w 50 ml wody miesza sie, schladza do tem¬ peratury 5° i dodaje 3 g weglanu sodu. Mieszanine te traktuje sie roztworem 4,0 g (0,024 mola) chlor¬ ku 3^acetylotiopropionylowego w 5 ml eteru w prze¬ ciagu 10 minut, dodajac w miedzyczasie 3 g wegla¬ nu sodu w celu utrzymania wartosci pH okolo 8,0.Mieszanine miesza sie w lazni lodowej w ciagu nastepnej 1 godziny, dodaje 25 ml wody i nastep¬ nie roztworu 5 ml stezonego kwasu solnego w 25 ml wody (wywiazanie sie C02). Silnie kwasny roz¬ twór wysyca sie chlorkiem sodu i ekstrahuje przy uzyciu 50 ml octanu etylu (czterokrotnie). Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), przesacza i roz- • puszczalnik odparowuje, otrzymujac 6,0 g (90%) bezbarwnej, syropowatej l-(3-acetylotio-l-ketopro- pylo)-trans-4-metoksy-L-proliny.Kwas ten rozpuszcza sie w 25 ml octanu etylu i traktuje 4,7 g dwucykloheksyloaminy, otrzymujac ln roztwór, który w ciagu krótkiego czasu ulega ze¬ staleniu. Dodaje sie dalsze 15 ml octanu etylu i mieszanine trawi na lazni parowej, oziebia i prze¬ sacza, otrzymujac 8,7 g soli dwucykloheksyloami- nowej o temperaturze topnienia 170—172°. Po wy- 15 krystalizowaniu z 60 ml acetonitrylu otrzymuje sie 8,3 g (75%) bezbarwnej stalej substancji o tempe¬ raturze topnienia 171—173°; [a]" -35° (c, 1% w EtOH).Sól dwucykloheksyloaminowa jest przetwarzana 20 w l-(3-acetylotio-l-ketopropylo)-trans-4-metoksy- -L-proline przez sporzadzenie zawiesiny z 8,0 g tego zwiazku w 60 ml octanu etylu, oziebionego w lazni lodowej i traktowanie w kolejnych por¬ cjach lacznie 60 ml 10% kwasnego siarczanu pota¬ su. Przezroczyste warstwy oddziela sie i czesc wodna ekstrahuje przy uzyciu octanu etylu (2X).Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), przesa¬ cza i rozpuszczalnik odparowywuje, otrzymujac 4,6 g (80%) bezbarwnego syropu. 30 P r z y k la d II. l-(3-merkapto-l-ketopropylo)- -trans-4-metoksy-L-prolina Do l-(3-acetylotio-l-ketopropylo)-trans-4-meto- ksy-L-proliny, otrzymanej w przykladzie I (4,6 g; J5 0,017 mola), dodaje sie oziebionego roztworu stezo¬ nego amoniaku w 22 ml wody. Zasada rozpuszcza sie w ciagu okolo 30 minut i otrzymany produkt pozostawia sie na okres 2 godzin w atmosferze ar¬ gonu w temperaturze pokojowej. Roztwór ten ^ oziebia sie, ekstrahuje przy uzyciu octanu etylu (2X) i ekstrakt octanowy odrzuca. Roztwór pokry¬ wa sie ponownie warstwa 25 ml octanu etylu i za¬ kwasza 17 ml kwasu solnego, rozcienczonego w pro¬ porcji 1:1. 45 Mieszanine wytrzasa sie, rozdziela i faze wodna ekstrahuje 25 ml octanu etylu (3X). Fazy organicz¬ ne laczy sie, suszy (MgS04), przesacza i rozpuszczal¬ nik usuwa na wyparce obrotowej, otrzymujac 2,3 g (59%) bezbarwnego syropu l-(3-merkapto-l-keto- 50 propylo)-trans-4-metoksy-L-proliny; [ 1% w EtOH); Rf 0,49 (MeOH na zelu krzemionko¬ wym, wizualizacja przy uzyciu odczynnika nitro- prusydkowego).Sklad chemiczny dla C9Hl5NO4S-l/4Ha0: M Obliczony: C, 45, 46; H, 6,57; N, 5, 87; S, 13,48.Znaleziony: C, 45, 42; H, 6,78; N, 5,96; S, 13, 27.Dodatkowe 1,1 g produktu (razem 3,4 g — 87%) otrzymuje sie przez wysycanie fazy wodnej chlor¬ kiem sodu i ekstrakcje przy pomocy 25 ml octanu w etylu (2X).Sól sodowa tworzy sie przez traktowanie syro¬ pu wodnym roztworem kwasnego weglanu sodu i liofilizacje.Przyklad III. (trans)-l-[D-3-(acetylotio)-2-me- 6* tylo-l-ketopropylo]-4-metoksy-L-prolina11 118 38S 12 Roztwór 4,3 g (0,029 mola) trans-4-metoksy-L- proliny w 50 ml wody miesza sie, oziebia do tem¬ peratury 5° i dodaje 3 g weglanu sodu. Roztwór ten traktuje sie 5,2 g (0,029 mola) chlorku D-3-(ace- tylotio)-2-metylopropionylu w 5 ml eteru w ciagu 10 minut, dodajac w ciagu tego czasu w malych porcjach 3 g weglanu sodu w celu utrzymania war¬ tosci pH okolo 8,0. Mieszanine te miesza sie w laz¬ ni lodowej w ciagu 1,5 godziny, dodaje 25 ml wo¬ dy, a nastepnie 6 ml roztworu stezonego kwasu solnego w 25 ml wody (wydziela sie CO*). Powsta¬ jacy silnie kwasny roztwór ekstrahuje sie 50 ml octanu etylu (czterokrotnie).Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), prze¬ sacza i rozpuszczalnik odparowuje, otrzymujac 6,1 g (73%) (trans)-l-[D-3-(acetylotoi)-2-metylo-l-keto- propylo]-4-metoksy-L-proliny w postaci pozosta¬ losci o jasnozóltym zabarwieniu i konsystencji sy¬ ropu. Kwas ten rozpuszcza sie w 50 ml octanu ety¬ lu i traktuje roztworem 4,0 g dwucykloheksyloami- ny w 20 ml octanu etylu. W ciagu okolo 1 minu¬ ty produkt zaczyna wykrystalizowywac z roz¬ tworu.Po schladzaniu do nastepnego dnia otrzymana prawie bezbarwna substancje stala odsacza sie i su¬ szy; wydajnosc 6,7 g, temperatura topnienia 175— —177°; [a]2* -55° (c, 1% w EtOH). Po przekrysta- lizowaniu z 60 ml acetonitrylu otrzymuje sie 5,6 g (41%)prawie bezbarwnej stalej dwucykloheksylo- aminowej soli o temperaturze topnienia 179—181°; [a]£ -62° (c, 1% w EtOH).Sól dwucykloheksyloaminowa przetwarza sie w kwas przez sporzadzenie z 5,5 g soli zawiesiny w 50 ml octanu etylu, schlodzenie w lazni lodowej i traktowanie 50 ml 10% roztworu kwasnego siar¬ czanu potasu. Warstwy rozdziela sie i czesc wodna ekstrahuje 50 ml octanu etylu (2X). Fazy organi¬ czne laczy sie, suszy nad MgS04, przesacza i roz¬ puszczalnik odparowywuje, otrzymujac 3,4 g (41%) prawie bezbarwnej (trans)-l-[D-3-(acetylotio)-2- metylo-l-ketopropylo]-4-metoksy-L-proliny w po¬ staci syropu.Przyklad IV. (trans)-4-metoksy-l-(D-3-mer- kapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-prolina Do 3,4 g (trans)-l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ke- topropylo]-4-metoksy-L-proliny dodaje sie ozie¬ biony roztwór 8 ml stezonego amoniaku w 20 ml wody. Zasada rozpuszcza sie w ciagu okolo 10 mi¬ nut i otrzymany roztwór pozostawia sie na okres 2 godzin (w atmosferze argonu) w temperaturze pokojowej. Roztwór ten oziebia sie, ekstrahuje 20 ml octanu etylu (2X), pokrywa warstwa 20 ml octanu etylu i zakwasza 15 ml kwasu solnego roz¬ cienczonego w proporcji 1:1.Mieszanine/te wysyca sie chlorkiem sodu, war¬ stwy rozdziela i faze wodna ekstrahuje przy uzy¬ ciu 20 ml octanu etylu (3X). Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), przesacza i rozpuszczalnik od¬ parowuje, otrzymujac 2,9 g (100%) prawie bezbar¬ wnej (trans)-4-metoksy-l-(D-3-merkapto-2-mety- lo-l-ketopropylo)-L-proliny; [a]*£ —80° (C, 1% w EtOH); Rf 0,53 (MeOH na zelu krzemionkowym, wizualizacja przy pomocy odczynnika nitroprusyd- kowego).Sklad chemiczny dla Ci0H17NO4S-1/411*0: Obliczony: C, 47, 69; H, 6, 83; N, 5, 56; S, 12, 73.Znaleziony: C, 47, 90; H, 6, 84; N, 5, 85; S, 12, 76.Przyklad V. (trans)-1-[D-3-(acetylotio)-2-me- * tylo-l-ketopropylo]-4-etoksy-L-prolina Stosujac procedure, opisana w przykladzie III, lecz zastepujac (trans)-4-metoksy-L-proline równo¬ wazna iloscia trans-4-etoksy-L-proliny (J.Med.Chem., 10, 1161 (1967)), otrzymuje sie (trans)-l-[D- io 3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]-4-etoksy-L- proline. Produkt oczyszcza sie w postaci soli dwu- cykloheksyloaminowej o temperaturze topnienia 170—172° (krystalizacja z izopropylowego alkoholu); [a]25 -64° (c, 1% w EtOH). 15 Sól te (7,75 g) przetwarza sie w wolny kwas przez traktowanie roztworem kwasnego siarczanu potasu w sposób opisany w^przykladzie IV, otrzy¬ mujac 4,85 g prawie bezbarwnej (trans)-l-[D-3-(ace- tylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]-4-etoksy-L-proliny 20 w postaci syropu.Przyklad VI (trans)-4-etoksy-l-(D-3-merka- pto-2-metylo-l-ketopropylo-L-prolina Do 4,85 g materialu otrzymanego w przykladzie V dodaje sie zimnego roztworu 9 ml stezonego amoniaku w 22 ml wody w atmosferze argonu.Mieszanine przerabia sie w taki sam sposób, jak opisano w przykladzie IV, otrzymujac 4,2 g (100%) prawie bezbarwnej (trans)-4-etoksy-l-(D-3-mer- kapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-proliny w postaci syropu; [a] £ -80° (c, 1% w EtOH); Rf 0,64 (MeOH na zelu krzemionkowym, wizualizacja przy pomocy odczynnika nitroprusydkowepo).Sklad chemiczny dla CnHuNOiS: 35 Obliczony: C, 50, 55; H, 7, 33; N, 5, 36; S, 12, 27.Znaleziony: C, 50, 34; H, 7, 34; N, 5, 39; S, 12, 11.Przyklad VII. (cis)-l-[D-3-(acetylotio)-2-me- tylo-l-ketopropylo]-4-metoksy-L-prolina a) N-karbobenzyloksy-cis-4-hydroksy-L-prolina 40 10 g (0,038 mola) N-karbobenzyloksy-4-keto-L- -proliny rozpuszcza sie w 300 ml metanolu i redu¬ kuje przy pomocy 5,8 g (0,15 mola) borowodorku sodu w 200 ml wody, jak to opisaane jest w JACS, 79, 189 (1957), otrzymujac 8,7 g produktu w postaci 45 piany. Material ten rozpuszcza sie w 30 ml etano¬ lu, traktuje 3,5 g cykloheksyloaminy w niewielkiej ilosci etanolu i rozciencza do 500 ml przy pomocy eteru.Po wprowadzeniu zarodków krystalizacji i po- 50 tarciu, nastepuje szybkie wydzielanie krystalicznej soli cykloheksyloaminowej i otrzymuje sie 10,8 g soli o temperaturze topnienia 163—165°. Te sól cykloheksyloaminowa traktuje sie nastepnie przy pomocy 30 ml 2N HC1 i ekstrahuje octanem etylu 55 (4X50 ml), otrzymuje 8 g N-karbobenzyloksy-cis- -4-hydroksy-L-proliny w postaci szklistej substan¬ cji. b) ester metylowy N-karbobenzyloksy-cis-4-me- toksy-L-prolina 60 13,9 g (0,052 mola) N-karbobenzyloksy-cis-4-hy- droksy-L-proliny traktuje sie 40 g tlenku srebra i 40 ml jodku metylu (2X) w acetonie (na poczatku 100 ml, nastepnie 120 ml), jak to jest opisane w dru¬ gim etapie procesu zilustrowanego w przykladzie 65 I,otrzymujac 17,5 g (100%) estru metylowego N-kar-118 386 13 14 bobenzyloksy-cis-4-metoksy-L-proliny w postaci oleju o zóltym zabarwieniu. c) N-karbobenzyloksy-cis-4-metoksy-L-prolina 17,5 g {okolo 0,052 mola) estru metylowego N-kar- bobenzyloksy-cis-4-metoksy-L-proliny rozpuszcza sie w 135 ml metanolu, zadaje po kropli w tempe¬ raturze -1° do 4° 32 mililitrami (0,064 mola) 2N roztworu wodorotlenku sodu, nastepnie przetrzy¬ muje w temperaturze 0° w ciagu jednej godziny i w temperaturze pokojowej do nastepnego dnia.Po usunieciu okolo polowy rozpuszczalnika na wy¬ parce obrotowej, roztwór rozciencza sie przy uzy¬ ciu 300 ml wody, przemywa eterem (przeplucze od¬ rzuca sie), zakwasza, oziebiajac przy pomocy 12,5 ml kwasu solnego 1:1, do wartosci pH 2 i ekstra¬ huje octanem etylu (4X150 ml). Ekstrakty laczy sie, suszy (MgS04), przesacza i rozpuszczalnik odparo¬ wuje, otrzymujac 15 g syropu o pomaranczowo-zól- tym zabarwieniu. Ten ostatni rozpuszcza sie w 60 ml etanolu, traktuje 6 g cykloheksyloaminy w 10 ml etanolu i rozciencza do objetosci 900 ml przy pomocy eteru.Po wprowadzeniu zarodków krystalizacji i po¬ tarciu, wydziela sie krystaliczna sól cykloheksylo- aminowa N-karbobenzyloksy-cis-4-metoksy-L-pro- liny; po trzymaniu w niskiej temperaturze do na¬ stepnego dnia, waga jej wynosi 10,2 g, a tempera¬ tura topnienia 148—150° (s. 144°); [a] % -35° (c, 1% w etanolu). Po przekrystalizowaniu z 40 ml acetonitrylu otrzymuje sie 8,8 g stalej substancji* prawie bezbarwnej; temperatura topnienia 150— 152° (s. 145°); [a] *£ -34° (c, 1% w etanolu).Sól cykloheksyloaminowa traktuje sie kwasem solnym, otrzymujac 6,9 g (48%) N-karbobenzyloksy- cis-4-metoksy-L-proliny w postaci gestego syropu o jasnozóltym zabarwieniu; [a] ^ —32° (c» ** w etanolu). d) cis-4-metoksy-L-prolina Mieszanine 6,8 g N-karbobenzyloksy-cis-4-meto- ksy-L-proliny, 210 ml mieszaniny metanolu i wody w proporcji 2:1 oraz 2,3 g 5% Pd-C umieszcza sie w urzadzeniu do uwodorniania, pod cisnieniem 2 atmosfer wodoru, w ciagu czterech godzin. Mie¬ szanine przesacza sie w celu usuniecia katalizatora i przesacz odparowuje, otrzymujac 3,15 g stalej sub¬ stancji o szarawym zabarwieniu; temperatura top¬ nienia 218—220° (rozkl.). Próbke przekrystalizowuje sie z mieszaniny metanolu i eteru, otrzymujac bez¬ barwna cis-4-metoksy-L-proline o temperaturze topnienia 224^-226° (rozkl.); [a] JJ -42° (c, 1% w metanolu).Sklad chemiczny dla CjHuNOj: Obliczony: C, 49, 64; H, 7, 64; N, 9, 65; Znaleziony: C, 49, 63; H, 7, 71; N, 9, 54. e) (cis)-l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo] -4-metoksy-L-prolina 3 g (0,021 mola) cis-4-metoksy-L-proliny i 4,2 g (0,023 mola) D-3-acetylotio-2-metylopropionylowego chlorku w 5 ml eteru poddaje sie reakcji w 60 ml wody, w obecnosci kwasnego weglanu sodu, tak jak to opisane jest w przykladzie III. Dla dopro¬ wadzenia wartosci pH poczatkowo do 8,5 i dla utrzymania wartosci pH w granicach 7,5 do 8,4 w czasie reakcji acylowania potrzeba jest okolo 20 ml roztworu weglanu sodu o stezeniu 25% wag.Otrzymany, nieoczyszczony lepki produkt (6,4 g) rozpuszcza sie w 50 ml octanu etylu i traktuje 3,9 g * dwucykloheksyloaminy w 20 ml octanu etylu. Pro¬ dukt wykrystalizowujacy z roztworu odsacza sie i suszy, otrzymujac 6,6 g soli dwucykloheksylo- aminowej o temperaturze topnienia 172—174° (s. 170°), [a]*$ -60°, (c, 1% w etanolu). 6,5 g tego 10 materialu przykrystalizowuje sie z 35 ml acetoni¬ trylu, otrzymujac 6 g bezbarwnej stalej soli dwu- cykloheksyloaminowej; temperatura topnienia 173— 175° (s. 170°), [a] g -60° (c, 1% w etanolu).Sklad chemiczny dla ChH^NOsS-CuI^N: Obliczony: C, 61, 24; H, 9,00; N, 5,95; S, 6,81.Znaleziony: C, 61,16; H, 8,81; N, 5,95; S, 6,67.Stosujac procedure zilustrowana w przykladzie III, sól dwucykloheksyloaminowa przetwarza sie w kwas, sporzadzajac zawiesine 5,9 g tej soli w 60 ml octanu etylu, która nastepnie oziebia sie na lazni lodowej i traktuje 60 ml 10% roztworu kwas¬ nego siarczanu potasu. Warstwy rozdziela sie i fa¬ ze wodna ekstrahuje sie przy uzyciu 50 ml octanu etylu (4x). Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), przesacza i odparowywuje rozpuszczalnik, otrzymu¬ jac 3,5 g (60%) bezbarwnej (cis)-l-[D-3-(acetylotio)- 2-metylo-l-ketopropylo]-4-metoksy-L-proliny; tem¬ peratura topnienia 90—92° (roztartej z eterem); 30 [«] d ~~139° zelu krzemionkowym).Sklad chemiczny dla C12H19NO5S; Obliczony: C, 49,81; H, 6,62; N, 4,84; Znaleziony: C, 49,85; H, 6,66; N, 4,97. 35 Przyklad VIII. a) (cis)-4-metoksy-l-(D-3-mer- kapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-prolina 2,9 g (0,01 mola) (cis)-l-[D-3-(acetylotio)-2-mety- lo-l-ketopropylo]-4-metoksy-L-proliny hydrolizuje sie w 15 ml wody, zawierajacej 6,5 ml stezonego 40 amoniaku, tak jak to jest opisane w przykladzie IV, otrzymujac 2,3 g (93%) bardzo gesto plynnej (cis)-4-metoksy-l-(D-3-merkapto-2-metylo-l-keto- propylo)-L-proliny, która w czasie przechowywania nabiera konsystencji wosku; [a]g —88° (c, 1% 45 w etanolu). b) sól adamantanoaminowa (cis)-4-metoksy-l- (D—3-merkapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-proliny Roztwór 0,55 g (0,0022 mola) cis-4-metoksy-l-(D- 3-merkapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-proliny w 15 50 ml octanu etylu traktuje sie w atmosferze ochron¬ nej argonu podgrzanym roztworem 0,34 g (0,0022 mola) 1-adamantanoaminy w 10 ml octanu etylu, w celu wytracenia soli. Po przetrzymaniu miesza¬ niny w ciagu 3 godzin w niskiej temperaturze, wy- 55 tracona stala substancje odsacza sie w ochronnej atmosferze argonu (rozpuszczalnik zatrzymywany adhezyjnie), przemywa niewielka iloscia oziebionego octanu etylu oraz suszy w ciagu 20 godzin pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac 0,7 g (79%) M (cis)-4-metoksy-l-(D-3-merkapto-2-metylo-l-keto- propylo)-L-proliny, jako soli 1-adamantanoaminy o temperaturze topnienia 215—217° (sublimuje 210°, rozkl. 220°); [a] g -60° (c, 1% w metanolu).Przyklad IX. (cis)-4-metoksy-l-(3-merkapto-2- 68 metylo-l-ketopTopylo)-L-prolina15 118 386 16 a) (cis)-4-metoksy-l-[3-(benzylotio)-2-me ketopropylo] -L-prolina Reakcja chlorku kwasu 3-benzoilotio-2-metylo- propianowego (otrzymanego przez traktowanie kwa¬ su 3-benzoilotio-2-metylopropionowego chlorkiem tionylu) z cis-4-metoksy-L-prolina prowadzona zgodnie z procedura ogólna, zilustrowana w przy¬ kladzie III, daje produkt w postaci (cis)-4-metoksy- l-[3-(benzoilotio)-2-metylo-l-ketopropylo]-L-proli- ny. b) (cis)-4-metoksy-l-(3-merkapto-2-metylo-l-ke- topropylo)-L-prolina Hydroliza (cis)-2-metoksy-l-[3-(benzoioltio)-2-me- tylo-l-ketopropylo]-2-proliny przy pomocy wodne¬ go roztworu amoniaku, wedlug ogólnej procedury zilustrowanej w przykladzie IV, prowadzi do otrzy¬ mania (cis)-4-metoksy-l-(3-merkapto-2-metylo-l-ke- topropylo)-L-proliny.Przyklad X. (trans)-l-[D-3-(acetylotio)-2-me- tylo-1-ketopropylo]-4-propoksy-L-prolina (ester pro¬ pylowy) a) N-acetylo-trans-4-propoksy-L-proliny Reakcja miedzy 30 g N-acetylo-trans-4-hydro- ksy-L-proliny, otrzymanej w etapie pierwszym pro¬ cedury zilustrowanej w przykladzie I, i 110 g tlen¬ ku srebra oraz 110 ml jodku propylu w 300 ml ace¬ tonu, prowadzona zgodnie z procedura zilustrowana w drugim etapie przykladu II, daje 19,6 g (41%) estru propylowego N-acetylo-trans-4-propoksy-L- -proliny o jasnym, zólto-pomaranczowym zabarwie¬ niu; temperatura wrzenia 155—165° (26,664 Pa). b)N-acetylo-trans-4-propoksy-L-prolina Roztwór 6 g (0,15 mola) wodorotlenku sodu w 150 ml wody dodaje sie do 19,4 g (0,075 mola) estru propylowego N-acetylo-trans-4-propoksy-L- -proliny,otrzymujac roztwór o jasno pomaranczo¬ wym zabarwieniu. Roztwór przetrzymuje sie do nastepnego dnia w temperaturze pokojowej i ekstra¬ huje 60 ml octanu etylu (odrzucajac przeplucz) i na¬ stepnie zakwasza kwasem solnym rozcienczonym w stosunku 1:1, wysyca chlorkiem sodu i ekstra¬ huje 50 ml chloroformu (3x).Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), prze¬ sacza i rozpuszczalnik odparowuje, otrzymujac 12,6 g oleju o brazowym zabarwieniu. Ten ostatni rozpuszcza sie w 80 ml octanu etylu i traktuje roz¬ tworem 10,7 g dwucykloheksyloaminy w 20 ml octanu etylu. Sól wykrystalizowuje w temperatur rze pokojowej.Sól dwucykloheksyloaminowa przetrzymuje sie do nastepnego dnia w chlodni, odsacza i przemywa zimnym octanem etylu, otrzymujac 17,3 g prawie bezbarwnej stalej soli dwucykloheksyloaminowej; temperatura topnienia 148—153°. Przekrystalizowa- nie tego materialu ze 125 ml octanu etylu daje 14,5 g bezbarwnej soli dwucykloheksyloaminowej; temperatura topnienia 157—159°; [a] g -30° (c, 1% w etanolu).Sklad chemiczny dla Ci0Hi7N(VCitHi3N: Obliczony: C, 66,63; H, 10,17; N, 7,07 Znaleziony: C, 66,47; H, 10,22; N, 7,06 Sól dwucykloheksyloaminowa (14,4 g) przetwa¬ rza sie w wolny kwas przez rozdrabnianie na pyl, sporzadzenie zawiesiny w 100 ml octanu etylu i traktowanie zawiesiny drobnymi porcjami lacz¬ nie 100 ml 10% roztworu kwasnego siarczanu pota¬ su. Faze organiczna oddziela sie i ekstrahuje faze wodna 100 ml octanu etylu (2x). Fazy organiczne * laczy sie i rozpuszczalnik odparowuje, otrzymujac 6,7 g (41%) N-acetylo-trans-4-propoksy-L-proliny w postaci cieczy o blado brazowym zabarwieniu. c) (trans)-l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopro- pylo]-4-propoksy-L-prolina 10 6,4 g (0,03 mola) N-acetylo-trans-4-propoksy-L- -proliny traktuje sie roztworem 10 g stezonego kwa¬ su siarkowego w 100 ml wody i otrzymany roztwór miesza oraz ogrzewa w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu 3 godzin. Roztwór na- 15 stepnie schladza sie do temperatury 15°, traktuje stopniowo 12 g weglanu sodu, doprowadzajac war* tosc pH do 8,0 i nastepnie traktuje roztworem 5,4 g (0,03 mola) chlorku D-3-acetylotio-2-metylopropio- nylu w 5 ml eteru w ciagu 10 minut, dodajac JO w ciagu tego czasu 7 g weglanu sodu, w celu utrzy¬ mania wartosci pH okolo 8,0.Mieszanine nastepnie miesza sie w lazni lodowej w ciagu 30 minut i w temperaturze pokojowej w ciagu jednej godziny. Produkt nastepnie wy- 25 odrebnia sie i oczyszcza w postaci soli dwucyklo¬ heksyloaminowej, zgodnie z procedura zilustrowa¬ na w przykladzie III, uzyskujac 6,3 g soli dwucy¬ kloheksyloaminowej; temperatura topnienia 165— —167° (z acetonitrylu), [a] £ -56° (c, 1% w etano- lu.) Sklad chemiczny dla Ci4HzsN05S*Ci*H23N: Obliczony: C, 62,62; H, 9,30; N, 5,61; S, 6,43.Znaleziony: C, 62,35; H, 9,48; N, 5,88; S, 6,45.Sól dwucykloheksyloaminowa (6,1 g) przetwarza sie w wolny kwas przez sporzadzenie zawiesiny w 60 ml octanu etylu, oziebia w lazni lodowej i traktuje 60 ml 10% roztworu kwasnego siarczanu potasu. Warstwy rozdziela sie i faze wodna ekstra¬ huje sie przy pomocy 60 ml octanu etylu (2x). Fazy organiczne laczy sie, suszy (MgS04), przesacza i roz¬ puszczalnik odparowywuje, otrzymujac 4,0 g (42%) (trans)-l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]- -4-propoksy-L-proliny w postaci prawie bezbar¬ wnego syropu.P r z y k la d XI. l-(D-3-merkapto-2-metylo-l-ke- topropylo)-trans-4-propoksy-L-prolina Hydroliza 4,0 g (trans)-l-D-3-(acetylotio)-2-mety- lo-l-ketopropylo-4-propoksy-L-proliny przy pomo- M cy 8 ml stezonego amoniaku w 20 ml wody w at¬ mosferze argonu, wedlug procedury zilustrowanej w przykladzie IV, prowadzi do otrzymania 3,42 g (97%) l-(D-3-merkapto-2-metylo-l-ketopropylo)- -trans-4-propoksy-L-proliny w postaci prawie bez- 5$ barwnego syropu; [a] " —72° (c, 1% w etanolu).Sklad chemiczny dla CuHjNO^S • l/4Ha0: Obliczony: C, 51,49; H, 7,74; N, 5,05; S, 11,46 Znaleziony: C, 51,66; H, 7,76; N, 5,94; S, 10,51.Przyklad XII. l-(3-merkapto-l-ketopropylo)- 60 -cis-4-metoksy-L-prolina a) l-(3-acetylotio-l-ketopropylo)-cis-4-metoksy-L- -prolina Zgodnie z procedura zilustrowana w przykladzie Id, cis-4-metoksy-L-proline traktuje sie roztworem •5 chlorku 3-acetylotiopropylowego w obecnosci we-1T 118 386 18 glanu sodu, otrzymujac l-(3-acetylotio-l-ketopro- pylo)-cis-4-metoksy-L-proline. b) l-(3-merkapto-l-ketopropylo)-cis-4-metoksy- -L-proKna- l-<3-acetylotio-l-ketopropylo)-cis-4-metoksy-L- -proline hydrolizuje sie wodnym roztworem amo¬ niaku, zgodnie z procedura zilustrowana w przy¬ kladzie II, uzyskujac l-(3-merkapto-l-ketopropylo)- -cis-4-metoksy-L-proline Przyklad XIII. (cis)-4-(4-fluorofenoksy)-l-(D- -3-merkapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-prolina a) (cis)-4-(4-fluorofenoksy)-L-prolina Do roztworu 8,4 g (0,024 mola) estru benzylowego N-karbobenzyloksy-trans-4-hydroksy-L-proliny (Baer i wspo., Can. J. Biochem. Phys., 37, 583, (1959)), 4,0 g (0,036 mola) 4-fluorófenolu i 9,27 g (0,036 mola) trójfenylofosfiny w 75 ml bezwodnego czterowodorofuranu wkrapla sie w ciagu 1 godzi¬ ny 6,2 g (0,036 mola) dwuetyloazodwukarboksylanu w 25 ml czterowodorofuranu.Roztwór miesza sie do nastepnego dnia w tem¬ peraturze pokojowej. Mieszanine odparowuje sie i do pozostalosci dodaje 100 ml eteru. Osad zlozo¬ ny z trójfenylofosfiny i dwuetyloazodwukarboksy¬ lanu odsacza sie. Metoda chromatografii kolumno¬ wej (zel krzemionkowy) oddziela sie 8,1 g miesza¬ niny zawierajacej okolo 70% estru benzylowego N-karbobenzoksy-cis-4-(4-fluorofenoksy)-L-proliny.Roztwór 7,5 g powyzej mieszaniny, zawierajacej ester benzylowy, uwodarnia sie pod cisnieniem 1 atmosfery (temperatura pokojowa) przy pomocy 0,8 g 10% Pd/C. W czasie reakcji tworzy sie bialy osad. Po zakonczeniu reakcji z wodorem, mieszani¬ ne przesacza sie i placek filtracyjny trawi trzema porcjami po 125 ml goracego metanolu. Roztwór metanolowy odparowuje sie do sucha, otrzymujac 3,2 g cis-4(4-fluorofenoksy)-L-proliny o temperatu¬ rze topnienia 235—236°.Sklad chemiczny dla CnHuFNOs. 3HjO: Obliczony: C, 57,14; H, 5,48; N, 6,06; F, 8,22 Znaleziony: C, 56,94; H, 5,19; N, 5,94; F, 7,97 b) l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]-cis- -4(4-fluorofenoksy)-L-prolina Do zawiesiny 2,25 g (0,01 mola) cis-4-(4-fluorofe- noksy)-L-proliny w 125 ml bezwodnej pirydyny dodaje sie w temperaturze pokojowej 1,0 g (0,01 mola) trójetyloaminy i 2 g (0,11 mola) chlorku D-3- miesza sie w temperaturze pokojowej do nastepne¬ go dnia i nastepnie odparowuje sie do sucha. Pozo¬ stalosc rozprowadza sie w "wodzie, pokrywa ete¬ rem i zakwasza 10% kwasem solnym.Warstwe wodna ekstrahuje sie powtórnie eterem, warstwy eterowe laczy, przemywa woda, suszy (NajSOi) i odparowuje do sucha, uzyskujac 3,9 g pozostalosci. Pozostalosc rozdziela sie chromatogra¬ ficznie na 250 ml zelu krzemionkowego przy uzyciu eteru, otrzymujac frakcje zawierajaca zadany pro¬ dukt. Kolumne przemywa sie metanolem i przeplucz metanolowy ponownie przepuszcza sie przez krótka komune chromatograficzna, zawierajaca zel krze¬ mionkowy, w celu zyskania wiekszej ilosci produktu.Procedure te powtarza sie jeszcze jeden raz, otrzy¬ mujac lacznie 1,2 g czystej l-D-3*(acetylotio)-2-me- iylo-lrketopropylo-4-(4-fluorofenoksy)-L-proliny. c) (cis)-4-(4-fluorofenoksy)-l-(D-3-merkapto-2-me- tylo-l-ketopropyIo)-L-prolina 1,2 g l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]* -cis-4-(4-fluorofenoksy)-L-proliny rozpuszcza sie « w 25 ml etanolu i traktuje 5 ml stezonego amonia¬ ku w atmosferze argonu w ciagu 40 minut. Sub¬ stancje lotne odpedza sie i pozozstalosc pokrywa octanem etylu. Warstwe wodna zakwasza sie 10% kwasem solnym. Warstwy rozdziela sie i warstwe w kwasowa przemywa octanem etylu.Polaczone warstwy eterowe odpedza sie z woda (2x), wysyca nasyconym roztworem chlorku sodu (2x) oraz suszy (Na*S04). Rozpuszczalnik odpedza sie, otrzymujac 1,1 g stalej, spienionej substancji, w stanowiacej cis-4-(4-fluorofenoksy)-l-(D-3-merkap- to-2-metylo-l-ketopropylo)-L»-proline.Sklad chemicizny dla OsHi8FN(Vl/3HaO: Obliczony: C, 54,05; H, 5,70; N, 4,20; F, 5,70; S, 9,60 Znaleziony: C, 54,04; H, 5,71; N, 4,05; F, 5,40; S, 9,61. lo Chromatografia cienkowarstwowa potwierdza toz¬ samosc produktu, przy Rf 0,30, na podstawie de¬ tekcji w swietle nadfioletowym, odczynnikiem SH (zólta plamka) i wanilia (zólta plamka); [a] * —80° (c, 1% w chloroformie). 25 Przyklad XIV. Stosujac procedure zilustro^ wana w przykladzie XIII, z ta róznica, ze zamiast 4-fluorofenolu w etapie pierwszym, stosuje sie równowazna ilosc 4-fluorofenylo-merkaptanu, o- trzymuje sie (cis)-4-(4-fluorofenylotio)-l-(D-3-mer- 80 kapto-2-metylo-l-ketopropylo)-L-proline. Tempera¬ tura topnienia tego produktu, w postaci soli z ada- mantyloamina wynosi 242—243°C.Przyklad XV. l-(D-3-merkapto-2-metylo-l- -ketopropylo)-cic-4-fenylotio-L-prolina 15 a) ester metylo N-karbobenzyloksy-cis-4-fenylo- tio-L-proliny 0,85 g (0,037 mola) metalicznego sodu rozpuszcza sie w 40 ml absolutnego etanolu. Do roztworu do¬ daje sie, mieszajac 3,7 ml (0,036 mola) tiofenolu 48 i nastepnie 7,5 g (0,017 mola) estru metylowego N-karbobenzyloksy-trans-4-tolueno-4-sulfonyioksy- -L-proliny (J. Amer. Chem. Soc., 79, 191, (1957).Ten ostatni zwiazek ulega stopniowo rozpuszczeniu, lecz wkrótce potem nastepuje wydzielanie stalego 41 produktu. Mieszanine miesza sie w ciagu 4 godzin i przetrzymuje do nastepnego dnia w temperaturze pokojowej, etanol odpedza na wyparce obrotowej.W przewazajacej czesci stala pozostalosc miesza sie ze 120 ml dwuchlórometanu i 60 ml wody. War- * stwy rozdziela sie (dodaje sie pewna ilosc metanolu dla ulatwienia rozdzielenia emulsji) i faze wodna ekstrahuje przy pomocy dodatkowego dwuchlóro¬ metanu (2X60 ml).Warstwy organiczne laczy sie, przemywa 100 ml 85 nasyconego roztworu chlorku sodu, suszy (MgS04), rozpuszczalnik odparowuje, otrzymujac 6,5 g (100%) estru metylowego N-karbobenzyloksy-cis-4-fenylo- tio-L-proliny w postaci gesto plynnego oleju o ja- snozóltym zabarwieniu. w b) N-karbobenzyloksy-cis-4-fenylotio-L-prolina Ester metylowy, stanowiacy produkt otrzymany w poprzednim etapie (6,5 g, 0,017 mola) rozpuszcza sie w 55 ml etanolu*; traktuje w temperaturze ~16 do 4° 13 ml (0,026 mola) rozdzielonymi na mniejsze ** porcje 2N roztworu wodorotlenku sodu, miesza19 118 386 20 w temperaturze 0° w ciagu 1 godziny i przetrzymu¬ je w temperaturze pokojowej w ciagu okolo 16 go¬ dzin. Po usunieciu okolo polowy rozpouszczalnika na wyparce obrotowej, oziebiony roztwór rozciencza sie 100 ml wody, przemywa 60 ml eteru (przeplucz odrzuca sie), pokrywa 70 ml octanu etylu, miesza oziebia i zakwasza 4,8 ml kwasu solnego, rozcien¬ czonego w proporcji 1:1. Po dokonaniu rozdzialu, faze wodna ekstrahuje sie przy uzyciu dodatkowe¬ go octanu etylu (3X40 ml) i polaczone warstwy organiczne osusza sie (MgS04) oraz odparowuje, otrzymujac 5,9 gesto plynnego oleju o jasno zól¬ tym zabarwieniu.Ten ostatni zwiazek rozpuszcza sie w 30 ml eta¬ nolu, traktuje 1,9 g cykloheksyloamiity w 3 ml eta¬ nolu i rozciencza do 330 ml eterem. Po wprowa¬ dzeniu krysztalków zaszczepiajacych, wydziela sie krystaliczna sól cykloheksyloaminowa. Po przetrzy¬ maniu w ciagu okolo 16 godzin w niskiej tempera¬ turze, ilosc otrzymanej soli wynosi 5,3 g; tempera¬ tura topnienia 148—151° (subl. 135°). Material ten laczy sie z 1,5 g identycznego produktu z poprzed¬ niego doswiadczenia, miesza z 200 ml wrzacego acetonitrylu i schladza, otrzymujac 6,3 g bezbar¬ wnej soli cykloheksyloaminowej; temperatura top¬ nienia 152—155° (subl. 137°); [a] £ -24° (c, 1% w etanolu).Z powyzszej soli cykloheksyloaminowej sporza¬ dza sie zawiesine w 25 ml octanu etylu, miesza i zadaje 25 ml IN roztworu kwasu solnego. Po roz¬ dziale na dwie przezroczyste warstwy, przeprowa¬ dza sie ich rozdzielenie i faze wodna ekstrahuje do¬ datkowym octanem etylu (3X25 ml). Polaczone warstwy organiczne suszy sie (MgS04) i rozpu¬ szczalnik organiczny odparowuje, otrzymujac 5,0 g (65%) N-karbobenzyloksy-cis-4-fenylotio-L-proliny jako prawie bezbarwnego, bardzo gesto plynnego syropu. c) bromowodorek (cis)-4-fenylotio-L-proliny 4,9 g (0,014 mola) N-karbobenzyloksy-cis-4-feny- lotio-L-proliny traktuje sie 25 ml bromowodorku w kwasie octowym (30—32%), zamyka luzno kor¬ kiem i miesza przy pomocy mieszadla magnetycz¬ nego. Po uplywie jednej godziny roztwór o poma- ranczowo-zóltym zabarwieniu rozciencza sie do objetosci 250 ml eterem, w wyniku czego wytraca sie produkt w postaci oleju o wysokiej lepkosci, który po wprowadzeniu krysztalów zaszczepiaja¬ cych, potarciu i schlodzeniu, stopniowo wykrysta- lizowuje.Material miesza sie w lazni lodowej w ciaga je¬ dnej godziny, odsacza w atmosferze azotu, przemy¬ wa eterem, przeprowadza w zawiesine w swiezym eterze, oziebia w ciagu okolo 16 godzin i ponow¬ nie odsacza, otrzymujac 3,2 g (77%) bromowodorku (cis)-4-fenylotio-L-proliny o temperaturze topnie¬ nia 106—109° (subl. 99°); [a] JJ -3° (c, 1% w me¬ tanolu). d) l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]-cis- -4-fenylotio-tr-pfolina Reakcja miedzy 3,0 g (0,0094 mbla) bromowodor¬ ku (cis)-4-fenylótio-L-proliriy i 2,0 g (0,0011 mola) chlorku D-3-acetylotio-2-metyloprOpionylu w 25 ml wody, przebiegajace w warunkach opisanych w przykladzie I, etap IV (przy zastosowaniu okolo 15 ml 20% roztworu weglanu sodu dla utrzymania wartosci pH w granicach 8,0 do 8,4), prowadzi do otrzymaniu 3,8 g gesto plynnego leju o bladozól- * tym zabarwieniu. W dwóch rzutach otrzymuje sie razem 2,9 g soli dwucykloheksyloaminowej (przy¬ gotowanej w 30 ml octanu etylu, z zastosowaniem 1,8 g dwucykloheksyloaminy (o temperaturze top¬ nienia 184—188° (subl. 180°). 10 Po roztarciu z 15 ml acetonitrylu otrzymuje sie 2.4 g bezbarwnej stalej soli dwucykloheksyloami¬ nowej; temperatura topnienia 184—186° (subl. 180°); [a] JJ -75° (c, 1% w etanolu).Powyzsza sól dwucykloheksyloaminowa traktuje sie 30 ml 10% roztworu kwasnego siarczanu pota¬ su i ekstrahuje octanem etylu, tak jak to jest opi¬ sane w przykladziel, otrzymujac 2,0 g (59%) [l-D-3- -(acetylotio)-2-metylo-l-ketopropylo]-cis-4-fenylo- tio-L-proliny, przypominajacej wygladem szklo. 10 e) l-(.D-3-merkapto-2-metylo-l-ketopropylo)-cis- -4-fenylotio-l-prolina 2,0 g (0,0042 mola) l-[D-3-(acetylotio)-2-metylo-l- -ketopropylo]-cis-4-fenylotio-L-proliny traktuje sie 3.5 g stezonego amoniaku w 8,5 ml wody, zgodnie z procedura zilustrowana w przykladzie II (sta)a sól amonowa wydziela sie z mieszaniny reakcyj¬ nej), otrzymujac 1,35 g (100%) l-(D-3-merkapto-2- -metylo-l-ketopropylo)-cis-4-fenylotio-L-proliny jjj o konsystencji gesto plynnego syropu; [a] JJ —43° (c, 1% w etanolu).Przyklad XVI. Stosujac procedure zilustrowa¬ na w przykladzie XV, z ta róznica, ze tiofenol w etapie pierwszym zastepowany jest 4-chlorofe- M nylomerkaptanem, otrzymuje sie l-(D-3-merkapto- -2-metylo-l-ketopropylo)-cis-4-(chlorofenylotio)-L- -prolina. Temperatura topnienia tego produktu w postaci soli z adamantyloamina wynosi 240— —241°C. 40 Przyklad XVII. (trans)-l-(3-merkapto-l-keto- propylo)-3-metylotio-D, L-prolina a) 1,2 ester IIIrz.-butylowy 1,2-dehydroproliny Roztwór 34,2 g (0,20 mola) IIIrz.-butylowego estru proliny w 600 ml estru miesza sie i w tempe- 45 raturze —5° do 0° zadaje po kropli w ciagu 10 mi¬ nut 21,7 g (23,9 ml, 0,20 mola) swiezo sporzadzone¬ go podchlorynu Illrz.-butylu (Org. Syn., Coli. Tom V, 184 (1973)). W czasie wkraplania temperature utrzymuje sie w granicach od —5° do 0°. Po za- so konczeniu dodawania odczynnika, roztwór miesza sie w tej temperaturze przez okres dodatkowych 5 minut.Energicznie mieszany roztwór zadaje sie szybko (okolo 3—5 minut) roztworem 7,8 g (0,20 mola) po- 55 tasu w swiezo przedestylowanym bezwodnym (CaHs) IIIrz.-butanolu. Po zakonczeniu tej opera¬ cji, temperatura mieszaniny reakcyjnej wynosi o- kolo 18°. Naczynie reakcyjne usuwa sie z lazni, ozie¬ biajac mieszanine reakcyjna miesza w ciagu 30 mi¬ so nut. Mieszanine reakcyjna przesacza sie przez ce- lit (ziemia okrzemkowa) i przesacz zateza w warun¬ kach obnizonego cisnienia. Pozostalosc rozprowa¬ dza sie w eterze i przemywa kilkoma porcjami wo¬ dy. w Roztwór eterowy osusza sie i zateza pod zmniej-118 386 21 22 szonym cisnieniem, otrzymujac 31,6 g cieczy o zól¬ tym zabarwieniu. Dodaje sie sladowa ilosc hydro¬ chinonu i surowy produkt poddaje destylacji, otrzy¬ mujac 22,4 g estru IIIrz.-butylowego 1,2-dehydro- proliny (66%) o temperaturze wrzenia 60—62° (13,332 Pa). b) ester Illrz.-butylowy kwasu 1-benzyloksykar- bonylo-4,5-dwuhydro-lH-pirolo-karboksylowego-2 Roztwór 16,9 g (0,1 mola) IIIrz.-butylowego estru 1,2-dehydroproliny w 70 ml dwuchlorometanu o- ziebia sie do temperatury —10° w atmosferze ar¬ gonu. W ciagu 30 minut wkrapla sie roztwór swie¬ zo przedestylowanego chloromrówczanu benzylu (14,2 ml, 0,1 mola), temperatura wrzenia 62—64° (53,328 Pa), (w 70 ml dwuchloroetanu). Mieszanine miesza sie w niskiej temperaturze w ciagu dalszych 30 minut i w ciagu okresu 20 minut zadaje roztwo¬ rem 15,22 g (0,1 mola) 1,5-dwuazabicyklo [5.4.0] undecenu w 70 ml dwuchlorometanu.Nastepnie laznie oziebiajaca usuwa sie i miesza¬ nine miesza w ciagu jednej godziny w temperatu¬ rze pokojowej. Po dwukrotnym przemyciu oziebio¬ nym, rozcienczonym kwasem solnym i jednorazo¬ wym przemyciu nasyconym roztworem weglanu sodu, roztwór osusza sie pod zmniejszonym cisnie¬ niem, otrzymujac 18,2 g (60%) estru IIIrL-butylo- wego kwasu l-benzyloksykarbonylo-4,5-dwuwodo- ro-lH-pirolo-2-karboksylowego w postaci oleju o bladozóltym zabarwieniu. c) ester IHrz.-butylowy (trans)-l-benzyloksykar- bonylo-3-metylotio-D,L-proliny Roztwór 18,2 g (0,06 mola) estru IIIrz.-butylowe - go kwasu l-benzyloksykarbonylo-4,5-dwuwodoro- -lH-pirolo-2-karboksylowego w 180 ml bezwodne¬ go metanolu traktuje sie 3,24 g (0,06 mola) metano- lanu sodu i oziebia w lazni lodowej. Przez roztwór przepuszcza sie metoanotiol pecherzykami z mala predkoscia w ciagu 30 minut. Mieszanine miesza sie do nastepnego dnia w atmosferze argonu w tem¬ peraturze pokojowej.Nastepnie do mieszaniny dodaje sie rozcienczone¬ go kwasu octowego, az do uzyskania lekko kwas¬ nego odczynu. Nastepnie przez roztwór pozepuszcza sie w ciagu jednej godziny pecherzyki argonu, a nastepnie odparowuje roztwór prawie dn sucha pod zmniejszonym cisnieniem.Do pozostalosci dodaje sie octanu etylu i roztwór przemywa dwukrotnie nasyconym roztworem we¬ glanu sodu, osusza i uwalnia od rozpuszczalnika pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac 17 g o- leju o zóltym zabarwieniu. Olej ten rozdziela sie chromatograficznie przy zastosowaniu 300 g zelu krzemionkowego i mieszaniny eteru naftowego z eterem {4:1), otrzymujac 11,1 g (trans)-l-benzy- loksykarbonylo-3-metylotio-D,L-proliny w postaci oleju bezbarwnego. d) (trans)-3-metylotio-D,L-prolina 8,4 g (0,024 mola (trans)-l-benzyloksykarbonylo- -3-metylotio-D,L-proliny traktuje sie 45 ml kwasu bromowodorowego 4N w kwasie octowym. Roztwór miesza sie w ciagu jednej godziny w temperaturze pokojowej i suszy pod zmniejszonym cisnieniem.Do pozostalosci dodaje sie niewielka ilosc wody i przemywa dwukrotnie eterem. Roztwór wodny wprowadza sie do kolumny, zawierajacej 300 ml zywicy jonowymiennej i przepuszcza wode, dopóki eluat nie przestanie wykazywac silnie kwasnej re¬ akcji.Nastepnie eluuje sie produkt przy uzyciu roztwo- * ru buforowego o wartosci pH 6,5 (wodny roztwór octanu pirydyny). Frakcje wykazujace pozytywna reakcje na ninhydryne laczy sie i poddaje liofili¬ zacji, otrzymujac 3,4 g (88%) produktu w postaci puchu o bialym zabarwieniu. Mala próbke tego ma- 10 terialu przekrystalizowuje sie z etanolu, otrzymu¬ jac (trans)-3-metylotio-D,L-proline o temperaturze topnienia 196—200° (rozkl.) (sub. 192°).Sklad chemiczny dla CeHuOiNS: Obliczony: C, 44,70; H, 6,88; N, 8,69; S, 19,89 w Znaleziony: C, 44,53; H, 7,10; N, 8,61; S, 19,95. a) (trans)-l-[3-(acetylotk))-l-ketópropylo]-3-me- tylotio-D,L-prolina 3,05 g (0,019 mola) (trans)-3-metylotio-D,L-proli- ny rozpuszcza sie w 19 ml IN roztworu weglanu 80 sodu i rozciencza 10 ml wody. Roztwór oziebia sie w lazni lodowej i energicznie mieszajac, dodaje sie roztworu chlorku 3-acetylotiopropionylowego w 20 ml eteru. Wartosc pH utrzymuje sie przez dodawa¬ nie IN roztworu weglanu sodu równa S. Po uply- 2* wie 30 minut wartosc pH nie ulega juz zmianom i do roztworu lacznie w tym celu dodane jest 45 ml roztworu weglanu sodu. Warstwy mieszaniny roz¬ dziela sie i warstwe wodna przemywa jeden raz eterem. 30 Nastepnie warstwe wodna zakwasza sie przy po¬ mocy 10% roztworu kwasnego siarczanu potasu i produkt ekstrahuje octanem etylu, suszy i uwal¬ nia od rozpuszczalnika pod zmniejszonym cisnie¬ niem, otrzymujac 5,2 g oleju. Material poddaje sie 35 rozdzialowi metoda chromatografii na 150 g zelu krzemionkowego, z zastosowaniem octanu etylu do elucji. Otrzymuje sie 3,85 g zawierajacej pewna ilosc zanieczyszczen (trans)-l-3-(acetylotio)-l-keto- propylo-3-metylotio-D,L-proliny. 40 Niewielka próbke rozpuszcza sie w eterze i prze¬ twarza w sól dwucykloheksyloaminowa, otrzymujac sól dwucykloheksyloaminowa (trans)-l-[3-acetylo- tio)-l-ketopropylo]-3-metylotio-D,L-proliny o tem¬ peraturze topnienia 153—157°. 45 Sklad chemiczny dla CuHi^NS-fCeHnJHN: Obliczony: C, 58,55; H, 8,53; N, 5,83; S, 13,57 Znaleziony: C, 58,77; H, a,57; N, 5,68; S, 13,74. f) trans(-l-)3-merkapto-l-ketopropylo)-3-metylo- tio-D,L-prolina 50 2,05 g (0,007 mola) (trans)-l-[3-(acetylotio)-l-ke- toprópylo]-3-metylotio-D,L-proliny oziebia sie w la¬ zni lodowej w atmosferze argonu mieszanina 7 ml wody i 7 ml stezonego amoniaku. Roztwór miesza sie w ciagu 30 minut w temperaturze 0° i nastepnie 55 zakwasza przy uzyciu kwasu solnego.Produkt ekstrahuje sie octanem etylu, suszy i uwalnia od rozpuszczalnika pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac 1,85 g materialu, który w czasie stania ulega czesciowej krystalizacji. Przez 60 rozcieranie z eterem otrzymuje sie 1,0 g {57%) kry¬ stalicznego produktu o bialym zabarwieniu. Przez przekrystalizowanie z octanem etylu (5 ml), otrzy¬ muje sie 0,85 g (trans)-l-(3-merkapto-l*ketopropy- lo)-3-metylotio-D,L-proliny o temperaturze topnie- w nia 89—93°.23 118 38* 24 Sklad chemiczny dla CfHisOjNSt: Obliczony: C, 43,35; H, 6,06; N, 5,62; S, 25,72 Znaleziony: C, 43,35; H, 5,54; S, 25,91.Przyklad XVHI. (cisH^3-merkapto-2D-mety- lo-l-ketopropylo)-4-fenoksy-L-prolina Stosujac procedure opisana w przykladzielll i IV lecz zastepujac 4-metoksy-L-proline równowazna iloscia cis-4-fenoksy-L-proliny otrzymuje sie tytu¬ lowy zwiazek w postaci krystalicznej. Temperatu¬ ra topnienia tego produktu, wynosi 125—135QC.Przyklad XIX. (cis)-l-(3-merkapto-2D-mety- lo-l-ketopropylo)-4-IIIrz.-butyloksy-L-prolina Stosujac procedure opisana w przykladzie III i IV lecz stosujac równowazna ilosc cis-4-IIIrz.-bu- tyloksy-L-rtoliny zamiast 4-metoksy-L-proliny, otrzymuje sie zwiazek tytulowy w postaci bezbar¬ wnego ciala stalego, o temperaturze topnienia 106— —108°C (spieczenie 103°C).Przyklad XX. (cis)-l-(3-merkapto-2D-metylo- -l-ketopropylo)-3-fenoksy-D,L-prolina Stosujac procedure opisana w przykladzie III i IV lecz zastepujac 4-metoksy-L-proline równowa¬ zna iloscia (cis)-3-fenoksy-D,L-proliny otrzymuje sie zwiazek tytulowy w postaci bezbarwnego ciala sta¬ lego o temperaturze topnienia 134—155°C (miesza¬ nina diastereoizomerów).Przyklad XXI. (cis)-l-(3-merkapto-2D-metylo- -l-ketopropylo)-4-(4-metylofenylo)tio-L-prolina Stosujac procedure opisana w przykladzie III i IV, lecz zastepujac 4-metoksy-L-proline równo¬ wazna iloscia eis-4-(4-metylofenylo)-tio-L-proliny, otrzymuje sie zwiazek tytulowy, którego sól ada- mantyloaminowa ma temperature topnienia 240— —!241°C.Przyklad XXII. (cis)-l-(3-merkapto-2D-mety- lo-l-ketopropylo)-4-(4-metoksyfenylo)tio-L-prolina Stosujac procedure opisana w przykladzie III i IV, lecz zastepujac 4-metoksy-L-proline równo¬ wazna iloscia 4-(4-metoksyfenylo)tio-L-proliny, o- trzymuje sie zwiazek tytulowy, którego sól ada- mantyloaminowa ma temperature topnienia 237— —239°C.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych mer- #kaptoacylowych podstawionych prolin o wzorze 1, w którym £rupa X-Rt jest przylaczona w pozycji 3- lub 4- pierscienia proliny; X oznacza atom tlenu lub siarki; R oznacza atom wodoru albo nizszy rodnik alkilowy; Ri oznacza nizszy rodnik alkilo¬ wy, nizszy rodnik alkenylowy, nizszy rodnik alki- • nylowy, fenylo (nizszy) alkilowy, R* i Rs kazdy niezaleznie oznacza atom wodoru, nizszy rodnik alkilowy, R4 oznacza atom wodoru lub grupe o wzorze R*-CO-, gdzie R« oznacza nizszy rod¬ nik alkilowy, fenylowy lub fenylo-(nizszy)alkilo- 10 wy; a n oznacza liczbe o wartosci 0, 1 lub 2 oraz ich soli z zasadami, znamienny tym, ze zwiazek prolinowy o wzorze 2, w którym X i Ri maja wy¬ zej podane znaczenie sprzega sie z kwasem lub jego chemicznym równowaznikiem o wzorze 3, 15 w którym Ri, Rj, R4 i n maja wyzej podane znacze¬ nie i ewentualnie wytworzony produkt, w którym R4 oznacza grupe R5-CO- poddaje sie hydrolizie z wytworzeniem produktu, w którym R4 oznacza atom wodoru. '* 2. Sposób wytwarzania nowych pochodnych mer- kaptoacylowych podstawionych prolin o wzorze 1, w którym grupa X-Ri jest przylaczona w pozycji 3- lub 4* pierscienia proliny, X oznacza atom tle¬ nu lub siarki, R oznacza atom wodoru albo nizszy 15 rodnik alkilowy, Ri oznacza nizszy rodnik alkilo¬ wy, nizszy rodnik alkenylowy, nizszy rodnik alki- nylowy, rodnik fenylowy, podstawiony rodnik fe¬ nylowy, rodnik fenylo-(nizszy)-alkilowy lub pod¬ stawiony rodnik fenylo-(nizszy)alkilowy, R* i R« 30 kazdy niezaleznie oznacza atom wodoru, nizszy ro¬ dnik alkilowy lub rodnik trójfluorometylowy, R4 oznacza atom wodoru, grupe o wzorze R5-CO-, gdzie R9 oznacza nizszy rodnik alkilowy, fenylowy lub fenylo-(nizszy)alkilowy, a n oznacza liczbe 35 o wartosci 0, 1 lub 2, przy czym gdy Ri oznacza nizszy rodnik alkilowy, nizszy rodnik alkenylowy, nizszy rodnik alkinylowy, rodnik fenylo-(nizszy)-al- kilowy, to co najmniej jeden z podstawników Ra i Rj oznacza grupe trójfluorometylowa, oraz ich *• soli z zasadami, znamienny tym, ze zwiazek proli¬ nowy o wzorze 2, w którym X i Ri maja wyzej po¬ dane znaczenie sprzega sie z kwasem lub jego che¬ micznym równowaznikiem o wzorze 3, w którym Rt, Rj, R4 i n maja znaczenie podane wyzej, «* i ewentualnie wytworzony produkt w którym R4 oznacza grupe R5-CO- poddaje sie hydrolizie z wy¬ tworzeniem produktu, w którym R4 oznacza atom wodoru.118 386 Ra R z ^H X-R1 R4 - S-(CH)n- CH-CO-N-C- COOR H W20R 1 H. rf XR1 HN-C-COOR WZOR 2 ^3 ^2 R4-S-(CH)n-CH-C00H WZOR 3118 386 HN-C-COOH oKna-N-C-COORi H H WZÓR 4 WZÓR 5 H2C^f0Ts &«-N-C-COOa/M R!-X-Na WZÓR 6 WZÓR 7 -N-C-C 1 W* - N-C-COO alkil ochronna ,N ^ WZÓR 8118 386 ..a WZÓR9 wzÓR 10 S-R, Q9ZL "^^-COO alkil WZÓR 11 (CH2)w^O -(CH2)P- WZÓR12 WZÓR 13 6 - S02 -®- CH3 WZÓR 14 PL