NL2000519C2 - Kettingoverbrenging. - Google Patents

Description

- 1 -

KETTINGOVERBRENGING

De onderhavige uitvinding heeft betrekking op een kettingoverbrenging.

5

De onderhavige uitvinding heeft tevens betrekking op een voertuig voorzien van een dergelijke overbrenging en op een werkwijze waarbij overbrengingsverhouding van de kettingoverbrenging wordt beïnvloed.

10

Een dergelijke kettingoverbrenging in de vorm van een enkele of dubbele derailleur, de laatstgenoemde met twee sets kettingbladen of kettingwielen, te weten voor en achter, is algemeen bekend.

15 Bekend is ook dat de werking van een dergelijke overbrenging gevoelig is voor de wijze waarop bij het verplaatsen van de ketting van het ene naar het andere kettingwiel wordt geschakeld. Er wordt bijvoorbeeld, met name in het dagelijks gebruik, wel eens verkeerd 20 geschakeld, omdat even geen acht wordt geslagen op de feitelijke instelling van een voorste en/of achterste kettingwiel, en op de volgende schakeltoestand die gegeven de feitelijke schakeltoestand van daaruit haalbaar is. Om mis schakelen te voorkomen dient een bepaalde volgorde van 25 schakelen te worden aangehouden, hetgeen moet worden aangeleerd. Voorts overlappen versnellingen in bekende overbrengingen elkaar gedeeltelijk, hetgeen niet alleen verwarring in de hand werkt, maar ook weinig efficiënt is, en een onnodig beslag legt op materiaal, kostprijs en 30 ruimte. Bovendien leiden de bekende overbrengingen aan het euvel dat in principe niet bij stilstand of bij achteruit rijden van de fiets kan worden omgeschakeld.

Doel van de onderhavige uitvinding is het verschaffen 35 van een compacte, niet storingsgevoelige, ketting- 2 0 0 0 5 1 9 - ·· - 2 - overbrenging die een robuuste uitvoering biedt en zelfs bij stilstand of achteruitgaande beweging van het voertuig omschakelen naar een andere overbrengingsverhouding mogelijk maakt.

5

Daartoe heeft de kettingoverbrenging volgens de onderhavige uitvinding de kenmerken van conclusie 1.

Voordeel van de kettingoverbrenging volgens de 10 uitvinding is dat het ketting verplaatsorgaan tussen de aandrijfas en de aangedreven as in ligt en dus efficiënt van de beschikbare ruimte gebruik wordt gemaakt. Het principe van het tussen voornoemde assen dicht bij de kettingwielen axiaal naar een ander kettingwiel verplaatsen 15 van de ketting opent de weg om ook in andere situaties dan alleen bij vooruit bewegen van een voertuig, waarin de kettingoverbrenging is gemonteerd, om te schakelen. Bij de kettingoverbrenging volgens de uitvinding kan bij achterwaartse beweging van de kettingwielen, c.q. de 20 trapas, naar een andere overbrengingsverhouding worden omgeschakeld.

Een uitvoeringsvorm van de kettingoverbrenging volgens de uitvinding heeft het kenmerk dat het ketting 25 verplaatsorgaan een stel axiaal verplaatsbare, de ketting opsluitende, wangen heeft.

De aldus dicht bij de kettingwielen aangebrachte en de ketting opsluitende wangen maken nauwkeurige controle van de bewegingen van de ketting mogelijk, waardoor mis 30 schakelen wordt voorkomen en de betrouwbaarheid van de kettingoverbrenging volgens de uitvinding toeneemt.

Met het voordeel van een eenvoudige constructie, montage en demontage kan het ketting verplaatsorgaan op een 35 parallel aan en tussen de aandrijfsas en aangedreven as • l - 3 - lopende schakelas zijn aangebracht.

Een voorkeursuitvoeringsvorm van de kettingoverbrenging volgens de uitvinding heeft het kenmerk 5 dat de kettingoverbrenging ten minste één tussen de aandrijfas en de aangedreven as aangebrachte geleideras omvat, waarop een zodanig conisch gevormd lichaam is aangebracht dat een over het lichaam lopende met de wangen verbonden nok, ten minste één uiteinde van de over de 10 schakelas verschuifbare wangen -bij elke ingestelde overbrengingsverhouding- dicht naar een contactpunt tussen ketting en betreffend kettingwiel beweegt.

In deze uitvoeringsvorm neigen de wanguiteinden naar het contactpunt toe waar de ketting met het kettingwiel 15 contact maakt of daar juist van los komt, en bij een eventuele dubbele kettingoverbrenging geldt dat zowel bij de voorste als de achterste kettingwielen, zodat bij voorgeschreven verloop van de axiale beweging van de ketting verplaatsorganen een sequentieel en gelijkmatig 2 0 over de omhullende van de kettingwielen bewegen van de ketting het gevolg is.

Bij koppeling van de beide draaibare schakelassen is dan slechts één draaibeweging nodig om slechts sequentiële 25 verplaatsing van kettingwiel naar een aangrenzend kettingwiel mogelijk te maken, waardoor verkeerd schakelen zelfs onmogelijk is geworden. In dat geval ontstaat een zodanig betrouwbare en onderhoudsarme kettingoverbrenging volgens de uitvinding, dat deze zonder bezwaar in een 30 gesloten omhulling kan zijn aangebracht, waardoor bovendien stof en vuil geen kans meer krijgen om extra slijtage te veroorzaken. De verschillende assen liggen bij verdere voorkeur alle in lijn met elkaar tussen de aandrijfas en de aangedreven as, waardoor de omhulling compact blijft en 35 zelfdragend kan worden, waarbij de lagerassen in verbonden - 4 - schaaldelen van de omhulling zijn gelagerd.

Verdere van voordeel zijnde uitvoeringsvormen van de kettingoverbrenging, het voertuig en de werkwijze volgens 5 de uitvinding zijn door de overige afhankelijke conclusies gedefinieerd.

Thans zullen met name de kettingoverbrenging en de werkwijze volgens de onderhavige uitvinding nader worden 10 toegelicht aan de hand van de onderstaande figuren, waarin overeenkomstige onderdelen van dezelfde verwijzingscijfers zijn voorzien. Daarbij toont:

Figuur 1 een bovenaanzicht van een voorkeursuitvoeringsvorm van de kettingoverbrenging volgens 15 de uitvinding;

Figuur 2 een zijaanzicht van de kettingoverbrenging van figuur 1; en

Figuur 3 een detail van een schakelas en een geleideras, zoals toegepast in de uitvoering van figuur 1.

20

Figuur 1 toont een bovenaanzicht en figuur 2 het zijaanzicht van een kettingoverbrenging 1 die bijvoorbeeld kan worden toegepast als al dan niet geautomatiseerd werkende transmissie, op een twee of meerwielig voertuig, 25 zoals een fiets, ligfiets, bakfiets, riksja of veelal klein en al of niet gemotoriseerd transportvoertuig of bijvoorbeeld op een gehandicapten voertuig. De kettingoverbrenging 1 omvat een tweetal assen 2, 3, waarvan de ene de aandrijfas 2 is die bij bijvoorbeeld een fiets 30 vast met de trapas is verbonden en waarop een aantal kettingwielen 4, als voorste pakket, vast is gemonteerd, en de andere aangedreven door een ketting 5, de aangedreven as 3 is, waarop een aantal complementaire kettingwielen 6, als achterste pakket, via een freewheel is gemonteerd. De 35 achterste kettingwielen 6 kunnen in achterwaartse richting τ - 5 - freewheelen. De ketting 5 ligt in aangedreven toestand van de overbrenging 1 op één van de kettingwielen 4 en één van de complementaire kettingwielen 6, welke kettingwielen 4, 6 verschillende diameters met een onderling verschillend 5 aantal tanden hebben. De assen 2 en 3 van de kettingoverbrenging 1 zijn gelagerd in een, uit met elkaar verbonden schaaldelen 7-1, 7-2 opgebouwde, gesloten zelfdragende omhulling 7, waarin alle verder toe te lichten onderdelen van de overbrenging 1 zijn ondergebracht.

10 Hierdoor kan geen vuil, zand en dergelijke in de overbrenging 1 komen, hetgeen slijtage vermindert en de kans op storingen verkleint.

De ketting 5 is over de kettingwielen 4 en 6 verplaatsbaar door middel van ten minste één tussen de 15 aandrijfas 2 en de aangedreven as 3 en nabij de kettingwielen 4 en/of 6 aangebracht ketting verplaatsorgaan 8. In de uitvoering van de figuren 1, 2 en 3 zijn twee ketting verplaatsorganen 8-1 en 8-2 weergegeven, waarmee door axiale verplaatsing van de ketting 5 een gewenste 20 overbrengingsverhouding instelbaar is. Het is in principe mogelijk om met één verplaatsorgaan 8 te volstaan. In de eerdergenoemde hierna verder toegelichte uitvoering wordt de verplaatsing van de ketting 5 over de verschillende kettingwielen 4, 6 nabij beide kettingwiel pakketten 25 begeleid, hetgeen tot een blokkeringsvrije, verhoogd betrouwbare werking van de overbrenging 1 leidt. Elk ketting verplaatsorgaan 8 heeft een stel axiaal verplaatsbare, hier halve maanvormige, wangen 9-1, 9-2; 9-3, 9-4 waarbinnen de ketting 5 loopt.

30 Zoals weergegeven in het detail van figuur 3 is elk stel, onderling star met elkaar verbonden, wangen draaibaar op een glijblok 10 aangebracht, dat over een schakelas 11-2 beweegbaar is. De beide schakelassen 11-1, 11-2 lopen in de praktijk om vervaardigingtechnische redenen meestal 35 parallel aan de aandrijfas 2 en de aangedreven as 3, en - 6 - staan bij voorkeur hiermee op één lijn. In principe kunnen de schakelassen 11-1, 11-2 echter niet parallel aan de assen 2, 3 lopen. De in de dragende omhulling 7 draaibaar gelagerde schakelassen 11-1 en 11-2 zijn van axiale 5 verplaatsingsmiddelen 12 voorzien die zijn ingericht om bij verdraaiing van de schakelas 11 het glijblok 10 axiaal te verschuiven. De middelen 12 bevatten daartoe een hier in de schakelas 11-2 aangebrachte groef 12-1 en een op het glijblok 10 aangebracht, bij verdraaiing van de schakelas 10 11 in de groef 12-1 lopend, uitsteeksel 12-2. In de uitvoering met twee schakelassen 11 zijn deze slipvrij, door middel van bijvoorbeeld een tandriem of ketting 13, met elkaar verbonden en desgewenst met behulp van een niet weergegeven handel tegelijkertijd te bedienen. Hierbij 15 verloopt het tegen elkaar in aflopen van de kettingwielen 4, 6 van de beide pakketten ten behoeve van het instellen van de gewenste overbrengingsverhouding, na elkaar en is het dus onmogelijk om mis te schakelen. De ten minste ene schakelas ll-l, 11-2 is ter instelling van de gewenste 20 overbrengingsverhouding desgewenst automatisch hydraulisch, pneumatisch of elektrisch instelbaar. Bij elektrische instelling kan bijvoorbeeld gedacht worden aan de toepassing van een eenvoudig regelbare, gangbare stappenmotor.

25 In de weergegeven uitvoeringsvorm bevat de kettingoverbrenging 1 verder twee tussen de aandrijfas 2 en de aangedreven as 3 in de omhulling 7 gelagerde geleiderassen 14-1, 14-2. Daarop is een zodanig conisch lichaam 15 gevormd dat een bij verdraaien van de as 11 een 30 over het lichaam 15 lopende op een uiteinde van wang 9-3 aangebrachte nok 16 de tegenover liggende uiteinden van de wangen 9-3 en 9-4, bij elke ingestelde combinatie tandwielen, tot bij het contactpunt tussen ketting en betreffend kettingwiel doet neigen. Als de coniciteit van 35 het lichaam 15 gerelateerd is aan de coniciteit van de - 7 - omhullende van de respectieve kettingwielen, hier aangeduid met 6, wordt het contactpunt nauwkeurig gevolgd en begeleiden de wangen 9-3, 9-4 de ketting tot dicht bij het contactpunt waar deze het kettingwiel 6 op of af loopt. De 5 nok 16 kan deel uitmaken van een vork 16-1, 16-2 -zie figuur 2- waarbinnen het lichaam 15 zich bevindt, waardoor tevens de draaiing van de met de nok 16 verbonden wangen 9-3, 9-4 over het glijblok 10 wordt begrensd.

Het lichaam 15 kan van een langssleuf 17 zijn 10 voorzien voor opname van een uitsteeksel, dat het verlengde van het uitsteeksel 12-2 kan zijn, om tijdens axiale verplaatsing van het glijblok 10 over de schakelas 11-1, 11-2 het glijblok tegen verdraaiing te borgen.

De kettingoverbrenging 1 zal verder zijn voorzien van 15 een geschikte ergens tussen de assen 2 en 3 aangebrachte kettingspanner 18 die over een as 19 verplaatsbaar is, welke as 19 bij voorkeur ook in de omhulling 7 gelagerd is.

De in de respectieve schakelassen 11-1, 11-2 aanwezige schroeflijnvormige groeven 12-1 zijn zo ten 20 opzichte van elkaar verschoven, dat het daardoor bepaalde verloop van de axiale posities van de beide ketting verplaatsorganen 8-1, 8-2, de ketting 5 afwisselend soepel in heen en teruggaande richting over de kettingwielen 4 en de complementaire kettingwielen 6 doet verplaatsen. Om de 25 uiterst standen van de verplaatsorganen 8-1, 8-2 te begrenzen zijn niet in de figuren weergegeven eind aanslagen aangebracht.

2000519

Claims (16)

1. Kettingoverbrenging omvattende: - een aandrijfas met een of meer kettingwielen; 5. een via een ketting met de aandrijfas gekoppelde aangedreven as met complementaire kettingwielen; en - ten minste één tussen de aandrijfas en de aangedreven as en nabij de kettingwielen aangebracht ketting verplaatsorgaan, waarmee door axiale verplaatsing 10 van de ketting een gewenste overbrengverhouding instelbaar is.

2. Kettingoverbrenging volgens conclusie 1, met het kenmerk dat het ketting verplaatsorgaan een stel axiaal 15 verplaatsbare, de ketting opsluitende, wangen heeft.

3. Kettingoverbrenging volgens conclusie 1 of 2, met het kenmerk dat het ketting verplaatsorgaan is aangebracht op een al of niet parallel aan de aandrijfas en de 20 aangedreven as lopende schakelas.

4. Kettingoverbrenging volgens conclusie 3, met het kenmerk dat de ketting opsluitende wangen zich op een glijblok bevinden dat over de schakelas verschuifbaar is. 25

5. Kettingoverbrenging volgens conclusie 4, met het kenmerk dat de schakelas draaibaar is en met het glijblok van axiale verplaatsingsmiddelen is voorzien die zijn ingericht om bij verdraaiing van de schakelas het glijblok 30 axiaal te verschuiven.

6. Kettingoverbrenging volgens conclusie 5, met het kenmerk dat de schakelas van een groef is voorzien en het glijblok van een in de groef lopend uitsteeksel is 35 voorzien. 2 0 00 5 1 9 - 9 -

7. Kettingoverbrenging volgens een van de conclusies 3-6, met het kenmerk dat de kettingoverbrenging ten minste één tussen de aandrijfas en de aangedreven as aangebrachte 5 geleideras omvat, waarop een zodanig conisch gevormd lichaam is aangebracht dat een over het lichaam lopende met de wangen verbonden nok, ten minste één uiteinde van de over de schakelas verschuifbare wangen -bij elke ingestelde overbrengingsverhouding- dicht naar een contactpunt tussen 10 ketting en betreffend kettingwiel beweegt.

8. Kettingoverbrenging volgens conclusie 7, met het kenmerk dat de coniciteit van het lichaam gerelateerd is aan de coniciteit van de omhullende van de respectieve 15 kettingwielen.

9. Kettingoverbrenging volgens conclusie 7 of 8, met het kenmerk dat de nok deel uitmaakt van een vork waarbinnen het lichaam zich bevindt, waardoor tevens 20 overmatige draaiing van de met de nok verbonden wangen over het glijblok wordt tegengegaan.

10. Kettingoverbrenging volgens een van de conclusies 6-9, met het kenmerk dat het lichaam van een langssleuf is 25 voorzien voor opname van een uitsteeksel op het tegen draaiing geborgde glijblok.

11. Kettingoverbrenging volgens een van de conclusies 1-10, met het kenmerk dat de kettingoverbrenging twee 30 tussen de aandrijfas en de aangedreven as en nabij respectievelijk de kettingwielen en de complementaire kettingwielen aangebrachte ketting verplaatsorganen omvat.

12. Kettingoverbrenging volgens conclusie 11, met het 35 kenmerk dat de beide schakelassen onderling draaibaar - 10 - gekoppeld zijn.

13. Kettingoverbrenging volgens conclusie 12, met het kenmerk dat in elk van de schakelassen aanwezige groeven zo 5 ten opzichte van elkaar zijn verschoven dat het daardoor bepaalde verloop van de axiale posities van de beide ketting verplaatsorganen de ketting afwisselend over de kettingwielen en complementaire kettingwielen doet verplaatsen.

14. Kettingoverbrenging volgens een van de conclusies 1-13, met het kenmerk dat de kettingoverbrenging is ondergebracht in een uit verbonden schaaldelen opgebouwde, gesloten, zelfdragende omhulling. 15

15. Voertuig, bijvoorbeeld een twee, drie- of meerwieler, in het bijzonder een fiets voorzien van een kettingoverbrenging volgens een van de conclusies 1-14.

16. Werkwijze waarbij de overbrengingsverhouding tussen kettingwielen op een aandrijfas en een aangedreven as met een ketting wordt ingesteld door middel van ten minste één nabij de kettingwielen opgesteld ketting verplaatsorgaan dat verschuifbaar zijnd over een parallel 25 aan de aandrijfas en de aangedreven as lopende schakelas de ketting axiaal en tussen wangen gehouden over de kettingwielen verplaatst. 20 005 19 -