Przedmiotem wynalazku jest uklad chlodzenia i sma¬ rowania zaworów silnika spalinowego, zwlaszcza uklad ciaglego obiegu plynu chlodzacego i smarujacego co naj¬ mniej jeden zawór grzybkowy silnika spalinowego.Znany jest uklad do ciaglego chlodzenia zaworu grzyb¬ kowego zawierajacego dwa kanaly równolegle, odpowiednio wlotowy i wylotowy, wykonane w trzonkach zaworu i ma¬ jace wyloty w komorze pierscieniowej usytuowanej w grzyb¬ ku zaworu. Plyn chlodzacy np. olej ze skrzyni korbowej silnika, za posrednictwem przewodu wykonanego w glowicy cylindra, przeplywa przez otwór wlotowy do kanalu wlo¬ towego trzonka zaworu, i z powrotem do skrzyni korbowej przez kanal powrotny polaczony z otworem wylotowym kanalu wylotowego trzonka zaworu.W celu zapewnienia ciaglego chlodzenia zaworu, dopro¬ wadzenie czynnika chlodzacego jest polaczone z otworem wlotowym kanalu doprowadzajacego, przez komore piers¬ cieniowa o takich wymiarach, zeby w czasie ruchu po- stepowo-zwrotnego zaworu, otwór wlotowy kanalu dopro¬ wadzajacego byl zawsze polaczony z wymieniona komora.W takim ukladzie chlodzacym, jest konieczne, oprócz umieszczenia w glowicy zaworów, wykonanie w niej kanalu doprowadzajacego czynnik chlodzacy i uklad taki umozliwia jednoczesne chlodzenie tylko jednego zaworu.Celem wynalazku jest opracowanie takiego ukladu, który umozliwialby jednoczesne chlodzenie i smarowanie kilku zaworów i zmniejszenie ilosci kanalów w glowicy.Cel ten osiagnieto przez wykonanie ukladu chlodzacego i smarowania zaworów silnika spalinowego, zwlaszcza zaworów grzybkowych chlodzonych obiegiem plynu, 10 20 25 33 zawierajacych doprowadzenie plynu i otwór wlotowy ka¬ nalu chlodzacego, usytuowanego w trzonku zaworu.Zgodnie z wynalazkiem, uklad ten zawiera ruchomy po¬ sredni element laczacy, umieszczony miedzy doprowadze¬ niem plynu i otworem wlotowym, zapewniajacy obieg ciagly plynu chlodzacego w zaworze podczas jego ruchu postepowo-zwrotnego. Taki uklad umozliwia, w przypadku chlodzenia jednego zaworu, usuniecie przewodu doprowa¬ dzajacego plyn, wykonanego w glowicy, a w przypadku kilku zaworów sprzezonych, na ich równoczesne chlodzenie za pomoca jednego doprowadzenia plynu chlodzacego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia uklad chlodzenia i smarowania zaworu, w przekroju podluznym, fig. 2 — przekrój wzdluz linii II-II oznaczonej na fig. 1, fig. 3 — drugi przyklad wykonania ukladu chlodzenia zaworu, w przekroju podluznym.W pierwszym przykladzie wykonania (fig. 1), uklad chlodzenia zaworu, zgodnie z wynalazkiem, umozliwia wywolanie ciaglego obiegu plynu chlodzacego jednoczesnie w dwóch zaworach sterowanych ta sama dzwignia zaworu za posrednictwem mostka tworzacego w tym przypadku posredni element laczacy wlot plynu z zaworami.Dwa zawory 1, 2 sa zmontowane w znany sposób w glo¬ wicy 3 silnika w dwóch oddzielnych, utworzonych przez dwie tulejki, prowadnicach 4, 5, w których moga sie slizgac oddzielnie dwa trzonki 6, 7 zaworów, przy czym grzybki 8, 9 zaworów sa oparte o pierscieniowe gniazda 10, 11 umieszczone w glowicy 3. Powierzchnie czolowe konców 108 709108709 3 trzpieni 6, 7 zaworów 1, 2 sa oparte na mostku 12 sterowa¬ nym przez dzwignie 13 zaworu, r- Menttfr 1?j w rirTyfr11*4^*1^! symetryczny, zawiera dwa } Askssonsd Je^oloofc [oddzielnie z dwoma zaworami 1, 2.\ Mostek 12 ma centAlny otwór 16, którego os wzdluzna jest I równolegla do trzonków 6, 7 zaworów. W otworze 16 jest i^jmiff^fen^l^n, Iktórej jeden koniec jest silnie wcisniety ~^rgtewiee 3 oiTniLi Na drugim koncu osi 17 jest zmonto¬ wany przesuwnie mostek 12.Kazde ramie 14, 15 mostka 12 zawiera, wspólosiowy z koncami trzonków 6, 7 zaworów, otwór slepy 18 utworzony z trzech komór wspólosiowych o zmniejszajacych sie sredni¬ cach, ograniczonych przez dwa odsadzenia 19, 20.Konce trzonków 6, 7 o srednicy mniejszej od srednicy dna slepych otworów 18, sa oparte na wymienionym dnie.Na odsadzeniach 20 sa oparte uszczelki pierscieniowe 21 zamontowane wokól trzonków 6, 7. Uszczelki 21 sa pod¬ trzymywane przez sprezynujace pierscienie zabezpieczajace 22 oparte oddzielnie na odsadzeniach 19, ewentualnie rozdzielone podkladka pierscieniowa 23. Srednica trzonków 6, 7 jest mniejsza od srednicy dna otworów 18, umozliwia to utworzenie na poziomie dna kazdego otworu slepego, komory pierscieniowej 24 wokól kazdego konca trzonków 6, 7.Wokól trzonków 6, 7, miedzy mostkiem 12 i glowica 3 sa zamontowane dwie miseczki pierscieniowe 25, 26, odpowiednio górna i dolna, miedzy którymi sa umieszczone dwie sprezyny 27, 28. Miseczka górna 25, ma dwie wspólo¬ siowe czesci, zewnetrzna i wewnetrzna, przy czym ta ostatnia zawiera pierscieniowa uszczelke 29 wchodzaca w rowek pierscieniowy trzonka zaworu laczac te miseczke górna 25 z trzonkiem zaworu podczas jego ruchów.Ramie 15 mostka 12 zespolone z zaworem 2 zawiera ponadto jeden otwór gwintowany 30, w który jest wkrecona sruba regulacyjna 31, opierajaca sie jednym koncem na czole konca trzonka 7 zaworu 2.Otwór centralny 16 mostka 12, ma w górnej czesci zakonczenie w wystepie 32, w którym jest wtloczona za- slepka 33 wyposazona w kolnierz zewnetrzny 34, który jest oparty na powierzchni czolowej wystepu 32. Ta zaslepka 33 swoim drugim koncem jest zamocowana w dzwigni 13 zaworu.Uklad jednoczesnego chlodzenia zaworów 1, 2 jest utwo¬ rzony przez zespól kanalów zasilajacych usytuowanych poczawszy od wlotu plynu az do mostka 12. Centralny kanal 50 jest usytuowany wzdluz osi 17 umieszczonej w mostku 12, i jest zatkany na jednym koncu korkiem 51, tworzac kanal doprowadzajacy plyn chlodzacy do wlotu tego plynu. Na obwodzie stalej osi 17, na której przesuwa sie mostek 12 jest wykonana komora pierscieniowa 52, która ma polaczenie z kanalem centralnym 50 za posrednic¬ twem dwóch kanalów promieniowych 53. W kazdym ra¬ mieniu 14,15 mostka 12 jest wykonany kanal 54, polaczony z komora jednym koncem podczas, gdy drugi jego koniec jest zatkany korkiem 55. Kanal 54 jest polaczony z jed¬ nym koncem kanalu 56, którego drugi koniec ma wylot w komorze pierscieniowej 24 ograniczonej przez koniec kazdego trzonka 6, 7 zaworów i przez dno odpowiadajacego im slepego otworu 18.Kazdy zawór 1, 2 ma pierwszy kanal podluzny 57 wy¬ konany wewnatrz kazdego trzonka 6, 7. Kanal 57 ma wylot w grzybku 8, 9 kazdego zaworu, polaczony z komora pierscieniowa 58 za posrednictwem kanalu promieniowego 59. Drugi kanal albo kanal powrotny 60 plynu wykonany równiez w kazdym trzonku 6, 7 jest polaczony równiez 4 z komora pierscieniowa 58 za posrednictwem kanalu pro¬ mieniowego 61, Kazdy kanal wlotowy 57 jest polaczony z komora 24 przez promieniowy otwór 62. Kazdy kanal powrotny 60 jest polaczony z otoczeniem za posrednictwem 5 otworu wylotowego 63.Na fig. 2 przedstawiono doprowadzenie plynu chlodza¬ cego pochodzacego na przyklad ze skrzyni korbowej silnika.W glowicy 3 silnika jest wykonany kanal 64 polaczony bez¬ posrednio ze skrzynia korbowa silnika za pomoca zlaczki io (nie pokazanej). Drugi koniec kanalu jest polaczony z ko¬ mora pierscieniowa 66 wykonana na obwodzie stalej osi 17, na jej koncu osadzonym w glowicy 3. Komora pierscieniowa 66 jest polaczona z kanalem centralnym 50 stalej osi 17 przez dwa kanaly promieniowe 67. 15 Dzialanie ukladu chlodzacego wedlug wynalazku jest nastepujace: najpierw zostana okreslone przejscia plynu miedzy doprowadzeniem plynu chlodzacego i otworem wylotowym 63 zaworów 1 i 2. Plyn ze skrzyni korbowej przeplywa przez przewód wlotowy 64 w glowicy 3, wplywa 20 do komory pierscieniowej 66 usytuowanej na stalej osi 17 umozliwiajacej przesuw mostka 12, przeplywa przez kanaly promieniowe 67 do kanalu centralnego 50 stalej osi 17.Nastepnie plyn za posrednictwem kanalów promieniowych 53 przeplywa do komory pierscieniowej 52, po czym do 25 kanalu 54, a nastepnie do kanalu 56 i do komory pierscie¬ niowej 24 otaczajacej koniec kazdego trzonka 6, 7 zaworu.Z komory 24, plyn za posrednictwem otworu wlotowego 62 wplywa do chlodzacego kanalu wlotowego 57 kazdego zaworu, przeplywa do komory pierscieniowej 58 usytuowa- 30 nej w grzybku zaworu, za posrednictwem kanalu promie¬ niowego 59. Z komory 58 plyn wraca przez kanal pierscie¬ niowy 61 do kanalu powrotnego 60 kazdego trzonka zaworu przed wyplynieciem na zewnatrz za posrednictwem otworu wylotowego 63. 35 Uklad chlodzenia jest symetryczny wzgledem stalej osi 17. Rozprowadzanie plynu do zaworów 1 i 2 dokonuje sie w komorze pierscieniowej 52, do dwóch przewodów 54 usytuowanych w mostku 12. Komora pierscieniowa 52 (fig. 1) ma wysokosc taka, ze podczas ruchu postepowo- 40 -zwrotnego mostka 12 wzdluz stalej osi 17, wyloty kanalów 54 przemieszczaja sie wzdluz komory pierscieniowej 52 przez caly czas bedac z nia polaczone.Tak wiec w ukladzie chlodzenia zgodnie z pierwszym przykladem wykonania, poczawszy od przewodu wlotowego 45 64 plynu mozna chlodzic jednoczesnie dwa zawory 1, 2 sprzezone miedzy soba za posrednictwem mostka 12.W drugim przykladzie wykonania (fig. 3), uklad chlo¬ dzenia jest polaczony z jednym tylko zaworem. W tym przypadku, posredni element laczacy, zmontowany miedzy 50 kanalem doprowadzajacym plyn i otworem wlotowym do trzonka zaworu, jest utworzony przez dzwignie zaworu.Dzwignia 70 zaworu jest obracana za posrednictwem popychacza 71 wokól osi 73 oddzielonej od niej panewka 74. Obrót dzwigni umozliwia sterowanie ruchem postepowo- 55 -zwrotnym zaworu 72. Uklad chlodzenia w tym drugim przykladzie wykonania jest utworzony przez doprowadzenie plynu pochodzacego ze skrzyni korbowe;, do kanalu po¬ dluznego 75 wykonanego wewnatrz osi 73. Kanal promie¬ niowy 76 laczy kanal centralny 75 przez otwór 77, z kanalem 60 78, wykonanym wewnatrz dzwigni 70 zaworu. W dzwigni 70 wspólpracujacej z zaworem 72 jest wykonany otwór 79, w który jest wkrecony gwintowany sworzen 80, którego jeden koniec od strony powierzchni czolowej konca trzonka 72a zaworu 72, jest zakonczony przegubem kulistym 81, 65 którego gniazdo 82 jest oparte na powierzchni czolowej108 709 5 trzonka zaworu 72. Sworzen 80 jest zaopatrzony w kanal usytuowany wzdluz jego osi, który jest polaczony z jednej strony z kanalem 78, a z drugiej strony, ma rozszerzenie 84 w przegubie kulistym 81. Przez gniazdo 82 przegubu kulistego 81 jest przeprowadzony na wylot kanal 85, który jest polaczony jednym koncem z kanalem 83 sworznia 80 za posrednictwem rozszerzenia 84, a drugim koncem z ka¬ nalem wlotowym 86 plynu, wykonanym w trzonku 72a zaworu 72, który ma wylot na powierzchni czolowej konca trzonka zaworu, zakonczony rozszerzeniem 87.Tak wiec, w drugim przykladzie wykonania, plyn po¬ chodzacy ze skrzyni korbowej przeplywa do kanalu 75 usytuowanego w osi 73 dzwigni 70 zaworu, nastepnie do kanalu promieniowego 76 i za posrednictwem otworu 77 do kanalu 78. Plyn przeplywa nastepnie do kanalu 83 swo¬ rznia 80, skad do kanalu 85 gniazda 82 przegubu kulistego 81 i do kanalu wlotowego 86 zaworu 72, po czym zawraca podobnie jak w pierwszym przykladzie wykonania, przez kanal 88 wykonany w trzonku 72a zaworu, równolegly do kanalu wlotowego 86, do wyjscia przez otwór wylotowy 89 do skrzyni korbowef silnika.Otwór 77 laczacy kanal 75 usytuowany w osi 73 i ka¬ nalu 78, powinien byc dostatecznie duzy, aby umozliwic stale polaczenie podczas obrotu dzwigni 70 zaworu. Kanal 78 (fig. 3) jest polaczony z jednej strony z kanalem wloto¬ wym 86 zaworu 72, a z drugiej strony z czopem 90 umiesz¬ czonym w dzwigni 70 zaworu, zapewniajac przeplyw plynu miedzy popychaczem i dzwignia zaworu. Czop 90 ma na obwodzie rowek 91, w którym ma wylot kanal 78. Czop 90 jest zakonczony w poblizu popychacza przegubem kulistym 92, którego gniazdo jest utworzone na powierzchni czolowej konca trzpienia 94 popychacza 71. Azeby posmarowac powierzchnieprzegubu kulistego 92 na styku z jego gniazdem 93, mozna zastosowac kanal (nie pokazany), polaczony jednym koncem z rowkiem pierscieniowym 91 i wychodzacy na zewnatrz przegubu kulistego 92.Rozszerzenie 84 i 87 w przegubie kulistym i trzonku 72 zaworu maja wymiary dostateczne do zapewnienia ciaglego polaczenia miedzy kanalami 83 i 86 za posrednic¬ twem kanalu 85 gniazda 82 przegubu kulistego podczas jego ruchu. Gniazdo 82 przegubu kulistego 81 jest stale w kon¬ takcie z powierzchnia czolowa konca trzonka 72a zaworu 72 wskutek nacisku, z jednej strony, sprezyn powrotnych 95 polaczonych z popychaczem 71, a z drugiej strony, sprezyn powrotnych 96 polaczonych z zaworem 72.Tak wiec wedlug tego przykladu wykonania, zawór 72 jest chlodzony ciagle za posrednictwem jedynie dzwigni 70 zaworu. W przypadku kilku zaworów, nalezy zastosowac wal obrotowy wspólny dla wszystkich dzwigni zaworów, tak, aby umozliwic jednoczesne chlodzenie zespolu zaworów poczawszy od doprowadzenia plynu wychodzacego jedynie w kanalach wyzej wymienionego walu.Uklad chlodzenia, zgodnie z wynalazkiem, przez umiesz¬ czenie posredniego elementu laczacego miedzy doprowa¬ dzeniem plynu i otworem wlotowym zaworów, jest ko¬ rzystny z tego powodu, ze ten element nie jest elementem dodatkowym, który skomplikowalby konstrukcje, ale jest elementem, który stanowi czesc istotna konstrukcji, a mia¬ nowicie w pierwszym przykladzie wykonania mostek 12, 6 a w diugim przykladzie wykonania dzwignia 70 zaworu.Jak to zostalo uwidocznione w opisie drugiego przy¬ kladu wykonania, ten uklad chlodzenia moze byc stosowany jednoczesnie jako uklad smarowania. 5 Oczywiscie, wynalazek nie jest ograniczony do przy¬ kladów wykonania, które zostaly podane tylko tytulem przykladu, ale obejmuje równiez wszystkie równowazniki techniczne opisanych przykladów wykonania.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad chlodzenia i smarowania zaworów silnika spalinowego, zwlaszcza zaworów grzybkowych chlodzonych obiegiem plynu, zawierajacych doprowadzenie plynu i otwór wlotowy kanalu chlodzacego usytuowanego w trzonku 15 zaworu, znamienny tym, ze zawiera ruchomy posredni element laczacy, umieszczony miedzy doprowadzeniem plynu i otworem wlotowym, zapewniajacy obieg ciagly plynu chlodzacego w zaworze podczas jego ruchu postepo- wo-zwrolnego. 20 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze posredni eltment laczacy jest utworzony przez dzwignie (70) za¬ woru (72) polaczona z tym zaworem. 3. Uklad wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze doprowadzenie plynu ma wylot w kanale (75) usytuowa- 25 nym w osi (73) dzwigni (70) zaworu, polaczonym przez kanaly (76), (78) i (83) dzwigni zaworu, z gniazdem (82) przegubu kulistego (81) polaczonego z dzwignia (70) za¬ woru, przy czym gniazdo (82) jest stale oparte na powierz¬ chni czolowej konca trzonka (72a) zaworu i ma kanal (85) 3t laczacy kanal wlotowy (86) usytuowany w trzonku (72a) zaworu, z kanalem (83), umozliwiajac ciagly przeplyw plynu miedzy doprowadzeniem plynu i kanalem wlotowym (86) trzonka zaworu. 4. Uklad wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze dopro- 35 wadzenie plynu do dwóch zaworów jest pojedyncze, przy czym dwie osie dwóch dzwigni (70) zaworów stanowi pojedyncza os (73). 5. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze posred¬ ni element laczacy jest utworzony przez mostek (12) 40 sprzegajacy zawory (1) i (2). 6. Uklad wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze mostek (12) jest zmontowany przesuwnie na stalej osi (47) wtlo¬ czonej w glowice silnika, zaopatrzonej w kanal centralny (50) tworzacy polaczenie z doprowadzeniem plynu usytuo- 45 wanym w glowicy, przy czym os (17) zawiera równiez na obwodzie komore pierscieniowa (52) polaczona stale z dwoma kanalami (54) usytuowanymi w poszczególnych ramionach mostka (12), zapewniajac przeplyw plynu do kazdego zaworu (1) i (2). 50 7. Uklad wedlug zastrz. 5 albo 6, znamienny tym, ze kanaly (54) usytuowane w kazdym ramieniu mostka (12), sa polaczone za posrednictwem kanalu (56) z kanalem wlotowym (57) kazdego trzonka zaworu, przy czym kanal wlotowy usytuowany w trzonku zaworu, jest polaczony 55 z kanalem (56) za posrednictwem komory pierscieniowej (24) usytuowanej w kazdym ramieniu (14,15) mostka (12). 8. Uklad wedlug zastrz. 1 lub 5, znamienny tym, ze mostek (12) sprzegajacy zawory (1, 2) jest zespolony z dzwignia (13) zaworów.108 709 i*l*2±*108 709 BtinlZ. i»fq-'a PL PL PL PL PL PL PL PL