Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie zabez¬ pieczajace przed blokada kól w pojazdach mecha¬ nicznych podczas hamowania, zwlaszcza przy uzy¬ ciu hamulców uruchamianych cisnieniem. Jezeli pojazd mechaniczny z urzadzeniem zabezpieczaja¬ cym przed blokada kól jest hamowany na jezdni, która jest tak zbudowana, ze po jednej stronie pojazdu jest wieksze tarcie, to wywolywane zo¬ staja sily hamowania powodujace róznej wielkosci momenty odchylania kól od pionu.Za pomoca urzadzenia zabezpieczajacego przed blokada dostosowanego do urzadzenia ogranicza¬ jacego cisnienie, mozliwym jest utrzymywanie tak malej róznicy cisnien miedzy cylindrami hamul¬ ców kól jednej osi, a przez to i róznicy sily ha¬ mowania miedzy tymi kolami, zeby wystepujace momenty odchylania od pionu byly tak male, aze¬ by stabilne utrzymywanie kierunku jazdy pojazdu mechanicznego nie bylo zagrozone.W patencie nr 90 278 opisany jest znany uklad zabezpieczajacy przed blokada kól, w którym do ograniczania cisnienia hamowania znajduje zasto¬ sowanie elektryczny przelacznik zestykowy posia¬ dajacy elektropneumatyczny wylacznik róznicy cis¬ nien, polaczony z dwoma, umieszczonymi po jed¬ nym z kazdej strony, zespolami zaworów regula¬ cyjnych, który jest dostosowany do obydwóch kól na jednej osi i którego elektryczny czlon przelacz¬ nikowy utrzymuje w martwym polozeniu tlok przelaczeniowy dociskany sprezyna i cisnieniem 10 15 25 30 hamowania z przeciwnej strony, przy czym kazdo¬ razowo cisnienie hamowania kól jest uzaleznione od kierunku zamkniecia przynaleznego przelaczni¬ ka zestykowego tloka przelaczeniowego.Za pomoca tego urzadzenia mozna, przy prze¬ kroczeniu okreslonej róznicy cisnien, doprowadzac wolniej, utrzymywac albo zmniejszac cisnienie ha¬ mowania.Mechaniczne urzadzenia sterownicze maja te wa¬ de, ze z uplywem czasu traca dokladnosc przez zanieczyszczanie elementów przenoszacych naciski i przez zmeczenie sprezyn. Oprócz tego mechanicz¬ ne urzadzenie sterownicze potrzebuje stosunkowo duzo miejsca.Celem wynalazku jest opracowanie urzadzenia zabezpieczajacego przed blokada, którego zastoso¬ wanie odznacza sie stala, pozostajaca na tym sa¬ mym poziomie dokladnoscia, bez zaklócen, o ogra¬ niczonym zapotrzebowaniu na miejsce i ograniczo¬ nych kosztach.Cel wynalazku osiagnieto przez to, ze z kazdym kolem na co najmniej jednej osi wspólpracuje jeden przetwornik pomiarowy, który przetwarza cisnienie hamowania na odpowiednia wielkosc elektryczna, wyjscie kazdego przetwornika pomia¬ rowego jest polaczone z odpowiednim wejsciem regulatora oraz regulator polaczony jest z regu¬ latorem zabezpieczajacym przez blokada i z ze¬ spolami zaworów regulacyjnych w ten sposób, ie sygnaly wyjsciowe regulatora wplywaja na poziom 109 1233 109 123 4 cisnienia hamowania w cylindrach hamulcowych.Jako wielkosc elektryczna odpowiadajaca cisnieniu hamowania moze byc zastosowana zarówno wiel¬ kosc analogowa jak i cyfrowa, albo tez wielkosc analogowo-cyfrowa.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera korzyst¬ nie przetworniki pomiarowe w postaci silomierzy puszkowych do pomiaru cisnienia polaczone z re¬ gulatorem tak, ze sygnaly pomiarowe pochodzace z jedrnej strony pojazdu mechanicznego sa ze soba laczone i porównywane z polaczonymi razem syg¬ nalami pomiarowymi pochodzacymi z drugiej stro¬ ny pojazdu, a przy przekroczeniu uprzednio zalo¬ zonej granicznej róznicy cisnienia utrzymuje albo zmniejszaja cisnienie zmierzone po stronie z wyz¬ sza wartoscia cisnienia.Regulacja cisnienia hamowania moze korzystnie ^jtak przebiegac, ze albo przy przekroczeniu jakiejs uprzednio okreslonej wartosci .róznicy cisnien zo¬ stana pobudzone wyzszym cisnieniem zawory wlo¬ towe kola, albo przy przekroczeniu jakiejs uprzed¬ nio okreslonej wartosci róznicy cisnien, zostaje po¬ budzony wyzszym cisnieniem zawór wlotowy i wy¬ lotowy kola.Korzystne jest, jezeli wyzsze cisnienie hamowa¬ nia, po ustaniu sygnalu „zatrzymac** albo „zmniej¬ szyc", zostanie znów przywrócone.Dzieki zastosowaniu wynalazku osiagnieto jeszcze te zalete w przeciwienstwie do znanego urzadzenia zabezpieczenia przed blokada z ogranicznikiem wartosci róznicy cisnien, ze dla ogranicznika róz¬ nicy cisnien zostaja wykorzystane czesci urzadze¬ nia zabezpieczenia przed blokada, jak magnetyczne zawory wlotowe i wylotowe i zainstalowany przed nimi wzmacniacz.Przedmiot wynalazku uwidoczniony zastal w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat budowy ukladu hamul¬ cowego z urzadzeniem zabezpieczajacym przed blokada i ogranicznikiem róznicy cisnien, fig. 2a, b, c — wykresy przebiegu cisnienia hamowania przy róznych regulacjach, fig. 3 — schemat ideo¬ wy ukladu przelaczajacego ogranicznika róznicy cisnien.Na fig. 1 zostal przedstawiony schemat blokowy ukladu hamulcowego z urzadzeniem zabezpiecza- jacym przed blokada i ogranicznikiem róznicy cisnien.Od zasobnika 1 do zaworu hamulcowego 3 po¬ jazdu prowadzi rurowy przewód 2. Przewody ha¬ mulcowe 4, 5, 6, 7 lacza zawór hamulcowy 3 po¬ jazdu z cylindrami hamulcowymi 8, 9, 10, 11 kól.Na kazdym cylindrze hamulcowym kola jest za¬ mocowany puszkowy silomierz 12, 13, 14, 15, do sil sciskajacych, który podczas przebiegu hamowania przetwarza cisnienie hamowania w cylindrze ha¬ mulcowym kola na odpowiadajaca mu wielkosc elektryczna, która przekazana zostaje przewodami elektrycznymi 16, 17, 18, 19 do regulatora 20. Syg¬ naly wyjsciowe regulatora 20 przekazywane sa przewodami elektrycznymi 21, 22, 23, 24 do zespolu zaworów regulacyjnych 25, 26, 27, 28 cylindrów ha¬ mulcowych kól, przy czym kazdy z tych zaworów sklada sie z magnetycznego zaworu wlotowego i z magnetycznego zaworu wylotowego.Wykresy przedstawione na fig. 2 przedstawiaja sposób pracy ukladu hamulcowego z fig. 1. Wyzsze cisnienie hamowania zostaje zachowane w przy¬ padku, gdy cisnienia hamowania lewej i prawej 5 strony pojazdu mechanicznego przekrocza okreslo¬ na róznice cisnien AP, co przedstawia krzywa na¬ rysowana linia ciagla na fig. 2a, podczas gdy przy nizszym cisnieniu hamowania, odpowiadajacym wartosci tarcia pomiedzy oponami a jezdnia, cis¬ nienie hamowania jest regulowane. Taki przebieg pracy ukladu wedlug wynalazku przedstawia krzy¬ wa przerywana z fig. 2a. Wyzsze cisnienie hamo¬ wania jest dalej regulowane po osiagnieciu uprzed¬ nio okreslonej maksymalnej wartosci róznicy cis¬ nien AP i utrzymywaniu tej róznicy ponizej cisnie¬ nia hamowania (fig. 2b).Wartosc tarcia pomiedzy oponami a jezdnia, naj¬ pierw jest równa po obu stronach pojazdu, przez co cisnienia hamowania po obu stronach maja prawie równe wartosci. Dopiero podczas regulacji opada wartosc tarcia po jednej stronie pojazdu a przez to i uregulowane cisnienia hamowania (fig. 2c). Spadek cisnienia po jednej stronie pojaz¬ du wymusza odpowiednie obnizenie cisnienia, o okreslona wartosc równiez drugiej strony po¬ jazdu mechanicznego.Na rys. 3 zostal przedstawiony przyklad wy¬ konania elektrycznego regulatora 20 jak równiez schemat polaczen tego regulatora z elementami urzadzenia zabezpieczajacego przed blokada z dwo¬ ma cylindrami hamulcowymi kól.Sygnaly regulacji wytwarzane w niepokazanym ukladzie pomiarowym doprowadzane sa do elemen¬ tów kombinacyjnych typu LUB 29, 30, 31, 32, a na¬ stepnie poprzez odpowiednio przyporzadkowane kazdemu elementowi LUB wzmacniacze koncowe 35, 36, 33, 34, do zaworów regulacyjnych 25, 26 cylindrów hamulcowych 8, 9, kól. Powstajace w cy¬ lindrach hamulcowych cisnienie hamowania jest badane za pomoca puszkowych silomierzy 12, 13, które dostarczaja do wzmacniaczy róznicowych 37, 38 napieciowego sygnalu cisnieniowego proporcjo¬ nalnego do badanego cisnienia. We wzmacniaczach róznicowych zostaja wytworzone sygnaly propor¬ cjonalne do róznic napiec odpowiadajacych cisnie¬ niom hamowania w obu cylindrach hamulcowych kól, a mianowicie we wzmacniaczu 37 sygnal pro¬ porcjonalny do róznicy napieciowych sygnalów cisnieniowych z cylindra hamulcowego 3 i z cy¬ lindra hamulcowego 9, a we wzmacniaczu 38 z cy¬ lindra hamulcowego 9 i z cylindra hamulcowe¬ go 8.Róznica cisnien jest odmierzana podwójnie, aby w przypadku wystepowania róznicy cisnienia mo¬ zna bylo badac tylko dodatnie napiecie. Otrzy¬ mywany sygnal róznicy cisnien hamowania jest podawany, w kazdym przypadku, na nieodwraca- jace wejscie wzmacniacza operacyjnego 39, 40 albo 41, 42. Wzmacniacze operacyjne 39, 40, 41, 42 maja wejscie odwracajace polaczone z suwakami poten¬ cjometrów 43, 44. Do wzmacniacza operacyjnego 40 albo 42 zostaje podany sygnal pomiarowy dla po¬ równania jego wartosci z zadana wartoscia róznicy cisnien, której sygnal podawany jest poprzez od¬ wracajace wejscia tych wzmacniaczy z potencjo- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60109 123 metru 43. W momencie zrównania tych dwóch sygnalów zostaje pobudzony odpowiedni magne¬ tyczny zawór wlotowy, a przez to wstrzymywane zostaje doprowadzanie do wspólpracujacego cylin¬ dra hamulcowego czynnika powodujacego wzrost 5 cisnienia.W analogiczny sposób, za pomoca wzmacniaczy operacyjnych 39, 41 i potencjometru 44 realizuje sie otwieranie zaworu wylotowego w odpowiednim cylindrze hamulcowym, a wiec odprowadzanie io czynnika powodujacego wzrost cisnienia.Zrozumiale jest, ze zawsze najpierw zostaje po¬ budzany magnetyczny zawór wlotowy a pózniej magnetyczny zawór wylotowy i ze przy otwarciu magnetycznego zaworu wylotowego zostaje zam- 15 kniety magnetyczny zawór wlotowy. Magnetyczny zawór wlotowy i magnetyczny zawór wylotowy sa podlaczone razem do jednego ukladu regulacyjne¬ go zaworów.Przy uruchamianiu zaworu hamulcowego 3 po- 20 jazdu, sprezone powietrze podaza z zasobnika 1, poprzez rurowy przewód 2 i przewody hamulco¬ we 4, 5, 6, 7 do cylindrów 8, 9, 10, 11 kól. Cisnie¬ nie hamowania jest regulowane indywidualnie dla kazdego kola za pomoca urzadzenia zabezpiecza- 25 jaoego przed blokada.Dla opisania dzialania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku przyjmuje sie, ze na prawym kole wystepuje mniejsze tarcie niz na lewym, a- wiec prawe kolo zaczyna byc blokowane jako pierwsze. 30 Sygnaly sterujace, których wytwarzanie i prze¬ sylanie nie jest istota wynalazku i jest znane wy¬ muszaja przerwanie za pomoca prawego zespolu zaworów regulacyjnych 26, polaczenia pomiedzy noznym zaworem hamulcowym 3 i cylindrem ha- 35 mulcowym 9 prawego kola, co powoduje spadek cisnienia w prawym cylindrze 9. Wywolana w ten sposób zostaje róznica cisnien miedzy cisnieniem w prawym cylindrze hamulcowym i w lewym cylindrze hamulcowym. 40 Silomierze puszkowe 12, 13 wytwarzaja napie¬ ciowe sygnaly cisnieniowe okreslajace cisnienia w cylindrach 8, 9, które te sygnaly podawane sa do róznicowych wzmacniaczy 37, 38. Napiecie od¬ powiadajace cisnieniu hamowania w lewym cy- 45 lindrze hamulcowym 8 zostaje przeslane na wej¬ scie odwracajace róznicowego wzmacniacza 38 i na wejscie nieodwracajace róznicowego wzmacniacza 37, oraz napiecie odpowiadajace cisnieniu w pra¬ wym cylindrze hamulcowym 9 jest podawane na 50 odwracajace wejscie wzmacniacza 37 i na nieod- wracajace wejscie wzmacniacza 38. Poniewaz cis¬ nienie w lewym cylindrze hamulcowym 8 jest wieksze niz w prawym cylindrze hamulcowym 9, wiec na wyjsciu (wzmacniacza 37 pojawia sie do- 55 datnie napiecie odpowiadajace róznicy cisnien w cylindrach 8 i 9. To napiecie zostaje porównane we wzmacniaczu operacyjnym 42 z wartoscia na¬ stawiona na potencjometrze 43, która odpowiada wartosci progowej. Jezeli wartosc napiecia wyj- 60 sciowego ze wzmacniacza 37 jest wieksza niz war¬ tosc progowa podawana z potencjometru 43, wów¬ czas wzmacniacz operacyjny 42 przekazuje dodat¬ nie napiecie poprzez element LUB 29 do konco¬ wego wzmacniacza35. 65 Sygnal wyjsciowy koncowego wzmacniacza 35 powoduje, ze w zespole zaworów regulacyjnych 25 magnetyczny zawór wejsciowy zadziala i przez to zostanie zatrzymane dalsze doprowadzanie czynni¬ ka zwiekszajacego cisnienie do cylindra 8. Cisnie¬ nie hamowania w tym cylindrze hamulcowym jest nastepnie utrzymywane na stalym poziomie, pod¬ czas gdy regulacja cisnienia hamowania w prawym cylindrze 9 hamulcowym jest kontynuowana, co przedstawia fig. 2a. Jezeli teraz ustalona uprzed¬ nio wartosc napiecia na potencjometrze 44 stanie ^sie wieksza od wartosci napiecia wyjsciowego wzmacniacza róznicowego 37, wówczas do konco¬ wego wzmacniacza 33 podane zostaje ze wzmac¬ niacza operacyjnego 41, poprzez element LUB 31, napiecie dodatnie.Sygnal wyjsciowy wzmacniacza koncowego 33 powoduje otwarcie znajdujacego sie w zespole 25 zaworów regulacyjnych magnetycznego zaworu wyjsciowego a przez to odprowadzanie czynnika zwiekszajacego cisnienie z cylindra hamulcowego 8.Korzystne jest gdy sygnaly wyjsciowe z wzmac¬ niaczy koncowych sa sygnalami impulsowymi, któ¬ re impulsowo wymuszaja zmiany cisnienia.Kiedy wartosc cisnienia hamowania w cylindrze hamulcowym 8 znów spadnie ponizej górnej war¬ tosci granicznej, wówczas uruchomione zostaja magnetyczny zawór wlotowy i wylotowy tak, ze najpierw zamyka sie zawór wylotowy, a nastep¬ nie otwiera sie zawór wlotowy, po czym powtó¬ rzony zostaje cykl regulacji cisnienia.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie zabezpieczajace pnzed blokada kól w pojazdach mechanicznych, zwlaszcza przy uzy¬ ciu hamulców uruchamianych cisnieniem, w któ¬ rym z kazdym z dajacych sie hamowac kól na pojedynczej osi wspólpracuje przetwornik pomia¬ rowy, okreslajacy i przetwarzajacy parametry wa¬ runków dzialania kola, oraz zespól zaworów regu¬ lacyjnych, wywolujacy wzrost, spadek lub utrzy¬ mywanie na stalym poziomie cisnienia roboczego w danym cylindrze hamulcowym i dajacy sie prze- laozac za pomoca sygnalów wytwarzanych przez przetwornik pomiarowy w okreslonych warunkach dzialania kola, i w którym ustalona jest róznica miedzy cisnieniami panujacymi w cylindrach ha¬ mulcowych kazdego z kól na jednej osi, przy czym po przekroczeniu okreslonej wartosci tej róz¬ nicy cisnien podporzadkowane zostaje ograniczni¬ kowi cisnienia wedlug patentu nr 90 278, znamien¬ ne tym, ze z kazdym kolem na co najmniej jednej osi wspólpracuje jeden silomierz puszkowy .(12, 13, 14, 15), który przetwarza cisnienie hamowania na odpowiednia wielkosc elektryczna, wyjscie kazdego silomienza puszkowego (12, 13, 14, 15) jest polaczo¬ ne z odpowiednim wejsciem regulatora (20) oraz regulator (20) polaczony jest z regulatorem zabez¬ pieczajacym przed blokada i z zespolami (25, 26, 27, 28) zaworów regulacyjnych w tei sposób, ze sygnaly wyjsciowe regulatora (20) wplywaja na poziom cisnienia hamowania w cylindrach hamul¬ cowych (8, 9, 10, 11).7 109 123 8 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, niu uprzednio zalozonej granicznej róznicy cisnienia ze przetworniki pomiarowe (12, 13, 14, 15) sa po- utrzymuja albo zmniejszaja cisnienie zmierzone po laczone z regulatorem (20) tak, ze sygnaly pomia- stronie z wyzsza wartoscia cisnienia, rowe pochodzace z jednej strony pojazdu mecha- 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, nicznego sa ze soba laczone i sa porównywane 5 ze zawiera urzadzenie impulsowe, któare wymusza z polaczonymi sygnalami pomiarowymi pochodza- impulsowe przywrócenie cisnienia hamowania na cymi z drugiej strony pojazdu, a przy przekrocze- kola o wyzszej pomierzonej wartosci cisnienia, po ustaniu sygnalu „zatrzymac" albo „zmniejszyc". 17 -13 FIG. 1 20 c: 26 22. 21 i. 5 ^ 25 p&K £JH 12 16 23 FIG. 2 a A A A A ' / \ / \ / \ / \ / ^J V^ V_/ V_/ \_J 18' 19 I 1 15 D\ 10. 28 27 U U FIG.2b AP Pz , FIG. 3 FIG.2c ZGK 2, zam. 1273/80 110 egz.Cena 45 zl PL