**** * t Twórcy wynalazku: Edward Szczurek, Piotr Tomecki 0 Uprawniony z patentu: Zaklad Remontowy Maszyn Elektrycznych, Gli¬ wice (Polska) Trójfazowy transformatorowy przesuwnik fazowy w ukladzie z modulowa jednofazowa regulacja napiecia wyjsciowego Przedmiotem wynalazku jest trójfazowy trans¬ formatorowy przesuwnik fazowy o mocy kilkuset woltamperów na faze, wraz z dokladna regulacja modulu napiec fazowych, przeznaczony do zespo¬ lów badawczo-laboratoryjnych, przy pomocy któ¬ rych dokonuje sie pomiarów legalizacyjnych mier¬ ników mocy i przekazników elektroenergetycznych.Znane sa i stosowane nastepujace rodzaje trans¬ formatorowych przesuwników fazowych: — jednofazowe transformatorowe przesuwniki fazowe w ukladzie Scotta z zaczepami na uzwo¬ jeniach wtórnych — przy pomocy trzech autotransformatorów ob¬ rotowych polaczonych w trójkat, ze sprzezonymi mechanicznie ruchomymi stykami slizgowymi — trójfazowy transformatorowy przesuwnik fa¬ zowy o mocy kilkudziesieciu woltamperów na faze.Wada stosowania jednofazowego transformato¬ rowego przesuwnika fazowego w 'ukladzie Scotta jest duze utrudnienie w sposobie laczenia zródla zasilania z zaciskami wejsciowymi oraz niemozli¬ wosc zagwarantowania jednakowego przesuniecia kata jednoczesnie we wszystkiej trzech fazach.Uklad trzech autotransformatorów obrotowych, polaczonych w trójkat powoduje zmiane modulu napiecia wyjsciowego, wystepujacego przy zmia¬ nie kata, co jest zjawiskiem niepozadanym.Trójfazowy transformatorowy przesuwnik fazo¬ wy o mocy kilkudziesieciu woltamperów posiada 10 15 20 25 30 za mala moc potrzebna do badan aparatury prze¬ kaznikowej i automatyki, a jednoczesna obsluga az czterech przelaczników pakietowych w znacz¬ nym stopniu utrudnia .poslugiwanie sie nim.Celem wynalazku jest usuniecie powyzszych nie¬ dogodnosci przez skonstruowanie trójfazowego transformatorowego przesuwnika fazowego o pros¬ tej obsludze, w takim ukladzie elektrycznym, któ¬ ry zapewnialby jednakowe przesuniecie fazowe w kazdej fazie, przy zachowaniu stalej wartosci mo¬ dulu napiecia wyjsciowego, przy stosunkowo du¬ zej mocy wyjsciowej.Zgodnie z wynalazkiem trójfazowy transforma¬ torowy przesuwnik fazowy sklada sie z trzech transformatorów jednofazowych wielouzwojenio- wych, wielopolozeniowego przelacznika zakresów posiadajacego trzy szczotki przesuniete wzgledem siebie o kat 120°, trzech jednofazowych transfor¬ matorów korekcyjnych oraz ze sprzezonego trójfa¬ zowego przelacznika zakresów.Do zacisków wyjsciowych sprzezonego trójfazo¬ wego przelacznika zakresów podlaczone sa trzy jednofazowe transformatory regulacji modulu na¬ piecia co 10V, trzy przelaczniki zakresów 10V, trzy jednofazowe transformatory regulacji modu¬ lu napiecia co IV, trzy przelaczniki zakresów IV, trzy jednofazowe transformatory regulacji modulu napiecia co 0,1V oraz trzy przelaczniki zakresów 0,1V.Zaleta rozwiazania wedlug wynalazku jest do- 110909 9110909 kladna i prosta regulacja kata przesuniecia fazo¬ wego co 10° elektrycznych z korekcja co 1° w zakresie 10°, oraz niezmiennosc modulu napiecia wyjsciowego przy zachowaniu duzej mocy ukladu wraz- z kompensacja wyzszych harmonicznych w polaczonych odpowiednio uzwojeniach przesuwni- ka fazowego i trzech jednofazowych transforma¬ torów regulacji modulu napiecia co 10V.Przedmiot wynalazku pokazano na zalaczonych rysunkach, na których fig. 1 przedstawia schemat trójfazowego transformatorowego przesuwnika fa¬ zowego wraz z ukladem regulacji modulu napiec fazowych, fig. 2 przedstawia schemat polaczen uzwojen wtórnych transformatorów jednofazowych wielouzwojeniowych wraz z wielopolozeniowym przelacznikiem zakresów, stanowiacy jednoczesnie pogladowy wykres wskazowy regulacji kata na¬ piec od 0° do 360°, fig. 3 przedstawia wykres wskazowy ilustrujacy sposób korekcji przesunie¬ cia fazowego od —5° do +5°.Trójfazowy transformatorowy przesuwnik fazo¬ wy zasilany jest z sieci trójfazowej niskiego na¬ piecia poprzez zaciski A,B,C,0. Do regulacji prze¬ suniecia fazowego w pelnym zakresie od 0° do 360° co 1° sluza trzy transformatory jednofazowe wielouzwojeniowe 1, wielopolozeniowy przelacznik zakresów 2, trzy jednofazowe transformatory ko¬ rekcyjne 3 oraz sprzezony trójfazowy przelacznik zakresów 4, Uklad trzech tranformatorów jednofazowych wielouzwojeniowych 1 wraz z wielopolozeniowym przelacznikiem zakresów 2 sluzy do regulacji zgrubnej co 10°, natomiast trzy jednofazowe trans¬ formatory korekcyjne 3 wraz ze sprzezonym trój¬ fazowym przelacznikiem zakresów 4 realizuja re¬ gulacje dokladna co 1°.Transformatory . jednofazowe wielouzwojeniowe 1 posiadaja dwa uzwojenia wtórne oraz dziesiec uzwojen dodatkowych. Stosunek liczby zwojów uzwojen pierwotnych do liczby zwojów uzwojen* wtórnych stanowi przekladnie przesuwnika fazo¬ wego.Uzwojenia wtórne posiadaja po szesc odczepów i sa laczone w s^esciobok zamkniety. Uzwojenia wtórne tej samej fazy w szescioboku zamknietym laczone sa w galeziach równoleglych lecz przeciw¬ nie skierowane. Z odczepami uzwojen wtórnych polaczone sa uzwojenia dodatkowe z fazy prze¬ sunietej o kat 240° t.j. do odczepów uzwojenia wtórnego fazy A podlaczone sa uzwojenia dodat¬ kowe fazy —C, a drugie konce tych uzwojen pod¬ laczone sa do wielopolozeniowego przelacznika za¬ kresów 2.W ten sposób napiecie na wyjsciu ukladu trans¬ formatorów jednofazowych wielouzwojeniowych 1 jest róznica czesci napiec uzwojen wtórnych i do¬ datkowych.Jezeli Ua, Ub, Uc sa^ napieciami uzwojen wtór¬ nych i dodatkowych a VA, VB, Vc napieciami wyj¬ sciowymi ukladu transformatorów jednofazowych wielouzwojeniowych 1, to Va = x*UB"~ yUc, VB = xUB ~ yUa, Vc = x-Uc - y-UB.Wartosci wspólczynników x i y zaleza od pozy¬ cji wielopolozeniowego przelacznika zakresów 2.Uzwojenia wtórne i dodatkowe sa tak dobrane, ze 15 20 25 30 35 40 45 50- 65 w kolejnych polozeniach przelacznika zakresów 2 moduly napiec wyjsciowych sa stale, natomiast ich katy fazowe przy kazdym przelaczeniu zmie-* niaja sie o 10°, co zilustrowano na fig. 2.Uzwojenia pierwotne ukladu trzech jednofazo¬ wych transformatorów korekcyjnych 3 zasilane sa napieciami VAB — VA- VB, VBc = VB — Vc, VCa= = Vc — VA. Uzwojenia wtórne tego ukladu podzie¬ lone sa na dziesiec czesci i wyprowadzone sa na sprzezony trójfazowy przelacznik zakresów 4.Na zaciskach wyjsciowych U,V,W sprzezonego trójfazowego przelacznika zakresów 4 uzyskuje sie napiecie skorygowane co 1° wedlug zaleznosci: Uu = VA±AVBC, Uv = VB±AVCA, Uw = Vc±AVAB Uzwojenia wtórne ukladu trzech jednofazowych transformatorów korekcyjnych 3 wraz ze sprzezo¬ nym trójfazowym przelacznikiem zakresów 4 umozliwiaja regulacje kata w zakresie od —5° do +5°.Regulacja ta pociaga za soba mala zmiane war¬ tosci modulów napiec Uu, Uv, Uw- W polozeniach skrajnych sprzezonego trójfazo¬ wego -przelacznika- zakresów 4 moduly napiec sa wieksze o okolo 0,15% niz w polozeniu zerowym tego przelacznika.Na zaciskach wyjsciowych ze sprzezonego trój¬ fazowego przelacznika zakresów 4 uzyskuje sie napiecia trójfazowe przewodowe. Chcac uzyskac mozliwosc regulacji modulu napiec fazowych, na¬ lezy wprowadzic dodatkowe trzy jednofazowe transformatory regulacji modulu napiecia co 10V 5 polaczone po stronie pierwotnej w trójkat, na¬ tomiast po strenie wtórnej uzwojenie wielozacze- powe polaczone w gwiazde.Wyjscia z zaczepów tych transformatorów pod¬ laczone sa do przelaczników zakresów 10V 6 w kazdej fazie z mozliwoscia regulacji co 10V. Uzwo¬ jenia wtórne tych transformatorów zasilaja uzwo¬ jenia pierwotne trzech jednofazowych transforma¬ torów regulacji modulu napiecia co IV i co 0,1V 7 i 9, których wielozaczepowe uzwojenia wtórne podlaczone sa do przelaczników zakresów IV i 0,1V 8 i 10.Przez transformatory 7 wraz z przelacznikami zakresów 8 uzyskuje^ sie regulacje modulu napie¬ cia co IV, natomiast przez tranformatory 9 wraz z przelacznikami zakresów 10 uzyskuje sie regu¬ lacje modulu napiecia co 0,1V.Tak dokladna regulacja modulu napiecia po¬ trzebna jest do badania aparatury przekaznikowej i pomiarowej. Stycznik trójbiegunowy 11 sluzy do zalaczania i wylaczania obciazenia przesuwnika fa¬ zowego. Bezpieczniki 12 zabezpieczaja przesuwnik. fazowy od skutków zwarc wewnetrznych, a bez¬ pieczniki 13 od przeciazenia.Zastrzezenia patentowe 1. Trójfazowy transformatorowy przesuwnik fa¬ zowy znamienny tym, ze lawiera uklad trzech transformatorów jednofazowych wielouzwojenio¬ wych (1), posiadajacych po dwa uzwojenia wtórne z odczepami, polaczone w szesciobok zamkniety, 4$110909 oraz dziesiec dodatkowych uzwojen polaczonych odpowiednio jednym koncem do odczepów po¬ przednich dwu uzwojen, a drugim koncem do za¬ cisków wielopolozeniowego przelacznika zaczepów (2) z trzema szczotkami przesunietymi wzgledem siebie o kat 120°, z których zasilane sa uzwojenia pierwotne ukladu trzech jednofazowych transfor¬ matorów korekcyjnych (3), natomiast uzwojenia wtórne tego ukladu trzech jednofazowych trans¬ formatorów korekcyjnych (3) posiadaja zaczepy podlaczone do sprzezonego trójfazowego przelacz¬ nika zakresów (4). 10 6 2. Trójfazowy transformatorowy przesuwnik fa¬ zowy wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze na¬ piecia z zacisków sprzezonego trójfazowego prze¬ lacznika zakresów (4) podawane sa na* uzwojenia pierwotne polaczone w trójkat trzech jednofazo¬ wych transformatorów regulacji modulu napiecia co 10V (5), których wielozaczepowe uzwojenia wtórne poprzez przelaczniki zakresów 10V (6) za¬ silaja dalsze dwa uklady regulacyjne w kazdej fa¬ zie (7 i 8) oraz (9 i 10) umozliwiajace dokladne nastawienie wartosci modulu napiecia na wyjsciu' przesuwnika. o c a a110909 w? !& w FIGURA Z W.Z.Graf., zam. 177/81, 105 egz.Cena 45 zl PL