Przedmiotem wynalazku jest zespól zaciskowy do zamocowania piasty na wale, skladajacy sie z pierscienia zewnetrznego i wewnetrznego zam¬ knietych lub przecietych, oraz zamknietych dwu pierscieni posrednich. Wynalazek dotyczy równiez odmiany zespolu zaciskowego skladajacej sie z pierscienia zewnetrznego zamknietego lub prze¬ cietego i zamknietego pierscienia wewnetrznego.Zespoly zaciskowe charakteryzuja sie zdolnoscia przejmowania duzych sil stanowiac zarazem czyn¬ nik amortyzujacy, zatem znajduja zastosowanie, tam gdzie chodzi o przejmowanie i lagodzenie znacznych obciazen udarowych. Sa stosowane w bu¬ dowie maszyn i urzadzen kopalnianych, w budowie pojazdów drogowych oraz pojazdów szynowych.Znane sa zespoly zaciskowe, w których pierscie¬ nie posiadaja stozkowe, o tych samych katach na¬ chylenia powierzchnie zetkniecia przesuwajace sie po sobie pod dzialaniem sil wzdluznych. Pod dzia¬ laniem sily wzdluznej na pierscienie posrednie, pierscien zewnetrzny i wewnetrzny poddawane sa dzialaniu odpowiednio naprezen rozciagajacych lub sciskajacych. Dla trwalosci calego zespolu zacisko¬ wego oprócz czynników technologicznych jak gatu¬ nek materialu, obróbka cieplna, wlasnosci powierz¬ chni i smarowanie, zasadnicze znaczenie posiada równiez kat nachylenia powierzchni stozkowych ewentualnie róznice nachylenia tych powierzchni.Przy powierzchniach stozkowych o tym samym kacie nachylenia stozka, jeszcze przed osiagnieciem 10 15 20 25 30 najwyzszego obciazenia zespolu zaciskowego, a szczególnie w koncowej fazie obciazenia, zachodzi wzrost naprezen krawedziowych w stosunku do naprezen wystepujacych w srodku pierscienia. Na¬ prezenia krawedziowe prowadza wczesniej czy póz¬ niej do uszkodzenia pierscieni, a tym samym wy¬ eliminowania z pracy calego zespolu zaciskowego.Znane sa równiez rozwiazania, gdzie pierscienie posiadaja powierzchnie zetkniecia o róznych katach nachylenia umozliwiajacych uzyskanie progresyw¬ nego wzrostu charakterystyki sprezystej pierscienia zewnetrznego i wewnetrznego. W polozeniu zlo¬ zonym zespolu pierscienie obciazone sa w wyniku powyzszego stopniowania tylko w czesci powierz¬ chni zetkniecia odpowiadajacej wiekszemu katowi nachylenia. Powoduje to niedostateczny i nierówno¬ mierny rozklad naprezen w przekroju poprzecznym pierscieni.Ponadto znane sa równiez rozwiazania gdzie kat nachylenia pierscieni posrednich jest mniejszy ód kata nachylenia pierscieni zewnetrznego i wew¬ netrznego. Rozwiazanie takie zawiera patent polski nr 60371. Wskutek róznicy katów uzyskuje sie zmniejszenie naprezen krawedziowych z jednej strony czolowej pierscieni, a bardzo znaczny ich wzrost od drugiej strony przylegania powierzchni stozkowych pierscieni. Tym samym uzyskuje sie nierównomierny rozklad naprezen w calym prze¬ kroju, " niekorzystny z punktu widzenia warunków eksploatacyjnych. 111 821i Hi ui 4 Celem wynalazku jest skonstruowanie zespolu zaciskowego, w którym uzyskaloby sie równo¬ mierny rozklad naprezen na calej dlugosci powierz¬ chni przylegania, a tym samym podniesienie zy¬ wotnosci zespolu zaciskowego.Rozwiazano tó w ten sposób, ze pierscienie zew¬ netrzny i wewnetrzny posiadaja powierzchnie stozkowe, natomiast pierscienie posrednie posiadaja powierzchnie\zbiezne wypukle, p cieciwach w prze¬ kroju promieniowym równoleglych do wspólpra¬ cujacych z nimi powierzchni stozkowych. W odmia¬ nie wynalazku skladajacej sie z dwu pierscieni to znaczy zewnetrznego zamknietego lub przecietego i zamknietego pierscienia wewnetrznego, pierscien zewnetrzny posiada stozkowa powierzchnie zetknie¬ cia, natomiast wewnetrzny powierzchnie zbiezna wypukla o cieciwie w przekroju promieniowym i równoleglej do powierzchni stozkowej pierscienia ' zewnetrznego.Dzieki takiemu] rozwiazaniu w obciazonych pier¬ scieniach zespolu zaciskowego uzyskuje sie równo¬ mierny rozklad naprezen na calej dlugosci po¬ wierzchni przylegania, eliminujac niebezpieczne na¬ prezenia krawedziowe. Na podstawie badan usta¬ lono empirycznie, ze najkorzystniejsze warunki uzyskuje sie w takim przypadku gdy pierscienie posiadajace powierzchnie wypukla, maja wysokosc tej wypuklosci w stosunku do cieciwy w grani¬ cach 10 firn (mikrometrów).Wynalazek pokazano w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w stanie obciazonym zespól zaciskowy posiadajacy powierz¬ chnie zetkniecia stozkowe o tym samym kacie na¬ chylenia. Fig. 2 przedstawia nieobciazony zespól zaciskowy posiadajacy powierzchnie zetkniecia stoz¬ kowe o mniejszym kacie nachylenia pierscieni po¬ srednich. Figura 3 przedstawia zespól z fig. 2 w stanie obciazonym, fig. 4 przedstawia zespól wedlug wynalazku w stanie nieobciazonym, fig. 5 tenze zespól w stanie obciazonym. Figura 6 przed¬ stawia wezel polaczenia piasty z walem za pomoca zespolu wedlug wynalazku, a fig. 7 taki sam wezel przy zastosowaniu odmiany zespolu wedlug wyna¬ lazku skladajacej sie z dwu pierscieni. Zespól za¬ ciskowy na fig. 1 stanowi rozwiazanie sluzace do porównania z przedmiotem wynalazku. Zlozony jest z pierscienia zewnetrznego 1, wewnetrznego 2 oraz pierscieni posrednich 3 i 4. U góry po prawej stronie fig. 1 pokazano wykres naprezen w takim zespole. Wskutek obciazenia przy powierzchniach zetkniecia powierzchni stozkowych o tym samym kacie nachylenia stozka a nastepuje wzrost napre¬ zen krawedziowych na koncach powierzchni stoz¬ kowych, w stosunku do naprezen wystepujacych posrodku powierzchni stozkowych.Zespól zaciskowy przedstawiony w stanie nie¬ obciazonym na fig. 2 posiada powierzchnie stoz¬ kowe pierscieni posrednich 5 i 6 o kacie nachyle¬ nia a2 mniejszym od kata a\ pierscienia zewnetrz¬ nego 1 i 2. Fig. 3 przedstawia ten zespól (z fig. 2) w stanie obciazonym. Wskutek obciazenia, przy takim rozwiazaniu uzyskuje sie zmniejszenie na¬ prezen krawedziowych z jednej strony czolowej pierscieni, a bardzo znaczny ich wzrost od drugiej koncowej strony przylegania powierzchni stozko¬ wych. Tym samym uzyskuje sie nierównomierny rozklad naprezen (pokazany na fig. 3) w calym przekroju, niekorzystny z punktu widzenia warun¬ ków eksploatacyjnych.W zespole wedlug wynalazku przedstawionym w stanie nieobciazonym na fig. 4, pierscien zew¬ netrzny 1 i wewnetrzny 2 posiadaja powierzchnie zetkniecia stozkowe, natomiast pierscienie posred¬ nie 7 i 8 posiadaja powierzchnie zbiezne wypukle c promieniu R i cieciwach a powierzchni wy¬ puklych, równoleglych w przekroju promieniowym, do wspólpracujacych z nimi powierzchni stozko¬ wych. Zespól ten pokazano w stanie obciazonym sila osiowa P na fig. 5 — wraz z wykresem napre¬ zen w pierscieniach. Dzieki zastosowaniu wypu¬ klosci na pierscieniach posrednich, w koncowej fazie obciazenia uzyskuje sie równomierny rozklad naprezen na calej dlugosci powierzchni przylegania pierscieni, eliminujac naprezenia krawedziowe.Najkorzystniej jest jezeli wysokosc wypuklosci h wynosi okolo 10 /urn (mikrometrów). Na figurze 6 pokazano wezel polaczenia walu 11 z piasta 10 przy pomocy zespolu zaciskowego wedlug wynalazku skladajacego sie z pierscienia zewnetrznego 1, wewnetrznego 2, pierscieni posrednich 7 i • i srub 9. Na figurze 7 pokazano wezel polaczenia walu 11 z piasta 10 przy pomocy odmiany zespolu zaciskowego wedlug wynalazku, skladajacej sie 30 z pierscienia zewnetrznego 13, wewnetrznego 12, pierscienia dociskowego 14 i srub 9. W tym przy¬ padku pierscien wewnetrzny 12 posiada powierz¬ chnie zbiezna wypukla analogiczna do odpowied¬ nich powierzchni pierscieni posrednich 7 i 8 w zes- u pole zaciskowym z fig. 4.Zastrzezenia patentowe 1. Zespól zaciskowy do zamocowania piasty na wale, skladajacy sie z pierscienia zewnetrznego i wewnetrznego zamknietych lub przecietych oraz *• zamknietych dwu pierscieni posrednich, w którym pierscienie posiadaja powierzchnie zetkniecia zbiez¬ ne przesuwajace sie po sobie pod dzialaniem sil osiowych, znamienny tym, ze pierscien zewne¬ trzny (1) i wewnetrzny (2) posiadaja powierzchnie stozkowe, natomiast pierscienie posrednie (7 i S) posiadaja powierzchnie zbiezne wypukle, o cieci¬ wach (a) równoleglych do wspólpracujacych z nimi powierzchni stozkowych. 2. Zespól wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zbiezne powierzchnie wypukle pierscieni posred¬ nich (7 i 8) posiadaja maksymalna wysokosc (h) w stosunku do cieciwy (a) równa okolo 10 ^m (mikrometrów). |§ 3. Zespól zaciskowy do zamocowania piasty na wale, skladajacy sie z pierscienia zewnetrznego zamknietego lub przecietego, zamknietego pierscie¬ nia wewnetrznego i pierscienia dociskowego, ma- mienny tym, ze pierscien zewnetrzny posiada po¬ wierzchnie zetkniecia stozkowa, natomiast pierscien ' wewnetrzny (12) posiada powierzchnie zbiezna wy¬ pukla o wysokosci w stosunku do cieciwy wynosza¬ cej najkorzystniej okolo 10 ^um (mikrometrów)*111821 fig.f 5 i 6 fig.2 Fig.3 •¦ar. ..«» PL