Przedmiotem wynalazku jest automatyczny kompas lotniczy uzywany w nawigacji lotniczej.Znany jest, z opisu patentowego Stanów Zjednoczo¬ nych Ameryki Pólnocnej nr 3 704423, automatyczny radiokompas lotniczy wyposazony w odbiornik dola¬ czony do anteny bezluerunkowej, tor kierunkowy wspólpracujacy z antenakierunkowa,uklad syntezy cze¬ stotliwosci, uklad serwomechanizmu polaczony zoscyla¬ torem odniesienia i sprzezonyzrotoremgoniometruoraz ze wskaznikiem kursu, a takze w uklad przelaczników mechanicznych, któresluzado programowania czestotli¬ wosci pracy radiokompasu. Wybranie czestotliwosci pracy radiokompasu odbywa sie za pomoca trzechdzie- sicciopozycyjrjych i dwóch dwupozycyjnych przelaczni¬ ków mechanicznych. Kazdy z tych przelaczników zawiera, wskaznik mechaniczny do identyfikacji jego polozenia i kontroli zaprogramowanej czestotliwosci.Poprzez zmiane ustawienia przelaczników mechani¬ cznych programuje sie uklad syntezy czestotliwosci w taki sposób, ze czestotliwosc heterodyny jest wyzsza od czestotliwosciwybranej przelacznikami o wartoscrówna czestotliwosci posredniej odbiornika. Wyjsciowe napie¬ cie stale, uzyskane z detektora fazy w ukladzie syntezy steruje obwodami strojonymi toru kierunkowego, bez- kieninkowcgo i heterodyny, dostrajajac obwody rezo¬ nansowe wielkiej czestotliwosci do czestotliwosci wybra¬ nej przelacznikiem mechanicznym. Wejscie toru kierun¬ kowego jest polaczone z rotorem goniometru, którego 15 20 statory sa sterowane sygnalem z anteny kierunkowej.Odebrany sygnal jest w torze kierunkowym zmodulo¬ wany amplitudowo napieciem o czestotliwosci oscyla¬ tora odniesienia, z jednoczesnym wytlumieniem fan nosnej. W odbiorniku nastepuje zsumowanie sygnalu odebranego przez antene bczkierunkowa z sygnalem wyjsciowym toru kierunkowego. W efekcie na wyjsciu odbiornika uzyskuje sie sygnal o czestotliwosci równej czestotliwosci oscylatora odniesienia. Sygnalem tymjest sterowany silnik serwomechanizmu, do któregouzwoje¬ nia odniesienia jest doprowadzony sygnal z oscylatora odniesienia. Róznica napiec sygnalów w uzwojeniach powoduje obrót silnika do chwilizaniku sygnam najego uzwojeniu sterujacym, co odpowiada takiemu ustawie¬ niu rotora goniometru, dla którego nastepuje zanik napie™ sygnalu. Polozenie to wyznacza kat kursowy samolotu.W trakcie podchodzenia do ladowaniajest konieczna szybka zmiana czestotliwosci roboczej radiokompasu z czestotliwosciradiolatarnidalszejnaczestotliwosc radio- latarni blizszej. Znany radiokompas jest urzadzeniem jednokanalowym, wyposazony w jeden zestaw przela¬ czników do ustawienia czestotliwosci pracy.Zmiana zaprogramowanej czestotliwosci roboczej na innawyma^przerwania pracy radiokompasu natej cze¬ stotliwosci i czasochlonnego przestawienia pozycji, w niektórych przypadkach azpieciu przelacznikówmecha¬ nicznych. Ze wzgledu na bezpieczenstwo, ladowanie3 112 055 4 moze to stanowic powazna niedogodnosc nawigacyjna.Radiokompas wedlug wynalazku jest wyposazony w odbiornik podlaczony do anteny bezkierunkowej, wspólpracujacej z torem kierunkowym zaopatrzonym w goniometr i antene kierunkowa, dolaczony do odbiór- 5 nika dzielnik czestotliwosci z detektorem fazy oraz hete- rodyne, a takze sterowany z odbiornika serwomecha¬ nizm z ukladem sterujacym indykator kursu i charakte¬ ryzuje sie tym, ze ma uklad elektronicznego wybierania czestotliwosci roboczej oraz programowania czestotli- 10 wosci zapasowej. Uklad elektronicznego wybierania cze¬ stotliwosci roboczej sklada sie z ukladu wpisujacego, do którego wejscia wpisujacego jest dolaczone wyjscie wpi¬ sujace klawiatury, a do wejscia danych tego ukladu wpi¬ sujacego jest dolaczone wyjscie danych klawiatury. 15 Natomiast wejscie przelaczajace tego ukladu wpisuja¬ cego jest polaczone z wyjsciem przelacznika kanalów i jednoczesnie z pierwszymi wejsciami przelaczajacymi pierwszego ukladu wybierania i drugiego ukladu wybie¬ rania, a wejscie odblokowujace ukladwpisujacego jest 20 polaczone z przyciskiem zapisu i kontroli czestotliwosci, a ponadto — z drugimi wejsciami przelaczajacymi pier¬ wszego i drugiego ukladu wybierania. Ponadto pierwsze wyjscie ukladu wpisujacego jest dolaczone do pierwszej pamieci, której wyjscie jest dolaczone do pierwszych 25 wejsc danych pierwszego i drugiego ukladu wybierania, a drugie wyjscie ukladu wpisujacego jest, poprzez druga * pamiec, polaczone z drugimi wejsciami danych pier¬ wszego i drugiego ukladu wybierania. Wyjscie pier¬ wszego ukladu wybierania jest dolaczone do cyfrowego 30 wskaznika czestotliwosci, natomiast wyjscie programu¬ jace drugiego ukladu wybierania jest dolaczone do wejs¬ cia programujacego dzielnika czestotliwosci z detekto¬ rem fazy, a wyjscie przelaczajace drugiego ukladu wybierania jest polaczone z wejsciem pierwszego,dru- 35 , gicgo i trzeciego elektronicznego przelacznika zakresów.* Wyjscie pierwszegp elektronicznego przelacznika zakre¬ sów jest dolaczone do wejscia przelaczajacego obwody przestrajane toru kierunkowego z goniometrem. Wyjscie drugiego elektronicznego przelacznika zakresów jest 40 dolaczone do wejscia przelaczajacego obwody przestra¬ jane odbiornika. Wyjscie trzeciego elektronicznego prze¬ lacznika zakresówjest dolaczone do wejscia przelaczaja¬ cego obwody przestrajane heterodyny. Dzielnik czesto¬ tliwosci z detektorem fazy ma wyjscie napiecia modulacji 45 wewnetrznej dolaczone do wejscia odniesienia serwome¬ chanizmu z ukladem sterujacym, natomiast do wyjscia sterujacego ma dolaczony uklad przyspieszenia synchro¬ nizacji, którego pierwsze wyjscie jest dolaczone do wejsc . sterujacych obwody przestrajane odbiornika oraz toru 50 "kierunkowego z goniometrem, a drugie wyjsciejest dola¬ czone do wejscia sterujacego heterodyny.Korzystnie uklad przyspieszania synchronizacji jest skonstruowany w ten sposób, ze wejscie ukladujest pola¬ czone — poprzez pierwszy opornik z jego pierwszym i 55 wyjsciem, oraz — poprzez drugi opornik zjego drugim wyjsciem. Natomiast pomiedzy pierwsze, a drugie wyjs- . cie ukladu jest wlaczona galaz stanowiaca szeregowe polaczenie trzeciego opornika z katoda pierwszej diody, której anoda jest dolaczona do anody drugiej diody o 60 katodzie wlaczonej w szereg z czwartym opornikiem.Anody obu diod sa polaczone do suwaka potencjometru, który jednym koncem jest dolaczony do zródla zasilania, a drugim do masy.Klawiatura radiokompasu moze byc w szczególnosci wyposazona w dziesiec laczników — zwiernorozwier- nych, które odpowiadaja kolejnym cyfrom — od zera do dziewiec. Styki rozwierne tych laczników sapolaczone ze soba szeregowo, w kolejnosci odpowiadajacej nastepuja¬ cym cyfrom: zero z dwa,dwa z cztery, cztery z szesc, szesc z osiem, osiem z dziewiec, dziewiec z siedem, siedem z piec, piec z trzy, trzy zjeden oraz styk rozwierny lacznika odpowiadajacego cyfrze jeden jest polaczony z masa ukladu, natomiast styk rozwierny lacznika odpowiadaja¬ cego cyfrze zero jest dolaczony do wyjscia wpisujacego ukladu klawiatury. Ponadto styk rozwierny lacznika odpowiadajacego cyfrze dziewiecjest dolaczony do wyjs¬ cia A danych w kodzie BCD. Jedne ze styków zwiernych wszystkich laczników sa polaczone ze soba i zwarte do masy. Drugie ze styków zwiernych laczników odpowia¬ dajacych cyfrze osiem i cyfrze dziewiec sa polaczone ze soba i poprzezinwerterdolaczone do wyjscia Ddanych,a jednoczesnie poprzez pierwszy opornik sa dolaczone do zródla zasilania. Drugie ze styków zwiernych laczników odpowiadajacych cyfrom szesc i siedem sa polaczone ze soba i dolaczone do zródla zasilania popszez drugi opor¬ nik, a jednoczesnie dolaczone dopierwszego wejscia pier¬ wszej bramki logicznej, które jest polaczone z pierwszym wejsciem drugiej bramki logicznej. Wyjscie drugiej bramki logicznej stanowi wyjscie B danych. Drugie ze styków zwiernych laczników odpowiadajacych cyfrom cztery i piec sa polaczone ze soba i ze zródlem zasilania poprzez trzeci opornik,a takze z drugim wejsciem pier¬ wszej bramki logicznej,lctórej wyjscie stanowi wyjscie C danych. Drugie ze styków zwiernych laczników odpo¬ wiadajacych cyfrom dwa i trzy sa polaczone ze soba i ze zródlem zasilania poprzez czwarty opornik, a takze jed¬ noczesnie z drugim wejsciem drugiej bramki logicznej.Pomiedzy zródlem zasilania a wyjsciem wpisujacym jest wlaczony piaty opornik.Radiokompas dodatkowo charakteryzuje sie tym, ze zawarte w nim elektroniczne przelaczniki zakresów sa zbudowane w identyczny sposób. Kazdy z tych przela¬ czników sklada sie z pierwszego opornika szeregowo dolaczonego do bazy pierwszego tranzystora, którego baza jest odblokowana pierwszym kondensatorem.Kolektor pierwszego tranzystora jest polaczony poprzez drugi opornik ze zródlem zasilania i odblokowany do masy poprzez drugi kondensator. Natomiast emiter pier¬ wszego tranzystora jest dolaczony do bazy drugiego tran¬ zystora pracujacego w konfiguracji wspólnego emitera, którego kolektor stanowi wyjscie przelacznika.Dzieki zastosowaniu w radiokompasie systemu elek¬ tronicznego wybierania i kontroli czestotliwosci, rozwia¬ zanie wedlug wynalazku umozliwilo zaprogramowanie dwóch róznych czestotliwosci pracy: roboczej i rezerwo¬ wej. W trakcie podchodzenia do ladowania, przejscie z czestotliwosci roboczej — odpowiadajacej radiolatarni dalszej, na czestotliwosc rezerwowa — odpowiadajaca radiolatarni blizszej, odbywa sie jedynie poprzez przela-5 112 MS 6 ków zwicino-iozwieniych w klawiaturze radmkompasu ? ilosci uzytych prostych ukla- 15 la otrzymania zadanych danych w kodzie dwójkowymBCD_ sów iinjasjifa rozwiazanie obwodów przestrajanych: toru kierunkowego,odbioiii^ 20 1 sa wystarczajace prae- biegi o malej mocy — rzedu 0.1 nW.W wyniku wykorzystania napiecia zdzielnikaczestot- nwosci,jako napiecia odnirsarnia do wspólpracy z nkn*- dem serwomechanizmu i torem kierunkowym, uzyskuje sie wieksza stabilnosc czestotliwosci napiecia modulacji wewnetrznej.Przedmiot wynalazkujest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. I przedstawia schemat blokowy automatycznego radiokompasu lotni¬ czego, fig. 2 — schemat ideowy ukladu przyspieszania synchronizacji, fig. 3—schemat ideowyklawiatury,afig. 4 — schemat ideowy elektronicznego przelacznika zakresów.Radiokompas przedstawiony na fig. 1 sklada sie z ukladu wpisujacego 1. który ma wejscie wpisujace dou¬ czone do wyjscia wpisujacego klawiatury 2, a wejscie danych dolaczone do wyjscia danych klawiatury 2, nato¬ miast wejscie przelaczajace polaczone z wyjsciem przela¬ cznika kanalów 3. a wejscie odblokowujace polaczone z wyjsciem przycisku zapisu i kontroli czestotliwosci 4, a ponadto pierwsze wyjsciepolaczone z wejsciem pierwszej pamieci 5 oraz drugie wyjscie dolaczone do wejscia dru¬ giej pamieci 6. Wyjscie pierwszejpamieci Sjest polaczone z pierwszym wejsciem danych pierwszego ukladu wybie¬ rania 7 i z pierwszym wejsciem danych drugiego ukladu wybierania 8, natomiast wyjscie drugiej pamieci 6 jest polaczone z drugim wejsciem danych pierwszego ukladu wybierania 7 i z drugim wejsciem danych drugiego ukladu wybierania 8. Wyjscieprzelacznikakanalów3jest dolaczone do pierwszych wejsc przewezajacych pier¬ wszego i drugiegoukladuwybierania 7i 8,którychdrugie wejscia przelaczajace sa pouczone z wyjsciem przycisku zapisu i kontroli czestotliwosci 4. Wyjscie pierwszego ukladu wybierania 7jest pouczone z cyfrowym wskazni¬ kiem czestotliwosci 9. Drugi uklad wybierania Snawyjs¬ cie programujace potoczone z wejsciem programujacym dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy li, a wyjscie przelaczajace polaczone z wejsciami trzech identycznych 30 35 40 45 50 55 60 ?z 15 i z 1 cz^amnmosd z deleLlo- wejscia trzeciego 4 13, natomiast wejscie i 17 sterowanego z dm mika l detektorem liazy lii Pierwsze wyjscie ukladu przyspie¬ szenia srahronizacji 17jest polaczone zwejsaanusteru¬ jacymi obwody przestrajanc: toru kierunkowego z gomometrem 14 i odbiornika 15. Wyjsciedrugiego elek- tionicznego przelacznika zakresów 12jest dolaczone do wejscia przelaczajacej obwody przcstiajaneodbiornika 15, który ma wyjscie polaczone, poprzez serwomecha¬ nizm z nkladrm sterujacym 11, z indykatorem kursu 19.Ponadto serwomechanizm z ukladem sterujacym 1S ma wyjscie napiecia modulacji wewnetrznej polaczone z wejsciem napiecia rnoduhijacego toru kierunkowego z gomometrem 14, który na wejsciu antenowym ma zala¬ czona antene kierunkowa 2§. Natomiast wejscie odnie¬ sienia tego serwornechanizmu z ukladem sterujacym 18 jest dolaczone do wyjscia napiecia modulacji wewnet¬ rznej dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy li.Odbiornik wspólpracuje z antena bezlderunkowa 21.Zaprogramowanie zadanej czestotliwosci roboczej odbywa sie poprzez wpisanie za pomoca klawiatury 2 kolejnych cyfr odpowiadajacych tysiacom, setkom, dzie¬ siatkomi pojedynczym kilohertzom. Powoduje to poja¬ wienie sie impulsów wpisujacych na wejsciu wpisujacym ukladu wpisujacego 1, a na wejsciu danych tego ukladu — impulsów danych w kodzie dwójkowym BCD. Wcis¬ niecie przycisku zapisu i kontroli czestotliwosci 4 powo¬ duje odblokowanie ukladu wpisujacego 1, co umozliwia wprowadzenie do tego ukladu danych zaprogramowa¬ nych za pomocaklawiatury 2.Blokowanieukladu wpisu¬ jacego zapobiega przypadkowym zmianomczestotliwos¬ ci pracy radiokompasu. Za pomoca przelacznika kanalów 3 uzyskuje sie zapisanie zaprogramowanej informacji do pierwszej pamieci 5, albo do drugiej pamieci 6. Kazdy z ukladów wybierania 7 i 8 ma mozli¬ wosc pobierania danych zarówno z pierwszej pamieci 5 jak i z drugiej pamieci4.W czasie pracy radiokompasu na czastotliwosci robo¬ czej pierwszy uklad wybierania 7 i drugi uklad wybiera¬ nia 8 pobieraja te same dane zapisane w pierwszej pamieci 5. Dane te sa przekazywanedo cyfrowego wska¬ znikaczestodiwosci 9, a takzedodzielnikaczestotliwosci z detektorem fazy 10 idoelektronicznych przelaczników zakresów 11, 12 i13.Zmianeczestotliwosci pracy na rezerweuzyskujesie za pomoca przelacznika 3, który powoduje dolaczenie dru¬ gich wejscdanych pierwszego i drugiegoukladu wybiera¬ nia 7 i 8do wyjscia drugiej pamieci 6. Wówczas zapisane dane o czestotliwosci rezerwowej zostanaprzekazane do- 7 112055 t cyfrowego wskaznika czestotliwosci 9 oraz do dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy 19 i do elektronicznych przelaczników zakresów 11,12 i 13. Wcisniecie przycisku zapisu i kontroli czestotliwosci 4 powoduje przekazanie danych z drugiej pamieci 6 do cyfrowego wskaznika cze¬ stotliwosci 9. Jednoczesnie nastepuje odblokowanie ukladu wpisujacego 1, co umozliwia wpisanie nowej cze¬ stotliwosci rezerwowej bez przerywaniapracyradiokom- pasu na czestotliwosci roboczej. Odblokowanie ukladu wpisujacego 1 trwa przez scisle okreslony czas, po uply¬ wie którego nastepuje automatyczne zablokowanie ukladu i przelaczenie wskaznika czestotliwosci 9 na pobieranie danych z pierwszej pamieci 5.Rozwiazanie takie pozwala na kontrole lub zmiane czestotliwosci rezerwowej bez przerywania pracy radio¬ kompasu na czestotliwosci roboczej.Pierwszy elektroniczny przelacznik zakresów 11 prze¬ lacza obwody w torze kierunkowym z goniometrem 14 Drugi elektroniczny przelacznik zakresów 12 przelacza obwody przestrajane w odbiorniku 15, a trzeci z przela¬ czników zakresów 13 przelacza obwody heterodyny 16.Uklad przyspieszania synchronizacji 17 ma za zadanie maksymalne skrócenie stanów przejsciowych powstaja¬ cych przy zmianie czestotliwosci roboczej na rezerwowa, a takze bardzo szybkie wprowadzenie heterodyny 16 w stabilny stan pracy. Napiecie wyjsciowe heterodyny 16 o scisle okreslonej czestotliwosci jest podawane do dziel¬ nika czestotliwosci zdetektorem fazy li, w którym naste¬ puje podzial tej czestotliwosci ze wspólczynnikiem podzialu narzuconym przez daneuzyskane zwyjsciapro¬ gramujacegodrugiego ukladu wybierania t. W dzielniku czestotliwosci z detektorem fazy li nastepuje równiez podzial czestotliwosci sygnalu uzyskanego z generatora odniesienia, a czestotliwosc otrzymanego w ten sposób sygnalu wzorcowego jest porównywana w detektorze fazy tego dzielnika z podzielonaczestotliwoscia sygnalu heterodyny 16. Napiecie wzorcowe jest takze doprowa¬ dzone do wejscia odniesienia serwomechanizmu z ukla¬ dem sterujacym 18. Napiecie wyjsciowe heterodyny 16 jest podawane równiez na wejscie przemiany czestotli¬ wosci odbiornika 15, na którego wyjsciu uzyskuje sie napiecie o czestotliwosci takiej samej jak napiecia wzor¬ cowego. Napiecie wyjsciowe z odbiornika 15 wraz z dop¬ rowadzonym napieciem wzorcowym spowoduja obrót silnika serwomechanizmu i zarazem wychylenie wska¬ zówki indykatora kursu 19, a takze obrót rotora zawar¬ tego w torze kierunkowym z goniometrem 14. Obrót silnika serwomechanizu bedzie trwal do chwili zaniku napiecia na wyjsciu odbiornika 15, co odpowiada takiemu ustawieniu rotora, dla którego zanika sygnal doprowadzony z anteny kierunkowej 2i do statorów goniometru. Po dojsciu do stanu ustalonego wskazówka indykatora kursu 9 wskazuje kat kursowy.W torze kie¬ runkowym z goniometrem 14 napiecie wyjsciowe rotora goniometru zostaje zmodulowane napieciem modulacji wewnetrznej doprowadzonym z serwomechanizmu z ukladem sterujacym 18. Na wyjsciu toru kierunkowego z goniometrem 14 otrzymuje sie napiecie o czestotliwosci roboczej radiokompasu, zmodulowane amplitudowo napieciem modulacji wewnetrznej lecz bez fali nosnej.Napiecie to jest zsumowane w odbiorniku 15 z sygnalem odebranym przez antene bezkierunkowa 21, co w efekcie daje sygnal zmodulowany amplitudowo. Wyjsciowy przebieg z odbiornika 15, o czestotliwosci napiecia modulujacego, jest podawany nawejscie sterujace serwo¬ mechanizmu z ukladem sterujacym 18.Dla zapewnienia szybkiej stabilizacji czestotliwosci heterodyny, koniecznej w chwili przelaczenia czestotli¬ wosci pracy radiokompasu, zastosowany zostal uklad przyspieszania synchronizacji 17, przedstawiony szcze¬ gólowo na fig. 2. Do wejscia tego ukladu jest doprowa¬ dzone napiecie stale z wyjscia sterujacego dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy li. Napiecieto poprzez opornik Rl jest przekazywane do pierwszego wyjscia ukladu przyspieszania synchronizacji 17 oraz poprzez opornik R2dojego drugiego wyjscia. Pomiedzy pierwsze, a drugie wyjscie uklad ten ma szeregowo wlaczony zespól zlozony z opornika R3 dolaczonego do katodydiody Dl, której anoda jest dolaczona do anody diody D2, o kato¬ dzie polaczonej z opornikiem R4. Anody obu diod Dl i D2 sa spolaryzowane napieciem stalym z suwaka poten¬ cjometrem R5, który jednym koncem jest dolaczony do zródla zasilania, a drugim — do masy ukladu.Jezeli napiecie wejsciowe ukladu przyspieszenia syn¬ chronizacji 17jest mniejsze od napiecia ustawionego na suwaku potencjometru R5, to na obu wyjsciach ukladu wystapi napiecie wypadkowe, które steruje diody warak- torowe w obwodach przestrajanych heterodyny 16, toru kierunkowego z goniometrem 14 i odbiornika 15. W chwili zmiany czestotliwosci pracy radiokompasu w zespole syntezy czestotliwosci wystapia stany przejs¬ ciowe, które spowoduja wahania amplitudy napiecia na wysciu sterujacym dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy li. Uklad przyspieszenia synchronizacji 17 ograni¬ cza te wahania poprzez podanie napiecia z potencjome- tru RS na pierwsze i drogie wyjscie. Wefekcieuzyskujesie szybka synchronizacje czestotliwosci heterodyny 16, co jest szczególnie pozadane wzakresie najnizszych czestot¬ liwosci pracy radiokompasu, dla których ustalanie sie czestotliwosci heterodyny jest dlugotrwale.Klawiatura 2 szczególowo przedstawiona na fig. 3jest wyposazona w (dziesiec laczników zwierno-rozwiernych, a, b, c, d, e, f,g, a, i,j odpowiadajacych kolejnym cyfrom od zera do dziewiec. Styki rozwieme laczników sa pola¬ czone ze soba szeregowo w kolejnosci odpowiadajacej cyfrom zero a z dwa C, dwa c z cztery e, cztery e z szesc g, szesc g z osiem i, osiem i z dziewiecj, dziewiec]z siedem h, siedem ¦ z piec f, piec f z trzy d, trzy d z jeden b, a styk rozwierny lacznika bjest polaczony zmasa ukladu, nato¬ miast styk rozwierny lacznika ajest dolaczonydo wyjscia wpisujacego klawiatury 2. Ponadto styk rozwierny lacznikaj jest dolaczony do wyjscia danych A w kodzie dwójkowym BCD. Jedne z pary styków zwiernych wszystkich laczników sa polaczone ze soba i zwarte do masy.Drugie ze styków zwiernych laczników i i j sa pola¬ czone ze soba i poprzez inwerterJ dolaczone do wyjscia danych D, ajednoczesnie poprzez pierwszy Opornik RIO sa dolaczone do zródla zasilania Uz. Drugie ze styków zwiernych laczników g i h sa polaczone ze soba i dola- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55112 055 czone do zródla zasilania Uz poprzez drugi opornik R9 i jednoczesnie dolaczone do pierwszego wejscia pierwszej bramki logicznej FI, o wyjsciu stanowiacym wyjscie danych C. Drugie ze styków zwiernych laczników e i fsa polaczone ze soba i z drugim wejsciem pierwszej bramki logicznej FI, a zarazem poprzez trzeci opornik R8 ze zródlem zasilania Uz. Drugieze styków zwiernych laczni¬ ków c i d sa polaczone ze soba i ze zródlem zasilania Uz poprzez czwarty opornik R7, a takze z drugim wejsciem drugiej bramki logicznej F2, której wyjscie stanowi wyjs¬ cie danych B, a pierwsze wejscie jest polaczone z pier¬ wszym wejsciem pierwszej bramki logicznej FI. Pomie¬ dzy zródlo zasilania, a wyjscie wpisujace jest wlaczony piaty opornik R6. Takie polaczenie styków zwierno- rozwiernyeh zapewnia minimalna ilosc elementów wspólpracujacych z lacznikami.Wcisniecie dowolnego przycisku klawiatury 17powo¬ duje pojawienie sie dodatkowego impulsu na jej wyjsciu wpisujacym. Towarzyszy temu pojawienie sie na wyjsciu danych ABCD stanów logicznych zero lub jeden, które odpowiadaja zapisowi wybranej cyfry w kodzie dwójko¬ wym. Przykladowo, zaprogramowanie cyfry 6, przez wcisniecie przycisku g, spowoduje zwarcie do masydru¬ giego wejscia drugiej bramki F2 i drugiego wejscia pier¬ wszej bramki FI. Wówczas nawyjsciachtych bramek FI i F2, stanowiacych wyjscie danych Bi C,pojawia sie stany logiczne jeden. Na wyjsciach danych A i D pozostana poczatkowe stany logiczne zero. Na wyjsciu danych uzy¬ skuje sie stany logiczne w kolejnosci OHO co odpowiada zapisowi cyfry 6 w kodzie dwójkowym BCD. Te wyjs¬ ciowe stany logiczne zostana wpisane dojednej z dwóch pamieci 5 lub 6.Przedstawione na fig. 4 elektroniczne przelaczniki zakresów 11,12 i 13 skladaja sie z opornika Rll szere¬ gowo dolaczonego do bazy pierwszego tranzystora Tl, która jest odblokowana do masy za pomoca kondensa¬ tora Cl. Kolektor tego tranzystora Tl jest polaczony poprzez opornik R12 ze zródlem zasilania Uz i odbloko¬ wany do masy poprzez kondensator Cl Emiter tranzy¬ stora Tl jest dolaczony do bazy drugiego tranzystora T2 pracujacego w konfiguracji wspólnego emitera, którego kolektor stanowi wyjscie przelacznika.Na wyjsciu przelaczajacym dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy 9 wystepuja pozimy napiec odpowiada¬ jace stanom logicznym zero lub jeden. W przypadku zaistnienia stanu logicznego zero, na wejsciach przela¬ czników 11, 12 i 13 wystapi napiecie wprowadzajace tranzystor Tl i T2 w stan nieprzewodzenia. Wówczas opornosc wyjsciowa tranzystora T2 jest bardzo duza, co praktycznie odpowiada rozwarciu na wyjsciu przelaczni¬ ków. Wyjscie elektronicznego przelacznika zakresów 11 jest podlaczone w torze kierunkowym z goniometrem 14 do obwodu skladajacego sie z dwóch obwodów rezonan¬ sowych LI, C3 i L2, C4 przestrajanych dioda warakto- rowa Wl. Dla stanu logicznego zero na wejsciu przelacznika 11 obwód przestrajany danego zakresu cze¬ stotliwosci sklada sie z szeregowego polaczenia tych obwodów rezonansowych. Dla stanu logicznegojeden na wejsciu przelacznika 11, zostaje wysterowany tranzystor Tl do stanu nasycenia. Spowoduje to wprowadzenie tranzystora T2 równiez w stan przewodzenia i zmaleje jego opornosc wyjsciowa, praktycznie zwierajac obwód rezonansowy L2, C4 do masy. W tym przypadku rezo¬ nansowym obwodem przestrajanym bedzie polaczenie obwodu LI, C3 zdioda waraktorowa Wl. Dlaunikniecia sprzezen pomiedzy rezonansowymi obwodami, przestra- janymi w podzespolach radiokompasu zastosowano blo¬ kujace do masy kondensatory Cl i CL Zastrzezenia patentowe 1. Automatyczny radiokompas lotniczy wyposazony w odbiornik dolaczony do anteny bezkierunkowej, wspólpracujacy z torem kierunkowym zaopatrzonym w goniometr i antene kierunkowa, dolaczony do odbior¬ nika dzielnik czestotliwosci z detektorem fazy oraz hetc- rodyne, a takze w sterowany z odbiornika serwomecha¬ nizm z ukladem sterujacym, indykator kursu,zaaafeaay tyn, ze ma uklad elektronicznego wybierania czestotli¬ wosci pracy i programowania czestotliwosci zapasowej, skladajacy sie z ukladu wpisujacego (1), do którego wejs¬ cia wpisujacego jest dolaczone wyjscie wpisujace klawia¬ tury (2), a do wejscia danych ukladu wpisujacego (1) jest dolaczone wyjscie danych klawiatury (2), natomiast wejs¬ cie przelaczajace ukladu wpisujacego (1)jest polaczone z wyjsciem przelacznika kanalów (3) i jednoczesnie z pier¬ wszymi wejsciami przelaczajacymi pierwszego ukladu wybierania (7) i drugiegoukladu wybierania (•),awejscie odblokowujace ukladu wpisujacego (1) jest polaczone z przyciskiem zapisu i kontroli czestotliwosci (4) i jedno¬ czesnie z drugimi wejsciami przelaczajacymi pierwszego ukladu wybierania (7) i drugiego ukladu wybierania (8), ponadto pierwsze wyjscie ukladu wpisujacego (1) jest dolaczone do pierwszej pamieci (5), której wyjscie jest dolaczone do pierwszych wejsc danych pierwszego ukladu wybierania (7) i drugiego ukladu wybierania(8),a drugie wyjscie ukladi wpisujacego (1), poprzez druga pamiec (6) jest polaczone z drugimi wejsciami danych pierwszego ukladu wybierania (7) i drugiego ukladu wybierania (8), przy czym wyjscie pierwszego ukladu wybierania (7) jest dolaczone do cyfrowego wskaznika czestotliwosci (9), natomiast wyjscie programujace dru¬ giego ukladu wybierania (8) jest dolaczone do wejscia programujacego dzielnika czestotliwosci z detektorem fazy (18), zas wyjscie przelaczajace drugiego ukladu wybierania (8) jest polaczonez wejsciempierwszego elek¬ tronicznego przelacznika zakresów (11) i jednoczesnie z wejsciem drugiego elektronicznego przelacznika zakre¬ sów (12) oraz z wejsciem trzeciego elektronicznego prze¬ lacznika zakresów (13),którego wyjsciejestdolaczonedo wejscia przelaczajacego obwody przestrajania hetero- dyny (16), a ponadto wyjscie pierwszego elektronicznego przelacznika zakresów (11) jest dolaczone do wejscia przelaczajacego obwody przestrajane toru kierunkowego z goniometrem (14), a wyjscie drugiego przelacznika zakresów (12)jest dolaczone do wejscia przelaczajacego obwody przestrajane odbiornika (15),natomiast dzielnik czestotliwosci z detektorem fazy (10)ma wyjscie napiecia modulacji wewnetrznej dolaczone do wejscia odniesienia serwomechanizmu z ukladem sterujacym (18) oraz na 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6011 112055 12 sunduromrai^ (IH, btórcp» ] " canoe mLa(15)iioraldiciwnlkuw«&»zj dknagjie wwjpcie jest doliczone do heieiirailynyflti)- dotacHmy do wyjscia woad z detektorem fezy (M|i itl7)«apomKrfyi i wlaczmy pierwszy oporaL (Ml) oraz pomiedzy „ a drag^wyjscie i (K2.iiaianicKtpom^d7ypKfw^zyra.ac nirtaAi jest wlaczona galaz stanowiaca szeregowe poLf- czeiiie trzeciego opornika (K3)z katoda pierwszej diody 15 (Dl), której anodajest dolaczonado arMKtydnigkjdiody (D2) o katodzie potoczonej szeregowo z czwartym opor¬ nikiem (K4). przy czym anody obu diod sadolaczone do suwaka potencjometru (KS), który jednym koncem jest dolaczony dozródfazasilania, adrugimdomasy ukfadu. 20 3. Radiokompas wedlug zastrz. 1, imwnkmw tym, ze klawiatura (2) jest wyposazona w dziesiec laczników zwiernorozwiernych (a). (U (c). (d), (e). (0. (g), fr), (i), (j), które kolejno odpowiadaja kolejnym cyfrom odzera do dziewiec, przy czym styki rozwierne laczników sa 25 polaczone ze soba szeregowo w kolejnosci odpowiadaja¬ cej cyfrom: zero (a) z dwa (c). dwa (c) z cztery (t)_ cztery (e) z szesc(g), szesc (g)zosiem (i),osiem f)zdziewiec (j). dziewiec (j) z siedem(h),siedem(h)z piec(i),piec(I) ztrzy- (d). trzy (u) z jeden (k), a styk rozwierny lacznika (b) 50 odpowiadajacego cyfrze jeden jest polaczony z masa ukladu, natomiast styk rozwierny lacznika (a)odpowia¬ dajacego cyfrze zero jest dolaczony do wyscia wpisuja¬ cego ukladu klawiatury (2), ponadto styk rozwierny lacznika (j) odpowiadajacego cyfrze dziewiec jest dola- 35 czony do wyjscia danych (A) w kodzie dwójkowym (BCD), przy czymjedne z parystykówzwiemych wszyst- do logicznej pi), o danych fC),dingiezestyków zwkinychl odpowiadajacych cyfrom cztery i piec sa | ^obaidiugimwc^jempKaw^cjbTMlilii^ inej(Fl),a ów«i« nia (Hz), drugie zestykówzwiernych laczników (c) i (!) odpowiadajace cyfrom dwa i trzy sapolaczone zesoba i ze zródfan zasilania (Uz)poprzezczwarty opornik(M7). 1 Mkrr tftmrjm wrjirk mrfrnrjrjbramkilii|ji imj (F7) której wyjscie stanowi wyjscie danych (B), wejscie jest polaczone z ] " bramki logicznej (FI),ponadtopomiedzyzródlem zasila¬ nia (Uz). a wyjsciem wpisujacym jest wlaczony piaty opornik (U). 4. Radiokompas wedlug zastrz. 1, amiany tym, ze zawarte w nim elektroniczne przelaczniki zakresów (11), (12) i (13) sa zbudowane w identyczny sposób i kazdy z tych przelaczników sklada sie z pierwszego opornika (Rll) szeregowo dolaczonego do bazy pierwszego tran¬ zystora (Tl), którajest odblokowanado masy pierwszym kondensatorem (Cl), przy czym kolektor tego tranzy¬ stora (Tl)jest polaczony poprzez drugi opornik (R12) ze zródlem zasilania (Uz) i odblokowany do masy poprzez drugi kondensator (C2), natomiast jego emiterjest dola¬ czony do bazy drugiego tranzystora (T2) pracujacego w konfiguracji wspólnego emitera, przyczymkolektortego tranzystora (12) stanowi wyjscie przelacznika.112 055 f t J~{ 5 9 H 7 I I 8 F jTrr r~\j)J l *- — /5 tf J_... /7 [ 20 ^— "1 /? l /* L. tf i 18 12 t /5 2/ Fig. I JLj 15 v» *3 D1 D2 /?4 ~i yyy/, ^J i// i/rf- Xl , yyy/7 •-' • CD KJ - ¦« C3 ¦? '"ri- D l_ ?6* */ l-0 ff5 fi2 o :j 'we 16 10 Fig 2112 055 A .^ D uz 2 ** - --? _. . .? » «. a RfO R9 - RS ^1± u L " ¦ Li CF2 \ ? — - - ¦- 4 .; . i . i. .j . [ ... _-. . ? . . _. .- «. ? «. d R6 t- --CD- ¦ R7 D - -? - -4 • "" a b - —? 1 / Fig. 3 r* L } —M X/C — C3 ul ^= a -^ -- 15 m i i«LL^ _7 i, * 1 Ir, ¦"=¦ 1 1 Qi ' — er 1 1 Lr_- " — 12 13 j * — r r i S ! %? Prac. Poligraf. UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 45 zl PL