Przedmiotem wynalazku jest mechanizm zmia¬ ny biegów pojazdu, a zwlaszcza taki mechanizm zmiany biegów, który zapobiega jezdzie pojazdu do tylu z duza predkoscia.W rolnictwie i przemysle na ogól napedza sie generator energii elektrycznej przy stosunkowo stalych obrotach, natomiast predkosc ciagnika zmienia sie za pomoca wielobiegunowej przekladni.Jedna z konstrukcji przekladni tego rodzaju za¬ pewnia osiem róznych zakresów predkosci, z któ¬ rych dolne i srednie sa najczesciej uzywane.Czesto istnieje potrzeba zmiany biegów przednie¬ go na wsteczny, lub na odwrót bez zmiany pred¬ kosci wyjsciowej skrzyni biegów, jak na przyklad przy ladowaniu obornika na podwórzu. W prze¬ kladniach tego rodzaju stosuje sie ogólnie prze¬ kladnie zmiany kierunku dzialajace niezaleznie od mechanizmu zmiany predkosci tak, ze ciagnik moze byc przestawiony na wsteczny bieg przy predkosci odpowiadajacej kazdemu z mozliwych do nastawienia przednich biegów.Opisany powyzej uklad sterowania przekladnia normalnie zawiera dzwignie zmiany predkosci do wybierania pozadanej predkosci wysciowej prze¬ kladni i dodatkowa dzwignie zmiany kierunku, z przedniego na wsteczny, lub odwrotnie.Znany jest z polskiego zgloszenia patentowego nr P 189 507 mechanizm zmiany biegów, sklada¬ jacy sie z pierwszego zespolu tulejowego obraca¬ jacego sie dookola i przesuwanego wzdluz swo- 10 15 25 :jo jej osi, który jest selektywnie ustawiany w polo¬ zeniu odpowiadajacym dowolnej predkosci za pomoca dzwigni zmiany predkosci oraz z umiesz¬ czonego wspólosiowo dookola pierwszego zespolu tulejowego, drugiego zespolu tulejowego, który jest obracany dookola swojej osi dzwignia zmiany kie¬ runku w celu uzyskania przedniego lub wstecz¬ nego kierunku obrotów wyjsciowych przekladni róznych predkosciach wybieranych dzwignia zmia¬ ny predkosci. W tego rodzaju szczególnym rozwia¬ zaniu konstrukcyjnym operator moze zmienic kie¬ runek przy kazdej z nastawionych predkosci.Duza predkosc na biegu wstecznym jest rzadko pozadana w ciagnikach rolniczych i przemyslo¬ wych. Celem wynalazku jest uniemozliwienie szybkiej jazdy na wstecznym biegu w ciagnikach majacych opisany powyzej mechanizm przeklad¬ niowy, a zwlaszcza blokada zapobiegajaca prze¬ stawieniu przekladni zmiany kierunku, gdy prze¬ kladnia zmiany predkosci jest ustawiona na wy¬ sokie polozenia, lub tez odwrotnie, zapobiegajaca ustawieniu dzwigni zmiany predkosci na zakres wysokich predkosci, gdy dzwignia zmiany kie¬ runku jest ustawiona na bieg wsteczny.Mechanizm zmiany biegów, wspólpracujacy z przekladnia posiadajaca pierwszy mechanizm przekladniowy do uzyskiwania wielu predkosci i drugi mechanizm przekladniowy do nastawia¬ nia kierunku przedniego lub wstecznego przy kaz* dej z wielu predkosci, a ponadto zawierajacy 112 9233 dzwignie zmiany predkosci, przestawiana miedzy wieloma polozeniami odpowiadajacymi poszczegól¬ nym z wielu predkosci, pierwszy zespól tulejowy, laczacy dzwignie zmiany predkosci z pierwszym mechanizmem przekladniowym, dzwignie zmiany kierunku, przestawiana miedzy polozeniami przed¬ nim a wstecznym oraz drugi zespól tulejowy la¬ czacy dzwignie zmiany kierunku z drugim me¬ chanizmem przekladniowym, wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze posiada element ogra¬ niczajacy, nie pozwalajacy na prace przekladni ha jednej lub wiecej wybranych predkosciach w kierunka.^sle^nym, przy czym element ograni¬ czajacy ^ainontowariy jest na jednym z zespolów tfulejowych. i | Korzystnie element ograniczajacy jest zamon- fowafty*iia drugimf zespole tulejowym i wcnodzi w—kociaki zdiwigjiia zmiany predkosci.Pierwszy i drugi zespól tulejowy sa wzgledem siebie wspólosiowe, przy czym drugi zespól tule¬ jowy jest umieszczony wokól pierwszego zespolu tulejowego, a element ograniczajacy w postaci wygietej plytki jest zamontowany na drugim ze¬ spole tulejowym i wchodzi w kontakt z dzwignia zmiany predkosci.Obydwa zespoly tulejowe sa zamocowane obro¬ towo wzgledem swojej osi. Wygieta plytka ma pionowa powierzchnie oporowa, która wchodzi w kontakt z dzwignia zmiany predkosci i jest ustawiona tak, ze niemozliwe jest przestawienie dzwigni zmiany kierunku na polozenie biegu wstecznego, gdy dzwignia zmdany predkosci jest ustawiona- jest w polozeniu odtxwiadajacym duzej predkosci.Pierwszy zespól tulejowy jest ruchomy w kie¬ runku osiowym, drugi zespól tulejowy jest zamo¬ cowany obrotowo dookola osi pierwszego zespolu tulejowego, a stanowiaca element ograniczajacy wygieta plytka ma pozioma powierzchnie oporowa, która wchodzi w kontakt z dzwignia zmiany pred¬ kosci i jest ustawiana tak, ze niemozliwe jest przesuniecie w dól dzwigni zmiany predkosci na polozenie odpowiadajace duzej predkosci, gdy dzwignia zmiany kierunku jest ustawiona w polo¬ zeniu biegu wstecznego.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia mechanizm zmiany biegów wedlug wynalzku o czesciowym przekroju, fig. 2 — prze¬ krój 2 — 2 oznaczony na fig. 1, fig. 3 — przekrój 3 — 3 oznaczony na fig. 1, a fig. 4 — przekrój 4 — 4 z fig. 3.Przedstawiony na fig. 1 mechanizm zmiany biegów 10 jest zamontowany czesciowo wewnatrz ramy 12, do której zamocowana jest srubami 14 prowadnica 16 dzwigni zmiany predkosci. Nad prowadnica umieszczona jest pokrywa 18 oslania¬ jaca razem z prowadnica przymocowana do ramy górna czesc mechanizmu zmiany biegów. Pokry¬ wa jest przymocowana do ramy w dowolny zna¬ ny sposób, korzystnie za pomoca srub. Górne za¬ konczenia pierwszego 20 i drugiego 22 zespolu tu¬ lejowego sa umieszczone wewnatrz ramy. Dolne zakonczenia zespolów tulejowych 20, 22 sa pola¬ czone z róznymi widelkowymi elementami imecha- 2 923 . <¦¦• 4 nizmu zmiany biegów, w sposób nie istotny dla objasnienia niniejszego wynalazku. Wiele róznych dzwigni widelkowych sluzy do wybierania pred¬ kosci wyjsciowej pierwszego mechanizmu zmiany 5 predkosci, a jedna z dzwigni widelkowych sluzy do przestawiania przekladni zmiany ¦¦* kierunku.Pierwszy zespól tulejowy jest polaczony z wielo¬ ma róznymi dzwigniami widelkami w celu wy¬ brania odpowiedniej predkosci, a drugi zespól 10 tulejowy wspólpracujacy z dodatkowymi widel¬ kami i dzwignia sluzy do ustawiania przekladni zmiany kierunku na bieg przedni, lub wsteczny.Jialk to przedstawiono na fig. 1, pierwszy i dru¬ gi zespoly tulejowe 20„ 2? sa ustawione wzajem- 15 nie wspólosiowo, przy czym drugi zespól tulejo¬ wy 22 jest umieszczony nad pierwszym zespoiem tulejowym 20. Z jednym koncem pierwszego ze¬ spolu tulejowego polaczona jest dzwignia zmiany predkosci 24, ustawiona w wielu polozeniach od- M powiadajacych wielu predkosciom przekladni.Przy zmianie polozenia dzwigni zmiany pred¬ kosci pierwszy zespól tulejowy jest albo obracany, albo przesuwany wzdluz, wzgledem swojej osi.W postaci wykonania przedstawionej na fig. 1 25 z drugim zespolem tulejowym 22 jest polaczona dzwtiigmiiia zmliany kierunku 26, krtóna jest porusza¬ na potmliecLzy oolozenliiem pnzedmfilm i wsteaanym, pnzy azym w trakaie tego randhiu dzwigmiii 26, dru¬ gi zespól tulejowy jest obracany dookola osi. 30 Drugi zespól tulejowy 22 zatwiera wycieta tu¬ leje 28 posiadajaca wyciecie czyli okienko 30, przez które wystaje dzwignia zmiany predkosci 24.Wiapkannik 32 praymlolWfwiainy do wycietej trulei 28, posiada na@wd!ntowatny otwór, w który jest wtare- 35 eony koniec drazka zmiany ktierumkiu 34, którego dsrugi konfiieic jest polaczony z galka 36. Wispiotr- nflk 32 drazka zmlilafny kjiieriuinfeu 34 i galka 36 stanowia razem dzwHlgmie zmiiany kileriumikiu 26.DoJmy kamietc wydiejtej tulefr 28 jest zaimoaciwiaaiy 40 ma stale, na przyklad prizyspawamy do ksztaltki dystansowej 38 przymacowiainej sztywno tulei 40 i ksztaltki 42. Dookola kaztaMtfi 42 jest umtiiesz- ozone lozysko 44 ustadone w kierunku ostiJawym z jednej strony wystepem 46, a z dirugltej sitrony 45 sprezystym piersoienliem osadczym 48 umieszczo¬ nym w rowku wyikaniainym w ksztaltce 42. Lo¬ zysko 44 jest utrzymywane we wsporn(iku Lozys¬ kowym 50, który jest zamocowany do ramy 12 za pomoca srub 52, z zjastosio(waini:(em podfcla- m dek 54, z których tylko jedna jest prizedistaiwdona na fig. 1.Dolny koniec tulei 40 jest polaczony z walkiem skrzyni biegów i dzwignia widelkowa, nie maja¬ cymi znaczenia dla opisu niniejszego wynalazku. 55 Dzwignia widelkowa przedstawia mechanizm zmiany kierunku na bieg wsteczny, lub przedni.Mechanizm zmiany predkosci zawiera drazek zmiany predkosci 56 przechodzacy prizez wycne- cie 58 w prawadsmilcy 16 dzwigmii' zmiany pred- 60 kosci. Na jednym koncu dzwigni zmiany pred¬ kosci umieszczona jest galka 60, a drugi ktomfiec jest przymocowany do jednego konca lacznika 62, karzystniie za pomoca spawania. Lacamik 62 ma dwa oddalone od siebie ramfiioma 64 pokazane na 65 fig. 3, których konce sa umieszczone po obu stro-s 112 923 e nach górnej czesci tulei 66 piiierwazego zespolu tulejowego 20. Fomliedzy zaikonczeniiaimii ramiion 64 laczntilka 62 pnzebliiegia bolec 68, prtzeohodzacy przez wyciectiie 70 wykonanie w ksztaltce widelkowej 72.Dnugli kaniiec ksztaltki wdidelkowiaj jest sztywno przymocowany do górnego konca tulei 66. Ten koniiec ksztaltki wiidelkawej 72, w któryttn wyko¬ nane jesrt wyciedLe 70, jest, diaisno um&esaozony pomiedzy wewnejtoznyimi. powiilerEChnaiamd drugiego konca ramiion 64 lacznlilka, co widac wyraznie na fig. 3 i 4.Lezacy po przeciwnej stronie niz drazek zmia¬ ny predkosci 56, koniec laczniilka 62 jieist pnzegu- bowo przymocowany kolkami! 78 cb rozstalwionych, stenczacyoh do góry uszu 74 wspornjjlka tulejkowe¬ go 76. Dolny kanliiec wspaimiilka 76 jest oibrotawo zamocowany na lozyskach 80 tak, ze unTOzlifwfa jego obrót dookola tulei 40. Wspornik tiulejiowy 76 jiest ustalony w kjileroinlku osjiiawyim wzgledieim tuled 40 sprezystym pierscieniem usta/lajalcymr 82 d podkladka 84. Górny koniec tuleji 66 jest za- monitowany obrotowo wewmatriz górniegK* konca tuleli 40 na lozysku 86, które jest ustaillolne spre- zystytm piersdiieniilem ustalajacym 86 i podklad¬ ka 90. Pnzy przesuwaniu dzwigmi' zmtilany Wteigów do róznyclh polozen w wyoLedliu prowadniiicy zmtfa- ny predkosci oznaiazlonyich cyfraimd od 1 do 8, przy czym 1 oznacza najnizsza, a 8 najwyzsza predkosc, tuleja 68 jest obracana dookola i prze¬ suwana wzdluz jej osi. Tak wiec, na przyklad gdy drazek zmiany predkosci jest przesuniety z po¬ lozenia 1 do polozenia 2, tuleja zostanie jedynie obrócona, a gdy drazek zmiany predkosci 56 zo¬ stanie przestawiony z polozenia 2 do 3, to tuleja zostanie obrócona, nastepnie przesunieta pionowo i znowu obrócona. Pionowy ruch tulei jest uzy¬ skiwany za pomoca przesuwania do dolu bolca 68 od polozenia pokazanego pelnymi liniami na fig. 1, do polozenia, które zajmuje gdy drazek zmiany predkosci 56 jest w polozeniu pokazanym linia przerywana. Ruch ten powoduje przesuniecie ksztaltki widelkowej 72 do dolu i z kolei prze¬ suniecie do dolu tulei 66.Meohadilzim zmiany biegów posiada element ograniczajacy, nie pozwalajacy na ruch wsteczny ciagnika na predkosciach biegu siódmego i ósme¬ go. Oznaczony ogólnie element ograniczajacy 92 jest przymocowany sztywno do wycietej tuled 28 drugiiegio zespolu tuilejowego 22. Stanowlilaca ele¬ ment ogriao:iozia\jajcy 92 wygieta plytka 94 posiada poziiiama pofwliietrzchdie oporowa 96 i pionowa pó- wienzohnlie oporowa 98. Wygieta lukowato plyt¬ ka 94 ognamiaza ruch drazka zmiiiainy predkosci do biegu siódmego lub ósmego, gdy drazek zmia¬ ny kierunku 34 znajduje sie w. polozeniu biegu wstecznego. Element ograniczajacy nie pozwala na ustawienie drazka zmiany kierunku 34 w po¬ lozeniu biegu wstecznego, gdy drazek zmiany predkosci 56 jest juz ustawiony w polozeniu bie¬ gu siódmego albo ósmego. Element ograniczajacy nie ogranicza innych ruchów dzwigni zmiany kie¬ runku i dzwigni zmiany predkosci. Górna po¬ wierzchnia oporowa wygietej plytki jest tak usytuowana wzgledem dzwigni zmiany pred¬ kosci 24, ze gdy jest ona umieszczona w poKaza- nym na fig. 1 i 2 polozeniu posrednim, to pozio¬ ma powierzchnia oporowa 96: znajduje sie pod dolna powierzchnia lacznika 62. Wynika z tego, ze mozliwe jest nastawienie lub wylaczenie jakie¬ gokolwiek z biegów predkosoi 1,2, 5 lub 6 bez dotykania poziomej powierzchni oporowej 96.Wygieta plytka 94 jest tak zamontowana, na aietej tuled 28, ze ndie. przeszkadza nastawieniu, lub wylaczeniu jakiegokolwiek z biegów 1, 2, 3 lub 4 nawet, gdy jest ustawiona w pokazanym na fig. 3 przerywana, polozeniu przednim lub tylnym pokazanym pelna linia na fig. 3. Gdy dzwignia jest ustawiona na pierwszej lub trzeciej predkosci, jak to pokazano przerywana linia na fig. 3, to ta strona jarzma, która znajduje sie najblizej wygietej plytkli 94 polozona jest po jednej stronie wygietej plytki' 94, co pozwala na naistawiienfoe trzeciej i czwartej predkosci.Jezeli dzwignia zmiany kierunku 26 jest usta¬ wiona na wstecznym biegu, jak to pokazano osio¬ wa linia na fig. 3, to element ograniczajacy jest ustawiony w polozeniu pokazanym linia ciagla, co umozliwia przestawienie dzwigni zmiany pred¬ kosci 24 na i z polozenia odpowiadajacego której¬ kolwiek z predkosci 1, 2, 3, 4, 5 i 6. Gdy jarzmo jest ustawione w polozeniu wysokiego zakresu predkosci, pokazanym pelna linia na fig. 3 to jest jego ruch do dolu w polozenie siódmej lub ósmej predkosci zostanie zablokowany pozioma powierz¬ chnia oporowa 96, Uniemozliwi to kierowcy ciag¬ nika ustawienie przekladni na biegi.siódmy i ósmy odpowiadajace duzej predkosci, gdy w tym cza¬ sie nastawiony jest bieg wsteczny. Jezeli dzwig¬ nia zmiany biegów zostala juz ustawiona w polo¬ zeniu siódmej albo ósmej predkosci, to zmiana kierunku z przedniego na wsteczny jest uniemo¬ zliwiona. Jest wiec mozliwe ustawienie dzwigni zmiany predkosci 24 ma biegli siiódmy albo ósmy, gdy element ograniczajacy 92 znajduje siite w po- lozaniju poikaizainym przerywana IMa na fiiig. 3 Pnzesrtawieniile drazka zmiiainy kilerumkiu 34 z plolo- zenia przedniego do polozenia wstecznego jest niemozliwe, gdy dzwignia zmiany predkosci jest juz ustawiona na wysokie biegi siódmy albo ósmy, bo element ograniczajacy nie pozwoli na pelny jego obrót w kierunku zgodnym z ruchem zegara, poniewaz pionowa powierzchnia oporo¬ wa 98 zetknie sie wtedy z krawedzia lacznika 62.W powyzszym opisie przedstawiono zalecany przyklad wykonania wynalazku. Jest jednak rze¬ cza oczywista dla specjalisty, ze moga istniec inne odmiany i modyfikacje. Na przyklad, drugi zespól tulejowy moze posiadac, poza obrotowym, dodatkowo ruch pionowy. Takie rozwiazanie kon¬ strukcyjne jest korzystne, gdy dzwignia zmiany kierunku jest wykorzystywana do przestawienia pomocniczej przekladni miedzy polozeniami od¬ powiadajacymi zakresom predkosci niskiej, sred¬ niej i wysokiej, przy jednym katowym polozeniu tulei i do zmiany biegów przedniego, wstecznego i biegu luzem, przy drugim katowym polozeniu tulei. Gdy dzwignia zmiany kierunku zostanie ustawiona w polozeniu biegu wstecznego pokaza¬ nym linia osiowa na fig. 3, to ustawienie której- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 601 112 923 a kolwiek z predkosci od pierwszej do szóstej jest mozliwe, jednak ruch pionowy na polozenie biegu wstecznego zostanie zablokowany, gdy dzwignia zmiany predkosci jest ustawiona na predKosc siódma albo ósma.Niezaleznie od opisanego powyzej wariantu, dla specjalisty oczywiste sa mozliwosci dokonania innych modyfikacji. Niniejszy wynalazek nie jest wiec ograniczony opisanymi powyzej specyficz¬ nymi rozwiazaniami detali konstrukcyjnych.Zastrzezenia patentowe 1. Mechanizm zmiany biegów, wspólpracujacy z przekladnia posiadajaca pierwszy mechanizm przekladniowy do uzyskiwania wielu predkosci i drugi mechanizm przekladniowy do nastawiania kierunku przedniego lub wstecznego przy Kazdej z wielu predkosci, a ponadto zawierajacy dzwig¬ nie zmiany predkosci, przestawiana miedzy wie¬ loma polozeniami odpowiadajacymi poszczegól¬ nym z wielu predkosci, pierwszy zespól tulejowy, laczacy dzwignie zmiany predkosci z pierwszym mechanizmem przekladniowym, dzwignie zmiany kierunku, przestawiana miedzy polozeniami przed¬ nim a wstecznym, oraz drugi zespól tulejowy, laczacy dzwignie zmiany kierunku z drugim me¬ chanizmem przekladniowym, znamienny tym, ze posiada element ograniczajacy (92), nde pozwala¬ jacy na prace przekladni na jednej lub wiecej wybranych predkosciach w kierunku wstecznym, przy czym element ograniczajacy (92) zamonto¬ wany jest na jednym z zespolów tulejo- wych (20, 22). 2. Mechanizm wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze element ograniczajacy jest zamontowany na drugim zespole tulejowym (22) i wchodzi w kon¬ takt z dzwignia zmiany predkosci (24). 3. Mechanizm wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze otoydiwa zespoly tulejowe (20, 22) sa wzgledem siebie wspólosiowe, drugi zespól tulejowy (22) jest umieszczony wokól pierwszego zespolu tule-owe¬ go (20), a element ograniczajacy (92) w postaci wygietej plytki (94) jest zamontowany na drugim zespole tulejowym (22) i wchodzi w kootafct z dzwiignda zmiiiamy predkosQi (24). 4. Mechanizm wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze obydwa zespoly tulejowe (20) i (22) sa, zamon¬ towane obrotowo wzgledem swojej osi, zas wygie¬ ta plytka (94) ma pionowa powierzchnie oporo¬ wa (98), która wchodzi w kontakt z dzwignia zmiany predkosci (24) i jest ustawiona tak, ze niemozliwe jest przestawienie dzwigni zmiany kie¬ runku (26) na polozenie biegu wstecznego, gdy dzwignia zmiany predkosci (24) jest ustawiona w polozeniu odpowiadajacym duzej predkosci. 5. Mechanizm wedlug zastrz. 3, znamienny tym* ze pierwszy zespól tulejowy (20) jest zamocowany ruchowo w kierunku osiowym, drugi zespól tu¬ lejowy (22) jest zamocowany obrotowo dookola osi pierwszego zespolu tulejowego (20), a sta- nowiiaoa element ogramiiczajacy (92) wygieta plyt¬ ka (94) ma pozioma powierzchnie oporowa (96), która wchodzi w kontakt z dzwignia zmiany pred¬ kosci (24) i jest ustawiana tak, ze niemozliwe jest przesuniecie w dól dzwigni zmiany pred¬ kosci (24) na polozenie odpowiadajace duzej pred¬ kosci, gdy dzwignia zmiany kierunku (26) jest ustawiona w polozeniu biegu wstecznego. 18 15 20 25112 923 A 6 I 2 ^-^wT 96 9Z- "E 8 3 4 98 ~K 9i ©-ff* Jt 73a: £ PL