Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie elektro¬ magnetyczne.Znane jest na przyklad z opisu zgloszeniowego Wielkiej Brytanii nr 8606/74 urzadzenie elektro¬ magnetyczne posiadajace pare elementów wzgle¬ dem siebie ruchomych i dajacych sie magnesowac, przy czym jeden z tych elementów ma kanalki szczelin polozone obok siebie* a drugi element posiada wystepy wchodzace w kanalki i wezsze niz kanalki, podczas pracy elementu sa usytuo¬ wane tak, ze wystepy nie sa umieszczone w srod¬ ku kanalków.Powierzchnie boczne kanalków i wystepów, któ¬ re sa blizej siebie sa okreslane jako powierzchnie przyciagajace, a pozostale dwie plaszczyzny sa na¬ zywane powierzchniami zeslizgowymi. Niektóre, lub wszystkie kanalki zawieraja uzwojenie elek¬ tryczne.Polaczenie uzwojenia lub uzwojen jest takie, ze kazde dwa kanalki w uzwojeniu których prze¬ plyw pradu odbywa sie w tym samym kierunku, sa rozdzielone przez kanalek, w której albo nie ma uzwojenia, albo jest uzwojenie, w którym przeplyw pradu odbywa sie w przeciwnym kie¬ runku, przy czym uzwojenie kanalka jest zamo¬ cowane na jednej z powierzchni zeslizgowych, przy czym uklad ma te wlasciwosc, ze kiedy uz¬ wojenia sa wzbudzone, elementy beda poruszac sie tak, aby zmniejszyc odleglosc pomiedzy po¬ wierzchniami przyciagania. 10 15 20 25 30 Celem wynalazku jest opracowanie konstrukcji urzadzenia elektromagnetycznego, w którym po¬ czatkowa szybkosc ruchu dwóch elementów pod¬ czas wzbudzania uzwojen jest zwiekszona.Cel wynalazku zostal osiagniety przez to, ze po¬ wierzchnia zeslizgowa ma powloke z materialu malej rezystancji, przy czym uklad ma te ceche, ze wytwarzane sa prady wirowe w powloce, które wytwarzaja pole magnetyczne dzialajace przeciw¬ nie wzgledem pola magnetycznego wytwarzanego w wyniku przeplywu pradu przez uzwojenie, wskutek czego powstaje sila dazaca do rozdziele¬ nia powierzchni zeslizgowych, czemu towarzyszy ruch elementów.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku w prze¬ kroju, fig. 2 — fragment urzadzenia z fig. 1 w wiekszej skali, a fig. 3 — fragment urzadzenia wedlug wynalazku w wiekszej skali.Przedstawione na fig. 1 i 2 urzadzenie zawiera centralny rdzen 10, który na jednym koncu po¬ siada nagwintowany trzpien, dzieki któremu moze byc zamocowany we wsporniku 11. Pomiedzy rdzeniem 10, a wspornikiem 11 znajduje sie tu¬ leja 12 w ksztalcie kubka zawierajaca otwór w plaszczyznie czolowej, w którym znajduje sie trzpien. Tuleja 12 ma podtoczenie, w którym usy¬ tuowana jest tuleja 13. Rdzen 10 usytuowany jest wewnatrz tulei 13. Na przeciwnym koncu zna- 114 0493 114 049 4 duje sie tuleja 12a ustalajaca polozenie tulei 13 wzgledem rdzenia 10.Rdzen 10 i tuleja 13 sa wykonane z materialu magnesowalnego. Ponadto, rdzen 10 ma kanalki, w które wchodza wystepy tulei 13. W praktyce tu¬ leja 13 i rdzen 10 posiadaja wspólpracujace gwin¬ ty, przy czym gwinty sa wykonane tak, ze moze zachodzic znaczny Wzgledny ruch poosiowy po¬ miedzy rdzeniem i tuleja.Z powodów wyjasnionych dalej gwinty wyko¬ nane na tulei i rdzeniu stanowia gwint dwuzwo- jowy, chociaz dopuszcza sie zastosowanie gwintów wielozwoj owych. Rdzen 10, w przypadku gwintu dwuzwojowego posiada dwa spiralne kanalki 14, 15, podczas gdy tuleja 13 posiada dwa spiralne, wystepy 16, 17, umieszczone odpowiednio w ka- nalkach 14, 15, (fig. 2). W niniejszym rozwiazaniu gwinty tulei i rdzenia posiadaja jednakowy ksztalt zarysu poprzecznego.Kazdy kanalek 14, 16 rdzenia 10 posiada uzwo¬ jenie 18, 19, w tym przypadku uzwojenie jedno- zwojowe (fig. 1 i 2). Dla jasnosci, na fig. 1 stoso¬ wane jest oznaczenie w postaci kropek i krzyzy¬ ków do reprezentowania odpowiednich uzwojen.Na figurze 2 oprócz wskazywania odpowiednich uzwojen oznaczenia w postaci kropek i krzyzy¬ ków wskazuja równiez kierunek pradu elektrycz¬ nego. Dla uzwojenia 18, 19 wykonane z jednego odcinka izolowanego drutu, który jest nawiniety od jednego konca rdzenia 10, korzystnie od kon¬ ca rdzenia blizszego trzpienia, wzdluz jednego zwoju gwintu przez poprzeczny otwór 20 na dru¬ gim koncu rdzenia i z powrotem wzdluz drugie¬ go zwoju gwintu w kierunku konca rdzenia.Pokazane na fig. 3 uzwojenia posiadaja cztery zwoje. Korzystnie jest jesli wystepuje wieksza liczba zwojów.Wazny jest zarys gwintów wykonanych na tu¬ lei i rdzeniu. Wystepy 16, 17 posiadaja powierz¬ chnie boczne 21 usytuowane promieniowo, które w niewzbudzonym stanie uzwojenia sa polozone w pewnej odleglosci od siebie równolegle do bocz¬ nych powierzchni 22 okreslanych przez kanalki.Powierzchnie 21 i 22 zostaly okreslone jako po¬ wierzchnie przyciagajace.Inne powierzchnie 23 wystepów 16, 17 sa pochy¬ lone na zewnatrz, a powierzchnie 24 kanalków sa pochylone w podobny sposób. Powierzchnie te zo¬ staly okreslone jako powierzchnie zeslizgowe. Od¬ leglosc poosiowa pomiedzy powierzchniami 24, 23 jest znacznie wieksza niz odleglosc pomiedzy po¬ wierzchniami 21, 22.Kiedy prad elektryczny przeplywa przez prze¬ wód, kazde z uzwojen 18, 19 wytwarza strumien magnetyczny, który zamyka sie przez rdzen 10, przez dwa kanalki znajdujace sie pomiedzy dwo¬ ma parami powierzchni 21 i 22 i przez tuleje 13.Z tego powodu tuleja i rdzen daza do ruchu wzgledem siebie w kierunku zmniejszenia odle¬ glosci pomiedzy powierzchniami przyciagajacymi tak, ze rekuktancja kanalków zostaje zmniejszo¬ na i powstaje sila mechaniczna.W wyniku róznych kierunków uzwojen 18, 19 kierunek wytworzonego strumienia pochodzacego od kazdego uzwojenia jest przeciwny. Jednakze, dla kazdego z kanalków kierunek strumienia ply¬ nacego przez kanalek pochodzacego od dwóch uzwojen jest taki sam. Z tego powodu strumien wytwarzany przez dwa uzwojenia dziala suma- 5 rycznie. Droga strumienia rozproszonego na przy¬ klad pomiedzy powierzchniami 23, 24 ustala sie mozliwie duza przez odpowiedni dobór ksztaltu gwintów.Uzwojenia sa zamocowane na powierzchniach zeslizgowych elementów, w tym przypadku po¬ wierzchni 24 rdzenia 10. Uzwojenia moga byc tak¬ ze zamocowane na powierzchniach zeslizgowych tulei.W celu poprawienia poczatkowej szybkosci ru¬ chu tulei i rdzenia korzystne jest pokrycie mate¬ rialem przewodzacym elektrycznie powierzchni zeslizgowych elementów, na których nie ma uzwo¬ jen. W tym przypadku korzystne jest pokrycie na powierzchniach 23, a zwlaszcza jesli pokrycie jest utworzone przez warstwe miedzi lub jakiegos innego materialu, bedacego dobrym przewodnikiem elektrycznym.Podczas pracy zmienne pole magnetyczne wo¬ kól przewodników powoduje plyniecie pradów wirowych w pokryciu, to zas z kolei wywoluje po¬ le magnetyczne przeciwne do pola magnetyczne¬ go wokól przewodników. Jako efekt sily pojawia sie dzialanie rozdzielajace powierzchnie zeslizgo¬ we, ta powierzchnia uzupelnia sile pomiedzy po¬ wierzchniami przyciagajacymi. W wyniku tego po¬ czatkowa szybkosc ruchu dwóch elementów w kierunku siebie wzajemnie wzrasta, wynikiem jest szybszy ruch i rdzenia.Pokazane na fig. 2 przewodniki sa umieszczone na spodzie szczelin. Nie jest to idealne polozenie, gdyz faktycznie prady wirowe plynace w pokry¬ ciu beda male.W przypadku, gdy jest tylko pojedynczy prze¬ wodnik powinien on byc odsuniety od spodu szcze¬ liny o okolo pól odleglosci, wzdluz powierzchni zeslizgowej odpowiedniej szczeliny. Alternatywnie przewodnik moze byc wykonany jako tasma, a nie jako drut. W przypadku zastosowania wielo¬ zwojowego gwintu, uzwojenie jest rozlozone wzdluz powierzchni zeslizgowej.Korzystnie, jesli stosuje sie gwint wielozwoj o- wy, poniewaz wytworzona powierzchnia w urza¬ dzeniu posiadajacym gwint jednozwojowy bedzie mala.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie elektromagnetyczne posiadajace pare ruchomych wzgledem siebie elementów da¬ jacych sie magnesowac, z których jeden posiada kanalki usytuowane obok siebie, a drugi element posiada wystepy o mniejszej szerokosci niz ka¬ nalki i wchodzace odpowiednio w kanalki, kazda boczna powierzchnia kazdego kanalka i powierz¬ chnia kazdego wystepu sa okreslane jako powierz¬ chnie przyciagajace, a pozostale dwie powierz¬ chnie slizgowe, przy czym powierzchnie przycia¬ gajace znajduja sie blizej siebie niz powierzchnie slizgowe, niektóre lub wszystkie kanalki zawie- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 605 114 04* 6 raja uzwojenie elektryczne, przy czym polaczenie uzwojenia lub uzwojen jest takie, ze kazde dwa kanalki, w których przeplyw pradu w uzwoje¬ niach odbywa sie w tym samym kierunku, sa roz¬ dzielone przez kanalek bez uzwojenia lub z uzwo¬ jeniem, w którym prad plynie w przeciwnym kie¬ runku, przy czym uzwojenia sa umieszczone na powierzchniach slizgowych kanalików wskutek czego, w przypadku, gdy uzwojenia sa wzbudzo¬ ne, elementy beda sie poruszac tak, aby zmniej¬ szyc odstep miedzy powierzchniami przyciagajacy¬ mi, znamienne tym, ze powierzchnie slizgowe (23) na wystepach (16, 17) maja pokrycie z materialu o malej rezystancji powodujace to, ze prady wi¬ rowe wytwarzane w pokryciu wytwarzaja pole magnetyczne dzialajace przeciwnie do pola ma¬ gnetycznego wytwarzanego przez prad plynacy przez uzwojenie, wskutek czego wytwarzana jest sila dazaca do rozdzielenia powierzchni slizgo¬ wych, czemu towarzyszy ruch elementów. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pokrycie stanowi cienka warstwe miedzi. 5 10114 049 FIG.3.ZGK Oddz. 2 Chorzów, zam. 6147-82 — 100 egz.Cena 100 xl PL