Przedmiotem wynalazku jest przelacznik elek¬ tryczny.Znany jest z opisu patentowego francuskiego nr 2 082 894 przelacznik elektryczny w obudowie, który posiada dzwignie dolaczona do czopu po¬ lozonego poprzecznie wzgledem walu, na którym obracaja sie dwa krazki wyposazone w pochyl¬ nie.Podstawa izolacyjna utrzymuje duze plytki sty¬ kowe, z których jedna jest dolaczona do baterii i druga do ukladu elektrycznego pojazdu. Styk jest uzyskiwany przez przewodzaca szyne przy¬ twierdzona do nosnika z materialu izolacyjnego utrzymujacego styki w wyniku dzialania sprezy¬ ny, przy czym do szyny jest przytwierdzona plyt¬ ka stykowa utrzymywana przez druga sprezyne i laczaca sie ze stykiem obwodu wzbudzenia alter¬ natora. Powierzchnia krzywki zapewnia zabloko¬ wanie w polozeniu zamknietym.W znanym przelaczniku elektrycznym sa zasto¬ sowane pierwszy i drugi zespoly styków elektry¬ cznych, z których kazdy posiada otwarte i za¬ mkniete polozenia robocze oraz element wlaczaja¬ cy zwiazany z zespolami styków tak, ze pierwszy i drugi zespoly styków moga byc poruszane od jednego ich polozenia do drugiego polozenia w wyniku dzialania elementu wlaczajacego.Przelacznik wedlug wynalazku zawiera elektro¬ magnetyczny przekaznik, do którego ruchomej zwory jest dolaczony slizgowy styk stykajacy sie 2 z przewodzaca opaska dolaczona równiez do dru¬ giego slizgowego styku. Przewodzaca opaska i sliz¬ gowe styki tworza pierwszy zespól styków. Prze¬ lacznik zawiera elektromagnes dolaczony poprzez 5 elementy przenoszace sygnal elektryczny do dru¬ giego zespolu styków, zawierajacego korzystnie pa¬ re slupkowych, miedzianych styków i miedziana plytke.Do elektromagnesu jest dolaczony zespól opoz-*" io niajacy do wprowadzania opóznienia w przyloze¬ niu sygnalu do elektromagnesu w czasie po jego przylozeniu do przekaznika.Pomiedzy elektromagnesem a drugim zespolem styków jest umieszczony ferromagnetyczny tlok 15 polaczony z wrzecionem i do tloka jest zamocowa¬ na krzywka wspólpracujaca ze stykami.Korzystnie pierwszy i drugi zespoly styków sa mechanicznie zróznicowane tak, ze ruchome sty¬ ki pierwszego zespolu styków maja mniejsza bez- 20 wladnosc niz ruchome styki drugiego zespolu sty¬ ków dla szybszego poruszania sie niz ruchome sty¬ ki drugiego zespolu styków.Korzystnie pierwszy zespól styków zawiera pierwszy staly styk i drugi ruchomy poruszany za 25 pomoca przekaznika, elektrycznie przewodzaca opaske poruszajaca sie wraz z ruchem pokretla, przy czym pierwszy staly styk jest polaczony sta¬ le z opaska i drugi styk jest polaczony z opaska w odpowiedzi na ruch pokretla, gdy przekaznik 30 elektromagnetyczny jest niewzbudzony i drugi styk 115 7143 115 714 4 jest odlaczony od opaski przez dzialanie przekaz¬ nika.Korzystnie drugi zespól styków zawiera stale styki i ruchoma plytke stykowa przy czym ru¬ choma plytka stykowa jest polaczona rozlacznie 5 ze stalym stykiem za pomoca pokretla i alterna¬ tywnie za pomoca elektromagnesu.Korzystnie pokretlo jest zamocowane obrotowo, a opaska pierwszego zespolu styków jest lukowa¬ to zagieta, przewodzacatasne. io Korzystnie ruchoma plytka stykowa drugiego ze¬ spolu styków jest poruszana za pomoca krzywki napedzanej przez pokretlo. Ruchoma plytka jest elastycznie odchylona w jednym kierunku do sta¬ lego styku a krzywka jest przesuwana osiowo w przez elektromagnes ; dla powodowania ruchu ru¬ chomej plytki wbrew dzialaniu sprezyny.Korzystnie krzywka posiada pierwsza i druga zakrzywione powierzchnie. Kazda z nich jest zdol¬ na j podczas obrotu krzywki przesuwac ruchoma 2I plytke stykowa do zwarcia ze stalym stykiem. Dru¬ ga powierzchnia krzywki zaczynajaca sie na krzyw¬ ce w miejscu przyleglym do konca pierwszej po¬ wierzchni krzywki i wspólpracuje tak, ze po ru¬ chu plytki stykowej, spowodowanym przez powie- 2! rzchnie krzywiki, nastepuje powrotny ruch plytki stykowej i plytka stykowa wspólpracuje z druga powierzchnia krzywki tak, ze moze byc przesu¬ wany przez nastepny obrót pokretla i krzywki w tym samym kierunku.- 3C Korzystnie ruchoma plytka stykowa drugiego ze¬ spolu styków jest sprezyscie zamocowana do no¬ snika styków i jest przesuwana przez krzywke i lacznik nosnika. Przelacznik zawiera takze slizgo¬ wy klocek przenoszony przez obudowe i ruchomy wzgledem obudowy. Dzwignia zamocowana jest obrotowo do obudowy.Dzwignia laczy slizgowy klocek i nosnik sty¬ ków, przez co klocek jest przesuwany wzgledem 40 obudowy przez ruch nosnika styków. Polozenie slizgowego klocka wzgledem obudowy dostarcza wskazania polozenia otwarcia lub zamkniecia sta¬ lego, i ruchomego styków a poslizg pomiedzy kloc¬ kiem i nosnikiem styków powoduje, ze klocek jest 45 nie tylko przesuwany do wskazywanego, zamknie¬ tego polozenia roboczego styków podczas ruchu nosnika styków odpowiednio do ruchomej plytki ale dalej dla wywierania nacisku po zwarciu ru¬ chomej plytki ze stalym stykiem. 50 Korzystnie, slizgowy klocek i obudowa sa tak umieszczone, ze w; jednym polozeniu slizgowego klocka pewien obszar klocka jest zasloniety przez obudowe a w drugim polozeniu slizgowego kloc¬ ka plytka wskazujaca obudowy jest zaslonieta 55 przez klocek. Wymieniony obszar klocka i plytka wskazujaca obudowy maja napisy z których je¬ den wskazuje stan wlaczenia a drugi stan wyla¬ czenia.Klocek jest w polozeniu, w którym napis wska- 60 zujacy otwarcie styków jest widoczny i napis wskazujacy zamkniecie styków jest zasloniety, gdy ruchoma plytka jest oddalana od stalego* styku i jest w polozeniu, w którym napis wskazujacy za¬ mkniecie styków jest zasloniety i napis wskazu- 65 jacy zamkniecie styków jest widoczny, gdy ru¬ choma plytka styka sie ze stalym stykiem.W przelaczniku wedlug wynalazku wystepuja dwa zespoly styków, które moga byc przemiesz¬ czane do jednego lub drugiego z ich stanów ro¬ boczych otwarcia i zamkniecia poprzez ruch po¬ jedynczego elementu sterujacego. Ponadto oba ze¬ spoly styków posiadaja wspólpracujacy z nimi elektromagnetyczny uklad wzbudzajacy, skutkiem czego zespoly styków moga byc "przemieszczane z powrotem do ich pierwszego stanu roboczego.Zastosowano dwa przyrzady elektromagnetyczne tak rozmieszczone, ze chociaz sa one sterowane przez ten sam sygnal elektryczny,. jeden z zespo¬ lów styków jest pobudzany do powrotu do jego pierwszego stanu roboczego przy nastepowaniu po¬ wrotu drugiego zespolu styków do pierwszego sta¬ nu roboczego. Elektromagnetyczny uklad wyzwa¬ lajacy zapewnia, ze styki powracaja do ich stanu spoczynkowego znacznie szybciej niz mialoby to miejsce, jezeto operator potozebowaiby wywolac powrót styków do ich stanu spoczynkowego za pomoca recznie sterowanego elementu. Tak wiec w sytuacji wyjatkowej, w której obwody elektry¬ czne maja byc przerwane natychmiast, uklad ele¬ ktromagnetyczny ma bardzo duze zalety.Ponadto przelacznik wymaga zastosowania, zeby jeden z zespolów styków powrócil do jego stanu spoczynkowego nieznacznie po nastepowaniu po¬ wrotu drugiego zespolu styków do jego stanu spo¬ czynkowego. Przyczyna tego jest to, ze opóznienie miedzy pierwszym i drugim zespolem styków po¬ wracajacych do ich stanów spoczynkowych zapo¬ biega uszkodzeniu pewnych obwodów sterowanych przez styki. Uklady elektromagnetyczne do prze¬ mieszczania pierwszego i drugiego zespolu styków do ich stanu spoczynkowego sa sterowane przez ten sam sygnal elektryczny, lecz sa tak rozmie¬ szczone, ze potrzebne opóznienie wystepuje pomie¬ dzy ruchem powrotnym pierwszego zespolu sty¬ ków i ruchem powrotnym drugiego zespolu sty¬ ków.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w przekroju przelacznik elektryczny, zastosowany jako przelacznik akumulatora pojaz¬ du drogowego, przy czym czesc konstrukcji zo¬ stala pominieta dla jasnosci rysunku, fig. 2 — schemat ukladu elektrycznego przelacznika poka¬ zanego na fig. 1, fig. 3 — krzywke przelacznika z fig. 1 w widoku z góry, fig. 4 — krzywke z fig. 3 w widoku z boku, fig. 5 — przekrój wzdluz li¬ nii 5—5 oznaczonej na fig. 4, fig. 6 — zespól ruchomego styku przelacznika z fig. 1 w widoku z góry i fig. 7 — zespól z fig. 6 w przekroju.Przelacznik elektryczny jest zastosowany jako przelacznik akumulatora pojazdów drogowych.Przelacznik akumulatora jest przeznaczony do la¬ czenia akumulatora z instalacja elektryczna po¬ jazdu i odlaczenia akumulatora od pozostalej cze¬ sci ukladu elektrycznego pojazdu. Poza stykami pracujacymi pod duzym obciazeniem, które sa do¬ laczone bezposrednio do akumulatora, przelacznik zawiera równiez dodatkowy zespól styków dla ob¬ wodów pomocniczych.5 115 714 Przelacznik ma obudowe 11 uformowana z zy¬ wicy syntetycznej, zamknieta na jednym koncu za pomoca metalowej plyty 12.Obudowa 11 jest uszczelniona i w jej koncu od¬ dalonym od plyty 12 ma piaste 13 posiadajaca po¬ kretlo 14 zamocowane obrotowo w piascie 13. Po¬ kretlo 14 ma tuleje 15, wewnatrz której jest su- wliwie zamocowane wrzeciono 16.Poprzeczny sworzen 17 przechodzacy przez wrze¬ ciono 16 wchodzi w szczeliny tulei 15 dla polacze¬ nia tulei 15 z wrzecionem 16, umozliwiajac ich wspólny obrót. Na wrzecionie 16 jest zamocowany elektrycznie izolujacy walec 18 posiadajacy prze¬ wodzaca opaske 19. Przewodzaca opaska 19 roz¬ ciaga sie -wokól walca 18 i ma osiowo wystajacy wystep -21. Piasta 13 obejmuje zespól styków za¬ wierajacy pare slizgowych styków szczotkowych 22. Jeden ze styków 22 jest umieszczony wzdluz osi walca 18 tak, ze moze laczyc sie z wystepem 21 w jednym, okreslonym polozeniu katowym walca 18 wzgledem piasty 13.Drugi styk 23 jest usytuowany wzdluz osi wal¬ ca tak, ze styka sie z opaska 19, a wiec jest z nia polaczony niezaleznie od polozenia katowego wal¬ ca 18. Styk 23 jest polaczony z ruchoma zwora elektromagnetycznego przekaznika 24, który po po¬ budzeniu podnosi styk 23 od opaski 19. Zatem w przypadku, gdy przekaznik 24 nie jest pobudzony, walec 18 znajduje sie w polozeniu katowym, w którym styk 22 laczy sie z wystepem 21 i styki 22, 23 sa elektrycznie polaczone za pomoca opaski 19.Wrzeciono 16 przechodzi przez przegrode 25 od¬ dzielajaca wnetrze piasty 13 od wnetrza obudo¬ wy 11. Wrzeciono 16 jest wykonane z materialu ferromagnetycznego i usytuowane wspólosiowo z uzwojeniem elektromagnesu 26 umieszczonym we¬ wnatrz obudowy 11. Wspólosiowo z uzwojeniem elektromagnesu 26 jest usytuowany równiez ferro¬ magnetyczny tlok 27, który jest polaczony z wrze¬ cionem 16 dla umozliwienia osiowego ruchu z wrzecionem 16 wzgledem uzwojenia elektromag¬ nesu 26.Pobudzenie uzwojenia elektromagnesu 26 wy¬ woluje ruch osiowy tloka 27 i wrzeciona 16 wzgle¬ dem uzwojenia elektromagnesu 26. Pobudzenie uzwojenia elektromagnesu 26 wywoluje ruch osio¬ wy tloka 27 i wrzeciona if wzgledem uzwojenia elektromagnesu 26 i obudowy 11. Sprezyna 16a usytuowana pomiedzy tuleja 15 i walcem 18 do¬ ciska wrzeciono 16 i tlok 27 w kierunku poloze¬ nia spoczynkowego, jak pokazano na fig. 1. Obrót pokretla 14 powoduje obrót wrzeciona 16 i tloka 27 wzgledem obudowy.Do tloka 27 jest zamocowana krzywka 2} wy¬ konana z zywicy syntetycznej, posiadajaca dwie zakrzywione powierzchnie 29, 31. Z wyjatkiem wewnetrznego wypustu 32 krzywka 28 jest syme¬ tryczna wzgledem srednicy. Kazda powierzchnia 29, 31 krzywki rozciaga sie przez okolo 160° ob¬ wodu krzywki i przebiega spiralnie od najnizsze¬ go punktu oznaczonego przez a do najwyzszego punktu oznaczonego przez b (fig. 5). Dwie powie¬ rzchni 29, 31 krzywki usytuowane sa we wspól¬ nej plaszczyznie i leza w kierunku jednego osio¬ wego konca krzywki 28. Kazda powierzchnia 29, 31 krzywki jest okreslona przez podstawe kanalu i w ten sposób jest ograniczona z drugiej strony przez scianke. Górny koniec 31b powierzchni 31 krzywki ogranicza sasiadujacy na obwodzie dolny koniec 29a powierzchni 29 krzywki i podobnie gór¬ ny koniec 29b powierzchni 29 krzywki ogranicza sasiadujacy na obwodzie dolny koniec 31a po¬ wierzchni 31 krzywki.Przy górnym koncu 31b powierzchni 31 krzyw¬ ki scianka boczna jest podcieta i. scianki boczne sa nachylone, co tworzy promieniowy stopien 31c konczacy powierzchnie krzywki. Powierzchnia 31d jest usytuowana ponizej stopnia 31c i jest ogra¬ niczona wzdluz obwodu przez promieniowa, osio¬ wo biegnaca scianke 31e. Inny promieniowy sto¬ pien 31f opada z powierzchni 31d na wypust 32 znajdujacy sie na wysokosci dolnego konca 29a po¬ wierzchni 29 krzywki. Osiowo usytuowany kanal 33 lezy we wspólnej plaszczyznie z wypustem 32 i dolnym koncem 29a powierzchni 29 krzywki. Po¬ dobna kolejnosc stopni, scianek i powierzchni o- kresla przejscie pomiedzy górnym koncem 29b po¬ wierzchni 29 krzywki a poczatkiem powierzchni 31 krzywki.Krzywka 28 jest polaczona z tlokiem 27 tak, ze jego obszar przenoszacy powierzchnie krzywek przylega do uzwojenia elektromagnesu 26. We¬ wnatrz obudowy 11, na przeciwnych koncach tlo¬ ka 27 usytuowane sa pierwszy i drugi zespoly 34 styków akumulatora, przy czym drugi zespól sty¬ ków jest opuszczony'na fig. 1 dla jasnosci rysun¬ ku.Kazdy zespól 34 styków ma pare slupkowych, miedzianych styków 35 umieszczonych w obudo¬ wie 11. Kazdy styk 35 zawiera srube zaciskowa 36 dostepna z zewnatrz obudowy 11. Kazdy zespól 34 styków zawiera takze zespól 37 styków rucho¬ mych, posiadajacy nosnik 38 z zywicy syntetycz¬ nej styków i miedziana plytke 39.Kazdy nosnik 38 styków jest zamocowany su- wliwie w obudowie 11, moze przesuwac sie pro¬ mieniowo wzgledem krzywki 28 i zawiera popy- chacz 41 krzywki, który wspólpracuje z odpowied¬ nia powierzchnia krzywki 28. Plytka 39 kazdego zespolu 37 styków ruchomych jest zamocowana sprezyscie do nosnika 38 styków i jest dociskana przez sprezyne 42 do granicznego polozenia o ma¬ ksymalnym odstepie od nosnika 38 styków. Poza tym, pomiedzy kazdym zespolem 37 styków rucho¬ mych i obudowa 11 usytuowana jest sprezyna 43 dociskajaca promieniowo zespól 37 styków /rucho¬ mych w kierunku krzywki 28.Zespoly 37 styków ruchomych sa usytuowane miedzy stalymi stykami 35 a krzywka 28 i pod¬ czas obrotu krzywki 28 odpowiednie powierzchnie krzywki przesuwaja popychacze 41, powodujac przesuwanie zespolów 37 styków ruchomych pro¬ mieniowo na zewnatrz dla polaczenia plytek 39 •ze stalymi stykami 35. Uskok kazdej powierzchni krzywki jest wiekszy od maksymalnej odleglosci pomiedzy plytkami i odpowiadajacymi im stykami stalymi, co powoduje, ze podczas obrotu krzywki 28 nie tylko nastepuje zetkniecie plytek 39 ze sta¬ lymi stykami 35, lecz nosniki 38 styków sa prze¬ suwane dalej, sciskajac sprezyny 42 dla wywarcia 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 115 714 8 nacisku na powierzchnie plytek 39 i stalych sty¬ ków 35.Chociaz na fig. 1 pokazany jest tylko jeden ze¬ spól 34 styków, zastosowane sa dwa zespoly sty¬ ków, przy czyni róznica polega na tym, ze jeden zespól styków jest poruszany przez powierzchnie 29 krzywki a drugi zespól styków jest poruszany jednoczesnie przez powierzchnie 31 krzywki.Przyjmujac, ze podczas pracy popychacze 41 krzywiki stykaja sie w dolnych punktach odpowia¬ dajacych im powierzchni krzywki, plytki 39 sa odsuniete od stalych styków 35 i glówne styki akumulatora sa rozwarte, wobec czego akumulator jest odlaczony. Obrót pokretla 14 o kat 160° po¬ woduje obrót krzywki 28 o kat 160°, to jest o kat odpowiadajacy katowi powierzchni 29, 31 krzyw¬ ki. Podczas tego obrotu zespoly 37 styków rucho¬ mych przesuwaja sie wystarczajaco daleko, po pierwsze, zeby polaczyc plytki 39 z odpowiednimi stalymi stykami 35 dla zamkniecia obwodu aku¬ mulatora przez stale styki 35 a nastepnie przesu¬ waja nosniki 38 styków wzgledem plytek dla wy¬ tworzenia docisku styków przez sprezyne 42. W ten sposób po obrocie o kat 160° popychacze 41 znajduja sie przy górnych koncach odpowiednich powierzchni krzywki.Nalezy zauwazyc, ze przy górnym koncu kaz¬ dej powierzchni krzywki, scianki boczne sa po¬ chylone w kierunku konca krzywki 28 oddalone¬ go od elektromagnesu 26.Kilka ostatnich stopni obrotu krzywki 28 po¬ woduje przesuniecie krzywki 28, tloka 27 i wrze¬ ciona 16 osiowo wbrew dzialaniu sprezyny 16a i w punkcie obrotu o kat 160° popychacze 41 uno¬ sza sie nad stopniem 31c i odpowiednim stopniem powierzchni 29 krzywki. Wysokosc stopnia jest niewystarczajaca do odsuniecia plytek 39 od sta¬ lych styków 35 a wysokosc powierzchni 31d i ekwiwalentnej powierzchni 29d jest niewystarcza¬ jaca do utrzymania prawidlowego docisku styków.Nalezy równiez zauwazyc, ze stopien 31c i odpo¬ wiadajacy mu stopien 29c sa pochylone i w polo¬ zeniu zamikniecda styków umozliwia odwrócenie kierunku obrotu pokretla 14 oraz w wyniku wspól¬ dzialania nachylonych stopni 31c, 29c i popycha- czy 41 uzyskuje sie dalszy, osiowy ruch krzywki 28, tloka 27 i wrzeciona 16 w kierunku przeciw¬ nym do kierunku dzialania sprezyny 16a. Powie¬ rzchnie 29d, 31d rozciagaja sie na obwodzie krzyw¬ ki, na stalej wysokosci, konczac sie stopniami 29g, 31g, które 'opadaja na wypust 32.Obrócenie pokretla 14 w przeciwnym kierunku przy zwartych stykach powoduje przesuwanie po¬ pychaczy po powierzchniach 29d, 31d i utrzymanie zwartego polozenia styków podczas calego okresu ruchu powrotnego do chwili, gdy popychacze 41 przejda przez stopnie 29g, 31g na wystep 32. Na¬ stepnie popychacze sa ustawione w kanalach 33 tak, ze krzywka 28, tlok 27 i wrzeciono 16 sa przesuwane z powrotem pod dzialaniem sprezyny 16a w kierunku osiowym, co powoduje ponowny styk popychaczy 41 z poczatkami odpowiednich powierzchni 29, 31 krzywki. ¦ * ¦ Obrót pokretla 14 w przeciwnym kierunku moze byc zbyt wolny dla spowodowania otwarcia ob¬ wodu akumulatora w sytuacji awaryjnej. Ponadto przelacznik moze byc usytuowany w miejscu od¬ dalonym od kierowcy pojazdu i dostep do pokre¬ tla 14 jest niewygodny. Z tego wzgledu w pobli- 5 zu kierowcy usytuowany jest przelacznik przycis¬ kowy, polaczony z uzwojeniem elektromagnesu 26.Zamkniecie przelacznika przyciskowego powo¬ duje wzbudzenie uzwojenia elektromagnesu 26 przy zwartych stykach glównego obwodu akumu¬ latora i w ten sposób powoduje natychmiastowy ruch wrzeciona 16, tloka 27 i krzywki 28 wbrew dzialaniu sprezyny 16a. W tym punkcie, w czasie gdy popychacze 41 wspólpracuja z powierzchnia¬ mi 29d, 31d sasiadujacymi z górnymi koncami od¬ powiednich powierzchni krzywki 28, osiowy ruch krzywki 28 wywoluje przeskok popychaczy 41 przez stopnie 29f,31f i natychmiastowe wspóldzia¬ lanie z wypustem 32, co pozwala na powrót ze¬ spolów 37 styków ruchomych do polozenia spo¬ czynkowego pod dzialaniem sprezyny 43 otwiera¬ jacej glówne styki akumulatora.Ruch powrotny styków powoduje odlaczenie elektromagnesu 26, ale krzywka 28 nie moze wró¬ cic w kierunku osiowym pod wplywem dzialania sprezyny 16a, dopóki krzywka 28 obraca sie w ma¬ lym przedziale katowym w celu ustawienia popy¬ chaczy 41 krzywiki w kanalach 33, dzieki czemu popyctacze 41 moga ponownie zetknac sie z po¬ czatkami powierzchni krzywki.Poniewaz krzywka 28 nie obraca sie w kierun¬ ku przeciwnym, popychacz 41 uruchamiany przez powierzchnie 29 krzywki bedzie wspólpracowal z poczatkiem powierzchni 31 krzywki a drugi popy¬ chac? 41 uruchamiany przez powierzchnie 31 krzyw¬ ki bedzie wspólpracowal z poczatkiem powierz¬ chni 29 krzywki. Wynika z tego, ze po awaryj¬ nym zadzialaniu przelacznika otwierajacego ob¬ wód akumulatora za pomoca przelacznika przy¬ ciskowego, styki moga byc ponownie zwarte w wyniku dalszego obracania pokretla 14 w pierwot¬ nym kierunku, bez obracania pokretla 14 w kie¬ runku przeciwnym.Wewnatrz obudowy 11 w poblizu plyty 12 usy- tyuowana jest plytka z obwodem drukowanym 40 oraz slizgacz 46 wykonany z zywicy syntetycznej, zamocowany do plytki z obwodem drukowanym 42 i skierowany do wewnatrz obudowy 11. Slizgacz 46 jest obrotowo zamocowany do pary dzwigni 44 rozciagajacych sie w kierunku piasty 13, których konce sa zamocowane w kloakach 45 slizgowych wzgledem obudowy 11. W punkcie posrednim, usy¬ tuowanym miedzy koncami, dzwignie 44 sa pola¬ czone z nosnikiem 38 styków zespolu 34 styków.W przypadku, gdy Nklocki 45 stykaja sie ze so¬ ba, czesc ich powierzchni jest widoczna przez okno lla obudowy, przy czym na tych powierz¬ chniach naniesiony jest napis „OFF" (wylaczona).W tym polozeniu klocki 45 zaslaniaja plytke obja¬ sniajaca 47 obudowy, na której jest naniesiony na¬ pis „ON" (wlaczona). Klocki 45 moga byc odsu¬ wane od siebie za pomoca dzwigni 44, wobec cze¬ go napis na plytce wskazujacej 47 jest widoczny piizez okno lla obudowy a dwie czesci napisu? na¬ niesione na klockach 45, sa zasloniete przez obu¬ dowe 11. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 609 Polaczenie pomiedzy kazda dzwignia 44 i odpo¬ wiadajacym jej nosnikiem 38 styków jest pola¬ czeniem suwliwym dzieki lacznikowi 48 i sworz¬ niowi 49. Sworzen 49 przechodzi przez nosnik 38 styków a pomiedzy lbem sworznia 49 i powierzch¬ nia nosnika 58 styków usytuowana jest slaba spre¬ zyna 50. Odleglosc miedzy lbem sworznia 49 i po¬ wierzchnia nosnika 38 styków jest równa odle¬ glosc pomiedzy plytka 39 a stalymi stykami 35 zespolu 34 styków w polozeniu rozwartym zespo¬ lu 37 styków ruchomych. Podczas pracy zespolu 37 styków ruchomych plytki 39 lacza odpowiada¬ jace im styki 35 w tym samym czasie, w którym tlumiony jest poslizg pomiedzy nosnikami 38 sty¬ ków i lacznikami 48.Dalszy ruch nosnika 38 styków wzgledem plyt- * ki 39 dla wytworzenia docisku styków jest prze¬ kazywany do lacznika 48 i za jego posrednictwem do odpowiedniej dzwigni 44. Polozenie lacznika 48 wzdluz kazdej dzwigni 44 jest dobrane tak, ze przesuniecie nosnika 38 styków dla wytworzenia nacisku na styki, powoduje przesuniecie klocka 45 wystarczajace do zakrycia napisu na tym klocku i odsloniecia napisu na plytce wskazujacej 47. Po¬ dobnie podczas ruchu powrotnego nosnika 38 sty¬ ków, nosnik 38 poczatkowo przesuwa sie wzgle¬ dem lacznika 48 dla calkowitego polaczenia sliz¬ gowego a nastepnie lacznik 48 porusza sie wraz z nosnikiem 38 styków, poruszajac dzwignie i odpo¬ wiedni klocek 45 do jego polozenia poczatkowego.Poniewaz zespoly 34 styków poruszaja sie w prze¬ ciwnych kierunkach w celu osiagniecia swoich po¬ lozen roboczych, klocki 45 sa w czasie tego ruchu odsuniete od siebie.Sprezyna 50 przesuwa szybko odpowiedni kio-' cek 45 i wywoluje polaczenie slizgowe natych¬ miast po tym, gdy klocek 45 rozpoczyna ruch w kierunku polozenia wlaczenia. Sila wywierana przez sprezyne 50 nie jest wystarczajaca do po¬ konywania wewnetrznych oporów ruchu klocków 45. W zwiazku z tym klocki 45 nie beda poru¬ szaly sie w kierunku odsloniecia napisu „ON" (wlaczona) dopóki poslizg nie zostanie zlikwidowa¬ ny, to jest dopóki styki 35 sa polaczone za pomo¬ ca odpowiadajacych im plytek 39.Styki 35 i odpowiadajace im plytki 39 kontrolu¬ ja kierunek polaczenia akumulatora. Opaska -19 i styki 22, 23 sluza do* kontroli przeplywu pradu do uzwojenia alternatora. Wystep 21 opaski 19 jest usytuowany tak, ze obwód wzbudzajacy alterna¬ tora jest skompletowany bezposrednio po zetknie¬ ciu plytek 39 z odpowiadajacymi im stalymi sty¬ kami 35, to jest po obróceniu pokretla 14 o kat 160°. Istotne jest oczywiscie to, ze styki obwodu wzbudzenia alternatora zostaja rozwarte przed roz¬ warciem styków glównych, niezaleznie od tego, czy styki 'glówne sa rozwierane recznie czy elek¬ trycznie za pomoca elektromagnesu 26. Podczas obracania pokretla 14 w kierunku odwirotnym, wspóldzialanie popychaczy 41 z nachylonymi, pro¬ mieniowymi stopniami 29c i 31c wywoluje ruch osiowy tloka 27 i wrzeciona 16.Walec 18 jest zamocowany na wrzecionie 16, a wiec walec 18 i opaska 19 przesuwaja sie w kie¬ runku osiowym wzgledem styków 22, 23. Wielkosc 5 714 10 przesuniecia osiowego jest wystarczajaca do przer¬ wania polaczenia elektrycznego styków 22, 23 za posrednictwem opaski 19. Skoro wiec podczas obracania sie pokiretla 14 w kierunku odwrotnym, 5 styki glówne sa utrzymywane w stanie zwarcia przez popychacze 41 przesuwajace sie do powierz¬ chni 29d, 31d, styki obwodu wzbudzenia alterna¬ tora zostaja rozwarte natychmiast po rozpoczeciu ruchu obrotowego pokretla 14 w kierunku" prze- 10 ciwnym. Gdy popychacze 41 i krzywek wspóldzia¬ laja z wypustem 32, walec 18 porusza sie wstecz, w kierunku osiowym do swego polozenia poczat¬ kowego wraz z wrzecionem 16 i tlokiem 27, lecz ma miejsce równiez ruch obrotowy walca 18 w 15 kierunku przeciwnym, a zatem wystep 21 jest przesuniety wzgledem styków 22 o kat 160°. Za¬ tem powrotny ruch osiowy nie odtwarza polacze¬ nia styków 22, 23.W przypadku, gdy styki glówne otwierane sa w 20 sposób elektryczny przez pobudzenie elektromag¬ nesu 26, polaczenie styków 22, 23 jest w dalszym ciagu przerwane po pierwsze dlatego, ze styki 23 sa umieszczone na zworze przekaznika 24. Prze¬ kaznik 24 jest równiez pobudzany w rezultacie 25 uruchomienia przycisku awaryjnego. Masa czesci ruchomych przekaznika 24 jest znacznie mniejsza od masy czesci ruchomych elektromagnesu 26, a zatem przekaznik 24 rozwiera styki 22# 23 przed rozwarciem styków glównych. W celu zwiekszenia 30 opóznienia pomiedzy rozwarciem styków obwodu wzbudzenia alternatora i rozwarciem stylków glów¬ nych, uzwojenie 26 jest przystosowane do wzbu¬ dzenia za posrednictwem linii opózniajacej po wci¬ snieciu przelacznika przyciskowego. 55 Na fig. 2 pokazano uklad elektryczny przelacz¬ nika i jego powiazanie z innymi czesciami ukladu elektrycznego pojazdu. Dwie pary stalych styków 35 z odpowiadajacymi im plytkami 39 tworza prze¬ lacznik dwubiegunowy, którego jedna para styków 40 35 steruje obwodem dodatnim, a inna para sty¬ ków steruje obwodem ujemnym. Zatem dodatni styk 35 jest dolaczony do dodatniego bieguna aku¬ mulatora 51, natomiast ujemny styk 35 jest dola¬ czony do ujemnego bieguna akumulatora 5L 45 Ujemny styk 35 jest dolaczony do uziemiania po¬ jazdu, a dodatni styk 35 jest dolaczony do obwo¬ dów pomocniczych pojazdu, sluzac przykladowo do zasilania wycieraczek szyby przedniej, swiatel, sys¬ temu kierunkowskazów i tym podobnych urzadzen 50 pojazdu. Kolejna para styków 52, niewidoczna na innych rysunkach, jest mostkowana za pomoca ele¬ mentu mostkujacego 53 w tym samym punkcie, w którym plytka 39 mostkuje styki 35.Element mostkujacy 53 jest w rzeczywistosci 55 przenoszony przez jeden z nosników 38 styków dokladnie w taki sam sposób, jak plytka 39.Uzwojenie elektromagnesu 26 zawiera cewke wcia¬ gajaca 26a i cewike trzymajaca 26b. Jedno z wy¬ prowadzen cewki wciagajacej 26a jest dolaczone 60 do jednego ze styków 52, podczas gdy drugie z jej wyprowadzen jest dolaczone za posrednictwem wylacznika termicznego 54 do ujemnego styku 35.Podobnie jedno z wyprowadzen cewki trzyma¬ jacej 26b jest dolaczone do styku 52, podczas gdy 65 drugie z jej wyprowadzen jest dolaczone do ujem-11 nego styku 36. Anoda diody 55 jest dolaczona do tego jednego wyprowadzenia cewki trzymajacej 26b, natomiast jej katoda jest dolaczona do ano¬ dy drugiej diody 56. Katoda drugiej diody 56 do¬ laczona do dodatniego styku 35, a wiec gdy aku¬ mulator 51 jest poprawnie dolaczony do zacisków wejsciowych, przez cewke wciagajaca 26a i cewke trzymajaca^ 26b, prad nia przeplywa, zakladajac, ze styki 52 sa rozwarte.Jednak w przypadku, gdy akumulator 51 jest dolaczony wadliwie, to jest, gdy jego biegun ujem¬ ny jest dolaczony do dodatniego zacisku wejscio¬ wego, a jego biegun dodatni jest dolaczony do ujemnego zacisku wejsciowego, wówczas diody 55, 56 przewodza, pobudzajac elektromagnes 26, któ¬ ry przesuwa krzywke 28 w taki sposób, ze zespól 34 styków nie moze byc uruchomiony przez obra¬ canie pokretla 14. Przelacznik nie moze byc za¬ tem wlaczony w przypadku, gdy akumulator 51 jest dolaczony wadliwie.Dodatnie wyprowadzenie za posrednictwem wy¬ zej wspomnianego przelacznika przyciskowego 57, polaczonego szeregowo z uzwojeniem przekaznika 24, jest dolaczone do ujemnego styku 35. Zaklada¬ jac wiec, ze styki 35 sa zmostkowane za pomoca plytek 39, zamkniecie przelacznika przyciskowego 57 pobudza uzwojenie przekaznika 24, powodujac odsuniecie ^tyku 23 od walca 18. Poniewaz w po¬ lozeniu roboczym, w którym styki 35 sa zmost¬ kowane, styki 23 moga byc polaczone ze stykami 22 za posrednictwem opaski 19, zwarcie przelacz¬ nika przyciskowego 57 powoduje odlaczenie styku 23 od styku 22. Styk 22 jest dolaczony do masy przez regulator napiecia 58 pojazdu i uzwojenie wzbudzenia 59 alternatora.W wyniku dzialania przelacznika przyciskowego 57 musza byc rozwarte nie tylko styki uzwojenia wzbudzenia 59 alternatora, lecz musi byc równiez wzbudzony elektromagnes 26. Polaczenie jest u- zyskiwane wiec od ujemnego zacisku przelacznika przyciskowego 57 przez zespól opózniajacy 61 do drugiego styku 52. Poniewaz w zwartym polozeniu, styków glównych akumulatora, styki 52 sa most¬ kowane za pomoca elementu mostkujacego 53, to w rzeczywistosci polaczenie do ujemnego styku uzyskiwane jest przez zespól opózniajacy i dwie cewki elektromagnesu 26.Zespól opózniajacy 61 ma pare normalnie zwar¬ tych styków przekaznika, polaczonych szeregowo ze stykami 52 i uzwojenie robocze, którego jedno wyprowadzenie jest dolaczone do masy. Drugi ko¬ niec uzwojenia roboczego jest dolaczony do katody diody, której anoda jest dolaczona do styku 22 uzwojenia wzbudzenia 59 alternatora. Uzwojenie robocze jest zmostkowane kondensatorem, a wiec gdy styk 23 zetknie sie ze stykiem 22, uzwojenie robocze zespolu opózniajacego 61 zostanie wzbu¬ dzone, a styki przekaznika zostana utrzymane w stanie rozwarcia. Jednak po wcisnieciu przelacz¬ nika przyciskowego 57, styki 22, 23 zostaja na¬ tychmiast rozwarte i zostaje przerwany obwód za¬ silania uzwojenia roboczego zawierajacy diode.Styki normalnie zamkniete nie moga jednak na¬ tychmiast wrócic do stanu zwarcia, poniewaz przez uzwojenie robocze rozladowuje sie kondensator, 5 714 12 wskutek czego styki przekaznika pozostaja rozwar¬ te przez okreslony przedzial czasu, zwykle przez 0,25 sekundy. Nastepnie normalnie zamkniete sty¬ ki zwieraja sie i uzwojenia elektromagnesu zosta- 5 ja wzbudzone przez obwód utworzony od dodat¬ niego styku przez przelacznik przyciskowy 57, nor¬ malnie zwarte styki 'zespolu opózniajacego 61, ze¬ spól opózniajacy i styki 52.W przypadku, gdy cewki 26a i 26b sa utrzymy- io wane w stanie wzbudzenia przez znaczny odcinek czasu, wylacznik termiczny 54 wlaczony szeregowo z cewka wciagajaca 26a spowoduje rozwarcie ob¬ wodu cewki wciagajacej 26a, wobec czego wstanie wzbudzenia pozostaje tylko cewka trzymajaca 26b. 15. Sila wytwarzana przez cewke trzymajaca 26b jest rzeczywiscie wystarczajaca do utrzymania tloka 27 i wrzeciona 16 w ich osiowo przesunietym polo¬ zeniu.Wylacznik termiczny 54 automatycznie wraca do 20. polozenia poczatkowego, gdy jego temperatura spadnie ponizej wstepnie okreslonej wartosci.Przelacznik obwodu zaplonu pojazdu jest wlaczo¬ ny pomiedzy stykiem 23 wzbudzenia alternatora i dodatnim stykiem 35, a zatem wzbudzenie alter- 25 natora nie moze nastapic zanim zostanie zamknie¬ ty przelacznik zaplonu.Zastrzezenia patentowe 30 1. Przelacznik elektryczny, zawierajacy pierwszy zespól styków elektrycznych i drugi zespól sty¬ ków elektrycznych, umieszczone na nosnikach sty¬ ków oraz utrzymywane przez elementy wsporcze i sprezyny oraz element wlaczajacy, dolaczony do 35 zespolów styków, znamienny tym, ze zawiera elek¬ tromagnetyczny przekaznik (24), do którego ru¬ chomej zwory jest dolaczony slizgowy styk (23) stykajacy sie z przewodzaca opaska (19) dolaczo¬ na równiez do slizgowego styku (22^ przy czym 40 przewodzaca opaska (19) i slizgowe styki (22, 23) tworza pierwszy zespól styków oraz zawiera elek¬ tromagnes (26) dolaczony, poprzez elementy prze¬ noszace sygnal elektryczny do drugiego zespolu styków, zawierajacego korzystnie pare slupko- 45 wych miedzianych styków (35) i miedziana plytke (39).Z Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze do elektromagnesu (26)* jest dolaczony zespól opózniajacy (61) do wprowadzania opóznienia w 50 przylozeniu sygnalu do elektromagnesu (26) w czasie po jego przylozeniu do przekaznika (24). 3. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pomiedzy elektromagnesem (26) a drugfim ze¬ spolem styków (35, 39) jest umieszczony ferroma- 55 gnetyczny tlok (27) polaczony z wrzecionem . (16) i do tloka (27) jest zamocowana krzywka (28) wspólpracujaca ze stykami. , 4. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pierwszy zespól styków (19, 22, 23) i drugi ze- 00 spól styków (35, 36) sa mechanicznie zróznicowane tak, ze ruchome styki (23) pierwszego zespolu sty¬ ków (19, 22, 23) maja mniejsza bezwladnosc niz ruchoma plytka (39) drugiego zespolu styków (35, 39) dla szybszego poruszania sie niz ruchoma plyt- ®5 ka (39 drugiego zespolu styków (35, 39).115 714 13 14 o. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pierwszy zespól styków (19, 22, 23) zawiera pierwszy staly styk (22) i drugi ruchamy styk (23) poruszany za pomoca t przekaznika (24), elektrycz¬ nie przewodzaca opaske (19) poruszajaca sie wraz z ruchem vpokretla (14), przy czym pierwszy staly styk (22) jest polaczony stale z opaska (19) i dru¬ gi styk (23) jest polaczony z opaska (19) w odpo¬ wiedzi na ruch pokretla (14), gdy przekaznik elek¬ tromagnetyczny (24) jest niewzbudzony i drugi styk (23) jest odlaczony od opaski (19) przez dzia¬ lanie przekaznika (24). 6. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze drugi zespól styków (35, 39) zawiera stale styki (35) i ruchoma plytke (39), przy czym plytka (39) jest polaczona rozlacznie ze stalym stykiem (35) za pomoca pokretla (14) i alternatywnie za pomo¬ ca elektromagnesu (26). 7. Przelacznik wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze pokretlo (14) jest zamocowane obrotowo a opas¬ ka (19) pierwszego zespolu styków (19, 22, 23) jest lukowato zagieta, przewodzaca tasma. 8. Przelacznik wedlug zastrz. 6, znamienny tym, ze ruchoma plytka (39) drugiego zespolu styków (35, 39) jest poruszana za pomoca krzywki (28) na¬ pedzanej przez pokretlo (14), ruchoma plytka (39) jest elastycznie odchylona w jeclnym kierunku do stalego styku (35) a krzywka (28) jest przesuwana osiowo przez elektromagnes (26) dla powodowania ruchu ruchomej plytki (39) wbrew dzialaniu spre- zynyr 9. Przelacznik wedlug zastrz. 8, znamienny tym, ze krzywka (28) posiada pierwsza i druga zakrzy¬ wione powierzchnie (29, 31), przy czym kazda z nich jest zdolna podczas obrotu krzywki (28) prze¬ suwac ruchoma plytke (39) do zwarcia ze stalym stykiem (35) a druga powierzchnia (31) krzywki, zaczynajaca sie na krzywce (28) w miejscu przy¬ leglym do konca pierwszej powierzchni (29) krzyw¬ ki wspólpracuje tak, ze po ruchu plytki (39) spo¬ wodowanym przez powierzchnie' (29) krzywki na¬ stepuje powrotny ruch plytki (39) i plytka (39) wspólpracuje z druga powierzchnia (31) krzywki tak, ze moze byc przesuwana przez nastepny obrót pokretla (14) i krzywiki (28) w tym samym kierun¬ ku. 5 10. Przelacznik wedlug zastrz, 8 albo 9, znamien¬ ny tym, ze ruchoma plytka (39) drugiego zespolu styków (35, 39) jest sprezyscie zamocowana do no¬ snika (38) styków i jest przesuwana przez krzywke (28) i lacznik nosnika (38) styków a przelacznik za- io wiera takze slizgowy klocek (45) przenoszony przez obudowe (11)iruchomy wzgledem obudowy i dzwig¬ nia (44) zamocowana jest obrotowo do obudowy (11), przy czym dzwignia (44) laczy slizgowy klo¬ cek (45) i nosnik (38) styków, przez co klocek (45) 15 jest przesuwany wzgledem obudowy (11) 'przez ruch nosnika (38) styków tak, ze polozenie slizgo¬ we klocka (45) wzgledem obudowy (11) dostarcza " wskazania polozenia otwarcia lub zamkniecia sta¬ lego i ruchomego styków (35, 39) a poslizg pomie- 20 dzy klockiem (45) i nosnikiem (38) styków powo¬ duje, ze klocek (45) jest nie tylko przesuwany do wskazywanego, zamknietego polozenia roboczego styków podczas ruchu nosnika (38) styków odpo¬ wiednio do ruchomej plytki (39) ale dalej dla wy- 25 wierania nacisku po zwarciu plytki (39) ze stalym stykiem (35). 11. Przelacznik wedlug zastrz. 10, znamienny tym, ze slizgowy klocek (45) i obudowa (11) sa pola¬ czone tak, ze w jednym polozeniu slizgowego kloc- 30 ka (45) pewien obszar klocka (45) jest zasloniety przez obudowe (11) a w drugim polozeniu slizgo¬ wego klocka (45) plytka wskazujaca (47) obudowy (11) jest zaslonieta przez klocek (45), przy czym klocek (45) ma powierzchnie widoczne przez okno 35 (lla) obudowy, na których naniesiony jest napis wskazujacy robocze polozenie rozwarcia styków przy wylaczeniu a na plytce objasniajacej (47) na¬ niesiony jest napis wskazujacy wlaczenie, przy czym gdy styki sa rozwarte, napis na plytce obja- *o sniajacej (47) jest zasloniety przez klocek (45) a gdy styki (35, 39) sa zwarte, napis jest zasloniety przez obudowe (11).115 714 FIG.i. i1 43 35 y.Lfti 53.FIG. 2. 394- .-48 .37 -41 FIG.k -38 Drukarnia Narodowa. Zaklad, tvtt- « qq/oo GWWEttNIA Urzedu Patentów r« . hbliil li*"* I PL