Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia preparatu pigmentowego do barwienia poli¬ estrów liniowych w masie.Znana jest metoda barwienia poliestrów linio¬ wych w masie za pomoca preparatów pigmento- 5 wych, tak zwanych przedmieszek (masterbatches).W tyin celu do dajacego sie przasc tworzywa po¬ liestrowego dodaje sie zywice termoplastyczna z domieszka pigmentu, w postaci granulatu, prosz¬ ku lubkrajanki. 10 Sposobem wedlug opisu patentowego Wielkiej Brytanii nr 1 044 378 wytwarza sie koncentrat pig¬ mentowy przez "uplastycznienie mieszaniny pigmen¬ tu i poliestru o niskiej - temperaturze topnienia, a nastepnie do tej masy barwiacej dodaje sie po- 15 liester o wyzszej temperaturze topnienia. Koncen¬ trat pigmentowy, otrzymany przez uplastycznia¬ jace zagniatanie, *w wiekszosci przypadków nie wykazuje rozproszenia i rozdrobnienia pigmentu, wymaganego przy barwiieniu masy, co jest szcze- 2o golnie niekorzystne przy barwieniu za pomoca pigmentów organicznych. Objawia sie to na przy¬ klad niedopuszczalnym wzrostem cisnienia w apa¬ raturze do przedzenia ze stanu stopionego, wieksza iloscia zerwan nitek), gorsza wytrzymaloscia, po- 25 gorszeniem wlasciiwosci wyrobu, a takze zlym efek¬ tem farbiarskim.W sposobie wedlug opisu patentowego St. Zjedri.Am. Pln. nr 4 012 358 zaproponowano unikniecie tych trudnosci przez wytworzenie z 50 do 75 czes- 30 ci pigmentu i 50 do 25 czesci polietylenu koncen¬ tratu wstepnego, który stapia sie z jedno- do czte¬ rokrotna iloscia dajacego sie przasc poliestru i przerabia na granulat. Sposób ten wykazuje jed¬ nak wade polegajaca na tym, ze polietylen i poli¬ ester nie mieszaja sie ze soba i maja tendencje do wyraznego tworzenia dwóch faz, przez co otrzy¬ muje sie niejednorodne mieszaniny, które *z kolei moga oddzialywac ujemnie na zachowanie sie podczas przedzenia i rozciajgania i pogarszac wlasciwosci wlókien- Obecnie opracowano sposób wytwarzania prepa¬ ratu pigmentowego do barwienia poliestrów linio¬ wych w masie, pozwalajacy na unikniecie wad ' obydwu znanych uprzednio metod i dajacy pro¬ dukt, w którym pigment jest nadzwyczaj dobrze rozproszony w zywicy mieszajacej sie z dajacym sie przasc poliestrem. Sposób wedlug wynalazku polega na tym, ze z 20 do 80 czesci pigmentu i 80 do 20 czesci poliestru o temperaturze topnie¬ nia od 60 do 160°C przygotowuje sie przez za¬ gniatanie z sola i rozpuszczalnikiem lub w proce¬ sie fluszowania koncentrat wstepny, który stapia sie z daijacym sie przasc poliestrem liniowym i przerabia na granulat.Koncentrat wstepny wytwarza sie korzystne z 40 do 60 czesci pigmentu i 60 do 40 czesci po¬ liestru.Pnzy stapianiu* i granulowaniu z dajacym sie przasc poliestrem liniowym korzystnie tstosuje sfc 116 7703 ' 116TH) 4 koncentrat wstepny z pigmentu i poliestru w ta¬ kiej ilosci, ze 'granulat zawiera 3 do 30% wago¬ wych, (korzystnie 5 do 25% wagowych pigimenitiu.Jako pigmenty mozna, stasowac zarówno pigmen¬ ty nieorganiczne, ijalk i organiczne, które sa trwale w .stopionym poliestrze;, przy czym bardziej ko¬ rzystne sa te ostatnie. Jako pigmenty nieorga¬ niczne mozna stosowac na przyklad: tlenki i siarczki metali, ultramaryne, biele, jak dwutle¬ nek tytanu i inne. Do korzystnych pigmentów organicznych naleza oprócz sadz wszystkie pigmen¬ ty stosowane do barwienia poliestrów w masie, na przyiklad z igruipy pigmentów azowych, azome- tinowych, antrachinonowych, chinoftalonoiwych, ftalocyjaninowych, perinonowych, dwuimidu kwa¬ su perylenoteti^akarfoojksylowego, dwufoezwodnika kwasu perylenotetrakariboksylowego, dioksazyno- r wych, .m tioindygowych,, iminoiizoindolinowych lub chinakrydonowych. Odipowiednie sa równiez kom¬ pleksy z -metalami, na przyklad barwników azo¬ wych, aizometinolwych lub metinowych o charak¬ terze pigmentu.Jako poliestry mozna stosowac liniowe poliestry ' termoplastyczne na bazie aromatycznych lub ali-* fatycznyeh kwasów dwukairfooksylowych lub mie¬ szanin aromatycznych karboksylowych iz alifatycznymi diolami). Jako aromatyczne kwasy dwukarfooksylowe stosuje sie na przyklad kwas tereftalowy lub kwas izoftalo- wy. Jako alifatyczne kwasy dwukarboksy1owe od¬ powiednie sa liniowe lub rozgalezione kwasy dwu- karboksylowe, zawierajace do 20, a zwlaszcza 4—12 atomów Wegla, na przyklad kwas azelaino- wy, kwas sefoacynowy i ;kwas adypinowy. Jako diole'stosuje sie na przyklad glikol etylenowy, 1,4- butandiol,. l,4^iwu/hydroksymetylo/ncykloheksan lub glikol neopentylowy, które kondensuje sie z kwasami dwukairboksylowymi otrzymujac póli- ' kondensat o masie czasteczkowej korzystnie od 18 000 do 30 000 i temperaturze topnienia od 60 do 160°, korzystnie od 100 do 1560°.Szczególnie odpowiednie do zastosowania w spo¬ sobie wedlug wynalazku okazaly sie poliestry za¬ wierajace: a) 25—30% molowych reszt kwasu tereftalowego i 20—25% molowych reszt kiwasu aizelaimowego lub równa wagowo ilosc reszt alifatycznego kwasu 'dwTikarfooksylowego o '4-^12 atomach C, fo) 5fr% molowych reszt foutandiolu i glikolu dWiietylenowego Mb glikolu trójetylenowego w stosunku' 115 : 1 do 5 :1.'-W poliestrze tym okolo 7% molowych reszt-kwa¬ su tereftalowego imozna zastapic resztami kwasu izoftatowego. Równiez glikol dwuetylenowy moze zawierac do 20% wagowych glikolu etylenowego.Poliestry stosowane w sposobie wedlug wynalaz¬ ku sa korzystnie 'przynajmniej czesciowo rozpusz¬ czalne w alkoholu dwuacetonowym i/lulb dwume- . tylóformamidzie wzglednie w mieszaninie alkoholu dwuacetonowego i dwumetyloforimamidu w tempe¬ raturze 80—90°C.Koncentrat wstepny z pigmentu i poliestru otrzymuje sie korzystnie przez zagniatanie z sola \ i rozpuszczalnikiem, powodujac mozliwie najdo¬ kladniejsze rozdrobnienie i rozproszenie pigmentu w poliestrze. Proces ten prowadzi sie ikonzystnie ^ w podwyzszonej temperaturze, na przyklad $0 do 95°, w obecnosci nieorganicznej soli, na przyklad chlorku sodowego, chlorku potasowego, siarczanu sodowego lufo chlorku barowego.Sole. usuwa sie w prosty sposób przez wymycie woda. Przy zagniataniu korzystne jest dodanie • rozpuszczalnika, -zwlaszcza rozpuszczalnika orga¬ nicznego mieszajacego sie z woda, na przyklad al¬ koholu dwuacetonowego lub dwumetyloformamidu, w którym zastosowany poliester jest co najmniej czesciowo rozpuszczalny. Po zakonczeniu procesu zagniatania z zagniecionej masy usuwa sie sól i 'rozpuszczalnik, korzystnie przez dzialanie woda, i suszy.Równie dobre wyniki otrzymuje sie, zwlaszcza w przepadku, gdy pigmenty sa juz dokladnie roz¬ drobnione],, przy zastosowaniu tak zwanego procesu fluszowania, w którym ze. stopionego poliestru lub stezonego roztworu poliestru wypiera sie wode* Jako dajace sie przasc poliestry^ liniowe, z któ¬ rymi stapia sie otrzymane koncentraty wstepne i przerabia na przedmieszki (masterbatches), sto¬ suje sie zwlaszcza poliestry otrzymane przez po- likondensacje kwasu tereftalowego lub jego es-, trów z glikolami o wzorze HO-/CH2/n-OH, w któ¬ rym n oznacza liczbe 2 do 10, lub z 1,4-dwu/hy- droksymetylo/-icykloheksanem albo przez polikon- densacje giilkoloeterów kwasów hydroksyfoenizoeso- wych. Okreslenie „poliestry liniowe" oznacza rów¬ niez kopoliestry, otrzymywane przez czesciowe za¬ stapienie kwasu tereftalowego innym kwasem dwu- kaiboksylowyim lub kwasem hydroksykarboksylo- wym i/lub przez czesciowe zastapienie glikolu in¬ nym diolem.Szczególnie korzystne sa jednak politereftalany etylenowe, które sa przewaznie identyczne z bar¬ wionymi (poliestrami. W celu otrzymania preparatu pigmentowego korzystnie miesza sie, odpowiedni¬ mi metodami, politereftalan etylenowy z jednorod¬ na mieszanina koncentratu wstepnego z pigmentu i poliestru, mieszanine stapia sie w prasie slima¬ kowej {jedno lub dwuwalowej) albo w ugniatarce pracujacej w isiposób ciagly i przeprowadza w gra¬ nulaty. Przeróbke na granulaty mozna równiez prowadzic 'na przyklad bez wstepnego zmieszania w prasie slimakowej, jesli drobnoziarnisty koncen¬ trat wstepny i granulowany politereftalan etyleno¬ wy dozuje sie w sposób ciagly w zadanym stosun¬ ku ilosciowym.Wymagana zawartosc pigmentu w granulacie, wynoszaca korzystnie 5 do 25% wagowych, mozna uzyskac przez dodanie do koncentratu wstepnego odpowiedniej ilosci dajacego sie ,przasc poliestru liniowego. Najczesciej stapia sie ze soba mniej wiecej równe ilosci koncentratu wstepnego i linio¬ wego poliestru i przerabia na granulaty o ksztal¬ cie walca lufo prostopadloscianiu. Do wytwarzania koncentratu pigmentowego imozna równiez uzywac mieszanin róznych pigmentów, a takze mieszanin róznych poliestrów.Ta dwuetapowa metoda pracy ma ponadto te za¬ lete, ze przez równoczesne uzycie wstepnych kon¬ centratów pigmentowych o róznych odcieniach przy przetapianiu z dajacymi sie przasc poliestra- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 *05 116 770 6 mi na granulaty, * mozna sporzadzac receptury i otrzymywac specjalne odcienie jednorodne i poz¬ bawione skaz^ (Mozna je równiez laczyc z pigmen¬ tami rozpuszczalnymi w (poliestrach.Zastosowanie preparatów pigmentowych, wytwa¬ rzanych sposobem wedlug wynalazku, umozliwia doskonale rozproszenie pigmentu w poliestrze przy barwieniu podczas przedzenia wlókien poliestro¬ wych, przy czym nie nastepuja zaklócenia w pro¬ cesie przedzenia i rozciagania ani tez nie pogarsza sie jalkosc wlókien, Poimiimo stosunkowo niskich temperatur topnienia poliestrów, pochodzacych z 'koncentratu wstepnegp i znajdujacych sie w powiednich ilosciach w produkcie koncowym, gra¬ nulowane preparaty pigmentowe nie sa lepkie, mozna je wiec suszyc równiez w temperaturach stosowanych zazwyczaj w przemysle wlókienni¬ czym rzedu 160°C i wyzszych.Barwienie poliestrów za pomoca preparatów pig¬ mentowych!, otrzymywanych sposobem wedlug wy¬ nalazku, prowadzi sie znanymi metodami, przy czym barwione poliestry, korzystnie w postaci proszków, krajanki lub granulatów, miesza sie z preparatem pigmentowym, ^stapia w prasie sli¬ makowej i wytlacza folie lub wlókna'albo tez wy¬ lewa dla otrzymania plytek. Szczególnie korzystne jest tloczenie wlókien, poniewaz w tym przypadku (zalety barwienia poliestrów liniowych sa najbar¬ dziej widoczne.W nastepujacych przykladach, o ile nie podano inaczej, czesci oznaczaja czesci wagowe, a procen¬ ty — procenty wagowe; temperatury podano w stopniachCelsjusza. - Przyklad I. W ugniatarce z podwójnym ko¬ rytem o pojemnosci 50 litrów, zaopatrzonej w sy¬ stem grzejny i chlodzacy, zagniata sie 7,5 kg liv niowego kopoliestru termoplastycznego, dostepne¬ go w handlu pod nazwa Dynapol L 206 (Dynamit Nobel AGr; /baza: aromatyczne kwasy dwukarbo¬ ksylowe i diole alifatyczne, masa czasteczkowa 18 000 do 20 000, temperatura topnienia 90—115°), 5,0 kg czerwonego [pigmentu Colour Index Pigment Red 166, 30,0 kg drobno zmielonego chlorku sodo¬ wego i 4,5 kg alkoholu dwuacetonowego w ciagu 5 godzin przy temperaturze zagniatanej masy 85—90°. Przez dodanie wody przeprowadza sie ugnieciona mase w stosunkowo drobnoziarnisty granulat, który dysperguje sie w okolo 250 litrach wody i miele na mokro. ptrzymana zawiesine filtruje sie przez przemy¬ cie woda uwalnia od soli i rozpuszczalnika, a na¬ stepnie suszy w ciagu 48 godzin w suszarni próz¬ niowej w temperaturze 76°; 5,0 kg tego drobnego granulatu miesza sie w ciaigu 3 godzin w kadzi na obrotowej podstawie z 5,0 kg sproszkowanego po- litereftalanu etylenowego (otrzymanego na przykiad przez zmielenie granulatu w mlynie bijakowym z dodatkiem stalego dwutlenku wegla lub przez wytracenie dodatkiem wody z roztworu granulatu, np. w Y~kutyrolaktonie, filtrowanie i wysuszenie).Otrzymana mieszanine .suszy sie w ciagu 72 go¬ dzin pod zmniejszonymi cisnieniem w temperaturze 60'—70°,, a nastepnie przetapia w ugniatarce labo¬ ratoryjnej Ko^Kneter System List (Typ PR/ASV 46, Buss) w temperaturze od 175 do 242° na drut, który tnie sie na krajarce (FOURNE, WILCÓ) na granulat cylindryczny„ o srednicy okolo 3 mm i dlugosci 2—3 mim.Zamiast ugniatarki Ko-Kneter System List moz- ifa uzyc do przetapiania ugniatarke Ko-Kneter * Werner und Pfleiderer Typ ZDS-K28 lub dwuwa- lowa prase slimakowa Leistritz Typ JL.SM-30.34 z równie dobrym wynikiem.Otrzymany granulat ima nastepujacy sklad: 20% pigmentu, 30% kopoliestru Dynapol L 206, 50% po- litereftalanu etylenowego; nadaje sie on bardzo dobrze do barwienia podczas przedzenia wlókien poliestrowych.Przyklad II. W ugniatarce z podwójnym ko¬ rytem o pojemnosci 50 litrów zagniata sie 9,0 kg kopoliestru Dynapol L 206 (patrz przyklad I), 6,0 kg indantronu, 24,0 kg drobno zmielonego chlorku sodowego i 4,8 kg alkoholu dwuacetono¬ wego w ciagu 4 godzin przy temperaturze zagnia¬ tanej masy 85—90°. Przez dodanie lodu zagniatana mase rozklada sie i granuluje, S granulat dysper¬ guje sie w 250 litrach wody i miele na mokro, saczy 1 odmywa sól i rozpuszczalnik, a nastepnie suszy w ciagu 48 igodzin w temperaturze 75° w su¬ szarni prózniowej; 5,0 kg otrzymanego drobnego granulatu wraz z 5,D kg sproszkowanego politere- tfalaniu etylenowego przerabia sie analogicznie jak w przykladzie I na niebieski granulat cylindrycz¬ ny (lub granulat tasmowy)*- który znakomicie na¬ daje sie do barwienia podczas przedzenia wlókien poliestrowych.Przyklad III. Postepujac jak w przykladzie I, zastepujac jednak kopoliester Dynapol L 206 li¬ niowym, nasyconym kopoliestrem o nazwie Vestu- rit BL 952 (Ohemischen Werke Hiils, temperatura topnienia 90^130°) otrzymuje sie nastepny prepa¬ rat o barwie czerwonej^nadajacy sie bardzo dob¬ rze do barwienia w masie wlókien poliestrowych.Przyklad IV. W ugniatarce z podwójnym korytem o pojemnosci 50 litrów umieszcza sie na¬ stepujaca mase do zagniatania: 7,5 kg kopoliestru Vesturit BL 952 (patrz przyklad III)), 5,0 kg suro¬ wego kompleksu miedziowego p-ftalocyjaniny, 30,0 kg drobno zmielonego chlorku sodowego i A5 kg alkoholu dwuacetonowego. Po ugniataniu trwajacym 6 godzin w temperaturze 80—85° zag¬ nieciona mase rozklada sie ptzez dodanie wody na drobny granulat, który dysperguje sie w 500 litrach wody i po zmieleniu na mokro filtruje.Placek filtracyjny przemywa sie woda dla usunie¬ cia, soli i rozpuszczalnika. Po" wysuszeniu w su¬ szarni prózniowej {48 godzin w temperaturze 60— 70°) otrzymany 40% preparat, majacy postac gry¬ siku i dajacy sie nawadniac, przerabia sie z do¬ datkiem takiej samej ilosci sproszkowanego poli- tereftalanu etylenowego sposobem opisanym w przykladzie I na granulat C barwie niebieskiej, zawierajacy do 20% kompleksu miedziowego jl-fta- locyjanlny, który nadaje sie doskonale do barwie¬ nia podczas przedzenia wlókien poliestrowych (temperatury w ugniatarce od 185 do 245°).Przyklad V. W ugniatarce laboratoryjnej za¬ gniatacie 48 czesci produktu o nazwie handlowej Vitel VPE-3862A {liniowy nasycony kopoliester_ firmy Goodyear Co. o masie czasteczkowej 20 000— 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 30 000 i temperaturze topnienia 100 do 125°), 32 czesci okreslonego w (przykladzie II niebieskiego pigmentu, 160 czesci droib.no zmielonego chlorku sodowego i 43 czesci alkoholu dwuacetonowegD w. ciagu 5 godzin w temperaturze 90°. Zagnieciona mase rozklada sie i graniuduje przez dodanie 50 czesci wody. Otrzyimany gruboziarnisty granulat dysperguje isie w 4000 czesci wody i miele w mly¬ nie koloidalnym na drobnoziarnisty granulat. Po filtracji iz placka filtracyjnego usuwa sie sól i roz¬ puszczalnik za pomoca wady i suszy w suszarni prózniowej w temperaturze ©0—470°, otrzymujac nie¬ co gruboziarnisty prosizek. *150 czesoi tego prósz^ —~lku miesza sie ,ze 150 czesciami .zmielonego polite¬ reftalanu etylenowego w mieszalniku obrotowym.Mieszanine te po wysuszeniu pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60—70° przetapia sie na prasie slimakowej i przerabia na druty o srednicy 3 mm, które nastepnie rozdrabnia sie na krajarce na niebieski granulat w ksztalcie cylindrów o dlu¬ gosci 2—3 mm. Otrzymany granulat izawiera 20% pigmentu, 30% kopoliestru Vitel VPE-3862A i 50% poliitereiftalainu etylenowego i .nadaje sie znakomicie do barwienia podczas . przedzenia wlókien poli¬ estrowych.Przyklad VI. W ugniatarce laboratoryjnej umieszcza sie nastepujaca maise do zagniatania: 48 czesci kopoliestru l(baza kwas tereftalowy/kwas azelainowy — 1,4-lbutanodiol/glikol dwuetylenowy; temperatura (topnienia 125—1155°), 32 czesci czarnej sadzy Printex 400 (Degu&sa), 128 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 38 czesci dwume- tylofdrmamidu. Mase ugniata sie przez 5 godzin w temperaturze okolo 95% a nastepnie ochladza do temperatury 50° i rozklada na drobny granulat przez dodanie okolo 40 czesci lodu. Granulat wpro¬ wadza is^e do 4000 czescji wody i te zawiesine po kUkugodzinnym 'mieszaniu filtruje. Placek filtra¬ cyjny przemywa sie dla usuniecia soli i rozpusz¬ czalnika i -suszy pod zmniejszonym cisnieniem w .temperaturze 60—70°; 200 czesci otrzymanego w ten sposób preparatu miesza sie z 200 czesciami sprosizkowanego .politereftalaniu etylenowego i pa 'przeróbce analogicznej jak muje sie czarny granulat nadajacy sie znakomi¬ cie do barwienia w masie wlókien poliestrowych.Przyklad VII. a) 540 czesci politereftalanu etylenowego w po¬ staci granulatu miesza sie z 60 czesciami granu¬ latu .pigmentowego, otrzymanego sposobem opisa¬ nym w jednym z powyzszych przyk^dów, przez wstrzasanie w zairnkniejtym naczyniu *Wb w mie¬ szalniku. Otrzymana mieszanine niezalbarwionego politereftalanu etylenowego i granulowanego pre¬ paratu suszy isie w ciagu okolo 48 godzin w tem¬ peraturze 100° i pod cisnieniem okolo 0,5 Tr, a nastepnie formuje pierwotne, bez konców wlók¬ na poliestrowe na wytlaczarce slimakowej do przedzenia ze stopu (Typ Inyenta) przy tempera¬ turze przedzenia 290°, czasie przebywania oikolo 10 minut z predkoscia odbioru wlókna 300 m/ml- mute za pomoca filiery (otwór 24, srednica otworu 0,35 mm). Wlókna te nastepnie rozciaga sie na "(rozciagarce przy temperaturze galety 100° w sto¬ sunku 1:4,022. Wlasciwosci wlókien sa w zasadzie 6 770 8 takie same jak w przypadku wlókien niebarwio- nych. b) W przypadku suszenia mieszaniny niebarwio- nego politereftalanu etylenowego i granulowanej 5 przedmieszki w ciagu 24—48 godzin w temperatu¬ rze 160° otrzymuje sie równie doibre wyniki.Przyklad VIII. W ugniatarce laboratoryjnej o .pojemnosci uzytkowej 0,5 litra, izaopatrzónej w system grzejny i chlodzacy, zagniata sie 48 10 czesci kopoliestru Dynapol L 206 (patrz przyklad I), 32 czesci czerwonego pigmentu Colour Index Pigment Red 88„ 160 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 25,6 czesci alkoholu dwuaceto- nowego w ciagu 5 godzin, przy .czym temperatura • 15 zagniatanej masy wynosi od 78 do 62°. Nastepnie dodaje sde 55 czesci lodu dla rozlozenia i zgranu¬ lowania zagniatanej maisy. Otrzymany granulat ó nieco nieregularnym ksztalcie miesza sie w 3000. czesci wody i miele na mlynie koloidalnym na 20 równomierny, drobny granulat, a nastepnie filtruje.Placek filtracyjny przemywa sie dla usuniecia soli i rozpuszczalnika, a nastepnie suszy w suszar¬ ni proznioiwej w temperaturze 60—70a; 100 czesci wysuszonego preparatu wraz ze 100 czesciami 25 zmielonego politereftalanu etylenowego miesza sie w mieszalniku typu Tunbula.Mieszanine suszy sie ponownie w temperaturze 60—70° pod zmniejszonym cisnieniem i przerabia w wytlaczarce slimakowej w temperaturze od 190 30 do 230° na druty o srednicy okolo 3 mm. Druty te kroi sie na maszynie do ciecia na granulat cy¬ lindryczny o dlugosci 2—3 mm. Otrzymany odpor¬ ny na scieranie granulat, zawiera 20% pigmentu, 30% kopoliestru Dynapol L 206 i 50% politereftala- 35 nu etylenowego i jest odpowiedni do barwienia podczas przedzenia wlókien poliestrowych. ' .' • Przyklad IX. W ugniatarce laboratoryjnej (pojemnosc uzytkowa 0,5 litra) zagniata sie w cia¬ gu 5 godzin w temperaturze 85—90° nastepujaca 40 mieszanine: 48 czesci kopoliestru na bazie kwasu tereftalowego/kwasu izoftalowego/kwasu azelaino- wego — l,4*butanodiolu/glikolu dwuetylenowego (temperatura topnienia 135—150°), 32 czesci fiole¬ towego pigmentu Colour Index Pigment Violet 23, 45 160 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 43 czesci alkoholu dwuacetonowego.Nastepnie zagniatana mase ochladza sie do tem¬ peratury 50° i rozklada na -drobny granulat przez dodanie 30 czesci lodu. Granulat ten przenosi sie 0 do 3000 czesci wody o temperaturze 60—^65° i tak otrzymana zawiesine miesza sie przez kilka go¬ dzin, po czym filtruje a placek filtracyjny prze¬ mywa sie w celu usuniecia soli i rozpuszczalnika oraz suszy pod zmniejszonym cisnieniem w tempe- 5 raturze 60—70°; 200 czesci wyswzlonego preparatu miesza sie 200 czesciami sproszkowanego politere¬ ftalanu etylenowego.Mieszanine te suszy sie w suszarni prózniowej w temperaturze 60—70°, przetapia w wytlaczarce 60 slimakowej (temperatura od 180 do 260?) i przera¬ bia na drut o srednicy 3 mm. Drut ten tnie sie na krajarce na fioletowy granulat cylindryczny o dlu¬ gosci 2—3 mm. Granulat ten ma nastepujacy sklad: 20% pigmentu^ 30% kopoliestru i 50% poli- 65 tereftalanu etylenowego. Nadaje sie on bardzo116 770 10 dobrze do barwienia podczas przedzenia wlókien poliestrowych.Przyklad X. W ugniatarce laboratoryjnej umieszcza isie nastepujaca -mase do zagniatania: 32 iczesci zóltego pigmentu Colour Index Pigment Yellow 129, 48 .czesci produktu o nazwie handlo¬ wej Vesturit BL 950 {liniowy nasycony kopolimer, Chemisichen Werke Hiils, temperatura topnienia 100—'150°), 160 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 29 czesci alkoholu dwuacetonowego.Po zagniataniu trwajacym 4 godziny (temperatu¬ ra masy 85—88°) ochladza ;sie ja do temperatury 50° i rozklada na drobny granulat przez dodanie okolo 40 czesci lodu. Granulat ten przenosi sie do 4000 czesci wody o temperaturze okolo 70°, miele w mlynie koloidalnym na drobnoziarnisty, o jed¬ nakowych wymiarach granulat i filtruje.Placek filtracyjny przemywa sie dla usuniecia soli i rozpuszczalnika. Po wysuszeniu pod zmniej¬ szonym cisnieniem w temperaturze 60—70° 200 czesci otrzymanego drobnego granulatu miesza .sie iz 200 czesciami sproszkowanego politereftalanu etylenowego. Mieszanine te suszy sie w warunkach podanych w przykladzie IX i przerabia w wytla¬ czarce slimakowej w temperaturze od 180 do 260° na drut. Drut ten kroi sie na maszynie do ciecia na zólty granulat cylindryczny o dlugosci 2—3 mm, który nadaje sie znakomicie do barwienia podczas przedzenia wlókien poliestrowych. Sklad granula¬ tu: 20% pigmentu, 30% kopoliestru Vesturit BL 9)50 i 50% politereftalanu etylenowego.Przyklad XI. 32 czesci zóltego, pigmentu Co¬ lour Index Pigment Yellow 110, 48 czesci kopoli¬ estru Vesturit BL 951 (nazwa handlowa produktu Chemischen Werke Hiils, temperatura topnienia 90—140°), 128 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 25,6 czesci alkoholu dwuacetonowego zagniata sie w ugniatarce laboratoryjnej w tem¬ peraturze 85—90° w ciagu 4 godzin.Nastepnie .zagniatana mase ochladza sie i w tem¬ peraturze okolo £0° dodalje sie 30 ,czesci lodu, dzie¬ ki czemu nastepuje rozklad na dirobne granulki.Granulki te dysperguje sie w 4000 czesci wody O' temperaturze okolo 60° i miele w mlynie kolo¬ idalnym ma równomierny wymiarowo, drobny gra¬ nulat, który filtruje sie a placek filtracyjny prze¬ mywa dla* usuniecia soli i rozpuszczalnika. Na¬ stepnie suszy sie go pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60—70° i 150 czesci otrzymanego granulatu miesza ze 150 czesciami zmielonego po¬ litereftalanu etylenowego. Mieszanine te po wy¬ suszeniu (suszarnia prózniowa, 60—70°) przetapia sie w wytlaczarce slimakowej (temperatura 180— 260°) na drut o srednicy 3 mm. Drut ten kroi sie w maszynie do ciecia na izólty granulat cylindrycz¬ ny o dlugosci 2^3 mm. Granulat ten mozna sto¬ sowac iz bairdzo dobrymi wynikami do barwienia wlókien poliestrowych sposobem opisanym w przy¬ kladzie VII. Sklad granulatu: 20% pigmentu, 30% kopoliestru Vesturit BL 951 i 50% politereftalanu etylenowego.Przyiklad XII. W ugniatarce laboratoryjnej o pojemnosci uzytkowej 0,5 litra, zaopatrzonej w system grzejny i chiodizacy, ugniata sie w cia¬ gu 5 godzin w temperaturze okolo 85° nastepuja¬ ca mieszanine: 32 czesci zloto-pomaranczowego pigmentu chinoftalonowego o wzorize przedstawio¬ nym na rysunku, 48 czesci kopoliestru Dynaipol L 205 (produkt handlowy firmy Dynamit Nobel AG: 5 liniowy kopoliester na bazie aromatycznych kwa¬ sów dwukarboksylowych i alifatycznych dioli; srednia masa czasteczkowa okolo 15 000; tempera¬ tura topnienia 85—135°), 160 czesci drobno zmie¬ lonego chlorku sodowego^ i 25,6 czesci alkoholu 10 dwuacetonowego.Po zakonczeniu ugniatania mase ochladza sie i w temperaturze okolo 55° dodaje do niej 30 cze¬ sci lodu, przy czym nastepuje rozklad na drobne granulki, które dysperguje sie w 4000 czesciach 15 wody o temperaturze 60°. Zawiesine te przerabia sie w mlynie koloidalnymi, otrzymujac równomier¬ ny, drobny granulat, iz którego po filtrowaniu od¬ mywa sie sól i rozpuszczalnik. Po wysuszeniu pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60—70° '20 100 czesci tego granulatu miesza sie z 300 czescia¬ mi zmielonego politereftalanu etylenowego i mie¬ szanine te suszy sie pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60—70°.Otrzymany preparat przetapia sie w laiborato- 25 ryjnej wytlaczarce slimakowej w temperaturze od 180 do 260° na drut (srednica 3 mm). Drut ten tnie sie na granulat cylindryczny o dlugosci 2—3 mm, który mozna stosowac do barwienia wlókien poliestrowych sposobem opisanym w przykladzie 30 VII. Sklad preparatu: 10% pigmentu, 15% kopoli¬ estru Dynapol L 205 i 75% politereftalanu etyleno¬ wego.Przyklad XIII. W ugniatarce laboratoryjnej stapia sie 48 czesci alifatycznego poliestru na ba- 35 zie kwasu sebacynowego i heklsanodiolu o sredniej masie czasteczkowej 1550 i temperaturze topnienia . okolo 70—82°.Do tego stopu dodaje sie 125,5 czesci pozosta¬ losci — placka filtracyjnego (z wodnej zawiesiny) 40 pomaranczowego pigmentu Colour Index Pigment Orange 43 o zawartosci suchej masy 25,5% i mie¬ szanine ugniata sie w temperaturze 87° tak dlu¬ go, az oddzielona woda; jest calkowicie klarowna i bezbarwna. Dodaje sie 40 czesci lodu i dalej ug- 45 niata w obecnosci calkowitej ilosci wody (oddzie¬ lonej od zagniatanej masy wzglednie dodanej w postaci lodu) przy jednoczesnym chlodzeniu, przy czym zagniatana masa rozpada sie na drob¬ negranulki. j 50 Granulat ten suszy sie (zmniejszone cisnienie, temperatura 50°); 100 czesci tego granulatu miesza sie z 1233 czesciami sproszkowanego politereftala¬ nu etylenowego 'i [mieszanine te, po wyduszeniu pod zimnieijszonym cisnieniem w temperaturze 50°, 55 przerabia sie w laboratoryjnej jednowalowej wy¬ tlaczarce slimakowej (temperatura 180—260°) na drut o srednicy 3 mm, który rozdrabnia si§ na maszynie do ciecia na granulat cylindryczny o dlu¬ gosci okolo 3 mm. Granulat ten mozna stosowac 60 ze znakomitymi wynikami do barwienia podczas przedizenia wlókien poliestrowych ispoisoibem opisa¬ nym w przykladzie VII, uwzgledniajac nizsza za-, wartosc pigmentu wynoszaca 3%. Granulat ma na¬ stepujacy sklad: 3% pigmentu, 4,5% poliestru ali- 65 fatycznego i 92/3<5% politereftalanu etylenowego.116 11 Przyklad XIV. W laboratoryjnej ugniatarce, zaopatrzonej w uklad grzejny i chlodzacy, umiesz¬ cza sie 48 czesci ikoipolimeriu Yesturit BL 952 (patnz przyklad III) i 192 czesci cykloheksanonu.Po otrzymaniu klarownego roztworu dodaje sie j w temperaturze 88° 125, 5 czesci sprasowanej ma¬ sy pomaranczowego pigmentu Colour Index Pig¬ ment Orange 43, okreslonej w przykladzie XIII, i uifeniata sie tak dlugo, az stopniowo wydzielajaca sie woda jest calkowicie klarowna i bezbarwna. x Nalstepnie wode oddziela sie, a mase ochladza sie 1 usuwa iz niej wode i ^rozpuszczalnik pod zmniej¬ szonym cisnieniem w temperaturze ^0—70°.Nastepnie twarda mase krusizy sie i miele; 100 czesci zmielonego preparatu miesza sie ze 100 cze- t sciami zmielonego politereftalanu etylenowego.- Mieszanine te suszy sie (zmniejszone cisnienie, temperatura 60^70°) i przetapia w (wytlaczarce slimakowej w temperaturze od '180 do 260° nal drut, który przerabia sie na maszynie do ciecia na granulat (wymiary: srednica 3 mm, dlugosc 2—3 mmj), który nadaje sie znakomicie do barwie¬ nia w masie wlókien poliestrowych. Sklad granu¬ latu: 20% pigmentu, 30% kopoliestru Vestur.it BL 952 i 50% politereftalanu etylenowego.Przyiklad XV. W ugniatarce laboratoryjnej ugniata sie w ciagu 4 godzin w temperaturze 90° nastepujaca mieszanine: 312 czesci fioletowego pig¬ mentu. Colour Index Pigment Violet 19„, 48 czesci kqpoliestru Dynapoi L 206 (patrz przyklad I), 128 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 25,6 czesci alkoholu dwuacetonowego. Ugnieciona mase rozklada sie przez dodanie 30 czesci lodu przy równoczesnym chlodzeniu, przenosi' do wody i mie¬ le na mlynie koloidalnym na drobny granulat.Granulat ten dysperguje, sie w 3000 czesciach wo¬ dy o temperaturze okolo 60°, imliesiza sie w ciagu 1 godziny utrzymujac podana temperature, filtruje a stala pozostalosc przemywa sie dla usuniecia Soli i rozpuszczalnika, po czym suszy w suszarni prózniowej w temperaturze 60—70°; 50 czesci drobnego igranulatu miesza sie ze 150 czesciami zmielonego politereftalanu etylenowego. Mieszani¬ ne te suszy sie pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60—70° i przerabia na wytlaczarce slimakowej w temperaturze od 180 do 260° na gladki drut, który rozdrabnia sie na maszynie do ciecia na granulat o dlugosci 2^3 mm (srednica okolo 3 mm). Sklad tego igranulatu: 10% pigmentu, 15% kopoiieistru ipynapol L. 206 i 75% podilterefitala- nu etylenowego.Przyklad XVI. 15 czesci czerwonego pig¬ mentu Colour Index Pigment Red 166, 17 czesci surowego kompleksu miedziowego fl-ftalocyjaniny, 48 czesci alifatycznego poliestru (baza: kwas se- 5| bacynowyyiglikol etylenowy, imasa czasteczkowa oikolo 4000—5060, temperatura topnienia okolo 72—81°), 190 czesci drobno zmielonego chlorku so¬ dowego i 55fi czesci alkoholu dwuacetonowego za¬ gniata sie przez 4 godziny w temperaturze 60° w w ugniatarce laboratoryjnej. Nastepnie mase ochladza sie i rozklada na drobny granulat przez dodanie 40 czesci lodu. Granulat ten dysperguje sie w 4000, czesci/wody i miele w mlynie koloidal¬ nym na drobny granulat, który filtruje sie i prze- 6S • 12 mywa dla usuniecia soli i rozpuszczalnika. Granu¬ lat suszy sie pod zmniejszonym cisnieniem w tem¬ peraturze 50°, a nastepnie miesza 50 czesciami granulatu z 350 czesciaimi sproszkowanego polite¬ reftalanu etylenowego. Mieszanine te suszy sie i przetapia na wytlaczarce slimakowej (180—260°) na drut, który rozdrabnia sie na granulat. Sklada tego granulatu: 5% pigmentu, 7,5% alifatycznego* poliestru, 87,5% politereftalanu etylenowego^ Za po- moca tego granulatu mozna barwic wlókna poli¬ estrowe w masie na ciekawy odcien blekitu ma¬ rynarskiego.Przyklad XVII. W ugniatarce taboraitoryjnej* o pojemnosci uzytkowej 0,5 litra, zaopatrzonej: w uiklad grzania i chlodzenia, zagniata sie przez 4 godziny w temperaturze 88° 32 czesci czerwone¬ go pigmentu Colour Index Pigment Red 224, 48 czesci kopoliestru Vesturlit BL 952 (patrz przyklad: III), 160 czesci drobno zmielonego chlorku sodo¬ wego i 25,6 czesci alkoholu dwuacetonowego. Mase; ochladza sie i dodaje do niej 30 czesci lodui, otrzy¬ mujac stosunkowo drobny granulat, który miesza. sfie z woda i miele w imlyriie koloidalnym na jed¬ nolicie drobny granulat. Po filtracji 'odmywa sie* sól i rozpuszczalnik i suszy pod zmniejszonym: cisnieniem w temperaturze 60—70°; 100 czesci wy¬ suszonego granulatu miesza isde ze 100 czesciami zmielonego politereftalanu etylenowego. Mieszani¬ ne te, po wysuszeniu ipod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 60—70°, przetapia sie na wytlaczar¬ ce slimakowej (temperatura od 180 do 260°) na druty, które przerabia sde na granulat na maszynie do ciecia. Nadaje sie on znakomicie do (barwienia wlókien (poliestrowych w masie. Sklad granulatu: 20% pigmentu, 30% kopoliestru Vesturit BL 952' i 50% politereftalanu etylenowego.Przyklad XVIII. W temperaturze 85° w cia¬ gu 4 godzin przerabia sie nastepujaca mase do za¬ gniatania: 32 czesci brazowego pigmentu Colour- Index Pigment Brown 26/48 czesci kopoliestru Dy-' napoi L 206 (patrz przyklad I), 160 czesci drobno zmielonego chlorku sodowego i 25,6 czesci alko-^ holu dwuacetonowego. Nastepnie dodaje sie, ozie-* biajjac, 30 czesci lodu, przez co nastepuje rozklaid zagniatanej masy na drobny granulat.Granulat ten miele sie w 'zawiesinie wodnej' w mlynie koloidalnym i saczy. Pozostalosc pofil- tracyjna, z której edmyto sól i rozpuszczalnik,, suszy sie (zmniejszone cisnienie,. 60—70°) i 100 cze¬ sci wysuszonego preparatu miesza sie jzc 100 cze-* sciami kopoliestru o temperaturze topnienia od* 185 do 200° (kwas terefitalowy/kwas, izoftalo- wy/kwas azelaiinowy — glikol etylenowy).Mieszanine te suszy sie pod zmniejszonym cis¬ nieniem w temperaturze 60—70° i przerabia w wy¬ tlaczarce isMimakowej w -temperaturze od 150 do 230° na dr.utr który rozdrabnia sie na maszynie- do ciecia. Otrzyimairy granulat wykazuje nastepu¬ jacy sklad: 20% pigmentu, 30% kopoliestru Dyna- pol L 206 i 50% kopoliestru o wyzszej temperatu¬ rze topnienda. Nadaje sie on znakomicie do bar¬ wienia wlókien poliestrowych w masie.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania preparatu pigmentowego*116 770 13 do barwienia poliestrów liniowych w imasie, zna- miemiy tym, ze z 20 do 80 czesci pigmentu i 80 do 20 icizesci poliestru o temperaturze topnienia od 60 do 160°C przygotowuje sie przez zagniatanie z isola i rozpuszczalnikiem lub w procesie fluszo- wania koncentrat wstepny, Mory stapia sie z da¬ jacym isie przasc poliestrem liniowym i przerabia na granulat. 2. Sposób wedlug zaistrz. 1, znamienny tym, ze koncentrat wstepny' przygotowuje sie z 40 do 60 czesci pigmentu i 60 do 40 czesci poliestru. 3. Sposób wedlug zaistrz. 1, znamienny tym, ze koncentrat wstejpny stapia sie i granuluje z daja- 10 14 cym sie przasc poliestrem w taikiej ilosci, ze granu¬ lat zawiera 3 do 30% wagowych pigmentu. 4. Sposób wedlug zaistrz. 3, znamienny tym, ze koncentrat wstepny, stapia sie i granuluje z daja¬ cym sie przasc poliestrem w takiej ilosci, ze gra¬ nulat zawiera 5 do 25% wagowych pigmentu. 5. Sposób wedlug zastrz, 1, znamienny iym, ze jako poliester stosuje sie poliester zawierajacy 25—30% molowych reszt kwasu tereftalowego i 20— 25% molowych reszt kwaisu azelainowego lub rów¬ na wagowo ilosc reszt alifatycznego kwasu dwu- karboksylowego o 4—12 atomach wejgla i 50% mo¬ lowych reszt butanodiolu i glikolu dwuetylenowego lub trój etylenowego w stosunku 15 :1 do 5 :1.CH3H CO-NH GH30 NH-CO OCHa PL PL