Przedmiotem wynalazku jest kompozycja ciekla przeznaczona zwlaszcza do umacniania górotworów górniczych.Umacnianie gruntów ma od wielu lat obfita lite¬ rature, przy czym dla rozwiazania tego problemu zaproponowano najróznorodniejsze srodki. Nato¬ miast umacnianie górotworów górniczych i zlozone problemy, które powinny byc przez to rozstrzygnie¬ te znalazly dotychczas niewiele rozwiazan. W isto¬ cie oprócz samych trudnosci z umacnianiem grun¬ tu, pochodzacych z charakteru obszarów, ich spój¬ nosci i stanu spekania nalezy w przypadku kopalni wziac pod uwage efekty cisnienia górotworu wy¬ wolanie przez ich eksploatacje, a zwlaszcza efekty dynamiczne zwiazane z postepowaniem naprzód przodków wybierkowych.Oprócz tego przy przeprowadzonym blisko przod¬ ka wstrzykiwaniu produktu umacniajacego nie mozna stosowac zbyt wysokich cisnien, gdyz za¬ miast umocnic obszar moglyby one wywolac jego rozerwanie.Do tych problemów o charakterze mechanicznym dochodza problemy bezpieczenstwa i jest pewne, ze nie wskazane jest stosowanie w wyrobiskach górniczych produktów latwopalnych i/lub podat¬ nych do wydzielania substancji toksycznych. Ze wzgledu na powyzsze rózne kryteria technika za¬ proponowana we francuskim spisie patentowym 2 279 891 nie jest calkiem zadowalajaca. W doku- 10 15 20 30 mencie tym bowiem zaleca sie stosowanie zywic typu poliuretanowego.Wedlug tegoz opisu (str. 2 wiersze 29—32) pro¬ dukty takie raz spolimeryzowane wykazuja duza gietkosc, wysokie wartosci modulu elastycznosci i wytrzymalosci na zginanie oraz rozwijaja duza sile zwiazania z weglem oraz otaczajaca skala.Jednakze z jednej strony wiadomo, ze poliuretany sa produktami latwopalnymi a przy spalaniu wy¬ dzielaja tlenek wegla i kwas cyjanowodorowy a z drugiej strony o ile chodzi o ich uzycie do umac¬ niania poprzez wstrzykiwanie pod cisnieniem, to stwierdza sie podczas przegladania tego samego patentu (str. 11 wiersz 18), ze zalecane tam cisnie¬ nie jest wysokie (60 barów).Wynalazek proponuje wiec dostarczenie kompo¬ zycji przeznaczonych zwlaszcza do umacniania ko¬ paln wegla, które to kompozycje daja sie latwo wstrzykiwac pod umiarkowanymi cisnieniami, oraz które raz wstrzykniete sa zdolne do natychmiasto¬ wej w warunkach niskich temperatur lub sred¬ nich, takich jakie panuja w kopalniach (ponizej 30° C) w celu wytworzenia utwardzonego zelu, wy¬ kazujacego równoczesnie dobre cechy przyczepno¬ sci do wegla oraz zadowalajaca odpornosc na ude¬ rzenie.W opisie patentowym St. Zjedn. Am. nr 3 771 599 opisano sposób uszczelniania podczas operacji wier¬ cenia lub drazenia, szczelin naturalnych istnieja- 117 913117 913 3 4 cych w strefie gruntu otaczajacej miejsce wierce¬ nia, który polega na wprowadzeniu do gruntu przez otwór wiertniczy kompozycji polimeryzujacej in si¬ tu, która sklada sie w mniejszej proporcji z za¬ rodków polimeru, typu zwanego „popcorn", z do¬ datkiem w wiekszej ilosci zdolnego do polimery¬ zacji, etylenowo nienasyconego monomeru.Istnieja istotne róznice pomiedzy kompozycja we¬ dlug wynalazku a podana w powyzej cytowanym opisie Stanów Zjednoczonych.Pierwsza róznica polega na tym, ae kompozycja wedlug wynalazku zawiera dyspersje wodna po¬ limeru winylowego, który nie wystepuje w kompo¬ zycji wedlug-cytowanego opisu. tDruga róznica dotyczy skladnika polimeryzujace¬ go kompozycji, wedlug wynalazku, a scislej, zdol¬ nego do polimeryzacji monomeru. Stosuje sie wprawdzie manomer akrylowy, lecz trzeba zauwa¬ zyc, ze monomer ten powinien byc rozpuszczalny w wodzie. Dlatego kwasy, akrylowy i metakrylo- wy, wchodza w zakres kompozycji wedlug wyna¬ lazku. Natomiast metakrylan metylu, podany jako przydatny monomer w opisie amerykanskim, jest zwiazkiem w wodzie prawie nierozpuszczalnym w kazdej temperaturze i z tego wzgledu nie mo¬ ze wchodzic w sklad kompozycji wedlug wyna¬ lazku.Trzecia róznica dotyczy katalizatora polimeryza¬ cji, stanowiacego skladnik kompozycji wedlug wy¬ nalazku. Katalizator ten jest w rzeczywistosci ini¬ cjatorem polimeryzacji rodnikowej i stanowi mie¬ szanine skladajaca sie ze srodka utleniajacego, wytwarzajacego wolne rodniki jak nadtlenki mi¬ neralne lub organiczne i ze srodka redukujacego.W opisie amerykanskim role inicjatora polime¬ ryzacji monomerów nie odgrywa polaczenie utle¬ niacz/reduktor, lecz zarodek samego polimeru.Zgodnie z amerykanskim opisem patentowym polimeryzacja wymaga okolo 12 godzin prowadze¬ nia reakcji w temperaturze 85° C; istnieja podsta¬ wy by przypuszczac, ze czas reakcji ulegnie prze¬ dluzeniu przy pracy bez ogrzewania w warunkach temperaturowych kopalni, wskutek czego srodek proponowany w opisie patentowym St. Zjedn. Am. wydaje sie mozliwy do zrealizowania w sposób ekonomiczny.Stwierdzono, ze kompozycja wedlug wynalazku daje zaskakujaco dobre wyniki w warunkach ko¬ palnianych nawet w niskich temperaturach i daje efekty ekonomiczne przez zaoszczedzenie czasu i poprawe parametrów takich jak spójnosc zlóz, wytrzymalosc na sciskanie i na zerwanie.Kompozycja wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze zawiera: a) wodna dyspersje polimeru winylowego, b) jeden lub kilka rozpuszczalnych w wodzie monomerów akrylowych, c) katalizator po¬ limeryzacji, skladajacy sie z mieszaniny zwiazku wyzwalajacego wolne rodniki oraz srodka redu¬ kujacego.W tekscie niniejszym wyrazenie „dyspersja wod¬ na" oznacza mieszanine zawierajaca faze ciagla utworzona przez wode oraz zawieszone w tejze fazie wodnej czastki stale lub kropelki polimeru nierozpuszczalnego w wodzie.Wyrazenie „polimer winylowy" oznacza zwiazek wielko-czasteczkowy powstaly z polimeryzacji jed¬ nego lub kilku monomerów zawierajacych co naj¬ mniej jedno podwójne wiazanie wegiel-wegiel o charakterze etylenowym.Wyrazenie „monomer akrylowy" oznacza zwiazek zawierajacy grupe o wzorze przedstawionym na rysunku, w którym R oznacza atom wodoru lub rodnik — CHs, X oznacza atom tlenu lub azotu.Dyspersje wodne polimeru winylowego mozna wytworzyc przy uzyciu sposobami obszernie opi¬ sanymi w literaturze. Mozna wytworzyc oddzielnie polimer a potem sporzadzic z niego dyspersje wod¬ na, ale korzystniej jest zastosowac tradycyjne me¬ tody polimeryzacji lub kopolimeryzacji w emulsji lub w zawiesinie. Mozna w tym wzgledzie odwo¬ lac sie do jednego z ponizszych'dziel: Schildknecht- -Vinyl and Related Polymers-John Wiley 1952; Do- vey i. wspólpr. — Emulsion Polymerisation-Inter- science 1955; Leonard-Vinyl and Diene Monomers- -Wiley Interscience.Polimer winylowy mozna wytworzyc' z róznych monomerów zawierajacych przewaznie od 2 do 12 atomów wegla oraz jedno lub dwa wiazania o charakterze etylenowym. Mozna je mianowicie wybrac: spomiedzy nastepujacych zwiazków: — weglowodory nienasycone takie jak etylen, pro¬ pylen, izobutylen, butadien, iropren, styren chlorobutadien, — pochodne winylowe takie jak chlorek winylu, 30 chlorek winylidenu, estry winylowe nasyconych kwasów alifatycznych majacych az do 6 ato¬ mów wegla jak w szczególnosci octan winylu, maslan winylu lub kwasu aromatycznego takie jak benzoesan winylu, 35 — pochodne akrylowe takie jak akrylonitryl lub estry kwasu akrylowego albo metakrylowego z nasyconymi alkoholami alifatycznymi lub cy- kloalifatycznymi zawierajacymi az do 8 ato¬ mów wegla, 40 — bezwodnik maleinowy.Sposród dajacych sie uzyc do wynalazku poli¬ merów winylowych, pochodzacych z wyzej wymie¬ nionych monomerów mozna w szczególnosci wy¬ mienic polimery uzyskane z kopolimeryzacji za- 45 wierajacego pierscien aromatyczny monomeru wi¬ nylowego takiego jak styren z monomerami malo wrazliwymi na wode, takimi jak monomery akry¬ lowe, a zwlaszcza nastepujace:.akrylan metylu, me¬ takrylan etylu, akrylan izopropylu, metakrylan izo- 50 propylu, akrylan — butylu, metakrylan n-butylu, akrylan izobutylu, metakrylan izobutylu, akrylan cykloheksylu.Dyspersje wodne polimeru winylowego zawieraja przewaznie od 20 do 60% suchego polimeru. Ilosc 55 dyspersji wodnej stanowi przewaznie od 75 do 95% wagowych mieszaniny dyspersji wodnej po¬ limeru winylowego (a) + monomeru akrylowego (b).Wybór skladnika (b) to znaczy monomeru akry- *° lowego jest zwiazany glównie z charakterystyka rozpuszczalnosci tego rodzaju monomerów w wo¬ dzie.Jako przyklady takich monomerów mozna, oprócz samego kwasu akrylowego wymienic pochodne 65 * amidowe tego kwasu zwlaszcza akryloamid, N-al- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 ffU5 117 913 C kiloakryloamidy w których rodnik alkilowy zawie¬ ra od 1 do 4 atomów wegla a w szczególnosci N-metyloakryloamid, N-etyloakryloamid i N-III- -rzed.butyloakryloamid. Mozna równiez stosowac hydroksymetyloakryloamid lub hydroksymetylome- takryloamid.Najkorzystniejsze jest stosowanie akryloamidu.Ilosc monomeru akrylowego (b) stanowi zazwyczaj od 5 do 25% wagowych mieszaniny dyspresji po¬ limeru (a) + monomeru (b). Trzecim glównym skladnikiem kompozycji wedlug wynalazku jest zwiazek lub zestaw zwiazków zdolnych do wywo¬ lania polimeryzacji jnonomeru akrylowego w sro¬ dowisku dyspersji polimeru winylowego.Na ogól stosuje sie rozpuszczalny w wodzie lub mieszajacy sie z nia zwiazek wytwarzajacy wolne rodniki. Dla przykladu mozna wymienic nadtleno¬ we zwiazki nieorganiczne takie jak nadsiarczan po¬ tasu lub amonu, nadtlenek wodoru lub nadtleno¬ we zwiazki organiczne takie jak nadtlenki acylo- we na przyklad nadtlenek acetylu, propionylu, fe- nyloacetylu, benzoilu, nadtlenki alkilowe jak xia przyklad nadtlenek III-rzed.butylu, alifatyczne lub aromatyczne wodoronadtlenki jak na przyklad wo- doronadtelenki III-rzed.butylu, benzylu i kumylu.Ilosc katalizatora (c) stanowi na ogól 0,1—5% wagi monomeru akrylowego (b).Wedlug korzystnego wariantu wynalazku do okreslonego powyzej katalizatora dodaje sie srod¬ ka redukujacego. Jako przyklady takich srodków mozna wymienic zwlaszcza pirosiarczyn sodu, ami¬ ny trzeciorzedowe takie jak dwumetyloaminopro- pionitryl, dwumetyloaminoacetonjtryl, trójetanoloa- mina, dwumetyloetanoloamina i czterometyloetyle- nodwuamina.Szczególnie interesujace wyniki otrzymano z za¬ stosowaniem zestawu nadsiarczanu amonu i trój- etanoloaminy.Jesli stosuje sie srodek redukujacy to ilosc jego jest przewaznie tego samego rzedu wielkosci co ilosc katalizatora (c). Kompozycje wedlug wyna¬ lazku moga zawierac i inne skladniki oprócz wyzej opisanych zwiazków a, b i c.Sposród tych srodków pomocniczych nalezy w pierwszym rzedzie wymienic monomery zdolne umozliwic usieciowanie polimeru utworzonego in situ z monomeru akrylowego, zwane ponizej mo¬ nomerami sieciujacymi. Tymi monomerami sieciu¬ jacymi sa zazwyczaj produkty zawierajace co naj¬ mniej dwa podwójne wiazania wegiel-wegiel mo¬ gace rozerwac sie w celu utworzenia z polime¬ rem akrylowym sieci trójwymiarowej.Zwiazkami tymi moga byc pochodne poliakrylo- we takie jak metyleno-bis-akryloamid, metyleno- -bis-metakryloamid, 1,2-dwuhydroksyetyleno-bis- -akryloamid,l,2-dwuhydroksyetyleno-bis-metakrylo- amid, n-hydroksymetylo-l,2-dwuhydroksyetyleno- -bis-akryloamid, bis-(l ,3-akryloamidometylo)-imida- zolidon-2, bis-(l,3-metakryloamidometylo)-imidazo- lidon-2.Mozna równiez uzyc zwiazków zawierajacych co najmniej dwa podwójne wiazania wegiel-wegiel ty¬ pu winylowego, allilowego lub maleinowego.Najkorzystniejsze sa sieciujace monomery roz¬ puszczalne lub dyspergowalne w wodzie. Ilosc mo¬ nomeru sieciujacego moze wynosic na ogól az do 5% wagi monomeru akrylowego.Sposród innych srodków pomocniczych mozna takze wymienic inhibitory zestalania, które maja 5 na celu regulowanie czasu zestalania sie kompo¬ zycji. Skutecznym srodkiem do tego celu jest ze- lazicyjanek potasu. W zaleznosci od zadanego cza¬ su zestalania sie ilosc inhibitora moze wynosic od 0,005 do 0,1% wagi monomeru akrylowego (b). 10 Mozna nastepnie stosowac srodki pomocnicze umozliwiajac^zmiane pH kompozycji. Przewaznie stosuje sie kompozycje o wartosci pH pomiedzy 5 i 9. W przypadku gdy obecnosc innych skladników nie pozwala uzyskac tejze strefy pH mozna wtedy 15 wprowadzic do kompozycji jeden lub kilka zwiaz¬ ków o charakterze kwasnym (kwas siarkowy, chlo¬ rowodorowy, fosforowy, octowy, szczawiowy, wi¬ nowy, cytrynowy) lub zasadowym (wodorotlenek sodu, wodorotlenek potasu). 20 Kompozycje wedlug wynalazku moga wreszcie zawierac substancje pomocnicze takie jak wypel¬ niacze i/lub pigmenty (na przyklad talk, tlenek ty¬ tanu, kaolin), emulgatory o charakterze jonowym lub niejonowym, plastyfikatory, srodki zageszczaja- 25 ce oraz srodki zapobiegajace zamarzaniu.Kompozycje wedlug wynalazku sa szczególnie interesujace dla umacniania górotworów górniczych poprzez wstrzykiwanie pod cisnieniem. Po zmie¬ szaniu zestawu skladników (to znaczy skladników 30 podstawowych oraz ewentualnie wyzej wymienio¬ nych srodków pomocniczych) mozna kompozycje wstrzykiwac bezposrednio pod cisnieniem rzedu kilku barów, a zatem nie ma potrzeby stosowania duzego cisnienia lub oddzielnego wstrzykiwania 35 skladników celem otrzymania mieszaniny tych ostatnich i przereagowania ich w srodowisku ma¬ terialu poddawanego umocnieniu.Niezaleznie od korzysci wywolanych duza latwo¬ scia wstrzykiwania kompozycji wedlug wynalazku 40 opisana obecnie technika jest interesujaca pod wie¬ loma wzgledami gdyz z jednej strony kompozycje sa nietoksyczne i niepalne a z drugiej strony wzmocnienie jest skuteczne.Rzeczywiscie stwierdza sie doskonala adhezje 45 substancji umacniajacej zarówno do skal (piasko¬ wiec, lupki) jak i do wegla a umocniony w ten sposób obszar wykazuje dobra odpornosc na ude- - rzenie. Naturalnie jest rzecza zrozumiala, ze cha- ciaz kompozycje wedlug wynalazku sa w szcze- 50 gólnosci przeznaczone do umacniania górotworów górniczych, to zastosowanie takich kompozycji w in¬ nych dziedzinach nie wykracza poza zakres wy¬ nalazku. Wynalazek objasnia ponizszy przyklad.Przyklad I. Do wykonania tej próby zasto- 5F sowano polimer winylowy o nastepujacych cechach charakterystycznych: 50% wagowo dyspresja wod¬ na suchego ekstratu z kopolimeru styrenu i akry¬ lanu n-butylu; temperatura zeszklenia 16° C; sred¬ nica czastek okolo 0,1 Mm pH dyspersji wynosi 60 okolo 5. a) Zestawienie kompozycji. Miesza sie nastepuja¬ ce substancje: 20 g wody, 15,7 g akryloamidu, 0,32 g metyleno-bis-akryloamidu, 64 g dyspersji polime¬ ru winylowego, 0,24 g trójetanoloaminy, 0,0032 g 65 zelazicyjanku potasu a nastepnie dodawaniem wo- /117 913 8 dorotlenku sodu w platkach doprowadza sie ptf do wartosci 8,3. Nastepnie do mieszaniny tej do¬ dajesia-0,5 g nadsiarczanu amonu. Poczatkowa lep¬ kosc tej kompozycji w temperaturze 25? C wynosi 12 cpo, tj. 12 mPa-s. Czas zestalania sie, to znaczy 5 czas po uplywie którego uzyskuje sie stan zelu wynosi 30 minut w temperaturze 20° C. b) Próba umocnienia wegla. Zadaniem tej próby jest wykazanie wlasciwosci kompozycji zarówno przy wstrzykiwaniu tejze do srodowiska materia- 10 lu umacnianego jak i w otrzymanffff umocnieniu. • Postepuje sie nastepujaco. Za pomoca przezroczy¬ stej folii poliestrowej sporzadza sie cylindryczna komore o srednicy 40 mm i dlugosci 1 metra.Komora taka umieszczona pionowo jest zaopa- 15 trzona w swojej dolnej czesci w zawory rozprezne przechodzace w przystawke wtryskowa.Drugi koniec komory jest zamkniety krazkiem stalowym. Do komory wprowadza sie na wysoko¬ sci 50 cm rozdrobniony wegiel (czastki o wymia- 20 rach mniejszych od 1 mm). Nastepnie do podsta¬ wy komory wstrzykuje sie kompozycje wzmacnia¬ jaca za pomoca pompy wyporowej, której nateze¬ nie przeplywu mozna regulowac w granicach od 0,6 do 3 1/godz. Dla danego natezenia przeplywu 25 mierzy sie cisnienie na pompie wyporowej, które pozwala na wykazanie w szczególnosci zmiany lepkosci kompozycji w trakcie wstrzykiwania. Po ' wstrzyknieciu zamyka sie przystawke wtryskowa i odlaczapompe. 30 Otrzymane cylindry przechowuje sie pionowo w ciagu 4 dni a potem tnie na próbki o wysoko¬ sci 8 cm, które poddaje sie próbie wytrzymalosci na sciskanie przy szybkosci zgniatania 0,5 cm/min.Wartosc te okresla sie jako R»e (compound). Spo- 35 rzadza sie równiez cylinder utworzony wylacznie z kompozycji wzmacniajacej (czysty zel) i w tych samych warunkach mierzy sie jego wytrzymalosc na sciskanie. Wartosc te. okresla sie jako Rc (czy¬ styzel). 40 «*¦-,. Rc (compound) Stosunkiem Rc (czysty zel) ¦okresla sie w ten sposób wspólczynnik #, który nazywa sie wspól¬ czynnikiem wzmocnienia. Widoczne jest, ze jesli wspólczynnik ten jest mniejszy od 1 to spójnosc 45 calego ukladu jest zla zas wspólczynnik a równy co najmniej' 1 wskazuje natomiast na dobra adhe^ zje wegla do kompozycji wzmacniajacej. Oprócz tego oznacza sie srednie wzgledne odksztalcenie przy zerwaniu zarówno na weglu umocnionym 50 (compound) jak i na czystym zelu. Otrzymana war¬ tosc odpowiada wartosci wydluzenia w maksymal¬ nym punkcie wytrzymalosci na zerwanie. c) Wyniki i ich interpretacja.Poczatkowa lepkosc kompozycji wynosi 12 cpo, tj. 5* 12 mPa. s. Wstrzykiwanie przeprowadza sie przy natezeniu przeplywu 3 1/godz., a cisnienie na pom¬ pie wtryskowej zmienia sie w ciagu 10 minut (czas konieczny do wstrzykniecia kompozycji do ko¬ lumny ze sproszkowanym weglem) z 0,8 do 3 ba- w rów, tj. 80 do 300 kPa, co wykazuje w szczególnosci, ze ptidczds fazy wstrzykiwania zmiana lepkosci kompozycji jest powolna. Wytrzymalosc na sciska¬ nie calego ukladu (Rc compound) wynosi 4 bary, tj. 400 kPa {wartosc srednia oznaczona na podsta¬ wie 6 próbek). Wytrzymalosc na sciskanie czystego zelu (Rc czysty zel) wynosi 0,9 bara, tj. 90 kPa.Rc compound ' ' Wspólczynnika . wynosi zatem 4,4 \ Rc czysty zel co oznacza doskonala adhezje pomiedzy sproszko¬ wanym weglem a kompozycja wzmacniajaca.Srednie odksztalcenie wzgledne przy zerwaniu, zmierzone na czystym zelu wynosi 50*Vo zas od¬ ksztalcenie to zmierzone na calym ukladzie wyno¬ si ll°/o. Wartosci te wykazuja dobra wytrzymalosc (odpornosc na uderzenie) umocnionych mas we¬ gla.Zastrzezenia patentowe 1. Kompozycja ciekla przeznaczona zwlaszcza do umacniania górotworów górniczych, zawierajaca monomer nienasycony typu etylenowego i katali¬ zator polimeryzacji tego monomeru, znamienna tym, ze zawiera: wodna dyspersje polimeru winy¬ lowego, jeden lub kiika rozpuszczalnych w wodzie monomerów akrylowych i katalizator polimeryza¬ cji skladajacy sie z mieszaniny zwiazku wyzwa¬ lajacego wolne rodniki oraz srodka redukujacego. 2. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera monomer sieciujacy. 3. Kompozycja wedlug zastrz. 2, znamienna tym, ze jako monomer sieciujacy zawiera zwiazek ma¬ jacy co najmniej dwa podwójne wiazania wegiel- -wegiel typu akrylowego, allilowego, winylowego- lub maleinowego. 4. Kompozycja wedlug zastrz. 1 lub 2, znamien¬ na tym, ze zawiera pomocniczy srodek opózniaja¬ cy zestalanie. 5. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze w dyspersji polimeru winylowego zawarte jest od 20 do 60*/o wagowych suchego polimeru. * 6. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze jako polimer winylowy zawiera kopolimer mo¬ nomeru winylowego o pierscieniem aromatycznym z monomerem akrylowym. 7. Kompozycja wedlug zastrz. 6, znamienna tym, ze jako polimer winylowy zawiera kopolimer sty¬ renu z akrylanem alkilowym. 8. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze jako monomer akrylowy zawiera akryloamid. 9. Kompozycja wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze zawiera w procentach wagowych 5—25°/o mo¬ nomeru akrylowego, 75 do 95 polimeru winylowego, oraz 0,1 do S^/o zwiazku wy¬ zwalajacego wolne rodniki w stosunku do mono¬ meru akrylowego 0,1 do 5% srodka redukujacego w stosunku do monomeru akrylowego 0,0 do 5*/t monomeru sieciujacego w stosunku do monomeru akrylowego 0,005 do 0,l*/o srodka opózniajacego ze¬ stalanie w stosunku do monomeru akrylowego.117 913 CH?— C— C — X- I II R 0 WZdR PL