Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do re¬ gulowanego zasilania, zwlaszcza ukladu odchyjLania odbiornika telewizyjnego, mogace równiez dostar¬ czac stale napiecie zasilajace do innych ukladów tego odibiorndka, dzieki przerywaniu sitalego napie¬ cia zasilajacego otrzymywanego zazwyczaj przez prostowanie i filtrowanie przemiennego napiecia sieci.Zmiane przetworniki przerywajace tego rodzaju zawieraja z reguly dolacizony do zacisków wyjscio¬ wych zródla zasalania pradu stalego (prostownik z filtrem), przerywacz elektroniczny, talki jak tran¬ zystor przelaczajacy pracujacy na przemian w sta¬ nie nasycenia i stanie blokowania oraz indukcyj- nosc zawierajaca uzwojenie pierwotne transiforma- tora, którego co najmniej jedino uzwojeinie wtórne dostarcza energie uzyskiwana wskutek przerywa¬ nia, a która nastepnie jest prostowana dla uzy¬ skania stalych napiec zasilajacych, pnzy czyim bie¬ gun masy jest izolowany oid sieci. W wiekszosci znanych urzadzen zasilajacych pracujacych z prze¬ rywaniem mozna zmieniac napiecia wyjsciowe, odidizdalywujace na przebiegi okresowe tan. na czas trwania stanu nasycenia (zamkniecia) przerywacza, na przyklad stanujac okresowo toanzyistorem prze¬ laczajacym przy poimocy przerztutinika moaiostabil- nego o okresie zmienianym w funkcji napiecia, któ¬ re dla stworzenia petli regulacji moze byc pobie¬ ranie z wyjscia pnositowinilka zasilanego z uzwoje- niia wtórnego transfotrirnatoira. 10 2 Urzadzenia zasilajace z przerywaniem lub sele¬ ktorami byly czesto stosowane w odlbiioirinilkach te¬ lewizyjnych w oeiiu eliminacji duzycii i ciezkich tranistaimatorów sieciowych, a takze w celu sitwo^ rzenia mozliwosci regulacji srtalego napiecia zasi¬ lajacego. Byly one czesto laczone ze sitojpniem wyjsciowym ukladu odchylania linii, który prze¬ kazuje im z czestotliwoscia linjii, sygnaly ijmpiulsawe mogace byc uzyte do zapoczatkowania przerywania.Rózne polaczenia ukladów odohyilania z teg(o ro¬ dzaju urzadzeniajmi zasilajacymi zositaly opisane we francuskich opasach patentowych rur 2040217, nr 2060495, nr 2167549, nr 2232147 lub nr 2260257. 1Regulacja jest w nich dokonywana przez zmiane 15 stosunku okresów czasu nasycenia i blokowania tranzystora przerywajacego lub selektora* który w niektórych przypadkach jest równiez uzytkowany jako eieimenit czynny stopnia wyjsciowego (konco¬ wego) ukladu odchylania linii lub stopnia steru¬ jacego tym stopniem wyjsciowym.Urzadzenia zasilajace z przerywaniem typu „pom¬ pujacego", w których tranzystor przerywajacy wy- ladowiuje sie przez jedno z uzwojen transformato¬ ra linii w okresie powrotu i w których regulacje dolkoinuje sie przez zmiane rezystancji wewnetrznej tego tranzystora lub polaczonego z niim szeregowo tranzystora „obciazenia" sa znane na pirzyklad z opisów patentowych francuskich nr 2014820 i nr 2025365. Uklad typu „pompujacego", w którym w 80 obwodzie kolektora tranzystora przerywajacego 20 25 123 320J 123 320 3 4 znajduje sie uzwojenie tnansforimaitoria linii i iw którym uklad odchylania jest galwanicznie izo¬ lowany od sieci, zostal opisany w artykule Pe- rutha i Sohirenka w niemieckiim miesieczniku „Sie¬ mens Baiuteille Report" tom 12 (1974) nr 4, stromy 96—98. W ukladach typu „pompujacegb", na tran¬ zystorze przerywajacym luib na polaczonym sze¬ regowo z niim tranzystorze obciazenia zostaje roz¬ proszona zmaczana moc.Klasyczne uklady odchylania linii ze zródlem zawiilamia napiecia stalego sa przedisitawiome rów¬ niez we fraarouskilch opisach paitentoiwych rur 1298067, no: 13(16732 i nr 11361201. Stosowane w tych ukladach piszerziutniki mooostabiine z czasem timyantiift iimaiaiflifiaui;^ w funkcji napiecia stalagi sfcT ]^iddi$t^W^(ne na przyklad we francu- skjini opisie patentowym nr 73116116.Wedlug wynalazku iindiukcyjnosc ukladu przery¬ wacza* zawiera ftiWwsiA dlawik, którego indukcyj- rmrtr -: iwifflwyi7iiB7gi iinifM'Hrii,T1'r^ cewek odchylaja- cyKah, wprowadzona do dowodu zasilajacego uzwo^ jeinia.Indiukcyjnosc dlawika jestt pizynajimniej równa potrójnej indukcyjnosci cewek odchylajacych.Tranzystor ukladu przerywacza jesit dolaczany haza do wyjscia ukladna regulacji zawierajacego gemeraitor o regulowanym opóznieniu, pnzy czyim wejscie ukladu regulacji jesit dolaczone do uzwo¬ jenia pomocniczego taarisifoirmatora dostarczajacego sygnal o ampfliltudzie szczytowej projpooricyobailinej do mapiejcia na zaciskach nastajacego konidensa- tora stopnia wyjsciowego, rozladowywanego przez uklad pnzeryiwacza i aimpliitudziie miejdzyszczyto^ wej proipoaicjoinaiinej do wysokiego napiecia do¬ starczanego przez drugie uzwojenie transforma¬ tora. liklad regulacji zawierajacy generator o regu¬ lowanym opóznieniu jest dolaczony do jednego z uzwojen transformatora i jest dlolaczony do kom- pairartora dla porównania napiecia z napieciem od¬ niesienia.Uklad regulacji zawiera muitiwibonator astajbil- ny, którego wyjscie jest dolaczone do baizy trans- fonmaitora przelaczajacego: poprzez stO|pien steru¬ jacy i uklad generatora o regulowarnym opóznie- ndiu, który zawiera stopien przesuwamia fazy do- lajcizoniy do wejscia do muitiwibratora astabtilnegD i stopien regulacyjny dolaczany do wejsc stopnia przesuwania faizy, przy czym do jednego z tych wejsc jest dolaczone równiez uzwojenie pomocni¬ cze transformatora.Wejscie ukladu regulacji jest dolaczone do wyj¬ scia zródla zasilania.Stopien przesuwania fazy zawiera generator o regulowanym opóznieniu zawierajacy kondensator i rezystor dla dostairczania napiecia piloksztalt- nego, kamparaltor zawierajacy tranzystor, który jest z jednej strony polaczony z rezystorem i z drugiej stromy z dioda Zenera, dolaczone do ibazy tranzystora mulitiwiibraiborai astabiilnegoi dla stero¬ wania tranzystorem przelaczajacym i stopien re¬ gulacyjny zawiera uklad prostownika zawierajacy diode i kondensator filtrujacy dla prostowania sy¬ gnalu z uzwojenia pomocnoczegoi, które jest dola¬ czone poprzez diode i kondensator filtrujacy do generatora zawierajacego diode Zenera i tramzy¬ stor npn.Mufltiwiibraitor astatoiUny jest sterowany jedynie przez wejscie tranzystora komparatora dolaczone do traozystora mudtiwiibratora astabilnego dla ste¬ powania tranzystorem.Tramzystor mulrtriwiibratora astaibilnego, którego stan jest komjplementairny wizgledem stanu tran¬ zystora przelaczajacego jest dolaczony baza po¬ przez diode do ukladu synchronizacji.W urzadzeniu zasilajacym z przerywaniem dla stopnia wyjsciowego ukladu odchylania linii, z którym wedlug wynalazku jest ono polaczone, nie stosuje sie regulacji przez zmiane rezystancji we¬ wnetrznej lub czasu trwania pracy w riasycenioi tranzystora przerywajacego (lub przez zmiane sto¬ sunków czasów przy stalej czestotliwosci), ale do¬ konuje sie regulacji przez zmiane kata fazowego miedzy sygnialami o tej samej czestotliwosci, do¬ starczanymi odpowiednio przez uklad przerywajacy o stalych sitosunkach czasów i przez stcjpien wyj¬ sciowy odchylania linii, z których kazdy jest po¬ laczony z jednym z uzwojen toaarafiormatora zwa¬ nego liniowym, a poprzez który to transformator jest dokonywane przekazywanie energii poomedzy ukladem przerywajacym a stopniem wyjsciowym odchylania, jak równiez przekazywanie elnergii do innych uzwojen wtórnych transformatora linii, ta¬ kich jak uzwojenie wysokiego napiecia.Pirzedlmiot wynalazku jest przedstaiwicny w przy¬ kladzie -wykonania na Tysunku, na którym fig. 1 przedstawia czesc schematu ideowego uanzadzenda do regulowanego zasilania z przerywaniem, pola¬ czonego ze stopniem wyjsciowym ukladu odchy¬ lania linii, wedlug wynafazku, fig. 2 i 3 — wy¬ kresy czasowe przebiegów napiec ifliub pradów w róznych punktach ukladu z fig. 1, fig. 4 — czesc schematu blokowego prostego rozwiazania (bez u- rzadzenia (rozruchowego) ukladu regulacji z fig. 1, fig. 5 — schemat blokowy korzystnego rozwiaza¬ nia ukladu z fig. 1, fig. 6 — schemat ideowy cale¬ go ukladu do regulowanego1 zasalania z fig. 5, filg. 7 — wykresy czasowe przebiegów napiec ilustrujace 'uzaleznienie czestotliwosci muflltiwatea- tora astabikiego od azestotldwosci generatora linii oraz fig. 8 — wykresy czasowe przebiegów na¬ piec, ilustrujace dzialanie regulacji przez zmiane przesuniecia fazowego.Na figurze 1, przedstawiono schematycznie urza¬ dzenie do regulowanego zasilania z przerywamiem dla stopnia wyjsciowego 30 odchylania linii we¬ dlug wynalazku, majace galiwaniczna izolacje od sieci pradu przermehinego, zasilajacej uklad prosto¬ wnika 5, którego napiecie wyjsciowe -podlega prze¬ rywaniu. Urzaidzenie do (regulowanego zasiflaniia za¬ wiera dwa zaciski 1 i 2 odpowiednio dolaczone do diwóch biegunów sieci zasalajacej pradu przemien¬ nego (22(0 V, 50 Hz), a zastilajace prostujaca diode 3 polaczona szeregowo z filtrujacym kondensato¬ rem 4 oi duzej pojemnosci, z którym tworzy ona uklad proBtownlika 5 czyli zródlo napiecia stale¬ go. Z wyjscia ukladu prostowndka 5, które stano¬ wia zaciski 6 17 elektrolitycznego kondensatora 4» stale napiecie zasilajace rzedu 300 V jest dostar¬ czane do ukladu przerywacza 10 lob selektora. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60123 320 6 Ukiad przerywacza 10 zawiera sterowany, djwiu- kiemiankowy przerywacz edektiranicziny, zlozony z tranzystora 11 przelaczajacego typu npn, pracu- jacegp w ukladzie wspólnego emitora i z pólprze¬ wodnikowej diody 12 dolaczonej równolegle do niegOr; dHa imiozliwienLa przewodzenia pradu w ob(u Manumkacih (uklad przeciwirównoibegly) oraz in- dukcyjmosc 16, na która skladaja sie dlawik 14 oraz polaczone z nim szeregowo uzwojenie 21 tflairisiforimatora '20 zwianego liniolwyim. Uzwojenie 21 liniowego¦; jbrainBiforirriaitoira 20, którego uzwoje¬ nie pierwotne jest. zwytkle polaczone równolegle z cewkalmi odchylania linii w ukladzie stopnia wyjsciowego' 30 odchylania linii, dla dostarczenia za posrednictwem uzwojen witónnych napiec zasi¬ lajacych, a szczególnie dla. lampy obrazowej, be¬ dzie w dalszej czesci opisu okreslane jako uzwo¬ jenie zasilajace, poniewaiz za jego to posiredni- atwem: .jesit dokonywane pnzekazywanie energii miedzy ukladem przerywacza 10 a stopniem wyj¬ sciowym 30. Przerywacz elektroniczny 15 jest wla¬ czony rówinoiLegtLe z kondensatorem 13 i szeregowo z indukcyjnoscia 16 (dlawik 14 jest polaczony sze7 regowo z uzwojeniem zasalajacym 21) miedzy za¬ ciski wyijscdowe 6 i 7 utkladiu prostowniilka 5. Kon¬ densator 13 o pojemnosci malej w stosunku do po¬ jemnosci fdiLtinujacego Ikondemsaitora 4 tworzy wiraz z indiukcyjnoscia 16 równolegly obwód rezonanso¬ wy, czynny z chwiUa otwarcia przerywacza ele¬ ktronicznego 15 przez zablokowanie przelaczaja¬ cego tranzystora 11 sygnalem przylozonym do bazy tego tranzystora.Kolektor przelaczajacego tranzystora 11 jest do¬ laczony do jednego z zacisków dndukcyjnosci 16, której drugi zacisk jest polaczony z dodartmiim za¬ czkiem wyjsciowym 6 ukladu prostowniika 5 do¬ starczajacego stale napiecie zasilajace VA. Emiter tranzystora 11 jest polaczony z ujemnym zaciskiem wyjsciowym 7 ukladu prostownika 5, dolaczonym do masy 8, zwanej pierwotna lub goraca, pola¬ czona z siecia zasilajaca pradu przemiennego, na¬ tomiast izolowana od masy 39 telewizora. Baza transformatora 11 jest tak sterowana sygnalami prostolka/tiirymi dostarczanymi przez dalej opisany uklad regulacji 40, ze tranzystor znajduje sie na- pnzemian w stanie nasycenia i stanie blokowania.Ulklad regniLacjii 40 jest na przyklad 'zasilany pmzez uzwojeniie pomocnicze 25 toarisforiinaitora 20, do¬ starczajace sygnaly, których wartosc miejdzyszczy- towa jest proporcjonalna do wartosci szczytowej impulsów powrotu linii. Ta wartosc szczytowa jest funkcja przekazywania energii z ukladu przery¬ wacza 10 do stopnia wyjsciowego 30 odchylania linii, dolaczonego do innego uzwojenia 22 trans- forimattora 20.Nallezy w tym miejscu zwrócic uwage na to, ze uklad przerywacza 10 przypomina, klasyczny tran¬ zystorowy stopien wyjsciowy odchylania ldmaii i tranzystor 11 jest tak wybierany, by mógl wy- tnzymywac znaczne napiecia kolektor—emiiter (rze¬ du 16<00 V), pnzy czyim dioda 12, w czasie otwarcia przerywacza elektronicznego 15 musi wytrzymy¬ wac takie same napiecia powrotu. Nalezy takze zwrócic uwage na to, ze indukcyjnoscia dlawika 14 moze byc czesciowo lub calkowicie indukcyj- nosc rotzpmoszeniia uzwojenia zasilajacego 21 trans¬ formatora 20.Dzialajacy w znany sposób stopien wyjsciowy 30 odchylania linii zawiera cewki odchylajace 31 do 5 ddchylania linii polaczone równolegle i dolaczone jednym z zacisków do pierwszego kondensatora 32, który je zasila w czasie wlasciwego odchylania.Szeregowe polaczenie cewek odchylajacych 31 z kondenisatorem 32 jest polaczone równolegle, z je- 10 dnej strony z drugim stterowanym piizerywaczem elektronicznym, zawierajacym drugi przelaczaja¬ cy trairuzysftlor 36 i druga prostujaca diode 35, któ¬ re sa polaczone równdeg(le dla przewodzenia w obu kiettiumkach — zamflandetym (przewodzacym) 15 podczas odchylania i otówartym {zablokowanym) podozas powrotu linii, a z drugiej strony, z dru- ktiim kondensatorem 34 nazywanym ,,powirotu", two^ nzacym pnzy otwarciu drugiego przerywacza elek¬ tronicznego równolegly obwód rezonansiowy z ira- 20 dulkcyjnoscia cewek odchylajacych 31. Wspólny punkt polaczeniia ikolektoria drugiego tranzystora 36 przelaczajacego typu npn, katody drugiej dio¬ dy 25 i kondensatorów 32 i 34 powrotu jest pola¬ czony z jednym z zacisków 220 uzwojenia 22 trams- 25 forrnaitora 20, która zwykle jest uzwojeniem ptier- wotnym.Drugi zacisk 221 uzwojenia 22 jest polaczony z jednym z zacisków trzeciego kondensatora 33 o znacznej pojemnosci, którego drugi zacisk jest 30 polaczony ze wspólnym punktom cewek odchyHa- jacych 31, kondensatora 34 powrotu, anody dru¬ giej diody 35 i emitorem drugiego tranzystora 36, a który jest jednoczesnie polaczony z masa 39 chassis odlbicirinaka telewiizyjinego, która bedac dzo- 35 lowana od sieci zasilajacej pradu przemiennego jeist nazywana masa ,,ziimna".Z zacisków trzeciego kondensaitoria 33 uzyskuje sie stale napiecie nasilajace ten stopien, którego wartosc okresla z jednej strony wartosc mtiiedzy- 40 szczytowa pradu odchylania o przebiegu pd3o- kisztaltnym, a z drugiej strony amopOdltude. impul¬ sów napieciowych powrotu linii, która po trans¬ formacji i wyprostowaniu dostarczaja bardzo wy¬ sokie napiecie polaryzacji anode lampy oibrazo- 45 wej (miepokazanej).Drugi przelaczajacy tranzystor 36 jest sterowany sygnalami prostokatnymi, dostarczanymi do za¬ cisków wejsciowych 37 i 38 stopnia wyjsciowego 30 odpowiednio polaczonych z baza i emiterem 50 tranzystora przez stopien sterujacy (niepokazany) w taki sposób, by byl on najprzerniiennie blokowa¬ ny podczas powrotu linii, a pracowal w stamfie nasycenia w drugiej czesci odchylania.W klasycznych ukLadach odchylania limM zró- 55 dlem zasilania napiecia stalego jest, ogólnie rzecz blicrac, albo beziposrednio zacisk 221 — uzwoje¬ nie 22, ailbo posrednio to uzwojenie dolaczone po¬ przez diode, która w czasie powrotu linii izoluje uzwojenie pierwotne transformatora linii od zró- 60 dla zasiania napieciem sitalym.W ukladzie z figury 1 przemienna energia ele¬ ktryczna przekazywana z ukladu przerywacza 10 poprzez uzwojenia 21 i 22 transformatora 20 la¬ duje kondensator 33 tak, by mógl on dostarczac 85 do stopnia wyjsciowego 30 regulowane napiecie123 320 7 8 zasilajace. W okresach odchylania linii, gdy drugi dwukierunkowy przerywacz elektroniczny stopnia wyjsciowego 30 jest zamkniety (przewodzi), zaci¬ ska uzwojenia 22 tramfoiiinatara 20 sa bezposre¬ dnio polaczone z zaciskami kondensatora 33, który w; ten sposób Otrzymuje energie z ukladu przery¬ wacza 10.Na figunze 1, transformator 20 zawiera miedzy in¬ nymi uzwojenie 23 wysokiego napiecia, którego zacisk 230 moze byc polaczony z masa 39 (liuib z zaciskiem 220 uzwojenia 22), a dnugi zacisk 231 jest polaczony z wejsciem ukladu prostownika wysokiego napiecia lub powielacza napiecia (nie¬ pokalanych) znanego typu onaiz uzwojenie pomo¬ cnicze 24, które moze byc uzyte do zasilania badz ukladu proslaoiwinika niskiego napiecia, badz ukla¬ du regulacji obciazenia!, badz zarzenia lampy obra¬ zowej (niepokazanych). Uzwojenia 23 i 24 bedace uzwojeniami wtórnymi otrzymuja energie zasad¬ niczo ze sitopnrJa wyjsciowego 30 uklidiu odchyla¬ nia lllinii poprzez uzwojenie 22 transformatora 20, innymi slowy przez impulsy powrotu linii, przy czyim sprzezenie miedzy uzwojeniami 22, 23 i 24 jelst tak silne, jak tylko jesit to mozliiwe. iDzialanie urzadzenia zaisilaijacegio< z fig. 1 zosta¬ nie wyjasnione nizej wraz z dzialaniem sterania wyjsciowego 30 ukladu odchylania linii, w nawia¬ zaniu do lig. 2 i 3, przedstawiajacych wykiresy czasowe przebiegów napiec i/lub pradów w po¬ szczególnych punktach ukladu z fig. 1.Na figurze 2a i 3a wykres przedstawia piio- ksztaltny przebieg pradu odchylania iai w funkcji czasu w cewkach Odchylajacych 31. Na fig. 2ib i 3b wylkres przedstawia przebieg napiecia V22o w funkcji czasu na zacisku 220 uzwojenia 22, któ¬ ry jest równiez przebiegiem napiecia na zaciskach drugiego przerywacza. Na fig. 2c i 3c wykres przedstawia przebieg napiecia V2i w funkcji cza¬ su na zaciskach uzwojenia zasilajacego 21, gdy indukcyjnosc rozproszenia tegK uzwojenia jest do pfominieciai, jest ono uzysikiwane przez przeksztal¬ cenie skladowej przemiennej napiecia V22o.-. Na figurze 2d i 3d wykres przedstawia prze¬ bieg napiecia Vi9 w funkcji czasu na zaciskach pierwszego przerywacza elektronicznego 15 ukladu przerywacza 10, tzn. pomiedzy punktem polacze¬ nia tego przerywacza z induikcyjnoscia 16 a ma¬ sa 8.Na figurze 2e i 3e wylkres przedstiawia linia prze¬ rywana prad itf w funkcji czasiu w indukcyjnosci 16 przy niesterowianym stopniu wyjisciowym 30, a linia ciagla prad 121 w funkcji czasu wynikajacy z nalozenia w uzwojeniu 21 na prad il6 pradu wizibudzonego przez uzwojenie 22 przy dzialajacym stopniu wyjsciowym 30. Odwrotnie, prad w uzwo¬ jeniu 22 taansfooimatora 20 wynika z nalozenia pradu wzibudzonego przez uzwojeniev 21 na prad spowodowany Ziamknieoiem drugiego przerywacza elektronicznego analogicznie do pradu £31 na wy¬ kresie z fig. 2a i 3a.Przebiegi z figury 2d, 3d, 2e, 3e sa odpowiednio przesuniete w fazie jedne wzgledem drugich o cwierc okresu linii TH/4 dla zilustrowianlia regu¬ lacji przez zmiane fazy wzglednej napiecia V2i i pradu i^ w uzwojeniu 21.Na figurze 2f i 3f wykres przedstawia wartosc chwilowa energii Ei przekazywanej z ukladu prze¬ rywacza 10 do stopnia wyjsciowego 30, równa ilo¬ czynowi pradu 121 i napiecia V2i w uzwojeniu 21, tzn. Ei=Y2l-iai, co dla dwóch róznych przesuniec fazy miedzy napieciem V21, a pradem i2i w uzwo¬ jeniu zasilajacym 21 odpowiada zerowemu prze- ikazywiamiu .energii na fig. 2 ii maksymalnemu prze¬ kazywaniu energii na fig. 3.Dzialanie stopnia wyjsciowego 30 odchylania li¬ nii przebiega w znany sposób od chwili nalado¬ wania kondensatora 33 i' kondensatora 32 do sta¬ lego napiecia -V»i w czasie kilku powodowanych samoczynnie cykli przerywan, w których ujemne polówki przerywanego napiecia sa prostowane p izez diode 35.W okresach odchylania tA, gdy przerywacz za¬ wierajacy diode 35 i tranzystor 36 jest zamkniety od mo-menitu ti do momentu t$, prad ia (patrz fig. la i 2a) zmienia sie prawie dokladnie liindowo po¬ miedzy swymi wartosciami szczytowym^ przecho¬ dzac przez zero w momencie t2, gdy prad ia prze¬ chodzi z diody 35 na tranzystor 36 wstepnie spo¬ laryzowany dla umozliwienia przewodzenia. Od- pojwiada to bliskiemu zeru napieciu V220 na zaci¬ skach tego przerywacza (patrz fig. Ib i 3lb).Okres powrotu linii t2 jest zapoczatkowany przez zablokowanie tranzyisitora 36 w momernaiie ta, a wówczas indukcyjnosc cewek odchylajacych 31 two¬ rzy wraz z kondensatorem 34 powrotu równolegly obwód rezonansowy powodujacy, ze napiecie "¥220 ma ksztalt dodatniej polówki sinusoidy, osiagajacej wartosc szczytowa w momencie U (lub t=0), a zwanej impulsem powrotu linii, natomiast prad iai ma ksztalt polówki kjosinosoidy zawartej miedzy wspomnianymi wartosciami, szczytowymi i prze¬ chodzacej przez zero w momencie t4 (lub t=0).Srednia wartosc napiecia V220 na zacisku 220 jest równa stalemu napieciu Y221 na zaciskach konden¬ satorów 33 i 32.Wartosci miejdizyszozytowe pradu ia (a wiec sze¬ rokosc wychylenia wiazki wybierajacej na ekra¬ nie) i napiecia V&i zaleza od wartosci stalego na¬ piecia V*i, które zasila stopien wyjsciowy 30 od¬ chylania linii i które w wiekszosci znanych po¬ przednio urzadzen zasilajacych z przerywaniem jest regulowane i stabilizowane przez zmiane cza¬ su trwania stanu nasycenia (zaleznosc okresowa) przerywajacego tranzystora 11 w zaleznosci ad am¬ plitudy impulsów powrotu linii uzyskiwanych z pomocniczego uzwójeniia ilranJsforrnaitora 20 od napiecia na zaciskach kiondensatora 33) i ewen¬ tualnie od wyprostowanego i 'Odfiltrowanego na¬ piecia sieci.Wedlug wynalazku, czas trwania stanu nasyce¬ nia tranzystora 11 i czas przewodzenia diody 12, a w konsekwencji stosunek tego czasu do czasiu stalego cyklu (okresu linii TH) lub do czasu trwa¬ nia stanu zablokowania jest staly i jest tak wy¬ brany, by szczytowa wartosc impulsu napiecia V19 przykladanego do (kolektora tranzystora 11 w okre¬ sie blokowania byla znacznie mniejsza od wartosci stalego napiecia kolektor—emiter w stanie zablo¬ kowanym, mogacej przy obecnym stanie techniki przekraczac 1500 V. W ten sposób, przy napieciu 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 609 123 320 10 wyprostowanymi wynoszacym 300 V mozna ogra¬ niczyc napiecie Vig ido okolo 900 V, wyibierajac stosunek czasu trwania stanu nasycenia do czasu trwania stanu zablokowania.W konsekwencji, uklad pnzerywacza 10, powi- 5 naen dzialac z czestotliwoscia liimii, z czasami prze¬ wodzenia i blokowania korzystnie równymi (pól- okresowi linii TH/2), a regulacja energii przeka- zyjwamej do stojpnia wyjsciowego 30 jest dokonywa¬ na przez zimiane faz impulsów powiroitu linii na- 10 piecia Y^ i pradu * ia w uzwojeniu 21 tramsifoir- maitora 20, tak jak to zostanie dalej jesizcize wyja¬ snione.Dzialanie ukladu przerywacza 10 (zasilanego sta¬ lym napieciem) jest w rzeczywistosci analogiczne 15 oV dzialania stopnia wyjsciowego 30, za wyjatkiem tego, co dotyczy wspólczynnika ksztaltu, okreslo¬ nego zasadniczo przez odpcwiednie wartosci in- dukcyjnasci 16 i pojemnosci kondensatora 13. War¬ tosci Lie i C13 sa tak dobierane, afby pólotares 20 drgan byl nieco krótszy od pólofcresu linii, tzn.Td=2jt1/L16 C^" ^2ti j/i(Li4+L2i) C^s poniewaz ogania ukladu rezonansowego Li6, C& 25 sa uzyskiwane w taki siposób z nadecia stalego, alby okres blokawainia przerywacza elektronicznego 15 byl dluzszy od pólofcresu T;p/2.Dzialanie ukladu przerywacza 10 zostanie na poczatku wyjasiniiione w nawiazaniu do wykresów 30 na fig. 2d i 2e, Gdy w momencie t=0 tranzystor zostaje wprowadzony w stan nasycenia pmzez do^ datnia polaryzacje zlacza baza—emiter, laczy on zacisk 19 z masa 8 w taki sposób, ze przez in- dukcyjnosc 16 plynie, poczynajac od dodatniego 3g zacisku 6 ukladu prostownika 5, prad ii6 (na wy¬ kresie z fig. 2e przebieg kreskowany) narastajacy liniowo1, Gdy tranzystor 11 otrzyma z ukladu regulacji 40 napiecie blokujace w momencie poprzedzajacym t6 czasu gromadzenia nosników mniejlszosciowycih, 45 przerywacz elektroniczny 15 otwiera sie, a prad zimagazynowany w indukcyjnosci 16, plynie przez kondensator 13 w sposób oscylacyjny, tzn. kosd- n-uisoidalny, zmniejszajac sie dio wartosci zerowej, podczas gdy napiecie Vi9 w punkcie 19 polaczenia 50 indlukcyjnosci 16 i kondensatora 13 wzrosnie sinu¬ soidalnie do wartosci' szczytowej. Nastepnie kon¬ densator 13 rozladowuje sie oscylacyjnie przez indiukcyjnosc 16 az do momentu, gdy w momencie t7 napiecie Vi9 osiagnie wartosc zerowa, odpowia- 55 dajaca w czasie wartosci rninitmalnej, tzn. maksy¬ malnie ujemnej pradu ii6, która w skald bezwzgle¬ dnej jesit nieco mniejsza od maksymalnej wartosci dodatniej iie w momencie t6. Róznica w wartosciach bezwizgflejdnych miedzy wartosciami szircyitowyimi 60 iw w momencie t6 oraz i16 w rnomencie t7 tluimaczy sie z jedinej strony stratami omowymi w ukladzie przerywania 10, a z drugiej strony przekazywaniem energii z tego obwcdu glównie do stopnia wyj¬ sciowego30, «5 Z chwila, gdy napdecde oscylacyjne V19 prze(kiro- ozy nieco w,artosc zerowa w kierunku wartosci ujemnych dioda 12 zaczyna przewodzic, laczac za¬ cisk 19 z masa i wzbudzajac w indukcyjnosci 16 prajd iie wzrastajacy liniowo od swojej maksymal¬ nej wartosci ujemnej ii6 do wartosci zerowej, przy której (tranzystor 11 wstepnie spolaryzowany dla stanu nasycenia przewodzi prad i umozliwia uzy¬ skanie w momencie t8 ponownie maksymalnej wartosci dodatniej równej wartosci z momentiu te.Nialezy zwrócic uwage, ze waiutosc srednia na¬ piecia V19 na zacisku 19 jest równa stalemu na¬ pieciu zasilajacemu miedzy zaciskami 6 i 7 kon¬ densatora 4 ukladu prostownika 5.Dla uzyskania odpowiedniego przekazywania energii z ukladu przerywacza 10 do stopnia wyj¬ sciowego 30 odchylanlia linii, korzy&tnyim jest takie dobranie indukcyjnoscii 16 polaczonej szeregowo z uzwojeniem 21, tzn. sumy indukcyjnosci rozpro¬ szenia tego uzwojenia i indukcyjnosci dlawika 14, by byla ona co najimniej trzykrotnie wiejksza od Lindukcyjnosci cewek odchylajacych 31, pomnozo¬ nej przez kwadrat wartosci przekladni transforma¬ tora pomiedzy uzwojeniami 22 i 21, tzn. Lie = = 3 'La • n22/n21 w talki sposób, by na zaciskach uzwojenia 21 uzyskiwac w czasie odfcihyHania i zamkniecia przerywacza elektronicznego 15 napiecia VM o amplitudzie zawartej miedzy 100 a 150 V, innymi slowy, równej jednej trzeciej do jednej drugójej napiecia zasilajacego na zaciskach 6 i 7 konden¬ satora 4.Poniewaz napiecie stale Ya. na zaciskach kon¬ densatora 33 jest funkcja indaikcyjnosci La cewek odchylajacych 31 i jest z tego powodu zawarfte po¬ miedzy 50 i w przyiblizeniu 140 V, to waorttasc prze¬ kladni nWm^ jest zawarta pomiedzy 1 i w przy¬ blizeniu 4 (korzysrtnie pomiedzy 2 a 3).Dolbór parametrów zostal podany jedynie tyfai- lem przykladu, poniewaz kryterium tego doboru jest wlasciwe rozdzielenie' ukladu przerywacza 10 od zasilanego przezen sitopnia wyjsciowego 30, tzn, ze takie rozdzielenie, aby prad i^ w uawojeniu 21 nie byl wizbuidzany w uzwojeniu 22 z amplitu¬ dami przekraczajacymi w przyblizeniu jedna trze¬ cia wartosci pradu i&, zeby nie zaklócac dzialania stopnia wyjsciowego 30 w czasie przewodzenia dio¬ dy 35. Ponadto^ impulsy napiecia Vi9 fig. 2d i 3d nie powinny sie pojajwiac na zaciskach uzwojenia 21 i nie powinny byc przenoszone na uzwojenia 22 przynajmniej w czasie otwarcia drugiego przery¬ wacza elektronicznego (okres powrotu linii), a na 'uzwojeniu 22 powinny pojawiac sie jedynie z am¬ plitudami na tyle slabymi, by nie zaklócac dziala¬ nia stopnia wyjsciowego1 30 prostownika zasalanego przez uizwojenie 23, zachowujac jednoczesnie mo¬ zliwosc przekazywania energii w stopniu wystar¬ czajacym do uzyskania napiecia zasilajacego o war¬ tosci wyregiulowanej do wartosci zadanej.Transformator 20 moze byc wiec zrealli,zowany w taki sposób, by uzyskiwac slabsze sprzezenia poimiedzy uzwojeniami 21 i 22, a wówczas induk- cyjnosc obwodu drgan sklada sie z indukcyjnosci LH dlawika 14 i z indiukcyjnoscti rozpraszania L*123 320 11 12 wiazanej z uzwojeniem 21. Jest wiec korzystnymi, alby stosowac ndzen (imagnetowód) ferrytowy o ksztalcie prostokatnym (w postaci rajmki), umie¬ szczac uzwojenia 22, 23 i 24 na jednymi boku tego ndzenia^ a uzwojenie 21 i ewentualnie uzwoijenlie 5 25 na drugimi boku, co jednoczesnie sprzyja do¬ brej izolacji miedzy masami 8 i 39. Wymiary szczeliny powietrznej w obwodzie magnetycznymi transtformatora 20 lub wymiany boczniika magne¬ tycznego okreslajacego indiukcyjnosc rozproszenia 10 La, jak równiez indukcyjmosc Li4 dlawika 14 sa dojbiname z uwizigdedinieniem mozliwosci realizacji # wyzej omówionego kiryteriiuim.Mozna wiec przyjac, ze z punktu widzenia prze¬ kazywania energii z ukladu przerywacza 10 do 15 stopnia wyjsciowego 3fr pnzez uzwojenie 21 prze¬ plywa pirad i2i zlozony z pradiu ii6 o przebiegu trój¬ katnymi i z pradu uzwojenia 22 wzbudzonego' i o ksztalcie piloksataltnytm, a nadecie V2i na zacis¬ kach uzwojenia, pokiaizaine na wykresach z fig. 2c 20 i 3c jest analogiczne do napiecia V22o na zaciskach przerywacza elektronicznego ale ma zerowa war¬ tosc srednia.Energia przekazywana przez transtfoinmator 20 jest wiec w pnzyibllizeniu równa iloczynowi napie- 25 cia V2i i pradiu ia porninozonemu przez kosinus kata przesuniecia fazowego, przy uwzglednieniu przebiegów podstawowych o czestotliwosci linii (15.625 Hz). Jest to równiez sluszne dla kazdej z haiimomczinych pradu ia i najpiecia V2i rozwinie- 30 tych w szereg Fourier^ Energia przekazana w kazdym okresie linii TH pnzez uklad przerywacza 10 do stopnia wyjsciowego 30 za potsirednicitwem transfoinmatora 20 moze byc wiec wyrazona wzorem: 35 EH = ,fHV21 o W pierwszym pnzyibllizeniu, prad i2i(t) w indu- kcyjmosci 16 jesit suma skladowej zimiennetj iA(t) 40 i skladowej stalej Ic i zakladajac, ze straty wla¬ sne w ukladzie przerywacza 10 sa do pominiecia, ze srednia wartosc napiecia Va jest równa zenu i ze skladowa stala Ic pradu iai nie bierze udzialu w przekazywaniu energii, to m|ozna napisac, ze 45 energia dostarczona przez zródlo pradu stalego w czasie tego okresu Es = Va-Ic*Th i energia prze¬ mienna dostarczana przez uklad przerywacza 10, EH = jHV21 p sa prawie równe, a wiec VA-Ic-Th = J H V21 o skad wynika, ze sredni prad staly •ic — 50 55 VA-THJ,HV21 o dostarczany ipnzez uklad prostownika 5 jest wy¬ nikiem wymiany energii pomiedzy uzwojeniem 21 i szczególnie uzwojeniem 22. Przekazana energia 60 przeimienna TH i w konsekwencji prad staly Ic ukladu prostownika 5 zmieniaja sie w funkcji ko- sinusa kata przesunieca falowego a, poimiedzy kazda z odpowiednich harmonicznych pradu ia Ot) i na¬ piecia V2i(t). Mozna wiec uzyskac regulacje, zmie- «5 niajac kat przesuniecia fazowego miedzy ia (t) w uzwojeniu 21 z napieciem Va{t) na zaciekach tego uzwojeniia, oddzialywujac na ladunek dostarczany w kazdyim cyklu do kondensiatotna 33, a to dla stabiliza¬ cji odchylania (wartosc miedzysizczytowa pradu isi).Pokazano to odpowiednio na wykresach fig. 2f i 3(f przedstawiajacych chwilowa moe Ei = Va"ia w funkcji czasu, odpowiadajaca dwóm katom prze¬ suniecia fazowego ,miedzy napieciem Va a pra¬ dem ia, wykazujac najimniejsze (zerowe) przeka¬ zywanie energii miedzy ulkladem przerywacza 10 a stopniem wyjsciowym 30, gdy zenu pradu i^ koiocydiuga z maksimami napiecia Va luib gdy odpowiednie maksima napiec V2i i Vi9 sa przesu¬ niete o pól okre&u Th/2 onaz wystepuje imaksyimal- ne pnzekazyfwanie energii, gdy malksliima napiecia V2i i pradu ia koimcyduja ze soba.Na wykresie z fig. 2f mjozna stwierdzic, ze gdy przesuniecie fazowe poimiedzy odpcwiedinimii (do- datmiimi) maksimami Va i ia jest w przyblizeniju równe jednej czwartej okresu linii (TH/4), to wó¬ wczas przekazywanie enengii jest równe zenu, po¬ niewaz powierzchnie ograniczone krzywa i osia odcietych znajdujace sie odpowiednio natd i pod ta osia (symetrii) sa sobie równe, w zwiazku z czym srednia wartosc energii dostarczonej jest równa zenu.Z kolei na wykresie z fig. 3tf, gdzie iloczyn Ei = Va«i2i odpowiada koincydencji poimiedzy ma¬ ksimami napiecia Va i pradu i^, mozna stwierdzic, ze po Odjeciu od powierzchni znaadujacych sie nad osia Oidcietych powierzchni odpowiadajacych za- knesfcowanyim trójkatom pod ta osia, po stronie dodatniej istnieja trzy strefy, których powierzchnia cidjpowiada przekazanej energii o wartosci sredniej 1_ T Eh~ THjHV21(t)-i2i!(t).dt o dodatniej, ilustrujac przekazanie energii do sto¬ pnia wyjsci/owego 30, co uwidacznia sie stalymi na¬ pieciem na zaciskach Ikondansiatora 33, który w czasie odchylania (zamkniecia drugiego przerywa¬ cza elektronicznego) stanowi jedynie obciazenie uzwojenia 22 (zacisk 220 jest polaczony z. masa 39).Wykazano wiec wyzej, ze zimdeniajac przesunie¬ cie fazowe poimiedzy odpowiednimi maksimianii na¬ piecia Va i pradiu i^ w zakresie od 0 do TH/4 mozna zmieniac wielkosc przekazywanej energii, a w konsekwencji napiecia V2a na zaciskach kon¬ densatora 33, który zasila stopien wyjsciowy 30.Gdy przesuniecie fazowe poimiedzy V2i(t) a ia(t) przekroczy jedna czwarta okresu trwania linii, na przyklad gdy ujemna wartcisc szczytowa napiecia V2i koincyduje z ujemna wartoscia szczytowa pra¬ du i2i, tzn. gdy przesuniecie fazowe jest równe polowie okresu linii (TH/12), to wartosc energii EH staje sie ujemna, co oznacza, ze wówczas to sto¬ pien wyjsciowy 30 zasila uklad przerywacza 10, a mówiac dokladniej, uklad prostownika 5 (kon¬ densator 4). Jest to w sposób trwaly imazttiilwe tyl¬ ko wówczias, gdy stopien wyjsciowy 30 a wiec kon¬ densator 33 jest zasalamy z uklademprostownika, co wykazuje odwracalnosc ukladu zasilajacego wedlug wymialiazfcu, odwrotnie niz ma to miejsce w klasy¬ cznych urzadzeniach zasilajacych z przerywaniem.Regulacja jest wiec dokonywana przez zmiane13 123 320 14 fazy otwierania przerywacza elektroriicznego 15 ukladu przerywacza 10 przez blokjowanie tranzy¬ stora 11 w stosunku do fazy otwierania drugiego przerywacza elektroniczne®^ sterowana generato¬ rem linii (niepckazanyim), którego czestotliwosc i faza sa z reguly przyporzadkowane impulsoim syn- chroiniiziacji linii zawartym w zlozonym sygnale wizyjnym. • Regulowane opóznienie fazy jest uzyskiwane, po¬ czynajac od impulsów powrotu linii istniejacych na jednym z uzwojen transdtormatora 20, takich jak uzwojenie 21 Lub talk jak to pokazano na fig. 1, takich jak uzwojenie pomocnicze 25. Impulsy te moga wyzwalac przerzufcnik mipnostabilLny w cza¬ sie trwania zmienianym w funkcji napiecia bledu dostarczanego pnzez komparator, którego jednio wejscie napiecie odipjowiadajace bajdz dodatniej am^pllifcudizie V2i propoircijoinalnej do napiecia (¥221) na zaciskach kondensatora 33 stopnia wyjsciowego 30, badz wartoscicim miedzyiszczytowyim impulsów powrotu linii, badz komibiinacji tych dwóch kryte¬ riów. Dnugie wejscie wzmacniacza róznicowego otrzyimuje stale napiecie odniesienia, ewenitualnie regulowane dla stworzenia moizliwosci regulacji napiecia Lfliub amplitudy pradu odchylania linii.Nalezy w tyim miejscu zwrócic uwage na to, ze uzwojenie 21 moze byc wlaczone miedzy zacisk 6 kondensatora 4 i dlawik 14 taik, ze impulsy powiro- tu linii moga sie pojawiac w miejscu polaczenia uzwojenia 21 z dlawika 14 z przeciwnymi polary- aacjami, do stwarza mozliwosc uzyskiwania dwóch róznych przesuniec fazowych pomiedzy napieciem Vjjj( Na figurze 4, przedstawiono czesc schematu blo;- kowego (ibez ukladu j^ozruchowego) prostego roz¬ wiazania ukladu regulacji 40, który steruje bloko¬ waniem tranzystora 11 ukladu przerywacza 10 z o(póznienieim reguiloiwanytm w stosunku do impulsów powrotu linii w funlkoji ujemnej wartosci szczyto¬ wej napiecia V26 dostarczanego przez uawojenie pomoicnicze 25 transformatora 20, pokazanego na fig. 7 i 8.Pierwsze wejscie 401 ukladu regulacji 40 z fig. 4 jest zasilane sygnalem V26 dostarczanym z jed¬ nego zacisku 250 uzwojenia pomoicniczego 25 i jest zasadniczo odwrotnoscia sygnalu Vai pokazanego na wylknesaioh fig. 2c i 3c, gdzie mozna w kazdym okresie linii wyróznic impuls powirotu linii o piola- ryzacji dodatniej i plaszczyzna ujemna, której am- pjliiituda jest proporcjonalna do napiecia stalego na zaciskach kondensatora 33. To pierwisze wejscie 401 zasila pjoprzez pierwsza diode 410 wejscie wy¬ zwalajace 411 pierwszegp przerziutniika monosta- bilnego 41 o regulowanym czasie impulsu, wytwa¬ rzajacego na swoim wyjsciu 413, w odpowiedni na czolo impulsu .powrotu, sygnal prostokatny, którego czas zmienia sie w funkcji napliecia stalego dlostar- czanego na wejscia sterujace 412.Stale napiecie sterujace czasem trwania impul¬ su jest otrzymywane pnzy pomocy ukladu prostow¬ nika 42 zasilanego równiez przez pierwsze wejscie 401 i zawierajacego druga diode 420 tak wlaczoma, ze przewodzi, ona jedynie w czasie, gdy sygnal V2»(it) jest sygnalem ujemnym, kondensator 421 polaczony szeregowo z dioda 420 magazynujaca szczytowe wartosci ujemne Y^tt), (potencgiometrycz- ny dzielnik rezystancyjny 422, 432 równolegly do kondensatora 421 oraz odwracacz polaryzacji 424 zasilany ze srodkowego punktu dzielnika rezysitan- 5 cyjnego 422, 423 i dtositarczajacy napiecie dodatnie o takim samym poiziiomie w odpowiedzi na ujemne napiecie wejsciowe, przy czym odpowiednie za¬ ciski kondensatora 421 i dzielnika rezysitancyjne- go 422, 423 niepolaczone z dioda 420 sa razem dola¬ czone do masy 8.Dodatnie napiecie dostarczane przez odwracacz polaryzacji 424 zasila pierwsze wejscie 431 kom¬ paratora 43, natomiast stabilizowane napiecie od¬ niesienia jest dostarczanie z ukladu 44 zasilanego poprzez drugie wejscie 402 ukladu regiulacji 40 oraz wyprostowane i odfiltrowane napiecie sieci Ys.Uklad 44 zawiera rezystancje 440 i diode Zenera 441 wlaczone szeregowo: miedzy wejscie 402 a ma¬ se 8 i przy pomocy dzielnika rezystancyjnego 442, ewentualnie regulowanego, dolaczonego równole¬ gle do diody Zenera 441, dostarcza napiecie odnlie- sienia na dnugie wejscie 432 komparatora 43. Wyj¬ scie 433 komparatora 43 dolaczone do wejscia ste¬ rujacego 412, pierwszego przerzutnika monostablil- nego 41 dostarcza do niego napiecie proporcjonalne do róznicy napiec przykladanych do jego wejsc 431 i 432, by powodowac opóznienie blokowania tran¬ zystora 11 w stosunku do tranzystora 36 (fig. 1) w celu stabilizacji stalego napiecia zasilajacego stopien wyjsciowy 30.Czola impulsów dostarczanych przez wyjscie 413 przerEiutnika monostabilnego 41 koincyduja scisle z czolami impulsów pcwratu linii, natomiast zbo¬ cza spadku wytwarzane z regulowanym opóznie¬ niem sa uzyte, ewenitualnie za posrednictwem sto¬ pnia odwracajacego' 450 do uruchamiania drugie¬ go przerzutnika monostabilnegio 45, którego wyj¬ scie steruje baza przerywajacego tranzystora 11 w celu jego zaiblcikcwania. Drugi przerzutnifc mono- stabiiny 45 dostarcza do tej bazy ujemne impulsy prostokatne o czestotliwosci linii, o stalym czasie trwania dluzszym od polowy okresu drgan obwodu rezonansowego zasilajacego kondensator 13 i indu- kcyjnosc 16, a wiec i od polowy okresu linii ( Th/2), a krótszym od trzech czwartych tego okre¬ su «3Th/4), tak by pozwolic tranzystorowi 11 na -przejecie pradu przeplywajacego pnzez inldukcyj- nosc 16 z chwila przerwania przeplywu pradu przez diode 12.Figura 5 jest schematem blclkcwym korzystnego rozwiazania ukladu ireguiacji 40 z fig. 1, steruja¬ cego tranzystorem 11 ukladu przerywacza 10.Na figurze 5, uklad regiulacji 40 zawiera jedno wejscie 401 dolaczone do jednego z zacisków uizwojenia pomocniczego 25 transformatora 20, a które zaisila równolegle pierwsze wejscie steruja¬ ce 461 stopnia 46 przesuwania fazy, wejscie stop¬ nia regulacyjnego 47 i ewentualnie wejscie ukladu symcih/roinizacji 49. Wyjscie stopnia regiulacyjnego 47 zasila dnugie wejscie sterujace 462 stopnia 46 przesuwania fazy, które to dwa stopnie 46 i 47 tworza razem generator o regulowanym opóznie¬ niu. Wyjscie stopnia 46 przesuwania fazy zasila pierwsze wejscie wyzwalajace 481 rnultiwibratora a istaibilriego 48, którego idru^gie wejscie synchroni- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60123 320 15 16 zacyjne 482 jest zasilane z wyjscia ukladu syn¬ chronizacji 49. Uklad synchronizacji 49, którego dzialanie zostanie pózniej opisane, jeisit niezbed¬ nym tylko wówczas, gdy czestotliwosc wlasna mul- tiwibratora astabilnego 48 jest wieksza od czesto¬ tliwosci . linii. W przeciwnym przypadku, miultiwi- brator aistabiliny 48 jest synchronizowany w spo¬ sób klasycziny przez impulsy wyzwalajace, przy¬ kladane do jego* wejscia wyzwalajacego 481. Wyj¬ scie multiwibratoira astabilnego 48 zasila wejscie stopnia sterujacego 50, którym jest wzmacniacz.Wyjecie stopnia sterujacego 50 dolaczone do wyj¬ scia 402 ailkladu regulacji 40 zasila baze przelacza¬ jacego tranzystora 11 ulkladu przerywacza 10.Uzwojenie pomocnicze 25 dostarcza na, wejscie 401 ulkladu regulacji 40 napiecie zawierajace impu¬ lsy powrotu linii o* polaryzacji ujemnej, na przy¬ klad podobne do przedstawionych na wykresach z fig. 2e i 3c. I/mpulsy powrotu linii przylozone na wejscie sterujace 461 stopnia 46 przesuwania fazy,l/ujb generatora o regulowanym opóznieniu po¬ woduja wyzwloleinie generatora dostarczajacego do¬ datnie napiecie pilolksztaltne przykladane na jed¬ no z wejsc koimparatora napiecia, którego drugie wejscie jest zasilane stalym napieciem odniesienia i który przerzuca swój sitain „wysoki" na stan „ni¬ ski", z chwila gdy wartosc napiecia pilolksztaltne- go przekroczy wartosc napiecia odniesienia. Sto¬ pien regulacyjny 47 równiez oifrzyimiuje impulsy ppwirotu linii, prostuje je i przekazuje na wejscie sterujace 462 stopnia 46 przesuwania fazy w po¬ staci pradu mogacego^ zmieniac nachylenie prze^ biegu piloksztaltnego w zaleznosci od amplitudy in^jpulsów powrotu linii, która z kolei jest funkcja napiecia stalego na zaciskach kondensatora 33 (fig. 1) /stopnia wyjsciowego) 30. Dla uzyskania regulacji tego napiecia,, przesuniecie fazy powinno zwtiejk- szac sie wiraz z wartoscia tego napiecia celem re- guiaiojiL energii przekazywanej miedzy ukladem prizerywaicza 10 i stopniem wyjsciowym 30.W konsekwencji nachylenie powinno< zmniejszac sie wraz ze zwiekszeniem amplitudy impulsów po¬ wrotu. Stopien 46 przesuwania fazy zasila wejscie wyzwalajace 481 muitifwibratora astabilnego 48, aiby go wyzwolic z opóznieniem, w stosiunfcu do czola impulsu powrotu, odpowiadajacego zadanemu przekazywaniu energii'. Korzystnie czestotliwosc multówibratora astabilnego 48 jest synchronizowa¬ na ze stopniem wyjsciowym 30 w dalej opisany spiosób, przy pomocy ukladu synchronizacji 49, któ¬ ry zasila jego wejscie synchinclnizacyjne 482. Wyj¬ scie mulitiwibratora astabilineigo 48 zasila wejscie stopnia sterujacego 50 tranzystora 11.DiLa umozliwienia rozruchu ulkladu przerywacza 10 przed uruchomieniem ulkladu odchylania, ldmii a w szczególnosci jego stopnia wyjsciowego 30, muflltiwilbrator astabilny 48 musi pracioWac w spo^ sób samoczynny a stojpien sterujacy 50 musi wzimacniac dostarczane przez multiwibrator syg¬ naly o ksztalcie prostokatnym.W tyim celiu do zacisków 1 i 2 sieci zasilajacej jest dolaczone automatyczne zródlo zasilania 51 pradu stalego, które dostarcza napiecia zasilajace Z chwila gdy uklad przerywacza 10 rozpoczyna swoja samoczynna prace, a uklad odchylania linii obejmujacy generator linii, stopien sterujacy 50 i stopien wyjsciowy 30 nie jest jeszcze zasilany, to prad przerywania iie przeplywajac pnzez uzwo- 5 jenie 21 zostaje wzbudzony w uzwojieniu 22, wypro¬ stowany przez druga diode 35 i laduje dodatnio kondensator 33, który nastepnie zasila równiez po¬ zostale stopnie ukladu odchylania napieciem sta¬ lym, powodujac ich uruchomienie. Rozruch i póz- io niejsza regulacja zostana pózniej bardziej szcze¬ gólowo omówione.Figura 6 jest schematem* ideowym korzystnego rozwiazania ukladu regulacji 40, którego schemat blokowy byl pokazany na fig. 5. Na fig. 6 zródla is zasilania 51 ukladu regulacji 40 zawiera uklald prostownika bedacy jednopolówlkowym podwaja- czam napliecia z dwiema diodami) 521 i 522 pola¬ czonymi szeregowo. Anoda pierwszej diody 521 jest polaczona z drugim zaciskiem 2 zasilania sie- 2o cioweigfo, polaczonym z masa 8, a jej katoda z ano¬ da drugiej iduody 522, której katoda jest polaczona z dodatnia koncówka elektrolitycznego kondensa¬ tora filtrujacego 523. Koncówka ujemna pierwszego kondensatora filtrujacego 523 jest pblacztoma z 25 anolda pierwszej diody 521, a wiec tym samym z masa 8. Miejsce polaczenia katody pierwszej dio^ dy 521 z anoda drtigiej diody 522 jest dolaczone do pierwszego zacisku 1 zasilania slieciolwego poprzez kondensator sprzegajacy 520, który przekazuje do so ulkladu prostownika napiecie sieci, a którego po¬ jemnosc jest dobrana w zaleznosci od zadanego napiecia stalego {spadek napiecia na zaciskach tej pojemnosci 520 rzedu kilku milkrotfaradów umosii1 wia uzyskanie napiecia wyprostowanego i odfil- 35 troWanego rzejdu 15 V). Koncówka dodatnia pierw¬ szego kondensatora filtrujacego 523 jest polaczo¬ na z koncówka dodatnia drugiego kondensatora filtrujacego 524 poprzez rezystor 525, a koncówka ujemna drugiego kondensatora filtrujacego 524 40 poprzez rezystor 525, a koncówka ujemna drugie¬ go kondensatora filtrujacego 524 dostarcza pierw¬ sze wyprostowane i odfiltrowane napiecie Vf z jednej strony do pierwszego dodatniego zacisku zasilajacego 404 polacizclnego z zaciskiem wyjscio- *5 wym 510 zródla zasilania 51 pradu stalego, a z drugiej strony do zespolu stabilizacyjinego 53 za- wlierajacegOi rezystor 531 polaczony szeregowo z dioda Zenera 530, której anoda jest polaczona z masa 8. Polaczenie rezystora 531 z katoda diody 50 Zenera 530 jest dolaczone do drugiego wyjscia 511 zródla zasilania 51 pradu stalego, które dostarcza drugie napiecie regulowane VR na drugie wejscie zasilajace 403 ulkladu regulacji 40.Pierwsze wejscie zasilajace 4C4 dostarczajace 55 pierwsze napiecie W (15 V), wieksze od drugiego napiecia regulowanego VR (5 V), zasila wylacz¬ nie stopien sterujacy 50 tranzystora 11. Stopien Sterujacy 50 zawiera stopien 500 przesuwania fazy polaczony kaskadowo ze stopniem wyjsciowym aze- 60 sto stosowanym w scalonych ukladach cyfrowych typu TTL. Stopien 500 przesuwania fazy zawiera pierwszy tranzystor npn 501, którego kolektor jest polaczony poprzez rezystor z pierwszym wejsciem zasilajacym 404, a emiter polaczony jest poprzez 65 rezystor 503 iz masa 8 za posrednictwem trzeciego17 123 320 18 nacisku zasilajacego' 405 ulkladu regulacji 40. Baza tranzystora 501 jest dolaczona do wyjscia multi- wiforatora astabilnego 48 za posrednictwem diody 504 a do drugiego wejscia zasilajacego 403 za po¬ srednictwem rezystora^ 505. Stopien wyjsciowy" zawiera drugi i trzeci tranzystor npn 551 i 552' Kolektor drugiego tranzystora 551 jest polaczony pojprzez rezystor 553 z pierwszym wej¬ sciem zasilajacym 404, a jego baza jesit polaczona z kolektorem pierwszego tranzystora 501. Emiter drugiego' tranzystora 551 jest polaczony z anoda diody 554, której katoda jest polaczona z kolekto- neim 'trzeciego tranzystora 552. Baza trzeciego tran¬ zystora 552 jest polaczona z emiterem pierwszego tranzystora 501, a jego emiter z masa 8 poprzez trzeci zacisk zasilajacy 405. Polaczenie katody dio¬ dy 554 z kolektorem trzeciego tranzystora 552 jest dolaczone do katody diody Zenera 555 i do do¬ datniej koncówki kondensatora elekitrolditycznego 556, polaczonych równolegle dla utworzenia „ba¬ terii" ulatwiajacej blokowanie tranzystora 11. Dru¬ gi zadisk - równoleglego polaczenia diody Zenera 555 i kondensatora elektrolitycznego 556 jest do¬ laczony za posrednictwem indulkcyjnoscii 557 ((dla¬ wik) do wyjscia 402 ulkladu regulacji 40, który zasila baze tranzystora 11.Stopien sterujacy 50 jest sterowany symetrycz¬ nym niiullti^ijbrateeni astabilnym 48, zawieraja¬ cym dwa tranzystory npn 480, 483 pracujace w ukladzie wspólnego emitera tan. dolaczone emite¬ rami do masy 8 za posrednictwem trzeciego za- cisiku zasilajacego 405. Kolektory obu tranzystorów 480, 483 sa za posirednictwem odpowiednich rezy¬ storów" 484 i 485 dolaczone do drugiego wejscia zasilajacego 403 oitrzymiujacego napiejcie stabilizo¬ wane VR. Bazy obydwu tranzystorów 480 i 483 za posrednictwem odpowiednich rezystorów pola¬ ryzujacych 486 i 487 sa dolaczone równiez do dru¬ giego wejscia zasilajacego 403.Ponadto, baza pierwszego tranzystora 480 jest poprzez pierwszy kondensator 488 sprzegnieta z kolekitorelm drugiegoi tranzystora 483, którego baza jest poprzez drugi kondensator 489 sprzegnieta z kolektorem pierwszego tranzystora 480. Wartosci odpowiednich rezystorów polaryzujacych 486 i 487 oraz kondensatorów 488 i 489 dbyldwiu stopni pra¬ cujacych w ukladzie wspólnegio emitera, okreslaja wraz z wartoscia stabilizowanego napiecia zasi¬ lajacego VR, czasy trwania pólolkresów relaksacji multiiwitoatora 48, których suma (60 \ws) jest ko¬ rzystnie talk dobrana, aby byc mniejsza od okresu linii (64 |jis).Pirzy braku impulsów powirotu linii, które do¬ chodza ze stopnia wyjsciowego 30 odchylania li¬ nii za posrednictwem uzwojenia pomocniczego 25, nuudtiiwi/brator 48 nie jest zasilamy ani na jego wej¬ sciu wyzwalajacym polaczonym z katoda pierwszej diody 4802, (której anoda jest polaczona z baza dnugiego tranzystora 483, ani na jego wejsciu synchronizacyjnym 482 polaczonym z katoda dru¬ giej diody 4803, której anoda jest polaozona z ba¬ za pierwszego tranzystora 480.Multiwibrator 48 bejdzde wiec dzialac samoczyn¬ nie z chwila dostairczenia napiecia do sieciowych zacisków zasilajacych 1 i 2, które zasilaja z jed¬ nej strony uklad prostownika 5, a z drugiej strony samodzielne zródlo zasalania 51. Tto ostatnie do¬ starcza do* muitifwiibratoira 48 stabilizowane na¬ piejcie izaiailajace Vr, a do stopnia sterujacego 50, 5 wyproistofwane i odfiltrowane napiecie Yr. Multi- wiJbratoir 48, z chwila rozpoczecia pracy, dostar¬ cza na swoje wyjscie, którym jest kolektor dru¬ giego tnanzystora 483, sygnaly, prostokatne o dwóch poziomach (VR i VCEsat), z których nizszy, poprzez diode sprzegajaca 504 powoduje blokowanie pierw¬ sizego tranzystora 501 stopnia sterujacego 50. Po zablokowaniu pierwszego tranzystora 501, baza drugiego tranzyistora 551 stopnia sterujacego 50 jest polaczona za posrednictwem rezystora z pier¬ wszym wejsciem zasilajacym 404 ulkladu regulacji 40 w sposób powodujacy nasycenie tego tranzy¬ stora. Pirad emitera drugiego tranzystora 551 prze¬ chodzi wówczas poprzez diode 554, diode Zenera 555 i indiukcyjnosc 557 (ograniczajaca sizyfokosc na¬ rastania pradu di/idt) do zacisku 19 laczacego baze tranzystora 11 z masa 8 i do tej bazy, aby umo¬ zliwic nasycenie' tranzyistoira 11, przy czym trze¬ ci tranzystor 552 jest wówczas zablokowany przez zablokowanie pierwsizego tranzystora 501. Spiadek napiecia na zaciskach diody Zenera 555 umoziliiwia zmniejszenie napiecia dodatniej polairyizacji;. bazy i naladowanie kondensatora 556 do napiecia Ze- neria Vz w okresach przewodzenia,.Z chwila przejscia drugiego tranzystora 483 mul- • tiwiibratora 48 ze stanu nasycenia w stan zablo¬ kowania, napiecie jego kolektora staje sie równe napieciu stabilizowanemu VR, a dioda 504 zostaje zablokowana. Baza pierwsizego tranzysitara 501 stopnia sterujacego 50 zostaje wówczas polaczona z driugim wejsciem zasilajacym 403 (+VR) przez rezystor 505, co powoduje nasycenie tego tranzy¬ stora.Wówczas prad emitera pierwszego tranzystora 501 zasila baze trzeciego tranzystora 552, który równiez ulega nasyceniu, podczas gdy drugi tran¬ zystor 551, którego baza znajduje sie na potencja¬ le (VCEsat55i + (Vbe552 zasadniczo równym potencja¬ lowi jego emitera waniu. Nasycenie trzeciego tranzyistora 552 na po¬ czatku spnowadza baze tranzystora 11 do napiecia ujemnego w stosunku ido mapieciia jego emaltera,, VBEii=^^V2+VcEsat552, w sposób polwódiujacy jego gwaltowne zablokowanie przez szybka ucieczke z bazy nosników mniejszosciowych, które to napie¬ cie VBeii dazy nastepnie asymptotycznie do zera wskutek tego, ze kondensator 556 rozladowuje sie poprzez rezystor i przewodzacy trzeci tranzystor 552.Tranzystor 11 pozostaje zablokowany przez cala polowe okresu drgan obwodu rezonansowego Li6 i Ci3 i przejmuje prad diody 12 dopiero wówczas, @dy jego' baza zostanie spolaryzowana dodatnio przez zmiane stanu multiwilbratora 48 do stanu, w którym drugi tranzystor 483 ponownie przej¬ dzie w stan nasycenia tak, by zablokowac pierw¬ szy tranzystor 501 i wprowadzic w stan nasycenia drugi tranzystor 551 stopnia sterujacego 50* Naprzemienne . blokowanie i praewodzenie dwu¬ kierunkowe przerywacza elektronicznego 15 powo¬ duje pojawienie sie na zacisku 19 powtarzajacych 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60123 320 19 20 sie pólsinusoid napiecia, przedstawionych na wy¬ kresie z fig. 2fd i 3d, a których czesc pojawia sie równiez na zaciskach uzwojenia 21 transformatora 20, skad sa ane przenoszone z inwersja fazy (bie¬ gunowosci) i bez skladowej stalej do uzwojenia 22 stotpnia wyjsciowego 30. Ujemne polówki na¬ piecia na zacisku 220 uzwojenia sa prostowane przez równolegla diode 35, której prad laduje kon¬ densator 33 az do momentu, gdy napijecie na za¬ cisku 221, które zasila calosc ukladu odchylania linii, -bedzie wystarczajace do tego, aby genera¬ tor linii (niepofcazainy) rozpoczal samoczynnie o- scylowac, tak zeby poprzez stopien sterujacy (inie- pokazany) sterowac tranzystorem 36 stoipnia. wyj¬ sciowego 30. Stopien wyjsciowy 30 zaczyna wów¬ czas dostarczac na zaciski uzwojenia 22 transfor¬ matora 20 impulsy powrotu linii Y^o pokazane na wykresach z fig. 2fo i 3b.Impulsy te sa przekazywane na luzwojjenie po- mocniicze 25 bez sklatdoweó stalej i z inwersja fazy (ujemna), tak aby odpowiadac ksztaltem prze- biegowdi wykresów z fig. 2c i 3c, co umozliwia na poczatku zsynchronizowac multiwiibrator 48 z cze¬ stotliwoscia generatora Mnii przy pomocy orygi¬ nalnego przyporzadkowania, które zostanie poni¬ zej opasane, a nastepnie regiulowac napiecie przez zmiane opóznienia pomiedzy czolami impulsów powrotu linii a momentem zablokowania tranzy¬ stora 11 w przerywaczu elektronicznym 15.Jezeli multawiibrator 48 i generator Ijmdi dziala¬ ja w sposób autonomiczny i z róznymi czestotli¬ wosciami, to jest to przyczyna powstawania du¬ dnien, poniewaz przypadkowe róznice faz miedzy imprudsami powrotu linii napiecia V«j lub Y^ a napieciem Yi9 powoduj a* ze energia dostarczana (luib polbierana) przez uklad' przerywacza 10 do (lufo z) stopnia wyjsciowego 30 zmienia sie z okre¬ su na okres. Daje sie to zacibserwolwac jako bar¬ dziej lub mniej saline wahanie amplitudy impulsów powrotu linii napiecia V«o, które wydaja sie byc modulowane amplitudowo przez sygnal sinusoi¬ dalny o czestotliwosci równej róznicy czestotliwo¬ sci) mrulitiwibratora 48 i generatoira linii.Jezeli mulitdwiibrator astabilny 48 ma byc syn- cnronozoWany w sposób klasyczny, jedynie przy pomocy okresowych impulsów sterujacych pobie¬ ranych z impulsów powrotu linii poprzez uklad o regulowanym opóznieniu, wówczas wystarczy, by czestotliwosc wlasna multiwi/bratora byla niz¬ sza od czestotliwosci generatora linii. Pirzy roz¬ ruchu otrzymuje sie wówczas na kolektorze za¬ blokowanego tranzystoira 11 wyzsze napiecie Vi9 szczytowe (przepiecie) ze wzgledu na to, ze we Wzorze Yi^iiMT tB=VAm« T48a, gldzie V19max jest war¬ toscia szczytowa napiecia kolektora (na zacisku 19), tB jest czasem blokowania przerywacza elektroni¬ cznego 15, VAm»x jest maksymalnym napieciem zasilania, dostairczanyim przez uklad prostownika 5 a T4»a jest okresem drgan wlasnych mulitówibra¬ tora 48. T4»a jest wieksze od TH.Jezeli zaakceptuje sie to przepiecie Vi9miix ogra¬ niczajac je przez dobór czasu pracy w nasyceniu ts, tak by byl on tylko nieco wiekszy od czasu blokowania tB, który zawsze jest równy polowie okresu drgan Lie i Ci3 to w6wczas nie zachodzi potrzeba wstepnego poddawania multiwiforatora 48 regulacji a uklad synchronizacji 49 mozna pomi¬ nac.Jezeli natomiast pragnie sie podczas roztruchu u- 5 niknac przekraczania przepiecia Vi9m«x to wówczas okres drgan swobodnych T4»a multiwilbratora 48 dobiera sie jako krótszy od okresu linii TH (64 jis) i synchronizuje sie multiwiibrator, oddzialywiujac jedynie na czas zablokowania pierwszego; tranzy¬ stora 480 multawifa^ 48, przedluzajac ten czas.W tym samym okresie, drugi tranzystor 483 muliti- wiibratora 48 i drugi traaizyistbar 551 stopnia steru¬ jacego 50 sa w stanie nasycenia, a pierwszy tran¬ zystor 501 i trzeci tranzystor 552 stopnia steruja¬ cego 50 sa zablokowane, przez co baza tranzysto¬ ra 11 jest spolaryzowana dla umozMwSflinia prze¬ wodzenia.Powyzsze przedluzenie jest uzyskiwane przy po- mojcy ukladu synchronizacji 49 zawierajacego dio¬ de 490, której 'katoda jest dolaczana do wejscia 401 ukladu {regulacji 40 otrzymujacego impulsy po^ wrotu linii z uzwojenia pomocniczego 25 z pola¬ ryzacja ujemna i bez skladowej stalej. Anoda dio¬ dy 490 jest polaczona z anoda diody Zenera 491, której katoda jest dolaczona do jednego z zacisków pierwszego rezystora 492. Drugi zacisk tego pierw¬ szego rezystora 492 jest dolaczony z jednej strony do wejscia synchronizacyjnego 482 mulitiwibiratora 48 za posrednictwem drugiego rezystora 493, a z drugiej strony do kolektora drugiego tranzystora 483 rnuOftiwiibratora 48 za posrednictwem trzeciego rezystora 494, tak ajby impulsy powrotni limiii, uje¬ mne i ograniczone przez diode Zenera 491, nie mogly oddizialywac na baze pierwszego tranzy¬ stora 480, gdy ten znajduje sie w stanie nasyce¬ nia i powodowac jego przedwczesne blokowanie.Pnzebieg podporzadkowania czestotliwosci multi- wibratora 48 impulsom powrotu linii jest przedsta¬ wiony na wykresach na fig. 7. Na fig. 7a wykres przedstawia przebieg czasowy na naciskach uzwo¬ jenia pomocniczego 25 transformatora 20, gdzie impulsy powrotu linii pojawiaja sie w postaci uje¬ mnych polówek siiniusoijd o amplitudzie V» i z cze- stortfliwoscia linii (15.625 Hz). Wykres 7b przedsta¬ wia przebieg czasowy napiecia VBe na bazie pier¬ wszego tranzystora 480.Zawiera on pierwiszy przedzial czasowy tsx, w iktórym przerywacz elektroniczny 15 przewodzi a tranzystor 480 jest zablokowany, a który to czas zalezy od wartosci elementów dolaczonych do tej bazy, a szczególnie od rezystora 486 i kondensato¬ ra 488 oraz od napiecia zasilajacego VR ten rezy¬ stor 484 i drugi sialy przedzial czasowy tB, kiedy przerywacz elektroniczny 15 jest zablokowany, a tranzystor 480 znajduje sie w stanie nasycenia.Suma przedzialów czasowych tSA i tB jest równa okresowi wlasnemu TA mulitiwilbrattora 48 (na przyklad rzedu 58 fis).Na figurze 7, pierwsze feizy okresy swobodnego dzialania multiwibratolra 48 nie sa modyfikowane, poniewaz albo impuls powrotu linii pojawia sie poza okresem blokowania tSA tranzystora 480, albo jego amplituda, wyrównana przez diode Zenera 491 i obnizona przez rezystancyjny dzielnik na¬ piecia z rezysitoiramii 492 i 494, tj. {¥# — VZ49i). 19 20 25 30 35 40 45 50 55 60123 320 21 22 nych,, mnfeDsza od chwilowej wantosci napiecia ba- zaHeanitar VBe. Od miolmentu, w którym potencjal katody-diody 4803 staje sie bardziej ujemny od po¬ tencjalu anody diody ;poiaczoinej z baza tranzysto¬ ra 480, dioda zaczyna przewodzic prad, który roz- ladcwiuje kondensator 488 poprzez rezystor 493 po¬ laczony szeregowo z polaczonymi rezystorami 492 i 494. Pirad ten musi byc odjejty od pradu ladu¬ jacego kondensator w czasie, gdy amplituda impul¬ su powroltu linii przewyzsza napiecie VBe. Eiakteim tego jesit przesainiejcie w czasie odcinka krzywej ladowania kondensatora i przedluzanie w ten spo¬ sób czasu zablokowania tSA tranzystora 480 o czas ts, (który bedzie wzrastal talk dlugo, az przedluzo - ny okres mMiwiibratora 48 stanie sie równym olkre- spiwi trwania Jinii TH. Przedluzenie czasu przewo¬ dzenia przerywacza dektromcznego 15,, wywoluje zwiekszenie energii magazymowanej w indukcyj- nosci 16, a w konsekwencji zwiekszenie napiecia kcmdeinsatora i amplitudy impullsów powrotu linii.Czestotliwosciowe przypoffizajo^wywanie miulti- wibratora 48 prowadzi nieuichrormie do zgodnosci ojkresóiw drgan, poniewaz niezgodnosc powoduje taikie wanania szczytowej wartosci impulsów po¬ wrotu linio* które w przeciwny sposób wplywaja na czas blokowania tSA + ts tranzystora 480.Po ustaleniu czestotliwosci multiwtiibratora asta- bilnego 48 mozna przystapic ido regulacji przez zmiane przesuniecia fazowego miedzy momentami zablokowania odpowiednio tranzystora 36 i tran¬ zystora 11, przy pomocy stopnia 46 przesuwania fazy i stopnia regulacyjnego 47 ukladu regulacji 40, które razem tworza generator o regulowanym opóznieniu.Stopien 46 przesuwania fazy zawiera generator najpiejcia pilokEzitaltmego, zawierajacy pierwszy kon¬ densator 460, którego jeden zacisk jest polaczony z masa 8, a drugi zacisk jest polaczony z jednym z biegunów ptierwszego rezystora 403, którego dru¬ gi Ikoniec jesit dolaczony do drugiego wejscia za¬ silajacego 403 otrzymujacego napiecie stabilizowa¬ ne oraz przerywacz, którego zadaniem jest okre¬ sowe zwieranie pierwszego kondensatora 460.Przerywacz ten zawiera pierwszy przelaczajacy tranzystor npn 464, którego kolektor jest dolaczony do punktu polaczenia pierwszego kondensatora 460 z pierwszym rezystorem 463, emiter jest pola¬ czony z masa 8, a baza jest polaczona z drugimi wejsciem zasilajacym 403 poprzez drugi rezystor 465, a poprzez trzeci rezystor 466 z anoda diody 467, której katoda jest polaczona z wejsciem steru¬ jacym 461 stopnia 46 przesuwania fazy, które otrzymuje ujemne jimpuUsy powrotu linii z wejscia 401 ukladu regulacji 40. Baza pierwszego tranzy¬ stora 464 jest ponadto dolaczona do masy 8 po¬ przez dirugi kondensator 468.Z chwila, gdy wejscie 401 ukladu regulacji 40 otrzyma ujemny impuls powrotu linii, dioda 467 zaczyna przewodzic a jej prad powoduje spadek napiecia na zacisku polaczonych szeregowo rezy¬ storów 465 i 466, który przez ujemne spolaryzo¬ wanie tranzystora 464 doprowadza go do zabloko¬ wania. Drugi kondensator 468 laduje sie teraz do waontosci ujemnej, co przedluza czas zabiokoiwania tranzystora 464 poza moment zaniku impulsu po¬ wrotu linii* na czesc okresu odchylania, w celu uzyskania wystarczajacego zakresu regulacji.Z chwila zaniku ujemnego impulsu powrotu, dio- 5 da 467 blokuje sie, a drugi kondensator 468 laduje sie stopniowo poprzez rezystor 465 az do napiecia dodatniego VBe równego w przyblizeniu 0,7 V, przy którym tranzystor 464 przechodzi w stan nasyce¬ nia i rozladowuje pieuwszy 'kondensator 460.W czasie blokowania pierwszego tranzystora 464, pierwszy kondensator 460 jest ladowany kwajzdli- niowo poprzez rezystor 463, dostarczajac dodatnie napiecie piloksztaltne do bazy drugiego tranzysto¬ ra npn 469, którego kolektor jest pola/ozony za p sredoictwem czwartego rezystora 4600 z drugim zacislkiem zasilajacym 403 (VR = +5 V). Emiter drugiego tranzystora 469 jesit polaczony z jednej stromy z katody diody Zenera 4601, której anoda jest dolaczona do masy 8, a z drugiej strony z drugim zaciskiem zasilajacymi 403 poprzez piaty rezystor 4602, co pozwala spolaryzowac emiter dru¬ giego tranzystora 469 stalym napieciem Vz (zawar¬ tym w przyblizeniu miedzy 2 i 3 woiLtaimi).Drugi tranzystor 469 tworzy wraz z rezystorami 4600, 4602 i dioda Zenera 4601 stopien komparatora napiecia który jest zaiblokowany az do momentu, w którym napiecie przylozone do jego bazy prze¬ kroczy napiecie pirogowe wynikajace z dodania na¬ piecia Zenera diody 4601 do napiecia rzedu 0,7 V, przy którym drugi tranzystor 469 znajduje sie w stanie nasycenia.Z chwila, gdy drugi tranzystor 469 przejdzie ze staniu zablokowania w stan nasycenia, napiecie jego kolektora zmieni sie z VR na Vz + VCE»at.Ta ujemna zmiana jest przenoszona pojpmzez kon¬ densator sprzegajacy 4603 na wejscie wyzwalajace 481 mulJtiwijbraitora astaJbilnego 48, które jest po¬ laczone z jednej strony z katoda pierwszej diody 4802, której anoda jest dolaczona do bazy drugiego tranzystora 483, a z drugiej z pierwszymi zaciskami dwóch rezystorów 4800 i 4801 tworzacych nezystam- cyjny dzielnik^ napiecia, a których drugie zacisM sa odpowiednio polaczone z masa 8 i z drugim zaciskiem .zasalajacym 403 ukladu regulacji 40. Ta ujemna zmiana przeniesiona na baze drugiego tranzystora 483 multilwibratora 48 powoduje jego zablokowanie i w sposób opisany poprzednio, za¬ blokowanie rówmiez przerywajacego tranzystora 11.Regulacja mocy przenoszonej z ukladu przery¬ wacza 10 do stopnia wyjsciowego 30 jest dokony¬ wana przez zmiane opóznienia fazy pomiedzy mo¬ mentami blokowania od^owdednio tranzystorów 36 i 11, przy pomocy stopnia regulacyjnego 47, który zmienia nachylenia napiecia ladujacego kondensa¬ tor 460 w zaleznosci od jednego z parametrów za¬ wartych w impulsie powrotu linii.Polaczone dzialanie stopnia 46 przesuwania fazy i stopnia regulacyjnego 47 zostanie wyjasnione w nawiazaniu do fig. 8, przedstawiajacej przebiegi czasowe napiecia w trzech punktach stopni 46 i 47.Stopien regulacyjny 47 zawiera diode 470, której katoda jest polaczona z wejsciem 401 ukladu re¬ gulacji 40, otrzymujacym impulsy powrotu linia o polaryzacji ujemnej, a anoda jest polaczona z 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60123 320 23 24 koncówka ujemna kondensatora filtrujacego 471, z jednym zaciskiem rezystancyjinego dzielnika na¬ piecia zawierajacego potencjometr 472 wlaczony szeregowo miejdzy dwa rezystory 473, 474 i z ano¬ da diody Zenera 475. Kaifoida diody Zenera 475 jest polaczona; z jednej strony z jednym zacislkieim trzeciego rezystora 477, którego drugi zacisk jest polaczony z masa 8, a z drugiej sitróny z emiterem tranzystora npn 476, którego baza, jest polaczona i^ suwakiem 'potencjometru 472, a kolektor z wej¬ sciem regulacyjnym 462 stopnia 46 przesuwania faizy, które jest polaczone z punktem polaczenia pierwszego kondensatora 460 z jego pierwszym rezystorem 463 i z kolektorem pierwszego tran¬ zystora 464.Moda 470 tworzy wraz z kondensatorem 471 prostownik ujemnych wartosci szczytowych impul¬ sów powrotu linii, a na zaciskach kondensatora 471 pojawia sie napiejcie bedace funkcja tej ujem¬ nej wartosci szczytowej.To powyzsze wyprostowane napiecie szczytowe jest przykladane z jednej strony do dzielnika re- zytstancyjrietgo, w taki sposób, ze suwak poten¬ cjometru 472 dostarcza napiecia szczytowego1, a z drugiej strony djo szeregowego polaczenia diody Zenera 475 z rezystorem 477 polaryzujajcyim diode Zenera 475.Z chwila- gidy amplituda impulsów powrotu linii przefarotfzy napiecie Zenera, dkj&y Zenera 475, dio¬ da ta izastaje odM'Okowairia tak, by na jej katodzie pojawilo sie napiecie równe róznicy pomiedzy wy¬ prostowanym napieciem szczytowym a napieciem Zenera. Napiecie katody diody Zenera 475 pola¬ ryzuje emiter tranzystora 476, którego baza jest spolaryzowana przez dzielnik rezystancyjny i który zaczyna przewodzic, gdy czesc napiecia wyprosto- wlanego dostarczana z suwaka potencjometru 472 jdst wilefcsza co do wartosci' belzwtzglejdnych od na¬ piecia Zenera Vz.Tranzystor 476 stanowd wówczas zródlo stalego pradu propotrcjonaltnego do napiecia baaa-etmifter VBe, tzn. do VB — Vz, gdy ta róznica jest doda¬ tnia. Ptrad kolektora tranzystora 476 jest wiec pradem? który rozl,adowywiuje w taki sposób kon¬ densator 460 podczas blokowania tranzystora 464, ze powoduje to zmniejszenie nachylenia napiecia piidkBztaltnego na zaciskach kondensatora 460. lim szczytowe napiecie ujemne impulsów powrotu linii jest wieksze, tym hardziej prad kolektora tran" zystora 476 zmniejsza nachylieniie, tak by zwiekszyc oaas opóznienia pomiedzy czolem narastania impul¬ su powirotu linii a momentem przejscia tranzy¬ stora 469 komparatora ze stanu zablokowania w sitan nasycenia.Na figuirze 8a wykres przedstawila przebieg cza¬ sowy napiecia V25 na zaciskach uzwojenia pomoc- riiiczego 25 i impulsy powrotu linii maja trzy róz¬ ne amplitudy: Y^b, V25f i V25isr, natomiast wykres fig. Bb przedstawia przebieg czasowy napiecia na zaciskach kondensatora 460, odpowiadajacego1 trzeim impulsom powrotu linii, a wykres z fig. 8c przed¬ stawia napiecie kolektora V469 tranzystora 469 kom¬ paratora.Na wykresie z fig. 8a pierwszy impuls powtrotu linii wykazuje wzglednie mala amplitude V25b, któ¬ ra nie pociaga aa soba przewodzenia tranzystora 476. Na wykresie z fig. 8b odpoiwiada temu wiejk- size nachylenie przebiegiu napiecia V46o Rozpoczyna¬ jacego sie w momencie ti zablokowania pierwsze- 5 go tranzystora 464 ukladu 46 przesuwania fazy i krótszemu czasowi Tb = t2 — ti staniu biokotwknia ze wigletdiJi na imniejszy ladunek ujemny konden¬ satora 468. W miomencie t2, gdy napiecie V46o staje sie równe Vz + VBEm, to nie wzrasta ono dalej, poniewaz dioda, która stanowi zlacze baza-emiter drugiego tranzystoira 469 ogranicza rnaksymalLny poziijcim napiecia, a tranzystor 469 zostaje nasy¬ cony.Pokazano to na wyjkresie z fig. 8c, gdizie mozna dostrzec, ze napiecie kolektora drugiego tranzys¬ tora 469 wykazuje ujemny uskok o poziomie rów¬ nym Vz + VCEsat, który trwa az do momentu t3 odblokowania pierwszego tranzystora 464 rozlado¬ wujacego kohdensaitor 460 i w konsekwencji bloku¬ jacego drugi' tranzystor 469.Ze wizglejdu na male opóznienie fazy tRB = t2 — — ti ispowadowiane szybkim wzrostem napiecia V46a, uklad przerywacza 10 dostarcza do stopnia wyjsciowego 30 maksymalna emergiie, co sie uwi¬ dacznia znaleznym najpieciem na zaciskach konden¬ satora 33. Z kolei nastepny impufljs powirotu Mnii wykiafóuje iduza amplitude V25f. Tranzystor 476 komparatora zaczyna przewodaic z chwila, gdy jego napiecie VBe staje sie dodatnie, a prad fcoieflatora jest tym wiekszy im wieksza jest ampli/buda Y^f, do której laduje sie kondensator 471. Tenprad ko¬ lektora zostaje odjety od pradu ladowania konden¬ satoira 460 poprzez rezystor 463, co pociaga za sOba znaczne zmniejszenie nachylenia^ wzrasta napiecie V460 na cdoinku pomiejdzy t4 a t5. Ozas trwania tego wizroistu odpowiadajacy opóznieniu fazy tRF = = t5 — U bedzie teraz znacznie wiekszy niz po¬ przednio, podobnie jak czas zablokowania TF pier¬ wszego tranzystora 464. Z porównania trzech wy¬ kresów widac, ze przy duzym napieciu y^r, opóz¬ nienie tRF jest wiejksze a czas trwania impulsu ujemnego TF — tRF jest nieco skrócony.Powyzsze wieksze opóznienie pociaga za soba zmniejszenie napiecia kondensatora 33 w stosunku do okresu poprzedniego, gdy bylo ono zlbyit wielkie a kolejny (trzeci) impuls potwirotu linii wykaze amplitude V25n wieksza od Y^b a mniejsza od y^F. Aimplituda ta pozwala na osiagniecie przy pomocy od|pcwiedniego pradu kolektora tranzysto¬ ra regulacyjnego 476, wzrostu napiecia od war¬ tosci VCEsat bliskiej zeru do wartosci Vz + VBEm w czasie równym tRN = t7 — t6. Jezeli suwak po¬ tencjometru 472 jest tak ustawiony, by napiecie kondensatora 33 pozwalalo uzyskac 'bardzo wysokie napiecie dostairczane do lampy obrazowej (niepo- kazaineij) iflaib ampiiitude piloksztaltnego pradu od¬ chylania lindii, które odpowiadaja odpowiednio wartosciom znamionowyirn, to wówczas aimplituda znamionowa y^N impulsów powirotu linii1 bedzie odtwarzana w sposób powtarzajacy sie.Nalezy w tyirr; miejscu zwrócic uwage na to, ze kryterium regulacji moze byc przy zastosowaniu odpowiedniego odwracania fazy lub na przyklad innego uzwojenia transformatora 20 takze doda¬ tnia amplituda sygnalu ¥25 tzn. dodatni odcinek, 15 20 25 30 35 40 45 50 55 00123 320 25 26 którego pozioim jest proporcjonalny do napiecia kondensatora 33.Nalezy takze zwirócic uwage na to, ze zasadnicza zaleta regulacji przez zmiane przesuniecia fazy uiklaidiu przeryjwacza praciujacego ze stala czestotli¬ woscia i przy stalych stosunkach ozasai w ukladzie, w kltóryim regulacja jest doikonywaina przez zmiane jednego z tych parametrów, polega na tym, ze szczytowe napiecie przykladane do kolektora ukla¬ du przerywacza jest w czasie jego zablokowania zalezne jedynie od napiecia sieci zasilajacej.Zastrzezenia patentowe 15 1. Urzadzenie do regulowanego zasilania, zwla¬ szcza ukladu odchylania odbiornika telewizyjnego, któirego stopien wyjsciowy zawiera pierwszy prze¬ rywacz elektroniczny typu dwukierunkowego, po¬ laczony równolegle z pierwszym ukladem szere¬ gowym skladajacym isie z cewek odchylania linii i pierwszego kondensatora zasilajacego oraz z dru¬ gim kondensatorem powrotu, tworzac uklad rezo¬ nansowy równolegly z cewkami odchylania linii oraz z drugimi ukladem szeregowym skladajacym sie z pierwszego uziwojenia transformatora linii i trzeciego kondensatora zasilajacego, uklad zasi¬ lania zawierajacy uklad przerywacza, który zawie¬ ra galaz szeregowa miedzy zaciskami ukladu prze¬ twornika dostarczajacego napiecie zasilania i indu- kcyjinosc, drugi dolaczony szeregowo przerywacz elektroniczny sterowany, przy czym indukcyjnosc ukladu przerywacza zawiera drugie uzwojenie za¬ silajace transifotnmaitora, a drugi przerywacz ele¬ ktroniczny zawiera przelaczajacy tranzystor, ste¬ rowany przez baze dolaczona poprzez uklad regu¬ lacji do uzwojenia pomocniczego transformatora linii i polaczona z mim antyrównioiegle diode, uklad przerywacza zawiera równiez czwarty kondensator, tworzacy z indiukcyjnoscia uklad rezonansowy i uklad regulacji zawiera generator o regulowanym opóznieniu, znamienny tym, ze indukcyjnosc (16) ukladu przerywacza zawiera równiez dlawik (14), którego indukcyjnosc przewyzsza indukcyjnosc ce¬ wek odchylajacych (31), wprowadzona do obwodu zasilajacego uzwojenia (21). 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze indukcyjnosc dlawika (14) jest przynajmniej rów¬ na potrójnej indukteyjnoBCi cewek odchylajacych (31). 3. Uklad wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny 50 tym, ze tranzyjstor (11) ukladiu przerywacza (10) jest dolaczony baza do wyjscia ukladu regulacji (40) zawierajacego generator o regulowanym opóz¬ nieniu, przy czym wejscie ukladu regulacji (40) jest dolaczone do uzwojenia pomocniczego (25) 55 25 30 35 40 45 transformatora (20) dostarczajacego sygnal o am- iplitudizie szczytowej pi^oporcjonainej do napiecia na zaciskach zasilajacego kondensatora (33) stopnia wyjsciowego (30), rozladowywanego przez uilelad przerywacza (10) i amiplliitudzie imejdzyszczytetwej proporcjonalnej do wysokiego napiecia dost^grcza- nego pnzez drugie uzwojenie (23) transformafcoira (20). ' 4. Uklad wedlug zaistirz. 3, znamienny tym, ze uklad regulacji (40) zawierajacy, generator, o regu¬ lewanym opóznieniu jest dolaczony do jednego z uzwojen (21) lub (25) teanisforimatora (20) i jest dolaczony do komparatora dla porównania napiecia z napieciem odiniesienia. 5. Uklad wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze uklad regulacji (40) zawiera "miditiwilbrator astalbil- ny (48), którego wyjscie jest dolaczone do bazy tranzystora (11) poprzez stopien sterujacy (50) i uklad generatora o regulowanym opóznieniu, który zaiwiera stopien (46) przesuwania fazy dolaczony do wejscia multliwilbraitora asitafoilinego (48) i sto¬ pien regulacyjny (47) dolaczony do wejsc stopnia (46) przesuwania fazy, przy czym do jednego z tych wejsc jest dolaczone równiez uzwojenie po¬ mocnicze (25) transformatora (20). 6. Uklad wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze wefjscie - ukladu regiulacji (40) jest dolaczone do wyjscia zródla zasilania (51). . s 7. Uklad wedlug zastrz. 5 albo 6, znamienny tym, ze stopien (46) przesuwania fazy zawiera genera¬ tor o regulowanym opóznieniu zalsilapacy konden¬ sator (460) i rezystor (463) dla dostoirczabia napie¬ cia pilclkszttaltnego, komparator zawierajacy tran¬ zystor (469), który jest z jednej strony polaczony z rezystorem (4600) a z drugiej strony z dioda Ze- nera (4601), dolaczone do bazy tranzystora (483) multiwiibraitora astabiiinego (48) dla sterowania tranzystorem (11) i stopien regulacyjny (47) zawie¬ ra uklad prostownika zawierajacy diode (470) i kondensator filtrujacy (471) dla prostowania syg¬ nalu z uzwojenia pomocniczego (25), które jest do¬ laczone poprzez diode (470) i kondensator filtruja¬ cy (471) do generatora zawierajacego diode Ze- nera (475) i tranzystor npn (476). 8. Uklad wedlug zastrz. 7, znamienny tym, ze multiiwilbrator astaibilny (48) jest sterowany jedy¬ nie przez wyjscie tranzystora (469) komparatora dolaczone do tranzystora (483) multiwilbratora asta¬ biiinego (48) dla sterowania tranzystorem (11). 9. Uklad wedlug zastrz. 5 albo 6, znamienny tym, ze tranzystor (480) mutltiwihratora astabilnego (48), którego stan jest komplemeinitarny wzgledem stanu przelaczajacego tranzystora (11), jest dolaczony ba¬ za poprzez diode (4803) do ukladu synchronizacji (49).123 320 £^23\ FiG.1 ./30 ISFSTmI 37 =-TloJjSfc I 38/ \* FiG_B .21 5H X6- 403 U J ^404_ 220] 221 < 401 N1 47-7 1 49? 1 40 OT 467 1)462 48?[5482 50? 1461 l2S 461 405^ Pm 11 K 402 12 |b 15 z&Z.FIG_E _TH = G4|iS- |t|| t21^^tii\li4i5_ I ifo^S V2i FJG-E-C o uk—j —: i I fea^i/r^ jul ^tM FiG-E-d123 320 F'lG_S Ste__t FIG_+ br?3 W- !~TT+23 ^1 |C^ l33 i™41, j|Mtó§ C?_S2J123 320 FIG_8-a % o fig_a ta V25B "25F V25N Th V4W FIG_8-b I Tb j i Tf j f -+-/—i 1/ t|[t2| t3 Wz +W ! /i 1 1/ 1 tl| t5; i T 1 TN ^7 J/T t6;t7; ' ^69< FIG.8-C i i Vr j i i i l i I±7 r-t—u- |tRF i ItRN1 PL