Opis patentowy opublikowano: 85-08-27 125276 Int. CV A01N 25/02 A01N 25/39 Twórca wynalazku: Uprawniony z patentu: E. I. Du Pont de Nemours and Company, Wil- mington (Stany Zjednoczone Ameryki) Dyspergowalny w wodzie triazynowy srodek chwastobójczy Przedmiotem wyinalazku jest dyspergowalny w wodzie triazynowy srode kchwastobójczy do sprys¬ kiwania, a zwlaszcza srodek, który mozna stoso¬ wac w duzym stezeniu, nie narazajac na zatka¬ nie dyszy spryskiwacza.Znane jest wytwarzanie srodków chwastobój¬ czych w positacd preparatów dyspergowalnych w wodzie, latwo mieszajacych sie z woda i stosowa¬ nych za pomoca spryskiwaczy. Wazna grupa zwiaz¬ ków o dzialaniu chwastobójczym wchodzacych w sklad srodków stosowanych w ten sposób sa sy¬ metryczne triazynodiony, wsród których w naj¬ szerszym uzyciu jest lnmetylo-3-cykloheiksylo-6- -dwumetyloamino-s-triazynodion-2,4/lH,3H/. Pre¬ paraty zawierajace ten zwiazek sprzedawane sa na calym swiecie pod nazwa handlowa yelparR — zwiazki chwastobójcze (jest to nazwa handlowa firmy EJ. du Pont de Nemours and Company, Wilmington, Delaware).Jedna z wad wielu preparatów chwastobójczych jest to, ze zawarty w nich skladnik czynny ma ograniczona rozpuszczalnosc w wodzie, w której dysperguje sie go w takiej temperaturze, w jakiej nastepnie prowadzi sie spryskiwanie.Z tego powodu, dotychczas, stezenie wodnych dyspersji wielu srodków chwastobójczych musialo byc ograniczane do poziomów nizszych od granic ich rozpuszczalnosci, aby uniknac krystalizacji srod¬ ka wewnatrz spryskiwacza i towarzyszacego temu zatykania dyszy spryskiwacza. Zatykaade sie dy- 2 szy jest najbardziej prawdopodobne wtedy, gdy dowolny wymiar krysztaltu osiagnie 150 fi. Zaty¬ kanie jest szkodliwe ekonomicznie, poniewaz na¬ stepuja przerwy w operacjach oprysku w czasie, 5 gdy trwa usuwanie materialu powodujacego zaty¬ kanie dyszy. Dlatego tez potrzebny jest bardzo dla celów praktycznych srodek do spryskiwania charakteryzujacy sie mniejszymi sklonnosciami do zatykania dysz, który móglby byc przy tym stoso- n wany we wzglednie wysokich stezeniach.Wazny symetryczny triazynodion, l-rnetyio-3-cy- kloheksylo-6-dwumetyloamino-s-triazynodion-24/ 71H,3H/, jest jednym z tych zwiazków, który ze wzgledu na ograniczona rozpuszczalnosc w wodzie, 15 powoduje czeste zatykanie dysz, jezeli stosuje sie go w stezeniach wyzszych od jego granicznej roz¬ puszczalnosci w temperaturach nizszych od okolo 37 °C. Z tego powodu ciekle preparaty do spry¬ skiwania zawierajace Velpar R jako zwiazek czyn* 20 ny chwastobójczo maja stezenie ograniczone d* 2—3% wagowych w przetliczeiniiu na czytany zwiazek triazynowy, pomimo ogrzewania ich w celu pod¬ wyzszenia rozpuszczalnosci.Celem wynalazku jest wytwarzaaie preparatu 25 srodka chwastobójczego o korzystniejszej charak¬ terystyce krystalizacji i stanie zdyspergowania w wodzie o temperaturze nizszej od okolo 37 °Ct ir stezeniach wyzszych od granicznych rozpuszczal¬ nosci triazyny. .90 Stwierdzono, ze cel ten mozna osiagnac przez 125 2763 125 276 4 dodanie do znanego triazynowego 'srodka chwa¬ stobójczego srodka powierzchniowo-czynnego.Dyspergowalny w wodzie triazynowy srodek chwastobójczy wedlug wynalazku ,zawierajacy ja¬ ko substancje czynna l^metylo-3-cykloheksylo-6- -dwumetyloa!mi'no-s-teiaizynodin-2,4/lH,3H/, charak- terystyzUje sie tym, ze zawiera srodek powierzch- niowo-czynny, taki jak kwas izopropyloinaftaleno- sulfonowy i jego sole z metalami alkalicznymi lub metalami ziem alkalicznych, w ilosci co najmniej 2% wagowych, w przeliczeniu na sucha triazyne, fj^l^czajacej do Aadania korzystniejszej charak¬ terystyki krystalizacji skladnikowi triazynowemu irodka. , \ \ Stómdto&teerai czynnym srodka chwastobójczego vLe^^^iiSaal«zlta' jest wspomniany wyzej triazy- noSTonT Jednakze skladnik ten moze byc stosowa¬ ny w polaczeniu z innymi srodkami chwastobój¬ czymi lub zwiazkami posiadajacymi pozadana ak¬ tywnosc biologiczna, o ile ten dodatkowy skladnik aktywny nie spowoduje zatykania dysz w warun¬ kach stosowania srodka. Dlatego tez, srodek chwa¬ stobójczy zawierajacy triazynodion moze byc uzy¬ wany z innymi herbicydami, takimi jak diuron, terbacil i atrazyna.W wiekszosci przypadków korzystne jest przygo¬ towywanie skladnika czynnego srodka chwasto¬ bójczego w zwykly sposób, zalezny od metody ze¬ stawiania preparatu. Dodatkami do preparatów sa srodki zwilzajace, dyspergujace, spajajace, srodki przeciwdzialajace tworzeniu sie klaczków, srodki przeciw zbrylaniu, wypelniacze, rozcienczalniki i tym podobne.Przy zestawianiu srodka wedlug wynalazku skladnik powierzchniowo-czynny sluzy równiez jako srodek zwilzajacy. Dlatego ilosc srodka zwilzaja¬ cego, która zwykle bylaby potrzebna, moze byc zazwyczaj obnizona odpowiednio do1 ilosci doda¬ wanego srodka powieanzchndowo-czyninego — izo- propylonaftalenosulfonianu.Minimalna ilosc aktywnego powierzchniowo skladnika w stosunku do triazynodionu jest bar¬ dzo wazna i musi ona wynosic co najmniej okolo 2% wagowych, a korzystnie co najmniej okolo 5% wagowych, w przeliczeniu na zwiazek triazy- nowy w stanie suchym, aby mozna bylo uzyskac skuteczna modyfikacje charakterystyk krystaliza¬ cji zwiazku triazynowego.Granica górna zawartosci skladnika powierzch- niowo-czyrariego nie ma istotnego znaczenia, o ile nie zaklóca reodogii ukladu, przy czym w celu uzyskania odpowiedniej modyfikacji krystalizowa¬ nia, nie potrzeba wiekszego dodatku skladnika po- wiei-zchniowo-czynnego niz okolo 10% wagowych, w przeliczeniu na suchy zwiazek triazynowy. Tym niemniej, mozna stosowac dodatkowe ilosci oma¬ wianego skladnika, aby osiagnac dalej idacy efekt zwilzalnosci, nie wplywajac szkodliwie na charak¬ terystyke krystalizacji srodka. Minimalna skutecz¬ na ilosc danego srodka powdei7xrhniowo-czyninego moze oczywiscie byc zwiekszona na skutek wla¬ czenia w sklad srodka takich materialów obojet¬ nych, jak rozcienczalniki i wypelniacze.W obrebie okreslanych powyzej ograniczen co do ilosci sulfonianowego srodka powierzchniowo czynnego w stosunku do triazynodionów mozna ze¬ stawiac srodek wedlug wynalazku w zwykly spo¬ sób. Preparatami srodka moga byc stezone prepa- 5 raty w formie czastek stalych, takie jak pyly, granulki, pastylki i zwilzalne proszki. Zwiazek triazynowy mozna dodawac do kompozycji przed, w czasie lub po dodaniu sulfonianowego srodka powierzchniowo-czynnego. Przykladowo preparat 10 moze zawierac drobne czastki triazyny i sulfonian jako domieszke lub sulfonian moze byc wprowa¬ dzony albo do wnetrza, badz tez jako powloka czastek triazyny.Srodek wedlug wynalazku moze byc równiez 15 preparowany w postaci plynnych* zawiesin lub roz¬ tworów, w których triazyna jest zdyspergowana lub rozpuszczona w wodnym roztworze sulfonia¬ nowego srodka powierzchniowo-czynnego. Kompo- * zycje o wysokim stezeniu uzywane sa jako pól¬ produkty, z których w wyniku dalszej obróbki lub rozcienczania w wodzie, otrzymuje sie prepa¬ raty do spryskiwania.Preparaty srodka ogólnie biorac zawieraja 1— 2 —99% wagowych skladnika lub skladników ak¬ tywnych i co najmniej jeden z nastepujacych skla¬ dników: (a) srodek lub srodki powierzchniowo czynne w ilosci 0,1—20% i (b) staly lub ciekly rozcienczalnik lub rozcienczalniki w ilosci 1—99%. 30 Przedstawiajac sklad srodka dokladniej, mozna go* ujac w nastepujacych przyblizonych proporcjach: Zwilzalne proszki Zawiesiny, emulsje i roztwory olejowe (w tym koncentraty do emulgowa¬ nia) Zawiesiny wodne Pyly Granulki i tabletki Preparaty stezone Procent wagowy w prze¬ liczeniu na sucha substan¬ cje Skladnik czynny 20—90 5—50 10—50 1—25 1—95 .90—99 Rozcien¬ czalnik (i) 0—74 40—95 40^-84 7Oh-40 5—99 0—10 Srodek (srodki) powierz¬ chniowo czynny 1—10 0—15 1—20 1 0—5 0—15 1 0—6 | W zaleznosci od zamierzonego uzytkowania i wlasciwosci fizycznych zwiazku czynnego mozna go oczywiscie dodawac do preparatu w mniejszym 60 lub wiekszym stezeniu. Czasami korzystne jest utrzymywanie wyzszych stosunków srodka po¬ wierzchniowo-czynnego do substancji czynnej. W takim przypadku, srodek ipowiea^cihndOwo-czynny wprowadza sie do preparatu lub miesza sie go «5 ze srodkiem w zbiorniku. -125 276 5 Typowe rozcienczalniki stale opisane sa w ksiaz¬ ce Watkins i iru „Handfoook of Insecticide Dust Diluents and Carriers", wydanie 2, Dorland Books, Calwell, N.J. Rozcienczalniki o lepszych zdolnos¬ ciach absorpcyjnych sa bardziej przydatne dla zwilzalnych proszków, a rozcienczalniki o wiekszej gestosci dla pylów. Typowe rozcienczalniki ciekle i roztwory opisane sa w publikacji Marsdena „Sol- yents Guide", wydanie 2, Inerscienee, Nowy Jork, 1950. Rozpuszczalnosc ponizej 0,1% jest korzystna dla koncentratów zawiesin.Koncentraty roztworów sa korzystnie odporne na rozdzielanie sie faz w temperaturze 0°C.„McCutcheon's Detergents and Emulsifiers Annual", MC Publishing Co, Ridgewood, New Jersey, jak równiez Sisley and Wood, „Encyclopedia of Sur- face Active Agents", Chemical Publ. Co. Inc, New Jonk, ld64 zawiera zestawienie srodków powienz- chniowo-czynnych i wskazówki ich uzytkowania.Wszystkie preparaty zawieraja niewielkie ilosci do¬ datków obnizajacych pienienie, zbrylanie, korozje, wzrost drobnoustrojów i podobnych.Byloby wskazane, aby skladniki te byly zatwier¬ dzone do zamierzonego uzycia przez U.S. Environ- mental Protection Agency.Sposoby wytwarzania preparatów tego rodzaju sa dobrze znane. Roztwory przygotowuje sie przez zwykle zmieszanie skladników. Rozdrobnione pre¬ paraty stale wytwarza sie przez zmieszanie i zwy¬ kle zmielenie w mlynie mlotkowym lub w mlynie fluidalnym. Zawiesiny wytwarza sie przez miele¬ nie na mokro (na przyklad wedlug opisu patento¬ wego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 060 084).Granulki i tabletki wytwarza sie przez napylanie substancji czynnej na otrzymane wczesniej granu¬ lowane nosniki lub przy zastosowaniu technik aglomeracji.Chociaz preparaty srodka wedlug wynalazku sa w pelni uzyteczne do stosowania jako srodki chwa¬ stobójcze w temperaturze wyzszej od 37°C, w rze¬ czywistosci nie sa one korzystne w tak wysokiej temperaturze, poniewaz problem tworzenia sie du¬ zych krysztalów zwiazku triazynodionu nie wy¬ stepuje mimo, ze zwiazek ma stezenie wyzsze od granicy jego rozpuszczalnosci w temperaturach niz¬ szych od okolo 37°C. Innymi slowy srodka wedlug wynalazku nie trzeba stosowac, jezeli roztwór do spryskiwania ogrzeje sie do temperatury wyzszej niz wymieniona.Szczególnym aspektem wynalazku jest istotne znaczenie sulfomanowego srodka powierzchniowo czynnego jako skladnika kompozycji. Chociaz zba¬ dano wiele srodków powierzchniowo-czynnych o skladzie zmieniajacym sie w szerokim zakresie, to stwierdzono, ze jednym srodkiem nadajacym sie do stosowania jako skladnik srodka wedlug wy¬ nalazku, zapobiegajacym wzrostowi duzych krysz¬ talów chwastobójczego triazynodionu, jest jeden z -dosc waskiej grupy zwiazków, w sklad której wchodza kwas izopropylonaftalenosulfonowy i je¬ go sole z metalami alkalicznymi lub metalami ziem alkalicznych.Kwas izopropylonaftalenosulfonowy i jego po¬ chodne stosowane zwykle jako srodki powierzchnio- wo-czynne zgodnie z wynalazkiem, sa artykulami 6 handlowymi sprzedawanymi w postaci komplek¬ sowych mieszanin o skladzie nieco zmiennym w zaleznosci od pochodzenia.Typowy sulfonian tego rodzaju zawiera jedno-, 5 dwu-, trój-podstawiony naftalen, jak równiez ewentualnie nawet nieco wielopodstawionego gru¬ pa izopropylowa w róznych polozeniach pierscie¬ nia naftalenu. 'Takie srodki powierzchniowo-czyn- ne, które zawieraja srednio okolo 2,5 grup izopro- io pylowych na czasteczke naftalenosulfonianu, sa ljak stwierdzono, szczególnie korzystne.Mechanizm, wedlug którego dziala srodek po- wierzchniowo^czynny nie jest z cala pewnoscia wiadomy, zwlaszcza z punktu widzenia zupelnie 15 zaskakujacego wplywu srodka na krytyczne ce¬ chy zawierajacej go kompozycji.Jednak jest prawdopodobne, ze jezeli powstana nowe powierzchnie krystaliczne ,to srodek powie- rzchniowo-czynny przeszkadza ksztaltowaniu sie 20 jakichkolwiek wiekszych powierzchni krysztalów.Inne mozliwe wyjasnienie, to ze sulfonianowy sro¬ dek powierzchniowo-czynny dziala wzajemnie na osnowe krysztaltu jako taka, czyli, ze w miare wzrostu krysztaltu, sulfonian zaklóca formowa- 25 nie sie jego osnowy albo przez dostosowanie sie do osnowy i hamowanie jej wzrostu albo przez otaczanie krysztalu i izolowanie go od mozliwos¬ ci dalszego wzrostu.Na ogól srodek wedlug wynalazku stosuje sie 30 w dawce 2,2—13,2 kg/ha, w przeliczeniu na sucha substancje, w odpowiedniej do zdyspergowania ilos¬ ci wody. W odniesieniu do rozcienczania woda ciekawe jest stwierdzenie, ze srodek wedlug wy¬ nalazku nie jest nadmiernie wrazliwy na normal- 35 ne zmiany wartosci pH lub twardosc wody. Tak wiec, dowolne zródlo wody nadajacej sie do ce¬ lów rolniczych, moze byc stosowane do rozcien¬ czania srodka wedlug wynalazku w celu otrzyma¬ nia preparatu do spryskiwania. 40 Nastepujace przyklady ilustruja zarówno prob¬ lem wystepujacy przy stosowaniu zwyklych pre¬ paratów triazynowych jak i roztworów triazyny w postaci srodka wedlug wynalazku.Opisany nizej test zostal pomyslany jako metoda 45 pomiaru sklonnosci do zatykania dyszy chwastobój¬ czego srodka do spryskiwania, przez pomiar ilos¬ ci krysztalów tworzacych sie w okreslonych wa¬ runkach, w których prowadzi sie badanie.Test przeprowadza sie £rzez zmieszanie okreslo- 50 nej ilosci preparatu chwastobójczego z okreslona iloscia wody w róznych temperaturach, przy re¬ gulowanym mieszaniu zarówno co do czasu jak i szybkosci scinajacej.Po uplywie okresu czasu przeznaczonego na mie- 55 szanie, kompozycje wodna wylewa sie na sdto 100 mesh (otwory 150 /*), wstrzasa sie poziomo i co pewien czas opukuje sie pozwalajac w ten sposób cieczy i krysztalom o rozmiarach mniejszych niz 150 n przejsc przez sito. Pozostalosc na sicie splu- 60 kuje sie woda destylowana na wytarowane plytki, a nastepnie starannie suszy. Plytki zawierajace pozostalosc wazy sie. Róznica miedzy ciezarem ply¬ tki z wysuszona pozostaloscia i plytki uprzednio zwazonej odpowiada ilosci materialów wykazuja- 65 cych sklonnosc do zatykania dyszy spryskiwacza.7 125 276 8 Nastepujace przyklady ilustruja typowe prepara¬ ty srodka wedlug wynalazku, i sposoby ich wy¬ twarzania.Preparat A-zwilzalny proszek l-Metylo-3-cykloheksylo-6-dwumetylo- amino-s-triazynodion-2,4/lH, 3H/ Dwuizopropylonaftalenosulfonian sodu Hydroksypropylometyloceluloza Granulowany cukier Glinka atapulgitowa % wagowy 5 2 2 25 ,100 Skladniki w stanie suchym dokladnie miesza sie i miele w mlynie mlotkowym w celu otrzy¬ mania mieszaniny o srednich wymiarach ziarn ponizej 200 mikronów. Zwilzalny proszek nastep¬ nie ponownie sie miesza i pakuje.Preparat B — Roztwór do spryskiwania l-Metylo--3-cykloheksylo-6-dwuchlo- roamLno-s-triazynodion-2,4/lH, 3H/ Dwuizopropylonaftalenosulfoniansodu Etanol Woda % wagowy 26 40 32 100 Do etanolu dodaje sie srodek powierzchniowo czynny i triazyne, po czym rozpuszcza sie je mie¬ szajac. Roztwór rozciencza sie nastepnie woda i przelewa przez sito 200 mesh <76 p) wedlug ame¬ rykanskiego standardu U.SJS w celu usuniecia ewentualnych obcych zanieczyszczen.Preparat C- Zwilzalny proszek Preparat A- Zwilzalny proszek Krysztaly 3-/3,4-dwuchlorofenylo/- -1^HiwumetykMrjocznika Syntetyczna krzemionka w postaci drobnych czastek Glinka kaolinitowa % wagowy 27 54 5 14 100 Preparat D- Zawiesina o malej lepkosci (a) Preparat w postaci proszku % wagowy l-Metylo-3-cyklpheksylo-6-dwumetylo- amdno-s-triazynodion-2,4/lH,3H/ 94 Uwodniony glinokrzemian sodu 3,8 Granulowany cukier 1,0 Hydroksypropyiometyloceluloza 1,0 Dwwktylpsulfobursztynian sodu 0,2 35 40 45 50 55 60 mania mieszaniny o srednich wymiarach ziaren ponizej 200 mikronów (76 p). Zwilzalny proszek nastepnie ponownie sie miesza. (b) Preparat w postaci zawiesiny Zwilzalny proszek wedlug pk (a) Dwuizopropylonaftalenosulfonian sodu % wagowy 96 4 10 15 20 25 100 100,0 Do wody o temperaturze okolo 10°C w zbior¬ niku do koncentratu dodaje sie sól sulfonianu, a nastepnie zwilzalny proszek, i calosc miesza sie w okresie czasu wystarczajacym do otrzymania stezonego roztworu zawierajacego 2,5^-6,0% roz¬ puszczonych skladników. Stezona mieszanine do spryskiwania mozna uzywac jako taka lub po dalszym rozcienczeniu.Preparat E- Roztwór do spryskiwania l-Metylo-3-cykloheksylo-6-dwumetylo- amino-s-triazynodioin-2,4/lH, 3H/ Etanol Woda • % wagowy 26 42 32 Skladniki w stanie suchym dokladnie miesza sie i miele w mlynie mlotkowym w celu otrzy- 100 Do etanolu dodaje sie triazyne i rozpuszcza sie ja podczas mieszania. Otrzymany roztwór rozcien¬ cza sie nastepnie woda i przelewa przez sito 200 mesh (76 ^) wedlug amerykanskiego standardu UJSJSn w celu usuniecia ewentualnych obcych za¬ nieczyszczen.Przyklad I. Przeprowadzono serie testów skriningowych uzywajac wielu materialów, które mogly byc. brane pod uwage, jako skladniki srod¬ ka zawierajacego omawiany zwiazek triazyny, zmieniajace charakterystyki krystalizacji prepara¬ tów srodka przeznaczonych do spryskiwania.W testach tych 1 g kazdego materialu, który byl kandydatem na ewentualny dodatek zmienia¬ jacy charakterystyke krystalizacji srodka, doda¬ wano do 100 g preparatu E, czyli roztworu srodka chwastobójczego i mieszano calosc w celu calko¬ witego rozpuszczenia.Roztwór srodka chwastobójczego i badanego kan¬ dydata wlewano nastepnie do 300 ml wody wodo¬ ciagowej o temperaturze 5°C, zaszczepionej trój- wodzaanem l-metylo-3-cykloheksylo-6-dwumetylo- amino-s-triazynodionu-2,4/lH, 3H/, w celu stworze¬ nia warunków do krystalizacji, po czym calosc mieszano w ciagu 15 minut przy szybkosci obro¬ tów mieszadla 300 na minute, utrzymujac przy tym temperature roztworu na poziomie 5°C. Otrzyma¬ ny roztwór badany przelewano nastepnie przez sito 100 mesh (150 p) wedlug standardu amery¬ kanskiego UJSJS. Ilosc materialu pozostalego na sicie, a wiec posiadajacego wieksze rozmiary niz 100 mesh (150 mikronów), oznaczano w podany poprzednio sposób.Zbadano nastepujace materialy.Granulowany cukier Mocznik125 276 10 Gliceryna Olej aromatyczny o ma¬ lej lepkosci Lignosulfonian wapnia Polialkohol winylowy Jednolaurynian sorbita- nu Trójstearynian sorbita- nu Polimar addycyjny tlen¬ ku etylenu z glikolem l propylenowym Eter laurylowy polio- ksyetylenu Eter dodecylowy polio- ksyetylenu Jedinopalmitynian polio- ksyetylenosorbitanu Stearynian polioksyety- lenu Organiczny ester kwasu fosforowego Alkilonaftalenosulfonian sodu Alkilonaftalenosulfonian sodu Jedno- i dwumetylona- ftalenosulfonian sodu Butylonaftalenosulfo- nian sodu Mieszany dwuizopropy- 'lonaftalenosulfonian so¬ du Mieszany dwuizopropylo- naftalenosulfonian sodu Dwuizopropylonaftale- nosulfonian sodu Sunspray 7E Oil, Sun Co. Marcus Hook, PA Lignosol BD, Ligna- sol Chemicals, Que- bec, Canada Gelvatol 20/30, Mon¬ santo Co, St. Louis, MO Span 20, Imperial Chemical Industries — US, Wilmington, DE Span 65, Imperial Chemical Industries — US, Wilmington, DE Pluronic F-68, Wy-« andotte Chemicals Co., Wyaindotte, MI Brij 30, Imperial Chemical Industries — US, Wilmington, DE Surfactant WK, E. I. du Pont de Nemours and Co Wilmington, DE Tween 40, Imperial Chemical Industries — US, Wilmington, DE Myrj 52, Imperial Chemical Industries — US, Wilmington, DE Gafac 510, GAF Cor¬ poration, New York, NY Petro Ag Special, Pe- trochemicals Co.Fort Worth, TX Petro AA, Petroche- micals Co., Fort Worth, TX Morwet M, Petroche- micals Co., Fort Worth, TX Morwet B, Petroche- micals Co., Forth Worth, TX Alkanol XC, E. I. du Pont de Nemours and Co., Wilmington, DE Morwet IP, Petro- chemicals Co., Fort Worth, TX 'Nekal BA77, GAF Corp., New York, NY 10 15 25 30 35 40 45 50 55 60 Dwudzopropylonaftale- nosulfonian sodu Mieszany alkilonaftale¬ nosulfonian sodu Mieszany alkilonaftale¬ nosulfonian sodu BA78, GAF New York, Nekal Corp., NY Sellogen HR-90, Dia¬ mond Shamrock Che¬ mical Co., Morris- town, NJ Sellogen W, Diamond Shamrock Chemical Co., Morristown, NJ Wszystkie zestawione wyzej materialy uzyte do badan, z wyjatkiem ostatnich szesciu, okazaly sie niedostatecznie skuteczne lub zupelnie nieskutecz¬ ne, gdyz w przeprowadzonym tescie .wykazaly po¬ zostalosc na sicie rzedu 47% wagowych lub wyz¬ sza.Z drugiej strony, ostatnie szesc wymienionych materialów, z których kazdy zawieral grupy naf¬ talenowe, podstawione izopropylem, bylo jak stwier¬ dzono co najmniej umiarkowanie skuteczne, gdyz wykazywaly one pozostalosc na sicie nizsza niz 40%. Stosujac te materialy w ilosci 2 g, zamiast uzytego w poprzednim tescie 1 g, zaobserwowano znaczny spadek ilosciowy pozostalosci na sicie.Przykladowo/ preparat zawierajacy 2 g mieszane¬ go dwuizopropylomaftalenosulfonianu jako srodka powderzcJiniowo^czyinjiego, czyli Alkanolu (R) XC (nazwa handlowa EJ .du Pont de Nemours and Company, Wilmington, DE), dawal pozostalosc w ilosci 0,12% wagowych.Szczególnie interesujacym jest fakt, ze stwier¬ dzono, iz nie tylko alkilonaftalenosulfonaany sa je¬ dynymi materialami posiadajacymi istotne zalety operacyjne, ade ze skuteczne byly tylko pochodne podstawione izopropylem. Zarówno nizsze jak i wyzsze homologi alkilowe byly nieskuteczne.Przyklad II. W serii testów badano wplyw zmian temperatury wody na preparaty do sprys¬ kiwania zawierajace rózne ilosci srodka powierz- chnriowo-czyninego. W testach tych 13 g prepa¬ ratu D (a) w postaci zwdlzalnego proszku domie¬ szano do 100 ml wody o okreslonej temperaturze, zgodnie z opisanym powyzej tokiem postepowania.Uzyskano nastepujace wyniki zestawione w tabli¬ cy I.Tablica I Nu¬ mer testu Nazwa srodka powierzchnio- wonczymnego Ilosc (% wa¬ gowy) *) Tempe¬ ratura wody <°C) Pozosta¬ losc na sicie (% wa¬ gowy) 1 2 3 4 5 6 7 3 9 Alkanol XC Alkanol XC Alkanol XC Alkanol XC Nekal BA77 Nekal BA77 nie ma nie ma nie ma 2 4 4 ' 1 ¦ '-8 8 8 5 10 15 5 5 • io 10 5 : ¦ 15 75 68 85 2,0 1,8 1,5 1,0 1,2 1,0 65 *) W przeliczeniu na suchy zwiazek triazynowy125 276 11 12 Dane przytoczone w tablicy I wykazuja tylko nieznaczny wplyw temperatury na ilosc kryszta¬ lów pozostajacych na sicie w zakresie temperatur 5—15 °C. Jednakze dodanie tak malej ilosci srod¬ ka powierzchniowo-czynnego, jak 2?/o wagowych obniza ilosc krystalicznej -pozostalosci do tak nis¬ kiego poziomu jak 2,7% ilosci pozostajacej w wodnym roztworze do spryskiwania nie zawiera¬ jacym srodka rxwierzchintiowo-czyinnego.Dane te dowodza równiez skromnych korzysci wynikajacych z dodawania nawet wiekszych ilosci srodka po^erzchniowo-ozynnego, jezeli progowe stezenie dodanego srodka juz jest w roztworze.Przyklad III. W serii testów badano wplywy temperatury wody, rozcienczenia i stezenia srodka powierzchniowo-czyninego. W testach tych 100 ml preparatu E w postaci roztworu do spryskiwania mieszano z podana iloscia stalego srodka powierz¬ chniowo-czynnego i otrzymana mieszanine roz¬ cienczano podana iloscia wody o okreslonej tem¬ peraturze, zgodnie z opisanym powyzej tokiem po¬ stepowania. Uzyskano nastepujace wyniki zestawio¬ ne w tabEcy II.Tablica II 1 Srodek powierzch- niowo-czynny Ul 10 11 12 13 14 15 16 •17 18 19 20 1 nazwa! srodka powierz¬ chniowo czynne¬ go — — — —.— Alkanol XC Alkanol XC Alkanol XC Nekal BA78 Nekal BA77 Sello- gen W 1 ilosc (% wa¬ gowy)* nie ma nie ma nie ma nie ma nie ma 2 ' 6 10 2 2 8 | ilosc (ml) 1 100 500 100 500 400 300 300 300 500 '500 500 j Woda tempe¬ ratura (°C) 1 : 5 5 ¦ '10 . 10 5 5 5 •5 15 15 15 | pozosta¬ losc na sicie (% wa¬ gowy) 1 83 ¦ 51 58 • 42 60 54 31 0,3 / 0,4 0,5 0,5 f *) W przeliczeniu na suchy zwiazek triazynowy.Dane przytoczone w tablicy II wykazuja zgod¬ nie z oczekiwaniem, ze wieksze rozcienczenie zmniejsza problem krystalizacji. Jednak decyduja¬ ca poprawe mozna znacznie latwiej uzyskac do¬ dajac podstawiony izopropylem naftalenosulfonian metalu alkalicznego.Przyklad IV. W serii testów wykazano, ze dodanie dwuizopropylonaftalenosulfonianu w celu zapobiezenia tworzeniu sie duzych krysztalów, jest skuteczne w zupelnie twardej wodzie, o twardos¬ ci 84)0 pm, w testach tych 13 g preparatu D(a) 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 w postaci zwilzalnego proszku domieszano do 100 ml wody o podanej temperaturze, zgodnie z opi¬ sanym powyzej tokiem postepowania.Wyniki podane sa w tablicy III.Tablica III Numer testu 21 22 23 24 25 26 27 28 Srodek powierzch- niowo-czynny nazwa srodka — — — i — Alkanol XC Alkanol XC Alkanol XC Alkanol XC ilosc (% wago¬ wy)* nie ma nie ma nie ma nie ma 4 4 4 4 tempe¬ ratura wody (°C) 5 10 15 25 5 10 15 25 pozosta¬ losc na sicie (% wa¬ gowy)* 86 83 84 '1,2 1,4 1,4 0,9 1,2 1 *) W przeliczeniu na suchy zwiazek triazynowy.Przytoczone dane wykazuja niemal graficznie, ze twardosc wody nie zaburza zdolnosci srodka po¬ wierzchniowo-czynnego do zmiany zachowania sie roztworu w zakresie krystalizacja, o ile zawarty w roztworze uklad jest korzystny. Szczególnie cie¬ kawy jest fakt, ze w celu uzyskania podobnego stopnia hamowania krystalizacji, nalezy utrzymac preparat na polu w temperaturze 25 °C lub wyz¬ szej.Przyklad V. W serii testów wykazano, ze typowe zmiany wartosci pH, których mozna sie spodziewac pobierajac wode do przygotowania pre¬ paratu do spryskiwania z róznych zródel, równiez nie wplywaja w istotnym stopniu zaklócajaco na zdolnosc srodka rxwierzchniiowo-czynnego do zmiany charakterystyki krystalizacji korzystnego ukladu. W testach tych 13 g preparatu D w po¬ staci zwilzalnego proszku i 4% wagowych Alka- nólu R XC mieszano z 300 ml wody o podanej wartosci pH. Wyniki zestawione aa w tablicy IV.Numer testu 29 30 31 32 33 34 35 1 36 Tablica IV Tempera¬ tura wody (°C) 5 10 15 25 5 10 15 ' 25 Wartosc PH r 5,1 5,1 5,1 5,1 9,0 9,0 9,0 9,0 Pozostalosc (% wago¬ wy) 0,5 0,5 0,4 0,6 1,2 1,1 1,2 1,3 |125 276 13 14 PL PL PL PL PL PL