Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie elektryczne ryglujace, zwlaszcza do zabezpieczania maszyn wló¬ kienniczych posiadajacych ruchome czesci, które wykonuja niebezpieczne ruchy np. obrotowe lub przemienne oraz wyposazonych w przykrywajace te czesci oslony ochronne, przynajmniej czesciowo otwierane i wyposazo¬ ne w zamek elektromechaniczny wspóldzialajacy z tymi oslonami ochronnymi.Znane sa urzadzenia zabezpieczajace, które zapewniaja ochrone personelu obslugujacego oraz osób znajdu¬ jacych sie w poblizu maszyn. Oslony ochronne stanowia integralne czesci maszyny. Sa one wyposazone w rózno¬ rodne urzadzenia ryglujace mechaniczne lub elektryczne, które moga byc zwalniane tylko od zewnatrz. Niektóre maszyny sa wyposazane równiez w rygiel elektryczny, przy czym zaryglowanie oslony ochronnej jest zwiazane z praca silnika elektrycznego napedzajacego niebezpieczna czesc maszyny. Nacisniecie przycisku uruchamiajace¬ go silnik elektryczny powoduje zaryglowanie oslony ochronnej, lub tez nacisniecie przycisku wylaczajacego silnik powoduje zwolnienie ryglowania.Wada znanych urzadzen jest to, ze po wylaczeniu silnika wirujace czesci o wiekszej masie, takie jak np. bebny, obracaja sie wskutek swojej bezwladnosci jeszcze przez dluzszy czas. Z reguly dalszy bieg niebezpiecz¬ nych czesci maszyn o duzej predkosci obrotowej jest trudny do zauwazenia, wskutek czego obsluga moze pomylic sie, co czesto moze doprowadzic do powaznych wypadków.Dla usuniecia tej wady zaproponowano urzadzenie, w którym mechanizm zegarowy opóznia zwolnienie ryglowania elektrycznego w stosunku do momentu wylaczenia silnika. Rozwiazanie to jest stosowane np. w ma¬ szynach czyszczacych „Textima".Równiez i w tym rozwiazaniu nie osiaga sie zadowalajacego zabezpieczenia wskutek tego, ze wybieg bezwladnosciowy niebezpiecznej czesci maszyny, jak równiez powtarzalnosc wskazan mechanizmu zegarowego zaleza w powaznym stopniu od czestotliwosci przegladów konserwacyjnych.Jak wynika z powyzszego, znane urzadzenia ryglujace nie zapewniaja obsludze potrzebnej ochrony.Wedlug wynalazku na niebezpiecznej czesci maszyny jest usytuowany magnes polaczony z cewka dolaczo¬ na do elektronicznego ukladu sterujacego polaczonego z zamkiem elektromechanicznym, który zawiera korzy-2 126052 stnie ruchomy rygiel ryglowany w polozeniu zamknietym przez ruchoma czesc ryglujaca przyciagana przez elektromagnes w stanie wzbudzonym.W jednym wykonaniu ruchomy rygiel stanowi przesuwany i przekrecany rygiel zawierajacy czesc przechyl¬ na wyposazona w rygiel slizgowy i ryglowany przez przesuwna czesc ryglujaca.W innym wykonaniu ruchomy rygiel jest wyposazony w hak oraz wspólpracujaca z nim przekrecana zapad¬ ke ryglujaca wyposazona w krzywke umieszczona na tej stronie zapadki ryglujacej, która jest zwrócona w strone haka rygla i wprowadzajaca zapadke ryglujaca w górne skrajne polozenie.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia urzadzenie elektryczne ryglujace wedlug wynalazku w widoku perspektywicznym, fig. 2a, 2b, 2c i 2d — kolejne polozenia robocze urzadzenia ryglujacego z fig. 1, fig. 3 - inne wykonania urzadzenia elektrycznego ryglujacego w widoku perspektywicznym, fig. 4 - jeszcze inne wykonanie urzadzenia elektrycznego ryglujacego w widoku perspektywicznym oraz fig. 5 - schemat elektronicznego ukladu sterujacego wedlug wynalazku.Jak to pokazano na fig. 1, niebezpieczna poruszajaca sie czesc 10 maszyny, w tym przypadku beben obrotowy jest napedzany przez nie pokazany naped elektryczny i jest wyposazony w otwierana oslone ochronna 12. W polozeniu otwartym oslona ochronna 12 jest oznaczona przez 12'. Oslona ochronna 12 w znany sposób wspóldziala z zamkiem elektromechanicznym 14.Na niebezpiecznej czesci 10 maszyny jest umieszczony magnes 16, który porusza sie wraz z ta czescia.W tym rozwiazaniu na przeciwko magnesu 16 jest usytuowana cewka 18 wspólpracujaca z magnesem. Cewka 18 jest dolaczona do elektronicznego ukladu sterujacego 20, którego zadaniem jest wzmocnienie i przetworzenie impulsów napieciowych wytworzonych w wyniku ruchu magnesu 16 wzgledem cewki 18.Elektroniczny uklad sterujacy 20 jest tak funkcjonalnie polaczony z zamkiem elektromechanicznym 14, ze otwarcie zamka elektromechanicznego 14 jest mozliwe tylko przy wlaczonym zasilaniu i przy braku jakichkol¬ wiek impulsów napieciowych, a wiec tylko przy calkowicie unieruchomionej niebezpiecznej czesci 10 maszyny.Zamek elektromechaniczny 14 utrzymuje oslone ochronna 12 w polozeniu zamknietym równiez w przypadku zaniku napiecia lub w przypadku innych awarii.Oslona ochronna 12 moze byc takze wyposazona w znany sposób wlacznik 22 wlaczony szeregowo w obwód wzbudzenia napedu niebezpiecznej czesci 10 maszyny. Lacznik 22 jest uruchamiany za pomoca wystepu 24 na oslonie ochronnej 12. Przy otwartej oslonie ochronnej 12 naped nie moze byc uruchomiony a przy zamknietej oslonie ochronnej 12 naped mozna uruchomic.Na fig. 2a — 2d pokazano szczególy i polozenia robocze urzadzenia z fig. 1. Na fig. 2a oslona ochronna 12 znajduje sie w polozeniu otwartym, natomiast zamek elektromechaniczny 14 jest odryglowany. W tym poloze¬ niu, zestyki 22a i 22b lacznika 22 sa otwarte; napedu nie mozna uruchomic, natomiast mozna dotrzec do niebezpiecznej czesci 10 maszyny.Zamek elektromechaniczny 14 zawiera rygiel 26, który moze byc przekrecany i przesuwany w kierunku strzalki 28. Rygiel 26 zawiera czesc przechylna 30, która moze sie obracac wokól osi 32. Czesc przechylna 30 jest wyposazona Grygiel slizgowy 34, który przekreca sie wraz z czescia przechylna 30, ale jest przesuwany wzgledem niej w kierunku wskazanym strzalka 28. Sprezyna 36 wprowadza rygiel slizgowy 34 w polozenie krancowe, naciskajac na niego w kierunku przeciwnym do strzalki 28. Rygiel 26 jest zaryglowany z czescia ryglujaca 38, która w polozeniu zamknietym moze poruszac sie, w tym przypadku przekrecac sie. Z polozenia ryglowania czesc ryglujaca 38 moze byc wytracona wbrew sprezynie 40 za pomoca elektromagnesu 42 zasilanego przez elektroniczny uklad sterujacy 20. Wytracenie czesci ryglujacej 38 z polozenia ryglowania umozliwia pod¬ niesienie rygla 26 a tym samym otworzenie oslony ochronnej 12.Czesc ryglujaca 38 jest polaczona z recznym wyzwalaczem awaryjnym 44. Wyzwalacz awaryjny 44 sklada sie z ciegna 48 wyposazonego na koncu w uchwyt reczny 46. Drugi koniec ciegna 48 jest dolaczony do wystepu na czesci ryglujacej 38. Zadaniem wyzwalacza awaryjnego 44 jest stworzenie dla upowaznionej osoby mozliwosci wyzwolenia zamka elektromechanicznego 14 w kazdym z jego polozen w przypadkach awarii np. awarii maszy¬ ny, pozaru itd. poprzez poruszenie czesci ryglujacej 38. W przedstawionym przypadku rygiel 26 wspólpracuje z listwa zaporowa 52 umieszczona na oslonie ochronnej 12, przy czym powierzchnia czolowa 54 (fig. 2b) rygla 26 wspólpracujaca z listwa 32 jest powierzchnia skosna. Podczas zamykania oslony ochronnej 12 (fig. 2b) listwa zaporowa 52 slizga sie wzdluz skosnej powierzchni czolowej 54, przesuwajac przy tym rygiel slizgowy 34 w kierunku strzalki 28.Na fig. 2c oslona ochronna 12 jest pokazana w polozeniu zamknietym, podobnie jak rygiel 26. W tym polozeniu rygiel 26jest podpierany przez czesc ryglujaca 38 i jest w ten sposób zamkniety.Na fig. 2d jest pokazany zamek elektromechaniczny 14 w polozeniu zwolnionym. W polozeniu tym, przy spoczynku niebezpiecznej czesci 10, elektromagnes 42 musi byc wzbudzony, aby przekrecic czesc ryglujaca 38126052 3 i w ten sposób umozliwic przekrecanie rygla 26 w kierunku pokazanym strzalka 56, a w konsekwencji umozliwic otwarcie oslony ochronnej 12.Urzadzenie przedstawione na fig. 3 rózni sie od urzadzenia z fig. 2 jedynie co do czesci zawierajacej zamek elektromechaniczny 64. Zamek elektromechaniczny 64 posiada rygiel 66, który moze przesuwac sie u prowadni¬ cy 68. Lewe polozenie krancowe rygla 66 jest okreslone zderzakiem 69. Rygiel 66 posiada hak 70, kanal 72 i uchwyt reczny 74. Z hakiem 70 rygla 66 wspólpracuje zapadka ryglujaca 76, która moze obracac sie wokól osi 75. Zapadka ryglujaca 76 posiada hak 78, który moze byc sprzegniety z hakiem 70, a na stronie zwróconej do haka 70 posiada krzywke 80, która sluzy do wprowadzania zapadki ryglujacej 76 do polozenia krancowego. Na rysunku linia kreskowo-punktowa pokazano górne polozenie krancowe zapadki ryglujacej 76, w którym styka sie ona z elektromagnesem 42. Elektromagnes 42 po wzbudzeniu z elektronicznego ukladu sterujacego 20, utrzymu¬ je zapadke ryglujaca 76 w jej górnym polozeniu krancowym i przez to umozliwia wciagniecie rygla 66 w kierun¬ ku wskazanym strzalka 82. W górnym koncu oslony ochronnej 12 z fig. 3 jest umieszczony zderzak 84, który moze przesuwac sie wzdluz kanalu 72 tylko po wyciagnieciu rygla 66. Prowadnica 68 i bolec na osi 75 sa umieszczone na obudowie maszyny. W tym rozwiazaniu, wyzwalacz krancowyjest polaczony z zapadka rygluja¬ ca 76. Rygiel 66 uruchamia wlacznik 86, który jest polaczony szeregowo z lacznikiem 22.Dzialanie i uruchamianie urzadzenia z fig. 3 przebiega nastepujaco: Naped niebezpiecznej czesci 10 maszyny moze byc uruchomiony tylko przy wsunietym ryglu 66, kiedy zwarte sa zestyki wlacznika 86. W tym polozeniu nie mozna otworzyc oslony ochronnej 12, poniewaz zderzak 84 uderza o rygiel 66, który nie moze byc przesuniety w kierunku strzalki 82, gdyz hak 70 jest sprzegniety z hakiem 78 zapadki ryglujacej 76. Przy kazdej próbie zwolnienia rygiel 66 musi byc najpierw przesuniety az do zderzaka 69, przy czym hak 70 dzialajac poprzez krzywke 80 wprowadza zapadke ryglujaca 76 do górnego polozenia krancowego, w którym styka sie ona z elektromagnesem 42. Jezeli niebezpieczna czesc 10 maszyny nie porusza sie, to elektromagnes 42 pozostaje niewzbudzony, wskutek czego przy wyciaganiu rygla 66 zapadka ryglujaca 76 opada i rygluje haki 70 i 78, Przy nieruchomej czesci 10 maszyny tzn. przy zaniku impulsów, elektromagnes 42 zostaje wzbudzony i przytrzymuje zapadke ryglujaca 76 w jej górnym polozeniu krancowym.Mozna calkowicie wyciagnac uwolniony rygiel 66, zderzak 84 moze przejsc przez kanal 72, przy czym mozna otworzyc oslone ochronna 12.Urzadzenie przedstawione na fig. 4 odpowiada zasadniczo urzadzeniu z fig. 3 i moze byc zasadniczo korzy¬ stnie stosowane jako kompleksowe zabezpieczenie wiekszych urzadzen, np. jako sciana ochronna. Róznica polega na tym, ze oslone ochronna 12 stanowi sciana ochronna 90, która moze byc przesuwana do niebezpiecznej czesci lub niebezpiecznych czesci 10 maszyny w kierunkach strzalki 92. W tym rozwiazaniu rygiel 66a jest zamocowany na scianie ochronnej 90 i jest wyposazony tylko w hak 70. Dzialanie jest takie samo jak w przypad¬ ku urzadzenia z fig. 3.Jak juz wspomniano, zadaniem elektronicznego ukladu sterujacego 20 jest to, by tak wzmocnic i przetwo¬ rzyc impulsy napieciowe wytworzone przez magnes 16 w cewce 18 podczas ruchu niebezpiecznej czesci maszyny 10, by zamek elektromechaniczny 14 wzglednie 64 znalazl sie w polozeniu uwolnionym tylko wówczas, gdy przy istnieniu napiecia zasilania calkowicie zanikaja impulsy, co ma miejsce wówczas, gdy niebezpieczna czesc 10 maszyny znajduje sie w stanie bezruchu. Przy zaniku napiecia zasilajacego stan zaryglowania zostaje utrzyma¬ ny.Na fig. 5 przedstawiono schemat przykladowego elektronicznego ukladu sterujacego 20. W ukladzie steru¬ jacym 20, zbudowanym ze znanych elementów pólprzewodnikowych, impulsy napieciowe, których wartosc zmienia sie o kilka rzedów wielkosci wskutek zmian szybkosci obrotowej niebezpiecznej czesci 10 maszyny, sa wzmacniane przez zabezpieczony przed przepieciami uklad scalony IC, prostowane i przekazywane do tranzysto¬ ra T3. Impulsy napieciowe dochodzace do bazy tranzystora T3 powodujajej dodatnia polaryzacje i przewodzenie tranzystora T3. Napiecie dodatnie zostaje skierowane poprzez rezystor R5 do drugiego tranzystora T2, który równiez zaczyna przewodzic. Przeplyw pradu wywoluje spadek dodatniego napiecia kolektora. W ten sposób zostaje obnizone równiez napiecie bazy trzeciego tranzystora Tx, polaczonej bezposrednio z kolektorem drugie¬ go tranzystora T2. Zostaje zablokowany tranzystor przelaczajacy Tt, który byl dotychczas zasilany napieciem, ale który przy braku impulsów znajdowal sie w stanie przewodzenia. Zablokowanie nastepuje równiez przy zaniku napiecia zasilajacego uklad sterujacy 20.Dla podwyzszenia stopnia ochrony mozna przed pierwszy tranzystor T3 wlaczyc czlon zlozony z poten¬ cjometru P i kondensatora C ladowanego przez impulsy. Przy zaniku impulsów otwarcie zamka elektromecha¬ nicznego 14 jest mozliwe dopiero po rozladowaniu kondensatora C. Dzieki powyzszemu mozna dowolnie opóz¬ nic moment otwarcia zamka elektromechanicznego 14 po calkowitym zatrzymaniu niebezpiecznej czesci 10 maszyny.4 126052 Elektroniczny uklad sterujacy 20 moze byc celowo tak polaczony w znany sposób z napedem niebezpiecz¬ nej czesci 10 maszyny (fig. 1), ze uzyskuje zasilanie tylko przy wylaczonym napedzie. Uzyskuje sie dzieki temu to, ze przy pracujacej maszynie uklad sterujacy 20 znajduje sie w stanie beznapieciowym i zapewnia ryglowanie.Uklad sterujacy 20 jest zasilany tylko przy wylaczonym napedzie, to znaczy w krytycznym okresie czasu wybiegu bezwladnosciowego niebezpiecznej czesci 10 maszyny, gdy jest on z kolei blokowany przez impulsy.W tymze krytycznym okresie czasu zdarzaly sie najczesciej wypadki powodowane bledem.Zastosowanie w kazdej z maszyn, w których pracuja niebezpieczne czesci, pokazanego tytulem przykladu rygla elektrycznego wedlug wynalazku, umozliwia zapewnienie obsludze maksymalnej ochrony. Urzadzenie ochronne w swietle uzyskiwanych korzysci jest proste i tanie oraz znacznie pewniejsze w dzialaniu od znanych urzadzen. Mozna tutaj za pomoca pojedynczego urzadzenia ryglujacego zapewnic ryglowanie kilku oslon ochron¬ nych.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie elektryczne ryglujace, zwlaszcza do zabezpieczania maszyn wlókienniczych posiadajacych ruchome niebezpieczne czesci, z którymi sa zwiazane przynajmniej czesciowo otwierane oslony ochronne, które to urzadzenie jest dolaczone do elektronicznego ukladu sterujacego wspólpracujacego z zamkiem elektromecha¬ nicznym umieszczonym przy oslonie ochronnej, znamienne tym, ze na niebezpiecznej czesci (10) maszynyjest usytuowany magnes (16) polaczony z cewka (18) dolaczona do elektronicznego ukladu sterujacego (20) polaczonego z zamkiem elektromechanicznym (14, 64), który zawiera korzystnie ruchomy rygiel (26, 66, 66a) ryglowany w polozeniu zamknietym przez ruchoma czesc ryglujaca przyciagana przez elektromagnes (42) w stanie wzbudzonym. 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze ruchomy rygiel (26) stanowi przesuwny i prze¬ krecany rygiel zawierajacy czesc przechylna wyposazona w rygiel slizgowy i ryglowany przez przesuwna czesc ryglujaca (38). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze ruchomy rygiel (66, 66a) jest wyposazony w hak (70) oraz wspólpracujaca z nim przekrecana zapadke ryglujaca (76) wyposazona w krzywke (80) umiesz¬ czona na tej stronie zapadki ryglujacej (76), która jest zwrócona w strone haka (70) rygla (66,66a) i wprowadza¬ jaca zapadke ryglujaca (76) w górne skrajne polozenie. &126 052 22 2k 12' 1° f K- Figi LA Lf\ LU \hz 46*6 W VlllLln\llii.126 052 36 50 -Jr 46 ua u (*tO ^32 ^ 52 Fig,2c W^MP126 052 Fig.5 PL