Przedmiotem wynalazku jest zlacze kompensacyjne rur, zwlaszcza rur z tworzyw sztucznych z uszczelnieniem dlawicowym, stosowane w instalacjach cisnieniowych.Znane sa zlacza kompensacyjne przy instalacjach z rur metalowych, przakladowo podane w opisach patentowych polskich nr 104 086, 62 430 oraz opisie patentowym RFN nr 2 630 814. Zlacza te posiadaja lacznik elastyczny i przewidziane sa do pracy bezcisnieniowej wzglednie pod niskim cisnieniem.Opisane wyzej zlacza nie znalazly zastosowania dolaczenia rur z tworzyw sztucznych z uwagi na duze wartosci wahan dlugosci rur na skutek zmian termicznych przeplywajacego medium i otoczenia.Dotyczczas laczenia tego typu rur, w instalacjach cisnieniowych do 1 MPa, wykonuje sie na drodze klejenia, uszczelniania elastyczna uszczelka gumowa gladkich koncy w rurach kielicho¬ wych,jak tez poprzez zlaczki srubowe i srubunki kolnierzowe oraz zlaczniki ryglowe lub zamkowe.Najczesciej instalacje z rur, wytwarzanych na bazie tworzyw sztucznych, stosowane sa do mediów o temperaturze zblizonej do stalej, dostosowanej dla danego tworzywa rury. Kompensacje dlugosci przewodów, wywolane zmianami temperatury przenosza odksztalcenia samych przewodów oraz ich wygiecia i zalamania konstrukcyjne.Celem rozwiazania wedlug wynalazku jest uzyskanie prostego w montazu zlacza gladkich odcinków rur, glównie z tworzyw sztucznych, pracujacych pod cisnieniem dopuszczalnym dla danego rodzaju rury, z regulowana sila sprzegajaca lacznik z rura, zapewniajaca jednak mozliwosc pracy rurociagu, na skutek wystepujacych naprezen termicznych.Zlacze takie uzyskano stosujac do laczenia rur z tworzyw sztucznych, metalowy lacznik, zakladany na gladkie konce laczonych rur. Lacznik o srednicy wewnetrznej odpowiednio wiekszej od srednicy zewnetrznej rur laczonych, posiada wewnatrz, w poblizu koncy wystepy pierscieniowe.Srednica wewnetrzna wystepów pierscieniowych jest tylko nieco wieksza od srednicy rury, pozwa¬ lajac na swobodne zakladanie lacznika na rure. Na wystepach pierscieniowych spoczywa elasty¬ czna uszczelka, która dociskanajest do scianek lacznika i powierzchni rury tuleja w formie dlawicy, poprzez metalowy pierscien zaciskowy, korzystnie dzielony. Uszczelka elastyczna wraz z tuleja dociskowa tworza dlawnik uszczelniajacy.2 128918 Zastosowanie pierscienia zaciskowego, o przekroju poprzecznym w ksztalcie wielokata korzystnie trójkata lub trapezu, pomiedzy elastycznym uszczelnieniem, a tuleja dociskowa, daje w chwili docisku tulei moment sily zaciskajacy pierscien wokól rury. Tym samym w zaleznosci od szerokoscipierscienia zaciskowego,jego powierzchni wewnetrznej oraz sily dociskowej, zmienia sie wartosc sily sprzegu rury 7 lacznikiem.Przez dobór kata sciecia powierzchni pierscienia od 30 do 40 stopni od strony tulei dociskowej, w zaleznosci od srednicy rury, cisnienia przeplywajacego medium, wspólczynnika tarcia pierscienia zaciskowego i jego szerokosci, otrzymuje sie sprzeg, pozwalajacy na przeniesienie cisnienia wew¬ natrz rurociagu do 1 MPa. Wystapienie dodatkowej sily wzdluznej w rurociagu, przez powstanie naprezen termicznych, powoduje przesuw rury w zlaczu o dana wartosc przyrostu lub skurczu danego odcinka rury. Dlatego podczas montazu zlacza, konce rur pozostawia sie oddalone od siebie o pewna wielkosc, wyliczona w oparciu o wlasciwosci fizyczne materialu rur i warunki termiczne pracy rurociagu. Zastosowanie w pierscieniu zaciskowym od strony szczeliwa skosu na obwodzie od 15 do 30 stopni pozwala na lepszy docisk pierscienia uszczelniajacego i poprawia szczelnosc.Korzyscia rozwiazania jest to, ze zlaczki te moga byc wielokrotnie wykorzystane, ponadto moga miec wielorakie zastosowanie jako przykladowo zlaczki redukcyjne, kolanka, rozgalezniki oraz jako konstrukcje wsporcze, jak przykladowo konstrukcje do podwieszania kolumn rurocia¬ gów. Przy czym tuleje dociskowe moga przyjmowac rozwiazania w postaci srubunków kolnierzo¬ wych, gwintowych, rygli, zamków, a nawet zamków z pierscieniem rozpreznym z góry zadanym naciskiem.Zasada budowy zlacza zostala przedstawiona w przykladzie wykonania na rysunku w przek¬ roju podluznym, w którym fig. 1 przedstawia zlacze przelotowe, a fig. 2 przedstawia zlacze jako trójnik z róznymi rozwiazaniami docisku tulei dociskowej na pierscien zaciskowy i uszczelniajacy.Zlacze sklada sie z metalowego, cylindrycznego lacznika kolnierzowego 1, nakladanego na dwa gladkie, wykonane z tworzywa sztucznego, konce rur 2. Konce rur oddalone sa od siebie o odleglosc a wyliczona z rozszerzalnosci liniowej materialu danego odcinka rury, przy okreslonych róznicach temperatur. Lacznik 1 posiada wewnatrz, z obu stron, wystepy pierscieniowe 7 o nieco wiekszej srednicy od srednicy zewnetrznej rury 2. Na wystepach tych spoczywa elastyczny pierscien uszczelniajacy 4, który dociskany jest poprzez dzielony, metalowy pierscien zaciskowy 5, tuleja dociskowa 3.Kolnierzowa tuleja dociskowa 3 posiada scieta pod katem a = 30 stopni powierzchnie styku, odpowiadajaca takiemu samemu scieciu powierzchni pierscienia zaciskowego 5. Sam pierscien zaciskowy 5 posiada przekrój trapezu, o srednicy wewnetrznej ryfiowanej 6, dla zwiekszenia sily sprzegu z rura 2. Skrecajac kolnierze tulei dociskowej 3 z kolnierzami lacznika 1 wywieramy nacisk na pierscien zaciskowy 5, który swoja nierówna powierzchnia wewnetrzna 6 zaciska sie na powierzchni rury 2. Nacisk wstepny tulei dociskowej 3 dobieramy tak, aby sprzeg cierny wytrzymal zadane cisnienie wewnatrz rury 2, natomiast w chwili wystapienia dodatkowych sil wzdluznych w rurociagu, na skutek zmian dlugosci wywolanych zmianami termicznymi, pozwolily na przesuw rury 2 w laczniku 1 o dana wartosc zachowujac nadal szczelnosc ukladu.Zastrzezenia patentowe 1. Zlacze kompensacyjne rur, zwlaszcza rur z tworzyw sztucznych z uszczelnieniem dlawico¬ wym, skladajace sie z lacznika, pierscieni uszczelniajacych oraz dociskajacych je tulei, znamienne tym, ze pomiedzy pierscieniem uszczelniajacym (4), a tuleja dociskowa (3) znajduje sie pierscien zaciskowy (5), korzystnie dzielony. 2. Zlacze kompensacyjne rur wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pierscien zaciskowy (5) posiada przekrój wielokata korzystnie przekrój trójkata lub trapezu, podstawa wspartego na rurze (2), którego powierzchnie boczne odpowiednio stykaja sie z powierzchniami: tulei dociskowej (3) oraz pierscienia uszczelniajacego (4). 3. Zlacze kompensacyjne rur wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze kat ostry (a) przekroju pierscienia zaciskowego (5) wynosi od 30° do 45° w zaleznosci od srednicy rury (2), cisnienia prze-128918 3 plywajacego medium, wartosci wspólczynnika tarcia powierzchni sprzegajacych : rura (2) — pierscien zaciskowy (5). 4. Zlacze kompensacyjne rur wedlug zastrz. 2, znamienne tym, ze powierzchnia wewnetrzna pierscienia zaciskowego (5) posiada nierównosci w formie rowków lub zabków (6).Fig. 4128918 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL