Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych pochodnych 6(R)-[2-(8'-acyloksy-2'-metylo- -polihydronaftylo-l'-)etylo]-4{R)-hydroksy-3,4,5,6-te- trahydro-2H-piranonu-2, to jest 6-[2-(8'-acylo- ksy-2'-metylo-6'-metylo (lub -dezmetylo)-polihydro- naftylo-l7etylo[-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro- -2H-piranonów-2 o ogólnym wzorze 1, w którym R' oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, R ozna¬ cza prostolancuchowa lub rozgaleziona grupe alki¬ lowa o 3—10 atomach wegla, z wyjatkiem grupy 2-(S)-butylowej, grupe cykloalkilowa o 3—10 ato¬ mach wegla, grupe alkenyIowa o 2—10 atomach wegla, grupe alkilowa o 1—10 atomach wegla pod¬ stawiona grupa trójfluorometylowa, grupe fenylo- wa, grupe chlorowcofenylowa, lub grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla podstawiona grupa fenylo- wa, a X, Y i Z oznaczaja ewentualnie obecne wia¬ zania podwójne, przy czym gdy wiazania podwójne sa obecne, to wystepuja one jednoczesnie w po¬ zycjach X i Z lub tylko w pozycji Y lub tylko w pozycji Z.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wyna¬ lazku maja dzialanie przeciwhipercholestenole- miczne.Znane sa pewne pochodne kwasu J3, 8-dwuhydro- ksy-|3-metylo-walerianowego o dzialaniu hamuja¬ cym synteze cholesterolu (patrz F. M. Singer i inni, Proc. Soc. Exper. Biol. Med., 102, 370 (1959) oraz F.H. Hulcher, Aren. Biochem. Biophys., 146, 422 (1971). Nie we wszystkich przypadkach jednak aktywnosc zwiazków jest dostateczna, a wiec nie znajduja one praktycznego zastosowania.Z opisów patentowych Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 049 495, 4 137 322 i 3 983 140 znany jest proces fermentacji, którego produkty wykazuja dosc znaczna aktywnosc w hamowaniu biosyntezy cholesterolu. Najbardziej aktywny z tej grupy na¬ turalnych produktów jest zwiazek zwany kompak- tyna, bedacy mewalonelaktonem o wzorze 2a (R' oznacza atom wodoru), opisany przez Browna i in¬ nych w J. Chem. Soc. Perkin I, 1165, (1976).Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 231938, przytoczonego tu jako zródlo 15 literaturowe, znany jest inny proces fermentacji, którego produktem jest wykazujacy dzialanie inhi- bitujace biosynteze cholesterolu zwiazek o wzorze 2a, okreslony w tym opisie jako MK-803. Z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki 20 nr 4 294 846 znany jest dihydro-MK-803 oznaczony wzorem 2d (R' oznacza grupe metylowa), o sile dzialania równej sile dzialania MK-803 a wyodreb¬ niony z tej samej brzeczki fermentacyjnej co MK-803. Z opisu patentowego Stanów Zjednoczo- 25 nych Ameryki nr 4 351844 znane sa dihydro- i tetrahydropochodne MK-803 o wzorze 2b, 2c i 2d (R' oznacza grupe metylowa). Zwiazki te otrzymuje sie droga katalitycznego uwodornienia MK-803.Tetrahydro-analog kornpaktyny, zwiazek o wzo- 30 rze 2e (R' oznacza atom wodoru) znany jest z opub- 131 423131423 likowanego japonskiego zgloszenia (Kokai) nr 55009-024.* Ostatnio z brzeczki fermentacyjnej po fermenta¬ cji kompaktyny fwyizolowano dihydro-analog o wzorze 2d (R' oznacza atom wodoru), co opisane zostalo* w opisie ^patentowym Stanów Zjednoczo¬ nych' Ameryki n-r'4 343 814.Indeksy"arTSTc, d i e wystepujace przy nume¬ rach wzorów 1, 2, 3, 9 i 10 omawianych w tym opisie oznaczaja polozenie wiazan podwójnych X, Y i Z wzglednie brak tych wiazan. Stereochemie zwiazków o wzorach 1, 2, 3, 9 i 10 wynikajaca z polozenia wiazan podwójnych przedstawia ta¬ bela 1.Tabela 1 Indeks a 1 b c 1 d e Pozycja wiazania podwójnego X i Z X Y Z brak wiazan podwójnych Budowa wzór 4 wzór 5 wzór 6 wzór 7 wzór 8 | 1 Zwiazki wyjsciowe o wzorach 2a i 2d (R' ozna¬ cza grupe metylowa) sa produktami procesu fer¬ mentacji prowadzonej z uzyciem szczepu Aspergil¬ lus terreus, ATCC nr 20542, który w kolekcji kul¬ tur Merck and Co., Inc., Rahway, New Jersey, oznaczono symbolem MF-4845.Wytwarzanie zwiazków o wzorach 2a i 2d (R' oznacza grupe metylowa) prowadzi sie nastepu¬ jaco.A. Fermentacja Probówke ze zliofilizowana kultura MF-4845 otwiera sie w warunkach jalowych' i z zawartosci sporzadza sie zawiesine w kolbie Erlenmayera bez przegród (o pojemnosci 250 ml) zawierajacej okolo 10 ml pozywki (kolba posiewowa). Pozywka zawar¬ ta w kolbie ma nastepujacy sklad: Wyciag namokowy kukurydzy 5 g Przecier pomidorowy 40 g Makaowsiana 10 g Glikoza 10 g Roztwór pierwiastków sladowych 10 g Woda destylowana 1000 g Odczyn pozywki doprowadza sie do wartosci pH 6,8 za pomoca NaOH.Roztwór pierwiastków skladowych ma nastepu¬ jacy sklad: 1000 mg 1000 mg 25 mg CaCl2-2H20 100 mg H3B03 56 mg (NH4)6Mo7024-4H20 19 mg ZnS04-7H20 200 mg Odjonizowana woda destylowana 1000 ml Zaszczepiona kolbe poddaje sie inkubacji w ciagu 24 godzin, w temperaturze 28°C, po umieszczeniu FeS04-7H20 MnS04-4H20 CuCl2-2H20 10 15 20 30 86 40 50 55 60 jej w wytrzasarce wykonujacej obroty z pred¬ koscia 220 obrotów/minute i rzut na odleglosc 5,8 cm. Za pomoca 10 ml mieszaniny posiewowej zaszczepia sie 500 ml pozywki umieszczonej w kol¬ bie Erlenmayera bez przegród o pojemnosci 2 li¬ trów, która równiez wytrzasa sie w temperaturze 28°C, w ciagu 24 godzin.Nastepnie w kadzi fermentacyjnej ze stali nie¬ rdzewnej o pojemnosci 760 litrów umieszcza sie 485 litrów pozywki zawierajacej: Cereloze 4,5% wagowo-objetosciowego Mleko peptonizowane 2,5% wagowo-objetosciowego Autolizowane drozdze 0,25% wagowo-objetosciowego Poliglikol P2000 0,25% objetosciowo-objetoscio- wego i odczyn pozywki doprowadza sie do wartosci pH 7.Pozywke wyjalawia sie w ciagu 15 minut w tem¬ peraturze 121°C. Nastepnie do kadzi wprowadza sie 1 litr mieszaniny z drugiego stopnia inkubacji i mieszanine w kadzi poddaje sie inkubacji stosu¬ jac 85 obrotów na minute w ciagu 12 godzin, a po¬ tem 130 obrotów na minute w ciagu 84 godzin, w temperaturze 28°C, przy czym podczas inkuba¬ cji stosuje sie napowietrzanie strumieniem po¬ wietrza o predkosci przeplywu 2,33 X 10_3mVs w ciagu 12 godzin, a nastepnie 4,66 X 10_3m3/& w ciagu 84 godzin.B. Wyodrebnianie 1. Ekstrakcja Dwie porcje z calej ilosci brzeczki po 380 litrów laczy sie i stosujac mieszanie zakwasza do wartosci pH 4,1. W tym celu dodaje sie ostroznie 800 ml stezonego kwasu solnego. Nastepnie prowadzi sie ekstrakcje, dodajac 285 litrów octanu etylu i kon¬ tynuujac mieszanie w ciagu 2 godzin. Po dodaniu 11,25 kg krzemionkowego pomocniczego materialu filtracyjnego cala zawiesine filtruje sie, przepom¬ powujac ja przez 60,8 cm prase filtracyjna. Placek filtracyjny przemywa sie 285 litrami octanu etylu, po czym ekstrakcje kontynuuje sie zmieniajac kie¬ runek pompowania przez prase czterokrotnie. Caly roztwór myjacy usuwa sie z prasy i laczy, z pierw¬ szym filtratem, a po ustaniu sie dwufazowego ukladu usuwa sie faze wodna. Warstwe octanowa przemywa sie 38 litrami odjonizowanej wody i po rozdzieleniu sie faz faze octanowa zateza sie pod zmniejszonym cisnieniem do objetosci okolo 38 lit¬ rów. 2. Laktonizacja Do ekstraktu otrzymanego jak wyzej dodaje sie dodatkowo ekstrakty otrzymane przez ekstrakcje octanem etylu 1140 litrów brzeczki i objetosc po¬ laczonych ekstraktów zmniejsza sie do okolo 114 litrów droga destylacji pod zmniejszonym cisnie¬ niem. Po dodaniu okolo 190 litrów toluenu obje¬ tosc mieszaniny zmniejsza sie do 121,6 litra przez zatezenie pod zmniejszonym cisnieniem; etap ten powtarza sie, a nastepnie dodaje toluen "w takiej ilosci, by uzyskac objetosc 285 litrów. Mieszanine, bez stosowania zmniejszonego cisnienia, dop^pwa- dza sie do temperatury wrzenia pod chlodnica zwrotna i w tej temperaturze, wynoszacej okolo 106°C, utrzymuje w ciagu 2 godzin. Otrzymany roztwór zateza sie do niewielkiej objetosci podisi m izmniejszpnym cisnieniem, g wstepnie na dusej wy¬ parce obrotowej zataia pod umniejszonym cisnie¬ niem do uzyskania oleistej pozostalosci, 3. Chromatografowanie na selu krzemionkowym Ekstrakt otrzymany jak powysej pdmywa sie ad innych rozpuszczalników prsez dodanie 7,§ litra chlorku metylenu i zatezenie do konsystencji oleju.Oleista pospstategc reapuszeza sie w okple 19 lit¬ rach mieszaniny (30; 7p objetosciowo) octanu etylu i chlOPku metylenu, PO czym spprzadzji sie zawie¬ sine prz^z dodanie 8,8 kg ielu krzemionkowego;, zawiesine umiesscza sie w postaci poziomej warst¬ wy u szczytu wypelnionej SOlem krzemionkowym kolumny o wymiarach 30,48 cm X Ig? cm. Jako eluent stosuje sie mieszanine (40 : 60 objetosciowo) octanu etylu i chlorku metylenu, prowadzac eluo- wanie z predkoscia 800 ml/minute; Zbiera sie pierwsza frakcje o objetosci 38 litrów, a nastepnie frakcje po 14,2 litra. Frakcje 6^40 catesa sie ppd zmniejszonym cisnieniem do oleistej pozostalosci, :która rozpuszcza sie W goracym petanie etylu, Na roztwór dziala sie weglem odbarwiajacym, po czym filtruje sie go na goraco i eftlpdzi, Po odsaczeniu krysztalów zwiazku o wzorze 2a (R' panacea grupe metylowa) roztwór macierzysty zategg §ie do kon¬ systencji oleju, który poddaje sie dalszemu ehrp- matografowaniu, Temperatura topnienia czystego zwiazku P wzorze 2a (R' oznacza grupe metylowa) wynosi 170—171°C. 4. Rechromatografowanie na zelu krzemionkowym Z roztworem macierzystym, otrzymanym jak po¬ wyzej laczy sie w roztworze w chlorku metylenu roztwory macierzyste otrzymane po przeróbce do¬ datkowych 2280 litrów produktu fermentacji. Polo¬ we tego roztworu poddaje sie dalszemu chrpmate- grafowaniu na zelu krzemionkowym. W mal£3 pod- wielokrotnej próbce stwierdza sie ogólem 325 g substancji stalych. Na roztwór dziala sie weglem odbarwiajacym (40 g), a po filtracji placek filtra¬ cyjny przemywa sie chlorkiem metylenu. Polaczone filtrat i roztwory z przemycia zateza sie pod zmniejszonym cisnieniem do oleistej pozostalosci, która rozpuszcza sie w mieszaninie (30 ; 70 objetos¬ ciowo, 800 ml/octanu etylu i chlorku metylenu), po czym dodaje sie 225 g zelu krzemionkowegP- Zawiesine wprowadza sie na szczyt kolumny o wy¬ miarach 14 cm X 36 cm, wypelnionej zelem krze¬ mionkowym w tym samym ukladacie rozpuszczalni¬ ków. Jako eluent stosuje sie mieszanine (40 :00 ob¬ jetosciowo) octanu etylu i chlorku metylenu. Po odrzuceniu pierwszych 3 litrów wycieku zbiera sie frakcje po 800 ml. 5. Chromatografowanie ekstrakcyjne 40 ml frakcji nr 12 zateza sie, otrzymujac §00 mg oleju, który rozpuszcza sie w & ml acetonjtrylu.Roztwór w acetonitrylu umieszcza sie w kolumnie {srednica zewnetrzna lfi cm, dlUgo# M m) ze stali nierdzewnej, wypelnionej materialem do pre- paratywftej etet|Fftkpyjnej chromatografii cieczowej .M9m*alr--Cl(bfforaaW (Waters Ass^iates, Ine., Millofd, Ma0§.)r Kolumne elUUJP m mieszanina Kawieraja^a pbJ^sCKwe §5% aeetonitrylu i *§% QM m fosformu #mww§m o pH 3* Na podstawie wart§^5i W^te*ypn|fea refrakcji «bjexa sie frakcje miedzy 13W ml i 1704 mh 9ozpuazczjinik &$%- 10 15 m nmnj usuwa sie pod smniejsgonym cisnieniem, a gtanpwiacy ppzpgtalosc roztwór wodny ekstrabu^ je octanem etylu. Po usunieciu octanu etylu BPd zmniejszanym cisnieniem otrzymuje sie 13Q mg zwiazku, który krystalizuje m stezonego roztworu acetonitrylowegp. Qtrzymujo sie zwiazek o wzorze 2d m' gmmm grupe metylowa) o temperaturze topnienia 129—131°C.Zwiaaki o wioraph 2b, 2e i 2e (H' pjLnaeca grupe metylowa) otrzymuje sie w opisany PPnisej sposób, zilustrowany schematem \.Analogi dezmetylowe o wzorach &b, &e i 2e (R' oznacza atom wodoru) otrzymuje sie zasadniczo tak, jak opisano we wspomnianym opisie patento¬ wym Stanów ^jednoczonych Ameryki nr 4 35<1844, leez wychodzac w kazdym przypadku ze zwiasku o wzorze 2a (R' oznacza atom wodoru), w przypadku wytwarzania zwiazku o wzorze £e korzystne jest zredukowanie zwiazku o waorze 3d, gdyz dzieki temu Zadany uklad trans pierscienio¬ wego ukladu perhydrpnaftalenawegp zostaje racho¬ wany w procesie koncowym, a zatem sbedne jest oddzielanie izomerów, Na schemacie l oznaczone cyframi 1—4 reakcje maja nastepujacy przebieg; 1) uwodornienie w temperaturze okolo 20—75°G, korzystnie okolo 40?C, pod cisnieniem od ztyli^one- go do atmosferycznego dp okolo 0,405 MPa, ko¬ rzystnie okolo 0,202—0^70^ MPa, nad tris^trójfeny- lofosfino) eblprorodam, w rozpuszczalniku organicz¬ nym, takim jak benzen, toluen lub ksylen, korzy¬ stnie w toluenie, 2) uwodornienie w temperaturze pjkplo 30-r^#pC, pod cisnieniem zbiisonym do atmosferycznego, nad M palladem na wejlania wapniowym, w srodowi¬ sku Eusszego aikanolu, takiego jak alkohol o 1—3 atomach wagla, a zwlaszeza etanol, 3) uwadornienie w t#«1©eraturzp okolo 20=fl5°C, pod ci^ni^niofn fttmegfery^ziiym, nad tlenkiem pla¬ tyny, w octanie etylu, , 4) uwodornienie w temperaturze 2°H$&°Cr POd eUnieaiem atmasfefyczjljfn, nad 19% palladem pa wagiu drzewnym, w octanfe etylu.Wytwarzanie zwiazku O wzorze 2b (R' pznacza grupe mptylowa), to jest fe-{2-»'#-?^S^etylo- butypyloksy^^^-dwumetylo^r^'^',^'^'^'^^^ -oktahydronaftylo-l(-etylo)-4)P-hydrol|§y-?,4^rS»rte^ trahydro^H^iranpnu^.Mieszanine 50. mg (^,1216 mmola) zwiazku o wzo¬ rze 2a (R' ozna§xa grupe metylowa) i równomolo- wej Uoeci (114^5 m.g, 0,12£# inmola) tri<5(t'ójfeaylo- fosfino^chljDrorodu W 10 il|l bezwodnego toluenu uwodornia sie w temperaturze pokojowej w ciagu 0 dni, prsy ezym calkowite gu^yeie wodoru wynosi 14,6 ml. Mieszanine od©ar§WUJe sie pod zmniejszo¬ nym cisnieniem do sucha, a czerwono zabarwiona P0S0Staktf£ P^dgje preperatywnej chromatografii Bienkowarutwowej na nasyoionych azotanem §rebra plytkach krzemionkowych, Cbromatogram rozwija §ie dwukrotnie za pomoca ukladu 10% octanu ety¬ lu — eter. Otrzymuje sie 22,3 mg zwiazku o W39- rza 2b ke' dmasm grup«_wetyk)wa).Wi*w masowe 5,41 Widmo NMR (CDC13 (m, IH), 5,34 (dwa triplety, J= 2,5 Hz, IH) (m, IH).Wytwarzanie zwiazku o wzorze 2c (R' oznacza grupe metylowa), to jest 6a-(2-)8'|3-2-(S)-metylo- butyryloksy-2'|3-6'a-dwumetylo-l',2',3',5',6',7',8',8'a- -oktahydronaftylo-l(-etylo)-4j3-hydroksy-3,4,5,6-te- trahydro-2H-piranonu-2.Roztwór 80,91 mg (0,2 mmola) zwiazku o wzorze 2a (R' oznacza grupe metylowa) w 10 ml absolutne¬ go etanolu uwodornia sie w obecnosci równowago¬ wej ilosci 5% Pd na CaC03 pod cisnieniem 0,101 MPa do wchloniecia 1 równowaznika molo¬ wego wodoru. Po odsaczeniu katalizatora przesacz odparowuje sie do sucha, otrzymujac 81 mg pro¬ duktu. Produkt oczyszcza sie droga preparatywnej chromatografii cienkowarstwowej dla usuniecia niewielkiej ilosci stanowiacego produkt uboczny tetrahydrozwiazku. Wyodrebnia sie 72 mg pro¬ duktu redukcji 1,4, to jest zwiazku o wzorze 2c (R' oznacza grupe metylowa).Widmo masowe (M/e) 406 (m+) 304 (m-102) 286 (304-H2O) 131 423 8 w temperaturze 28°C, przy predkosci obrotowej wytrzasarki 220 obrotów/minute. Okolo 1,5 ml por¬ cje brzeczki posiewowej stosuje sie do zaszczepie¬ nia 40 ml pozywki produkcyjnej LM bez ekstraktu slodowego w kazdej ze 100 kolb produkcyjnych bez. przegród o pojemnosci 250 ml. Kolby produkcyjne inkubuje sie w ciagu 4 dni w temperaturze 25°C.W ten sam sposób zaszczepia sie i inkubuje po- 40 ml pozywki produkcyjnej LM niemodyfikowanei w kazdej ze 140 kolb produkcyjnych. Brzeczki z obu procesów fermentacji laczy sie. Pozywki sto¬ sowane w wyzej opisanych procesach fermentacyj¬ nych maja nastepujacy sklad.Skos YME Dekstroza Ekstrakt slodowy Ekstrakt drozdzy Agar Woda destylowana PH 10 15 25 Widmo NMR (CDC13, 300 MHz) 8 4,38 (m, IH), 4,64 (m, IH), 4,28 (dwa triplety, H=3,5 Hz, IH) i 5,48 (m, IH).Wytwarzanie zwiazku o wzorze 2e (R' oznacza grupe metylowa), to jest 6 butyrylóksy-2,a-6/|3-dwumetylo-l',2',3,,4,,4,a,a,5,,6,,7',- 8',8/a-dekahydronaftylo-l(etylo)-4p-hydroksy-3,4,5,6- -tetrahydro-2H-piranonu-2. MnS04 Roztwór 80,91 mg (0,2 mmola) zwiazku o wzorze 2a (R' oznacza grupe metylowa) w 10 ml octanu etylu uwodornia sie w obecnosci tlenku platyny pod cisnieniem 0,101' MPa. Dokladnie 2 równowaz¬ niki molowe wodoru zostaja wchloniete w ciagu 1 godziny. Katalizator odsacza sie, a przesacz zate- za do sucha, otrzymujac olej, który poddaje sie preparatywnej chromatografii cienkowarstwowej na plytach powleczonych zelem krzemionkowym (10% octanu etylu — eter, pasma wywolywane przez natrysniecie woda) w celu oddzielenia izome¬ rów cis i trans. Wyodrebnia sie 60 mg izomeru trans zwiazku o wzorze 2e (R' oznacza grupe me¬ tylowa), który wystepuje przy wiekszej polarnosci niz izomer cis.Widmo masowe (M/e) 408 (m+) 323(m-85) 306 (m-102) Widmo NMR (CDC13, 300 MHz) 5 4,43 (szeroki sing- let, IH), 4,59 (m, IH), 5,19 (dwie triplety, J=2,5 Hz, IH). CoCl2 Wytwarzanie zwiazku o wzorze 2d (R' oznacza atom wodoru) droga fermentacji.A. Fermentacja W celu sporzadzenia skosu na ekstrakcie droz- dzowo-slodówym (YME) stosuje sie naturalny izo- lat Penicillium citrinum NRRL 8082. Inkubacje prowadzi sie w ciagu 2 tygodni, w temperaturze 60 28°C.Porcje (1/5) skosu (MF-4870a) stosuje sie dla zasz¬ czepienia 44 ml pozywki posiewowej KF w kazdej z pieciu kolb posiewowych bez przegród o pojem¬ nosci 250 ml. Inkubacje prowadzi sie w ciagu 3 dni «5 30 35 40 45 50 Pozywka posiewowa KF z CaCl2 CaCl2 Wyciag namokowy kukurydzy Przecier pomidorowy Maka owsiana Cereloza Mieszanka pierwiastków sladowych Woda destylowana PH Mieszanka pierwiastków sladowych FeS04-7H20 4 g/litr 10 g/litr 4 g/litr 20 g/litr do 1 litra 7,0 10 g 5 g 40 g 10 g 10 g 10 ml 1000 ml 6,8 1 g 1 g 25 mg 100 mg 56 mg 19 mg 200 mg 1000 ml ktu slodo- . 4H20 CuCl2^2H20 CaCl2 H3B03 (NH4)6M07O24.4H2O ZnS04-7H20 Woda destylowana Pozywka produkcyjna LM bez ekstraktu wego Dekstroza 20 g Gliceryna 20 ml ArdaminapH 10 g CoCl2-6H20 8 mg PoliglikolP2000 0,25% Woda destylowana 1000 ml pH 7,0 Pozywka produkcyjna LM niemodyfikowana Dekstroza 20 g Gliceryna 20 ml ArdaminapH 10 g Ekstraktslodowy 20 g 6H20 55 8 mg 0,25% 1000 ml 7,0 Poliglikol P2000 Woda destylowana PH B. Wyodrebnianie Polaczona pelna pozywke (10,3 litra) filtruje sier a placek filtracyjny, czyli grzybnie, przemywa 2,5 litra odjonizowanej wody. Polaczony przesacz. i roztwór z przemycia doprowadza sie do wartosci pH 4,0 za pomoca In HC1. Wodny roztwór ekstra¬ huje sie 7 litrami octanu etylu, a ekstrat reekstra- huje trzykrotnie 2 litrami wodnego roztwora NaOH. Polaczone ekstrakty wodorotlenkowe dopro-131423 9 10 wadza sie do wartosci pH 3,8 za pomoca In HC1 i ekstrahuje 2 litrami, a potem 1 litrem octanu etylu. Polaczone roztwory octanowe suszy sie nad bezwodnym Na2S04, przesacza i zateza do sucha.Oleista pozostalosc rozpuszcza sie w toluenie i utrzymuje w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna w ciagu 1 godziny.Roztwór w toluenie zateza sie do sucha, a pozo¬ stalosc rozpuszcza w 18 ml mieszaniny <4 :1 :1 objetosciowo) n-heksanu, toluenu i metanolu. Roz¬ twór ten wprowadza sie na kolumne Sephadex LH-20 (srednica wewnetrzna 30 mm, dlugosc 40 cm), zawierajaca ten sam uklad rozpuszczalników.Po wyeluowaniu kolumny 300 ml rozpuszczalnika otrzymuje sie 10 ml frakcje, która zateza sie do konsystencji oleju. Droga cisnieniowej chromato¬ grafii cieczowej (HPLC) na kolumnie ES Industries Chromega (9 mm X 50- cm), z uzyciem mieszaniny <60:40 objetosciowo) acetonitrylu i wody jako eluentu, otrzymuje sie 45 mg dihydrokompaktyny 0 wzorze 2d (R' oznacza wodór). Masa czasteczko¬ wa tego zwiazku wynosi wedlug widma masowego 392,2560 (obliczono 392,2558 dla C23H3605). W wid¬ mie IR (KBr, aparat Fourier Transform-IR —FTIR, Nicolet, Model 7199) glówne piki wystepuja przy 1724, 1704, 1258, 1078 i 1070 cm—1. Znaczenie ma pik przy 3005 cm—1 i brak piku przy 3030 cm—i.Widmo NMR otrzymuje sie w CDC13 (okolo 1 mg/0,5 ml) na spektrometrze Varian SC-300.W widmie (TMS jako wzorzec wewnetrzny) wy¬ stepuja piki w pozycjach podany w tabeli 2.Tabela 2 1 Pozycja piku ( ) J 1 ] 5,62 d,d,d (2,17, 4,5, 10,0) j 5,43 d /10 j 5,20 m I 4,63 m 4,39 m 2,75 d,d (17,5, 5,5) | 2,63 d*i,d (17,5, 4,0, 1,5) 2,39 m 2,29 m 1,14 d | 0,90 t 0^84 d Pochodzenie 2 H3' (lub 4') H4' (lub 3') H8' H6 H4 3-CH2 CH5HCC=0 H4a' + H2' CH8CHC=Q 1 CH3CH2 2' CH, | d: dublet m: multiplet t: triplet Powyzsze dowody wskazuja na fakt, ze budowa produktu odpowiada budowie zwiazku o wzorze 2d Obecnie stwierdzono, ze grupe a-metylobutyrylo- wa w zwiazku o wzorze 2r (R' oznacza grupe me¬ tylowa) i hydropochodnych o wzorach 2b, 2c, 2d i 2e mozna latwo usunac, otrzymujac grupe 6(R)- 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 -(2-)8-hydroksy-2,6-dwumetylopolihydronaftylo-l(- -etylo)-4 nów-2, które jako takie sa srodkami przeciw hiper- cholesterolemicznymi, a ponadto sa szczególnie uzy¬ tecznymi zwiazkami'wyjsciowymi do wytwarzania nowych estrów o jeszcze wyzszej sile dzialania.Wytwarzanie nowych alkoholi prowadzi sie ogrzewajac zwiazek o wzorze la, Ib, lc, Id lub le (R' oznacza grupe metylowa) z wodorotlenkiem me¬ talu alkalicznego, np. wodorotlenkiem litowym, po¬ tasowym lub sodowym, w rozpuszczalniku proto¬ nowym, takim, jak woda lub alkohol, przy czym ogrzewanie prowadzi sie w ciagu wydluzonego okresu czasu. Korzystnie stosuje sie wodorotlenek litowy w wodzie, w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, w ciagu 50—72 godzin, wzgled¬ nie przy zastosowaniu podwyzszonego cisnienia" w temperaturach wyzszych, wynoszacych 120— 180°C, lecz w krótszym okresie czasu, wynoszacym 8—24 godzin.Pierscien piranonu otwiera sie latwo, lecz trudne jest usuniecie stanowiacej lancuch boczny grupy acylowej. W tym celu trzeba zastosowac przedlu¬ zone ogrzewanie i/lub podwyzszone cisnienie. Po¬ mocne moze byc takze zastosowanie atmosfery obojetnej. Jest rzecza calkowicie nieoczekiwana, ze czasteczki zawierajace tak wiele bardzo podatnych na przemiany centrów aktywnych wytrzymuja su¬ rowe warunki niezbedne dla usuniecia ugrupowa¬ nia estru a-metylobutyrylowego, wykazujacego sil¬ na zawade przestrzenna. Szczególnie nieoczekiwane jest to, ze proces zachodzi z duza wydajnoscia.W przypadku zwiazków o wzorach 2a„ 2b, 2c, 2d i 2e (R' oznacza atom wodoru) zmydlanie 8'-estrów przebiega latwo do konca w ciagu okolo 20- godzin, z wytworzeniem zwiazków o wzorach odpowiednio 3a, 3b, 3c, 3d lub 3e (R' oznacza atom wodoru).Zwiazek o wzorze 3a (R' =H), oznaczony jako ML-236A, znany jest z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 983 140.Produkty wyodrebnia sie przez zakwaszenie i ekstrakcje rozpuszczalnikiem organicznym, otrzy¬ mujac zwiazki o wzorach 3a, 3b, 3c, 3d i 3e w.po¬ staci trójhydroksykwasów. Kwasy te mozna pod¬ dac relaktonizacji przez ogrzanie roztworu kwasu w odpowiednim rozpuszczalniku organicznym, np. toluenie lub benzenie, w aparacie pozwalajacym na ciagle oddzielanie wydzielajacej sie wody.Alkohole o wzorach 3a, 3b, 3c, 3d i 3e sa zwiaz¬ kami nowymi.Alternatywny sposób syntezy zwiazków o wzo¬ rach 3b, 3c i 3e polega na hydrolizie zwiazku o wzorze 2a, a nastepnie uwodornieniu powstalego zwiazku o wzorze 3a w warunkach opisanych po¬ wyzej w przypadku wytwarzania zwiazków o wzo¬ rach 2b, 2c i 2e. W zaleznosci od zastosowanych warunków otrzymuje sie zwiazek o wzorze 3b, 3c lub 3e.Wyjsciowe 8'-hydroksyzwiazki o wzorach 3a, 3b, 3c, 3d i 3e (R' = CI^) otrzymuje sie z róznych 8'-estrów sposobami ujawnionymi miedzy innymi w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ame¬ ryki nr 4 231 938 (2a, R' = CI^), droga ogrzewania tych estrów w roztworach zawierajacych wodoro¬ tlenek litowy, w wydluzonych okresach czasu.131 423 11 12 Pierscien piranonu otwiera sie latwo, lecz nie jest latwe usuniecie tworzacej boczny lancuch grupy acylowej. W tym celu trzeba stosowac dlugie ogrzewanie i/lub podwyzszone cisnienie. Pomaga równiez zastosowanie atmosfery obojetnej.W przypadku zwiazków o wzorach 2a, 2b, 2c, 2d i 2e (R' = H) zmydlanie 8'-estrów zachodzi o wiele latwiej i do konca w ciagu okolo 20 godzin.Produkty, 8'-hydroksy-zwiazki, wyodrebnia sie przez zakwaszenie'i ekstrakcje rozpuszczalnikami organicznymi, otrzymujac hydroksykwasy, w któ¬ rych pierscien piranonu jest nadal otwarty. Te hydroksykwasy relaktonizuje sie przez ogrzewanie roztworu hydroksykwasu w odpowiednim rozpusz¬ czalniku organicznym, np. benzenie lub toluenie, w aparacie umozliwiajacym ciagle usuwanie pow¬ stajacej wody.Zwiazek o wzorze 3a (R' = H), oznaczony jako ML-236A, znany jest z opisu patentowego Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 983 140.Alkohole o wzorach 3a, 3b, 3c, 3d i 3e w postaci laktonowej wytwarza sie nastepujacy sposób.Wytwarzanie zwiazku o wzorze 3a (R'— CH3), czyli 6(R)-<2-)8'(S)-hydroksy-2'(S)36'(R)-dwumetylo- -l',2,,6',7,,8',8a'(R)-heksahydronaftylo-r(S)(etylo)-4- -(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Mieszanine 8,0 g (19,78 mmola) MK-803 (zwiazek o wzorze 2a, R' = CH3) i 8,31 g (197,8 mmola) LiOH-H20 w 600 ml wody miesza sie w tempera¬ turze wrzenia pod chlodnica zwrotna, w atmosfe¬ rze azotu, w ciagu 56 godzin. Po ochlodzeniu mie¬ szaniny reakcyjnej do temperatury 0°C dodaje sie do niej w trakcie mieszania 20 ml stezonego HC1, po czym ekstrahuje sie ja trzema 250 ml porcjami eteru. Polaczone ekstrakty przemywa sie kolejno trzema 200 ml porcjami wody i 200 ml nasyconej solanki. Po wysuszeniu roztworu organicznego nad MgS04 przesacza sie go, a przesacz odparo¬ wuje pod zmniejszonym cisnieniem, otrzymujac oleista pozostalosc, która rozpuszcza sie w 200 ml toluenu i ogrzewa w atmosferze azotu w tempera¬ turze wrzenia pod chlodnica zwrotna, oddzielajac w sposób ciagly wode, dla uzyskania relaktonizacji.Po odparowaniu toluenu pozostalosc rozciera sie w lieksanie. Otrzymuje sie 5,15 g (wydajnosc 81%) tytulowego zwiazku, w postaci bialej substancji stalej, nie wymagajacej dalszego oczyszczania.Próbke analityczna sporzadza sie rekrystalizujac próbke produktu z chlorku butylu. Otrzymuje sie biale gronka o temperaturze topnienia 128—131°C (pod zmniejszonym cisnieniem).Widmo NMR (CDCl£ 8 0,87 (d, 3, J=7 Hz, CH3), 1,16 (d, 3, J*=7 Hz, CH3), 2,64 (m, 2, grupy CH3 pi¬ ranu), 4,27 (brm, 1, CgH naftalenu), 4,37 (m, 1, C4H piranu), 4,71 (m, 1, C6H piranu), 4,37 (m, 1, C4H piranu), 5,56 (m, 1, CgH naftalenu), 5,79 (dd, 1, J=6, 10 Hz, C3H naftalenu), 6,03 (d, 1, J= 10 Hz, C4H naftalenu); Widmo IR (CHC13) 3400 (OH), 1725 (C =0), 1240, 1120, 1080 cm"1; Analiza elementarna dla C19H2804.0.1C4HgCl Obliczono: G 70,67, H 8,84 Stwierdzono: C 70,77, H 8,75 Alternatywny sposób wytwarzania zwiazku o wzorze 3a (R' =CH3). ¦ < 30 35 40 45 50 10 15 20 Zawiesine 188 mg (0,463 mmola) MK-803 (zwia¬ zek o wzorze 2a, (R' = CH3) w 5 ml (5 mmoli) wodnego In roztworu LiOH wytrzasa sie w ciagu 12 godzin w temperaturze 135°C w autoklawie ze stali nierdzewnej o pojemnosci 30 ml. Ochlodzona mieszanine reakcyjna zakwasza sie Im H3P04 i ekstrahuje octanem etylu. Roztwór octanowy su¬ szy sie na.d MgS04 i przesacza, a z przesaczu- od¬ parowuje rozpuszczalnik. Pozostalosc rozpuszcza sie: w 20 ml toluenu i ogrzewa w temperaturze wrze¬ nia pod chlodnica zwrotna w ciagu 4 godzin, sto¬ sujac aparat Deana-Starka. Zachodzi relaktonizacja..Otrzymuje sie zwiazek o wzorze 3a (R' = CH3), po odparowaniu toluenu.Alkohole o wzorach 3a (R' = H), 3b (R' = H lub- CH3), 3c (R' = H lub CH3), 3d (R' = H lub CH3 lub 3e (R' = H lub CH3) otrzymuje sie stosujac wy¬ zej opisany tok postepowania, zastepujac zwiazek o wzorze 2a (R' = CH3) równowaznymi ilosciami estrów o wzorach 2a (R'= H) lub 2b, 2c, 2d lub 2e (R' = H lub CH3).Obecnie stwierdzono, ze 8'-hydroksy-zwiazki o wzorze 3 mozna poddawac acylowaniu, otrzymujac 25 nowe 8-acyloksy-zwiazki o wzorze 1, w których R', R, X, Y i Z maja wyzej podane^ znaczenie. Te nowe zwiazki hamuja in vivo synteze cholesterolu.Konfiguracje absolutna tych zwiazków mozna zbadac metoda dyfrakcji promieniowania rentge¬ nowskiego. Stereochemia tych zwiazków podana zostala w tabeli 1. Kazdy z estrów o wzorach la, Ib, lc, Id i le (R' = CH3) zawiera 7 lub 8 centrów chiralnosci. Konfiguracja absolutna i wzgledna tych centrów asymetrii wynika z danych przedsta¬ wionych w tabeli 1. Dokladniej, np. dla estru o wzorze la (R' = CH3) konfiguracja absolutna wedlug oznaczen Cahna, Ingolda i Preloga (R. S.Cahn, C. Ingold i V. Prelog, Agnew, Chem. Int.Ed 5, 385 (1966)), jest nastepujaca: 4(R), 6(R), l'(S), 2'(S), 6'(R), 8'(S) i 8'a(R).Jak wynika ze wzorów la, Ib, lc, Id i le, wszyst¬ kie z tych zwiazków maja taka sama orientacje przestrzenna grup na kazdym z centrów chiralno¬ sci, a zatem naleza do tych samych serii stereo¬ chemicznych. Wskazniki R-S dla poszczególnych centrów moga nie byc identyczne ze wskaznikami dla zwiazku o wzorze la (R'= CH3) ze wzgledu na szczególy zasad kolejnosci, wedlug których usta¬ la sie te wskazniki. W przypadku estrów o wzo¬ rach Id i le wystepuje dodatkowe centrum chiral- ne, którego nie ma w zwiazku o wzorze la, przjr czym atom wodoru zwiazany z tym centrum (ato¬ mem wegla w pozycji 4a') ma orientacje ku dolo- wo (czyli a), nadajac polaczeniu pierscieni orien¬ tacje trans.Wytwarzanie zwiazków objetych zakresem wy¬ nalazku z uzyciem sposobu wedlug wynalazku, przedstawia schemat 2, na którym we wzorach- zwiazkow R', R, X, Y i Z maja wyzej podane zna¬ czenie. Cyfry nad strzalkami oznaczaja nastepujace- reakcje: 1) reakcja z zastosowaniem wodorotlenku litowe¬ go i ogrzewania, a nastepnie zakwaszenie i lakto— nizacja, 55 6013 2) reakcja z III-rz. butylodwumetylochlorosilanem i imidazolem w dwumetyloformamidzie, w tempe¬ raturze pokojowej, w atmosferze obojetnej, 3) dzialanie RCOC1 i 4-dwumetyloaminopirydyna w roztworze pirydynowym, korzystnie w atmosfe¬ rze obojetnej, 4) dzialanie RCOOH i N,N'dwucykloheksylokar- bodwuimidem oraz 4-pirolidynopirydyna w dwu- chlorometanie, korzystnie w atmosferze obojetnej, 5) 3 równowazniki fluorku czterobutyloamonio¬ wego i 4 równowazniki kwasu octowego na 1 rów¬ nowaznik estru, w czterowodorofuranie, korzystnie w atmosferze obojetnej, 6) patrz reakcje i reagenty na schemacie 1 (wy¬ twarzanie zwiazków o wzorach 2b, 2c i 2e).Zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku naj¬ pierw zabezpiecza sie grupe hydroksylowa w pozy¬ cji 4 pierscienia piranonowego alkoholi o wzorze 3, za pomoca grupy III-rz. butylodwumetylosililowej.Realizuje sie to w reakcji z III-rz. butylodwumety- losilanem, w atmosferze obojetnej w temperaturze pokojowej, w obecnosci akceptora kwasu, takiego jak imidazol. W powstalym zabezpieczonym alko¬ holu o wzorze 9 acyluje sie grupe hydroksylowa w pozycji 8 pierscieniowego ukladu polihydrona- itylowego zgodnie z jednym z dwóch wariantów.Pierwszy wariant polega na dzialaniu chlorkiem kwasowym z zadana grupa acylowa, .w roztworze pirydynowym w obecnosci 4-dwumetyloaminopiry- dyny jako katalizatora.Drugi wariant polega na dzialaniu na 8'-poli- hydronaftol wolnym kwasem z zadana grupa acy¬ lowa i karbodwuimidem, np. N,N'-dwucykloheksy- lokarbodwuimidem i 4-pirolidynopirydyna jako ka¬ talizatorem w dwuchlorometanie. W wyniku reali¬ zacji tych wariantów otrzymuje sie zabezpieczone estry o wzorze 10. Nastepnie usuwa sie grupe za¬ bezpieczajaca z grupy hydroksylowej w pozycji 4 pierscienia piranonowego stosujac 3 równowazniki fluorku czterobutyloamoniowego i 4 równowazniki kwasu octowego na 1 równowaznik estru o wzo¬ rze 10. Otrzymuje sie zadany zwiazek o wzorze 1.Stosunek ilosci reagentów w tej ostatniej reakcji ma decydujace znaczenie dla wydajnosci procesu i czystosci produktów.Grupami acylowymi wprowadzanymi w pozycje 8' sa grupy, dzieki którym R we wzorach la, Ib, lc, Id lub le oznacza: 1) prostolancuchowa lub rozgaleziona grupe alki¬ lowa o 3—10 atomach wegla, z wyjatkiem grupy (S)-2-butylowej, 2) grupe cykloalkilowa o 3—10 atomach wegla, 3) grupe alkenylowa o 2—10 atomach wegla, 4) grupe alkilowa o 1—10 atomach wegla podsta¬ wiona grupa trójfluorometyIowa, 5) grupe fenylowa, 6) grupe chlorowcofenylowa, to jest chloro-, -fluoro-, bromo- lub jodofenylowa, 7) grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla podsta¬ wiona grupa fenylowa.Szczególnie korzystne sa zwiazki, w których w pozycjach X, Y i Z nie wystepuja wiazania podwójne.Najkorzystniejszym zwiazkiem wedlug wyna¬ lazku jest zwiazek o wzorze 11, to jest 6(R)-{2-[8- 423 U -(S)-(2,2-dwumetylobutyryloksy)-2(S),6(S)-dwumety- lo-l,2,3,4,4a(S),5,6,7,8,8a(S)-dekahydronaftylo-l(S)]ety- lo}-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranon-2.Wytwarzanie tego zwiazku przedstawia schemat 5 3, na którym cyfry nad strzalkami oznaczaja na¬ stepujace reakcje: 1) zwiazek o wzorze 12 (mewinolina, MK-803) lub jego 4a-5-dihydrojpochodna poddaje sie dzia¬ laniu uzytego w nadmiarze wodorotlenku litu w 10 roztworze wodnym, w temperaturze 50—100°C (temperatura wrzenia pod chlodnica zwrotna), w ciagu od 2 do okolo 4 dni. Po ochlodzeniu i za¬ kwaszeniu mieszaniny reakcyjnej ekstrahuje sie ja rozpuszczalnikiem i ogrzewa w roztworze tolue- 15 nowym, powodujac laktonizacje, 2) diol o wzorze 13 poddaje sie dzialaniu III-rz. butylodwumetylochlorosilanu i imidazolu w roz¬ puszczalniku aprotonowym, np. DMF, w tempera¬ turze pokojowej lub do niej zblizonej, w ciagu od 20 12 do okolo 24 godzin, 3) podwójne wiazanie w zwiazku o wzorze 14 re¬ dukuje sie wodorem w obecnosci katalizatora za¬ wierajacego metal szlachetny, np. tlenku platyny, w rozpuszczalniku organicznym, np. octanie etylu, 25 pod cisnieniem 98,07—9807 kPa, w temperaturze pokojowej, w ciagu okolo 10—20 godzin. Po wyo¬ drebnieniu powstalej pochodnej dekaliny produkt chromatografuje sie, korzystnie na zelu krzemion¬ kowym, uzyskujac wylacznie trans-dekaline o wzo- 30 rze 15, 4) w zwiazku o wzorze 15 estryfikuje sie grupe 8-hydroksylowa chlorkiem 22-dwumetylobutyrylu w pirydynie, z uzyciem lub,bez uzycia katalizatora acylowania, takiego jak 4-pirolidynopirydyna, 4- 95 -dwumetyloaminopirydyna lub 4-hydroksybenzo- triazol, w temperaturze okolo 100—140°C, w ciagu od 4 do okolo 10 godzin, 5) ze 'zwiazku o wzorze 16 usuwa sie grupe 4-O-sililowa dzialajac okolo 4 równowaznikami lo- 40 dowatego kwasu octowego i okolo 3 równowazni¬ kami trójwodzianu fluorku czterobutyloamoniowe¬ go w eterze, takim jak THF, eter etylowy, 1,2-dwu- metyloksyetan, itp., w temperaturze okolo 15—30°C, w atmosferze obojetnej, w ciagu okolo 1—3 dni. 45 Alternatywny sposób wytwarzania posredniego zwiazku o wzorze 15 przedstawia schemat 4, na którym cyfry nad strzalkami maja znaczenie opi¬ sane dla schematu 3. 8'-acyloksy-zwiazki wytwarzane sposobem wedlug 50 wynalazku sa uzyteczne jako srodki przeciwliiper- cholesterolemiczne w leczeniu miazdzycy, hiperli- pemii i podobnych chorób wystepujacych wsród ludzi. Mozna je podawac doustnie lub pozajelitowo, w postaci kapsulek, tabletek, preparatów do 5d wstrzykniec, itp. Na ogól korzystne jest podawanie doustne. Dawki moga byc rózne, w zaleznosci od wieku pacjenta, nasilenia choroby, wagi ciala i in¬ nych warunków, przy czym zazwyczaj dawka dzienna dla doroslych wynosi okolo 2—2000 mg 60 (korzystnie 10—100 mg), w 3—4 dawkach podzielo¬ nych. W razie koniecznosci mozna podawac dawki wyzsze.Typowe preparaty do wypelniania twardych ze¬ latynowych kapsulek rozmiaru 0 zawieraja 3, 125, 65 6,25, 12,5, 25 lub 50 mg jednego z nowych zwiazków:131 423 li wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku, np. produktu z etapu B przykladu III, etapu C przy¬ kladu I lub etapu B przykladu II oraz taka ilosc dokladnie rozdrobnionej laktozy, by kapsulka za¬ wierala ogólem 580—590 mg prepratu.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalaz¬ ku maja równiez dzialanie przeciwgrzybicze. Moz¬ na je np. stosowac dla zwalczania szczepów Peni- cillium sp., Aspergilus niger, Cladosporium sp., Cochliobolus miyabeanus i Helminthosporium cy- nodnotis. W tym celu zwiazki te miesza sie z od¬ powiednimi srodkami pomocniczymi, takimi jak proszki, emulgatory lub rozpuszczalniki, np. z wod¬ nym roztworem etanolu, a nastepnie powstalymi preparatami opyla sie lub opryskuje ochraniane rosliny.Badanie dzialania czynnosci przeciwhiperchole- sterolemicznej zwiazków o wzorze 1 przeprowadzo¬ no nastepujaco.Zbadano serie laktonów o wzorze 1, okreslonych odpowiednimi numerami. W zwiazkach tych R' oznacza grupe metylowa, zas znaczenie R i obec¬ nosc ( = ) lub brak (—) podwójnego wiazania w po¬ zycjach X, Y i Z podano w tabeli 3.Tabela 3 Numer zwiazku L-642,593 L-642,622 [ L-643,049 L-643,061 L-643,737 L-644,194 X = = - = = — Y — — — — — — Z = = = = = — R-C(O)- (CH3)3C-C-(0)- (CH3)2CHCH2-C- -- (C2H5)3C-C(0)- CH3CH2CHCH3- -C(O)-*) (C2H5)2C,(CH3)C- 1 -(O)- (C2H5)^C(CH3)C- 1 -(O)- 1 *) atom wodoru przy atomie wegla a lezy ponad plaszczyzna papieru* a grupa metylowa przy tym atomie wegla za plaszczyzna papieru.Zwiazki o wzorze 1 badano w próbie dzialania przeciw hipercholesterolemicznego na psach. W kaz¬ dym z testów uzywano standardowych psów, któ¬ rym wstrzyknieto cholestyramine. Psom podawano cholestyramine do uzyskania stalego poziomu cho¬ lesterolu w osoczu. Nastepnie w pozywieniu poda¬ wano im badane zwiazki w ilosci 4 mg/kg dzien¬ nie. Poziom cholesterolu badano na ogól 2 razy tygodniowo. Procentowa zmiane poziomu choleste¬ rolu obliczono porównujac poziom cholesterolu w ostatnim dniu podawania badanego zwiazku ze srednia wartoscia z okresu przed rozpoczeciem po¬ dawania badanego zwiazku. W przypadku testu ze zwiazkiem L-643,737 jako osobniki kontrolne slu¬ zyly psy karmione zwykla pasza laboratoryjna.Badane zwiazki podawano w dawce 8 mg/kg dzien¬ nie w pozywieniu nie zawierajacym cholestyrami- ny. Wyniki przedstawiono w tabeli 4. Wszystkie badane zwiazki okazaly sie byc cennymi srodkami obnizajacymi poziom cholesterolu we krwi. 10 20 30 38 40 45 50 SS 60 . Zwiazek nr Tab Licz- 1 ba psów 1 . 1 2 I. Psy, którym podano cholestyra¬ mine L-642,593 L-642,622 L-643,049 L-643,051 L-643,737 L-644,194 II. Psy kar¬ mione po¬ zywieniem laborato¬ ryjnym L-643,737 32 33 25 31 21 25 24 31 32 33 32 33 54 59 11 e 1 a A \ Licz- 1 ba dni za¬ biegu 3 23 23 23 23 23 23 23 23 23 23 32 32 37 37 [ Sred¬ ni po¬ ziom cho¬ leste¬ rolu przed roz¬ pocze¬ ciem i poda¬ wania bada¬ nego zwiaz¬ ku 4 81,3 85,7 115,5 77,8 68,3 99,8 94,0 74,7 86,0 88,1 78,2 90 97,2 105,2 Po¬ ziom cho¬ leste¬ rolu w ostat¬ nim dniu poda¬ wa¬ nia zwiaz¬ ku 5 73 69 87 63 43 69 45 45 54 62 66 69 62 85 Pro¬ cen¬ towa zmia¬ na po¬ ziomu | cho¬ leste¬ rolu 6 10,2 19,5 24,7 19,0 37,0 30,9 52,1 39,8 37,2 29,6 16,7 23,3 36,2 19,2 1 E Sposób wedlug wynalazku ilustruja nastepujace przyklady.Przyklad I. Wytwarzanie eCR)^^^)^",^'- -dwumetylopropanoiloksy-2'(S),6'(R)-dwumetylo-r,- -2',6,,7',8',8'a(R)-heksahydronaftylo-l'(S)etylo)-4 -hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Etap A. Wytwarzanie zwiazku o wzorze 9a (R' =CH3), to jest 6(R)-(2-)8'(S)-hydroksy-2'(S),6'(R)- -dwumetylo-l',2',6/,7',8',8,a(R)-heksahydronaftylo-l/- -(S)etylo)-4(RHdwumetylo-III-rz.butylosililoksy)-3,- 4,5,6-tetrahydro-2Hnpiranonu-2.Mieszanine 18,3 g (57,1 mmola) zwiazku o wzo¬ rze 3a (R' = CH3), 21,5 g (142,8 mmola) Ill-rz. buty- lodwumetylocMorosilanu i 19^4 g (2i85,6 mmola imidazolu w 200 ml N,N-dwumetyloformamida131 423 17 turze 20°C w ciagu 18 godzin, po czym mieszanine reakcyjna rozciencza sie 1500 ml eteru i przemywa kolejno woda, 2% HC1, woda i nasyconym roztwo¬ rem wodoroweglanu sodowego. Roztwór eterowy 5 suszy sie nad MgS04, przesacza i zateza do obje¬ tosci 1 litra. Po dodaniu 600 ml heksanu objetosc roztworu zmniejsza sie do 600 ml na lazni paro¬ wej. Produkt, który krystalizuje w temperaturze pokojowej, wyodrebnia sie i suszy na powietrzu, io •otrzymujac 13,7 g klaczkowatej substancji stalej.Roztwór macierzysty zateza sie do objetosci 250 ml, otrzymujac drugi rzut krysztalów, po pozostawie¬ niu zatezonego roztworu na noc w temperaturze 0°C. Ogólem otrzymuje sie 17,13 g tytulowego 15 zwiazku (wydajnosc 69%) w postaci bialej klaczko¬ watej substancji stalej o temperaturze topnienia 142—147°C (pod zmniejszonym cisnieniem)."Widmo NMR (CDC13): o 0,10 (s, 6, (CH3)2Si), 0,90 (s, 9, (CHJsCSi), 1,19 (d, 3, J = 7 Hz, CH3), 2,58, (d, 2, » 18 Tabela 5 J=4 Hz, C3H piranu), 4,3 (m, 2, C4H piranu i CgH naftalenu), 4,70 (m, 1, C6H piranu), 5,57 (m, 1, C5H naftalenu), 5,58 (dd, 1, J=6,10 Hz, C3H naftalenu), 6,03 (d, 1, J=10 Hz, C4H Naftalenu).Analiza elementarna dla C25H4204Si Obliczono: C 69,08, H 9,74 Stwierdzono: C 69,46, H 9,83 Etap B. Wytwarzanie zwiazku o wzorze lOa, to jest 6(R)-(2-)8'(S)-2,',2"-dwumetylopropanoiloksy-2'- -(S),6'(R)-dwumetylo-l',2',6',7',8',8a'(R)-heksahydro- naftylo-l'(S)etylo)-4)(R)-(ovumetylo-III-rz.butylosi- liloksy)-3,4,5,6-tetrahydro-2-H-piranonu-2.Roztwór 6,0 g (13,8 mmola) alkoholu o wzorze 9a z etapu A i 200 mg 4-dwumetyloaminopirydyny ^w 50 ml pirydyny chlodzi sie w atmosferze azotu -do temperatury 0°C, po czym stosujac mieszanie -dodaje sie w ciagu 15 minut 6,8 ml (6,65 g, 55,2 mmola) chlorku piwaloilu. Mieszanine reakcyjna miesza sie w temperaturze 0°C w ciagu 1 godziny, a nastepnie w temperaturze 20°C w ciagu 4 dni.Mieszanine reakcyjna rozciencza sie 750 ml eteru, a nastepnie przemywa 2% HC1 do uzyskania kwa¬ sowego odczynu cieczy myjacej. Po przemyciu roz¬ tworu nasyconym roztworem NaHC03 i wysusze¬ niu nad MgS04 przesacza sie go i odparowuje, otrzymujac 7,81 g tytulowego zwiazku w postaci jasnopomaranczowego oleju.Widmo NMR: (CDCL,) 0,09 (s, 6, (CH3)2Si), 0,88 (s, 9.(CH3)3CSi), 1,28 (s, 9, (CH3)3CC02-), 2,57 (d, 2, J=4 Hz, C3H piranu), 4,32 (m, 1, C4H piranu), 4,63 (m, 1, C6H piranu), 5,34 (m, 1, C8H naftalenu), 5,54 (m, 1, C5H naftalenu), 5,78 (dd, 1, J=6,10 Hz, lenu), 6,03 (d, 1, J=10 Hz, C4H naftale , Stosuje sie tok postepowania, jak w~etapie B przykladu I, lecz zastepujac chlorek piwaloilu rów- nomolowa iloscia chlorku kwasowego R-COC1, w którym grupa R-C(0)-0- ma budowe podana w tabeli 3, otrzymuje sie odpowiednie estry o wzo¬ rze lpa o wlasnosciach podanych w tabeli 5 (wid¬ ma NHR).Etap C. Wytwarzanie zwiazku o wzorze la, to jest 6(R)-(2-)8'(S)-2",2"-dwumetylopropanoiloksy-2'- n(S),6'(R)-dwumetylo-l',2',6',7',8',8a'(R)-heksahydro- jnaftylo-l'(S) -2H-piranonu-2.C3H nafta- 25 40 45 50 55 80 R-C(0)-0- grupa o wzorze 17 grupa o wzorze 18 (CH3)2CHCH2C02- (CH3)2CHC02- CH3(CH2)3C02- grupa o wzorze 19 Widmo NMR (CDC13) 7,10 (t,2,J=8Hz, p-FC6H5), 8,03 (dd,2, J=5Hz,8Hz,p-FC6H5) | 1,19 (d, J = 7 Hz, -CH3 estru), 1,21 (d, J=Hz, -CH3 estru) ogólem 3H 0,83 (d, 6, J= 6 Hz, (CH3)2CH-) 1,13 (d, 6, J= 6 Hz, (CH3)2CH-) 0,95 (t, 3, J= 7 Hz, CH3(CH2)3-) | 1,60—2,08 (m, 15, | adamantyl) 65 Do roztworu 10,0 g (31,7 mmola) Bu4N+F--3H20 i 2,4 ml (2,5 g, 42,3 mmola) kwasu octowego w 50 ml czterowodorofuranu (THF) dodaje sie 7,81 g (13,8 mmola) eteru o wzorze lOa (R' = CH3) z eta¬ pu B w 50 ml THF. Mieszanine miesza sie w tem¬ peraturze 20PC i w atmosferze azotu w ciagu 18 godzin, a nastepnie rozciencza 700 ml eteru i przemywa kolejno 2% CHI, woda i nasyconym wodnym roztworem NaHC03. Roztwór organiczny suszy sie nad MgS04 i przesacza. Po odparowaniu rozpuszczalnika otrzymuje sie 6,45 g bialkowego stalego produktu, który poddaje sie krystalizacji z 100 ml chlorku butylu. Wyodrebnione krysztaly suszy sie w temperaturze 35°C (1,333 Pa) otrzymu¬ jac 4,9 g (72% wydajnosci) tytulowego zwiazku w postaci prawie bialych igiel o temperaturze top¬ nienia 167,5—<170,5°C (pod zmniejszonym cisnie¬ niem).Widmo NMR (CDC13): 8 0,88 (d, 3, J=7 Hz, CIL,), 1,08 (d, 3, J= 7 Hz, CH3), 1,19 (s, 9, (CH3)3C), 2,67 (d, 2, J=4 Hz, C3H piranu), 4,39 (m, 1, C4H piranu), 4,65 (m, 1, C6H piranu), 5,36 (m, 1, CSH naftalenu), 5,55 (m, 1, C5H naftalenu), 5,80 (dd, 1, J=6, 10 Hz, C3H naftalenu), 6,04 (d, 1, J=10 Hz, C4H nafta¬ lenu).HPLC: (4,6 mm X 25 cm Partisil 10, PAC, 10% izo- propanol/heksan, 4 ml/minute, czas retencji 4,4 mi¬ nuty).Analiza elementarna dla C24H3505: Obliczono: C 71,25, H 8,97 Stwierdzono: C 71,4Q H 8,93 Stosuje sie tok postepowania z etapu C przykla¬ du I, lecz zastepuje sie eter 2,2-dwumetylopropano- iloksy-sililowy o wzorze lOa równomolowymi ilos¬ ciami innych zwiazków o wzorze lOa. Otrzymuje sie odpowiednie estry o wzorze la. Znaczenie gru¬ py R-C(0)-C- w zwiazkach o wzorze lOa, suma¬ rycznie wzory otrzymywanych zwiazków o wzorze la, i temperature topnienia produktów podano w tabeli 6.131 423 19 Tabela 6 20 Tabela 7 R-G(0)-0- 1 1 grupa o wzo- | rze 23 grupa o wzo- [ rze 17 (CH3)2CHCH2- co2- (CH3)2CHCOr CH3(CH2)3- C02" grupa o wzo- | rze 24 Sumaryczny wzór produktu 2 C24H36°5 ¦CaftiFOB C24H3(J05 C„H3405 C24H36Os C30H42°5O-5C6- Hu Temperatura topnienia/°C 3 139—148 119,5—120,5*) 126—128 144—147 155—158 *) Pod zmniejszonym cisnieniem.Przyklad II. Wytwarzanie 6(R)-<2-)8'(S)-feny- loacetoksy-2/(S),6'(R)-dwumetylo-l,,2,,6/,7',8',8,a -heksahydronaftylo-l/(S)(etylo)-4(R)-hydroksy-3,4,5,- -6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Etap A. Wytwarzanie zwiazku o wzorze lOa, to jest 6(R)-(2-)S/(S)-fenyloacetoksy-2'(S),6/(R)-dwume- tylo-l',2,,6,,7',8',8'a(R)-heksahydronaftylo-l'(S)(etylo)- -4(R)-dwumetylo-III-rz.butylosililoksy-3,4,5,6-tetra- hydro-2H-piranonu-2.Na roztwór 434 mg (1,0 mmol) alkoholu o wzo¬ rze 9a z etapu A przykladu I, 204 mk <1,5 mmola) kwasu fenylooctowego i 30d mg (1,5 mmola) N,N'- -dwucykloheksylokarbodwuimidu w 10 ml dwu- chlorometami dziala sie w 22 mg (0*15 mmola) 4npi- rolidynopirydyny, prowadzac mieszanie w tempera¬ turze 20°C w atmosferze azotu. Po 3 dniach roz¬ puszczalnik usuwa sie pod zmniejszonym cis¬ nieniem, a z pozostalosci sporzadza zawiesine w 25 ml eteru. Po przesaczeniu zawiesiny przesacz odparowuje sie, otrzymujac lepki olej. Olej chro- matografuje sie na kolumnie o wymiarach 3 X 15 cm wypelnionej zelem krzemionkowym o ziarnistosci 0,061—0,03» mim. Eluowanie prowa¬ dzi sie pod zwiekszonym cisnieniem mieszanina <1:1 objetosciowo) eteru i heksanu. Otrzymuje sie 460 mg (wydajnosc 83%) tytulowego zwiazku w po¬ staci lepkiego oleju.Widmo NMR (CDC13): o 0,10 (s, 6, (ClL^Si), 0,00 (s, 9, (0^)308!), 3,58 (s, 2, C6H5CH2), 5,34 C8H naftalenu), 7,30 (s, 5, CCH5).Stosuje sie tok postepowania z etapu A przykla¬ du II, zastepujac kwas fenylooctowy odpowiednim kwasem o wzorze R-COOH uzytym w ilosci rów- nomolowej. Znaczenie grupy R-C<0)p- i dane dla produktów, to jest zwiazków o wzorze lOa podano w tabeli 7.Etap B. Wytwarzanie zwiazku o wzorze la, to Jest 6(R)-(2-)8'(S)-fenyloacetoksy-2'(S),6'(R)-dwume- tylo-l',2't0',^,8',8'a(R)-heksahydronaftylo-r(S)(etylo)- -4 10 15 20 30 40 45 60 55 60 R-C(0)-0- grupa 0 wzorze 25 CH^CF^H- | -CH20O2- grupa 0 wzorze 20 grupa 0 wzorze 21 LCH3(CH2)8C02- Widmo NMR (CDC13) 5 0,78—1,02 (m, 4, cyklopropan) 1,04 (d, 3, J-7 Hz, CH.CHCF.) 1,88 (s, 3, CH3C=C), 2,17 (d, 3, J=2H CH3C=C), 5,68 (szero¬ ki s, 1, C=CH- [ 1,80 (s, 3, CH3C = C), 4,8*6, 4,92 1 (s, 01^=0) 0,87 (m, 3, CH8(CH2)8C02-H 1,25 ^(m, 14, CH3(CH2)7CH2-1 co2-) Stosuje sie tok postepowania z przykladu I, etap C, lecz stosujac zamiast propanoiloksy-zwiazku równomolowa ilosc fenyloacetoksy-zwiazku z eta- 25 pu A przykladu II. Otrzymuje sie zwiazek tytulo¬ wy o temperaturze topnienia 109—112°C.Stosujac inne estry o wzorze lOa z tabeli 7 oraz. prowadzac reakcje jak w etapie B przykladu II otrzymuje sie estry o wzorze la przedstawione w tabeli 8.Tabela 8 | R-C(0)-0- grupa 0 wzorze 25 CH3C(CF3)H-CH2- C°2- grupa 0 wzorze 20 grupa 0 wzorze 21 1 CiyCH^CO,- | grupa 0 wzorze 22 Sumaryczny wzór produktu C23H32°5 C24H33F3°5 C24H34°5 C24H34°5 C29H46°5 C24H36°5 •Tempera- [ tura top- [ nienia (°C) t 116—119 | 110—113 1 113—118 { 116—119 | (wosk) j 126—129 ( 15 Przyklad III. Wytwarzanie 6(R)-<2-)8'(S)-2'/- -etylo-2"-metylobutyryloksy-2'(S),6/(R)-dwumetylo- -lf,2',6,,7',8',8'a(R)-heksahydronaftylo^l' (R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2, Etap A. Wytwarzanie zwiazku o wzorze lOa, io jest 6 (S),6/(R)Hdwumetyio-l',2',6',7',8,,6'a(R)-heksahydrona- ftylo-l'(S)(etylo)-4(R)- ksy)-3,45,6-tetrahydro-2H-fnranotnuH2.Do roztworu 2i,17 g (5 mmoli) alkoholu o v/zorz& 9a i 74 mg 4-pirolidynopirydyny w 20 mi pirydyny,, mieszanego za pomoca mieszadeJka magnetyczne¬ go, dodaje sie 3,0 g (20 mmoli) chlorku 2-etylo-2- -metylofoutyrylu, po czym mieszanine reakcyjna miesza sie w temperaturze 100PC w atmosferze- azotu w ciagu 9 godzin, a nastepnie rozciencza. 500 ml eteru i przemywa In HC1 do. uzyskainóa. kwasowego odczynu cieczy myjacej. Po przemyciu.131 423 21 fe3 roztworu trzema porcjami 50 ml solanki suszy sie go nad MgS04 i przesacza, "a przesacz odparowuje Sie, otrzymujac 4,2 g oleju brazowej barwy. Olej chromatografuje sie na koluannie o wymiarach 6 X 15 cm wypelnionej zelem krzemionkowym o ziarnistosci 0,061—0,038 mm. Eluowanie (pod cis¬ nieniem powietrza) prowadzi sie za pomoca mie¬ szaniny (1 :1 objetosciowo) eteru i heksanu, otrzy¬ mujac 2,6 g (95% wydajnosci) tytulowego zwiazku w postaci lepkiego zóltego oleju.Widmo NMR (CDCL,): 6 0,08 (s, 6, (CH3)2Si), 0,9 (s, 9, (CH3)3CSi), 2,57 i(d., 2 J= 4 Hz, C3H piranu), 4,30 (m, 1, C4H piranu), 4,63 (m, 1, (m, 1, CgH naftalenu), 5,53 (m, 1 5,78 (dd, 1, J=6 Hz, 10 1, J=a0 Hz, C4H naftalenu).Stosuje sie tok postepowania jak w etapie A przykladu. III, lecz chlorek 2-etylo-2-metylobuty- rylu zastepuje sie równo-molowymi ilosciami chlor¬ ków kwasowych o* wzorze RhOOCI, otrzymujac estry o wzorze lOa. Znaczenia grupy RC(0)0- i dane dla produktów przedstawia tabela 9.Tabela 9 C,H C5H Hz C3H naftalenu): piranu), 5,42 naftalenu), 6,03 (d, R-C(0)-0- grupa o wzorze 26 grupa o wzorze 27 grupa o wzorze 28 grupa o wzorze 29 Widmo NMR (CDC13) 5 0,87 (m, 9, CH3CH2CH2(CH3- CH2)2CC02) 0,78 (t, 9, J= 7 Hz, (CH8CH2)3- CC02, 1,48 (q, 6, J= 7 Hz, (CH3CH2)sCC02) 1,28 (s, 6, (CH3)2CC02), 2,20 (s, 3, CH3-C= CH2), 3,86 m, 2, CH2=C) 1,12 (s, 6, (CH3)2CC02), 0,83 (t, 3, (CH5CH2CC02)) Etap B. Wytwarzanie 6(R)-(2-)8'(S)-2"-etylo-2"mety- lobutyryloksy-2' (R)-heksahydronaftylo-l'(S)(etylo)-4(R)-hydroksy-3, 4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-9.Stosujac tok postepowania z etapu C przykladuI lub etapu B przykladu II, z uzyciem jako zwiazku wyjsciowego eteru sililowego z etapu A przykla¬ du III otrzymuje sie zwiazek tytulowy (C26H40O5) o temperaturze topnienia 111—113°C.W podobny sposób, z uzyciem odpowiednich estrów o wzorze lOa otrzymuje sie estry o wzo¬ rze la przedstawione w tabeli 10.Tabela 10 R-C(0)-0- grupa o wzorze 26 grupa o wzorze 27 grupa o wzócze 28 grupa o wzorze 29 Sumaryczny wzór produktu C28H44°5 C27H42°5 C2»H38°5 C25tl38°5 Tempera¬ tura top¬ nienia (°C) 81—83 | 129—132 78—75 135—138 j 10 15 20 25 30 05 40 45 50 55 65 Przyklad IV.Etap A. Wytwarzanie zwiazku o wzorze 3e, to jest 6(R)-(2-)8'(S)-hydroksy-2'(S),6' 2',3',4',4,a(S),5',6',7',8',8,a(S)-dekahydronaftylo-l,(S)- (etylo)-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-pirano- nu-2.Roztwór 2,0 g (6,2 mmola) alkoholu o wzorze 3a w 100 ml octanu etylu uwodornia sie w obecnosci 1 g tlenku platyny pod cisnieniem 27*6 kPa do wchloniecia 2 równowazników molowych wodoru.Po odsaczeniu katalizatora przesacz odparowuje sie do sucha, otrzymujac 1,9 bialej substancji stalej, która chromatografuje sie na kolumnie o wymia¬ rach 6 X 20 cm wypelnionej zelem krzemionko¬ wym o ziarnistosci 0,061—0,038 mm. Eluowanie pro¬ wadzi sie (pod cisnieniem powietrza) za pomoca mieszaniny (3:7 objetosciowo) acetonu i chlorku metylenu, otrzymujac 1,0 g (50% Wydajnosci) tytu¬ lowego zwiazku w postaci bezbarwnej stalej sub¬ stancji. Analityczna próbke sporzadza sie rekry- stalizujac czesc produktu z chloroformu. Otrzymuje sie biale klaczkowate cialo stale o temperaturze topnienia 166—168°C.Etap B. Wytwarzanie zwiazku o wzorze 9e, to jest 6 2',3',4',4'a(S),5',6',7',8',8'a(S^dekahydronaftylo-r(S)- (etylo)-4(R)-(dwumetylo-III-rz.butylosililoksy)-3,4,5,- 6-tetrahydro-2-piranonu-2.W atmosferze azotu i w temperaturze 20°C mie¬ sza sie w ciagu 18 godzin roztwór 1,0 g (3,1 mmola) alkoholu o wzorze 3e, 1,05 g imidazolu (15,4 mmola) i 1,16 g (7,7 mmola) Ill^rz.butylodwumetylochloro- silanu w 20 ml DMT. Roztwór reakcyjny rozcien¬ cza sie 200 ml eteru i przemywa kolejno woda, 2% HCl i solanka. Rozftwór eterowy suiszy sie nad MgS04 i odparowuje, otrzymujac 1,8 g bialej sub¬ stancji stalej, która chromatografuje sie na ko¬ lumnie o wymiarach 6 X 20 cm wypelnionej zelem krzemionkowym o ziarnistosci 0,061^0,038 mm.Eluowanie (pod cisnieniem powietrza) prowadzi sie za pomoca mieszaniny (1 :19 objetosciowo) acetonu i chlorku metylenu, otrzymujac 1,0 g (74% wydaj¬ nosci) tytulowego produktu w postaci bialej stalej substancji o temperaturze topnienia 136—138°C.Etap C. Wytwarzanie zwiazku o wzorze lOe, to jest 6 -2'(S),6 kahydronaftylo-l/ butylosililoksy)-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Stosuje sie tok postepowania z etapu A przykla¬ du III, zastepujac alkohol ó wzorze 9a równomolo- wa iloscia alkoholu o wzorze 9e. Otrzymuje sie zwiazek tytulowy w postaci zóltego oleju.Widmo NMR (CDC13): d 0,08 (s, 6y (CH^i), 0,90 (s, 9, (CH3)3CSi), 1,13 (s, 6, (CH3)2C02), 2,63 (m, 2, C3H piranu), 4,33 (m, 1, C4H piranu), 4,60, (m, 1, C6H piranu), 5,23 (m, 1, C8H naftalenu).Etap D. Wytwarzanie zwiazku o wzorze le, to jest 6 (S),6(S)-dwumetylo-l',2',3',4',4'a(S),5',6',7',8',8'a(S)-de- kahydronaftylo-l'(S))etylo}-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-te- trahydro-2H-piranónu-2.Stosuje sie postepowanie z etapu C przykla¬ du IV, zastepujac zwiazek o wzorze lOa równófno- lowa iloscia zwiazku o wzorze lOe. Tytulowy zwia-131 423 23 24 25 zek otrzymuje sie w postaci substancji stalej.Próbke analityczna sporzadza sie droga rekrystali¬ zacji tego produktu z heksanu. Otrzymuje sie biale igly o temperaturze topnienia 146—147°C.Przyklad V. Wytwarzanie zwiazku o wzorze 5 Ib, to jest 6(R)-{2-(8,(S)-(2"-etylo-2"-metylobutyry- aoksy)-2'(S),6/(R)-dwumetylo-l',2/,3,,4',6/,7',8/a(S)-okta- liydronaftylo-l,(S))etylo}-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetra- hydro-2H-piranonu-2.Etap A. Wytwarzanie zwiazku o wzorze 3b, to 10 jest 6(RM2-)8'(S)-hydroksy-2'(S),6'(R)-dwumetylo-l',- 2,,3,,4,,6,,7,,^/a(S)-oktahydronaftylo-l/(S)-etylo)-4(R)- -hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Stosuje sie tok postepowania jak przy wytwarza¬ niu wyjsciowego zwiazku o wzorze 3a, to jest pro- 15 wadzi sie hydrolize w wolnym roztworze LiOH-H20, w temperaturze wrzenia pod chlodnica zwrotna, w ciagu 56 godzin, lecz zamiast zwiazku MK-803 stosuje sie równomolowa ilosc zwiazku o wzorze 3b (R' = CH3). Otrzymuje sie z porównywalna wydaj- 20 noscia zwiazek tytulowy o temperaturze topnienia 136—139°C.Stosujac tok postepowania z etapów B, C i D przykladu IV, lecz zastepujac zwiazek o wzorze 3e stosowany w etapie B równomolowa iloscia zwiaz¬ ku o wzorze 3b z etapu A niniejszego przykladu otrzymuje sie z porównywalna wydajnoscia: o etapie B: zwiazek o wzorze 9b, to jest 6(R)-(2-)8'- (S)-hydroksy-2'{S),6/(S)-dwumetylo-l',2',3',4',6',7',8'a- (S)-oktahydronaftylo-l'(S)-etylo-)-4(R)-(dwumetylo- 30 -III-rz.-butylosililoksy)-3?4,5,6-tetrahydro-2H-pirano- nu-2 o temperaturze topnienia 140—142°C, w etapie C: zwiazek o wzorze 10 b, w którym gru¬ pa R-C(0)-0- jest grupa o wzorze 30, to jest 6(R)- -{2-<8,(S)-(2"-etylo-2,'-metylobutyryloksy)-2'(S),6'(R)- *5 -dwumetylo-l',2',3',4,,6,,7/,8'a(S)-oktahydronaftylo-r- (S))etylo}^(R)dwumetylo-III-rz.butylosililoksy)-3,4,- 5,6-tetrahydro-2H-piranon-2, a w etapie D tytulo¬ wy zwiazek o wzorze Ib, w którym grupa R-C(0)-0- jest grupa o wzorze 30, topniejacy w temperaturze *° 129—131°C.Przyklad VI. A. Wytwarzanie 6(RH2-(8(S)- -hydroksy-2(S),6 hydro-naftylo-l)(S))etylo]-4(R)hydroksy-3,4,5,6-tetra- hydro^2H-piranonu-2.Mieszanine 50,2 g (0,124 mola) mewinoliny i 52,0 g (1,24 mola) LiOHH20 w litrach wody miesza sie przy uzyciu mieszadelka magnetycznego w atmo¬ sferze azotu w ciagu 72 godzin. Po ochlodzeniu mieszaniny do temperatury 0°C (w trakcie mie¬ szania na lazni lodowo-acetonowej), zadaje sie ja 12nHCl (120 ml, 1,44 mola) z taka predkoscia, by temperatura nie przewyzszyla 3°C. Mieszanine nasyca sie stalym NaCl i ekstrahuje eterem (4 X 500 ml). Polaczone ekstrakty przemywa sie 55 solanka (2 X 250 ml), suszy nad MgSo4 i odpa¬ rowuje, otrzymujac 31,7 g pomaranczowego oleju.Po rozpuszczeniu oleju w 250 ml toluenu w atmo¬ sferze azotu prowadzi sie w ciagu 4 godzin relak- tonizacje, usuwajac caly czas wode przy uzyciu 60 nasadki Deana-Starka. Po odparowaniu toluenu oleista pozostalosc rozpuszcza sie w 1,5 litra eteru.Roztwór przemywa sie nasyconym roztworem NaHC03 (250 ml), H20 (250 ml) i solanka (250 ml), suszy i odparowuje, otrzymujac stala pozostalosc. 65 45 50 Po jej roztarciu w 200 ml heksanu otrzymuje sie zwiazek tytulowy w postaci substancji stalej kre¬ mowej barwy (29,7 g, wydajnosc 75%). Produkt nie wymaga dalszego oczyszczania. Próbke analityczna sporzadza sie rekrystalizujac czesc produktu z chlorku n-butylu. Uzyskuje sie bezbarwne gron¬ ka o temperaturze topnienia 128—131°C.B. Wytwarzanie 6(R)-[2-(8(S)-hydroksy-2(S),6(R)- -dwumetylo-l,2,6,7,8,8a(R)-heksahydronaftylo-l(S))- etylo]-4(R)-III-rz.butylodwumetylosililoksy-3,4,5,6- tetrahydro-2-piranonu-2.Roztwór 18,3 g (0,057 mola) zwiazku o wzorze 13, 10,3 g (0,68 mola) III-rz,butylodwumetylochlo- rosilanu i 9,3 g (0,137 mola) imidazolu w 200 ml DMF miesza sie przy uzyciu mieszadelka magne¬ tycznego w temperaturze pokojowej w ciagu 18. go¬ dzin. Mieszanine reakcyjna rozciencza sie 1500 ml eteru, przemywa kolejno 200 ml wody, 200 ml 2% HCi, 200 ml wody, 200 ml nasyconego NaHC03 i woda (2 X ml) i suszy nad MgS04. Przesacz eterowy zateza sie do objetosci 1 litra, rozciencza 600 ml heksanu i zateza do objetosci 600 ml, otrzy¬ mujac 13,7 g bialej substancji stalej. Drugi rzut krysztalów (3,4 g) uzyskuje sie zatezajac roztwór- macierzysty do objetosci 250 ml i pozostawiajac go na noc w temperaturze 0°C. Ogólem otrzymuje sie 17,1 g (wydajnosc 69%) produktu o tempera¬ turze topnienia 142—144°C.C. Wytwarzanie 6(R)-[2-(8(S)-hydroksy-2(S),6(S)- -dWumetylo-l,2,3,4,4a(S),5,6,7,8,8a(S)-dekahydronaf- tylo-l(S))-etylo]-4(R)-III-rz.butylodwumetylosililo- ksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Mieszanine 5,0 g (0,0115 mola) eteru sililowego o wzorze 14 i 1,0 g Pt02 w 200 ml octanu etylu uwodornia sie w ciagu nocy w niskocisnieniowym aparacie Paar'a. Katalizator odsacza sie, a przesacz odparowuje do sucha, otrzymujac biala substancje stala, która chromatografuje sie na kolumnie za¬ wierajacej zel krzemionkowy. Jako eluent stosuje sie 1,5 1 mieszaniny chlorku metylenu i acetonu (98 :2 objetosciowo). Przedgon odrzuca sie. Eluo- wanie kontynuuje sie stosujac 2 litry eluentu.Uzyskuje sie 3,4 g (wydajnosc 67%) bialego stalego produktu o temperaturze topnienia 146—147°C.D. Wytwarzanie 6(R)-{2-[8(S)-(2,2-dwumetylobU- tyryloksy)-2(S),6(S)-dwumetylo-l,2,3,4,4a(S),5,6,7,8,8a- dwumetylósililoksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2 Do roztworu 0,11 g (0,00025 mola) zwiazku o wzo¬ rze 15 i 0,0074 g (0,00005 mola) 4-pirolidynopipery- dyny w 2 ml pirydyny, mieszanego przy uzyciu mieszadelka magnetycznego, dodaje sie 0,067 g (0,0005 mola) chlorku 2,2-dwumetylobutyrylu. Po ogrzewaniu roztworu w temperaturze 100°C i w atmosferze azotu w ciagu 3 godzin, dodaje sie- 0,0335 g chlorku 2,2-dwumetylobutyrylu i 0,0039 g 4-pirolidynopirydyny i ogrzewanie kontynuuje sie w ciagu 3 godzin. Po ochlodzeniu mieszaniny reak¬ cyjnej rozciencza sie ja eterem, przemywa 3n HCI (2X5 ml) i solanka (2 X 10 ml), suszy nad MgS04 i przesacza, a przesacz odparowuje, otrzy¬ mujac 0,136 g zóltego oleju. Olej chromatografUje sie na 30 mm kolumnie z zelem krzemionkowym, stosujac jako eluent mieszanine CH2C12 i acetonu (98:2 objetosciowo). Po zuzyciu 300 ml eluentu131 423 26 przedgon odrzuca sie, po czym eluowanie konty¬ nuuje sie stosujac 50 ml eluentu. Otrzymuje sie 0,081 g (wydajnosc 60%) bladozóltego oleju.E. Wytwarzanie 6(R)-{2-[8(S)-(2,2-dwumetylobuty- ryloksy)-2(S),6(S)-dwumetylo-l,2,3,4,4a(S),5,6,7,8,8a- j(S)-dekahydronaftylo-l(S)]etylo}-4(R)-hydroksy-3,4,- 5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2.Do 30 ml THF zawierajacego 0,024 g (0,00373 mo¬ la) lodowatego kwasu octowego i 0,88 g (0,00279 mola) trójwodzianu fluorku czterobutyloamoniowe- go dodaje sie 05 g (0,00093 mola) eteru sililowego o wzorze 16. Roztwór miesza sie przy uzyciu mie- szadelka magnetycznego w atmosferze azotu w cia¬ gu 48 godzin. Mieszanine reakcyjna rozciencza sie 150 ml eteru i przemywa kolejno woda (25 ml) i solanka (2 X 75 ml). Roztwór eterowy suszy sie nad MgS04, przesacza i odparowuje, otrzymujac 0,45 g lepkiego oleju. Olej chromatografuje sie na kolumnie zawierajacej zel krzemionkowy, stosujac jako eluent mieszanine (85: 15 objetosciowo) CH2C12 i acetonu. Odbiera sie frakcje o objetosci 20 ml. Frakcje 21^-37 laczy sie i zateza do sucha, otrzymujac 037 g (94% wydajnosci) tytulowego zwiazku. Próbke analityczna sporzadza sie rekry- istalizujac czesc produktu z mieszaniny eteru i hek¬ sanu. Otrzymuje sie bezbarwne plytki o tempera¬ turze topnienia 159—160°C.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych 6(R)- -(2-)8'-acyloksy-2'-metylo-polihydronaftylo-l'(etylo)- -4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2 o ogólnym wzorze 1, w którym R' oznacza grupe metylowa, R oznacza prostolancuchowa lub rozga¬ leziona grupe alkilowa o 3—10 atomach wegla, .z wyjatkiem grupy 2(S)-butylowej, grupe cyklo- alkilowa o 3—10 atomach wegla, grupe alkenylowa o 2—10 atomach wegla; grupe alkilowa o I—10 atomach wegla podstawiona grupa trójfluoromety- lowa, grupe fenylowa, grupe chlorowcofenylowa, lub grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla podsta¬ wiona grupa fenylowa, a X, I i Z oznaczaja ewen¬ tualnie obecne wiazania podwójne, przy czym gdy wiazania podwójne sa obecne, to wystepuja one jednoczesnie w pozycjach X i Z lub tylko w pozy¬ cji X, tylko w pozycji Y lub tylko w pozycji Z, znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 2, w którym R', X, Y i Z maja wyzej podane znacze¬ nie, ogrzewa sie z wodorotlenkiem metalu alka¬ licznego w srodowisku protonowego rozpuszczalni¬ ka, po czym prowadzi sie zakwaszenie oraz lakto- nizacje i powstaly zwiazek o ogólnym wzorze 3, w którym R', X, Y i Z maja wyzej podane zna¬ czenie poddaje sie reakcji z III-rz.butylodwumety- lochlorosilanem w obecnosci akceptora kwasu, w atmosferze obojetnej i w temperaturze pokojo¬ wej, po czym powstala pochodna 4-III-rz.butylodwu- metylosililoksylowa acyluje sie przez mieszanie jej w pirydynie z chlorkiem kwasowym o wzorze RCOC1, w którym R ma wyzej podane znaczenie, w atmosferze obojetnej i w obecnosci katalizatora acylowania albo poprzez mieszanie jej w tempera¬ turze pokojowej z kwasem o wzorze RCOOH, w którym R ma wyzej podane znaczenie oraz N,N-dwucykloheksylokarbodwuimidem, w ooecnosci katalizatora acylowania, a nastepnie usuwa sie za¬ bezpieczajaca grupe sililowa mieszajac powstaly zwiazek w temperaturze pokojowej i w srodowi- 5 sku tetrahydrofuranu z fluorkiem czterobutyloamo- niowym i kwasem octowym, przy czym na 1 rów¬ nowaznik powstalego zwiazku stosuje sie 3 równo¬ wazniki fluorku czterobutyloamoniowego i 4 rów¬ nowazniki kwasu octowego. io 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w przypadku wytwarzania 6(R)-{2-[8(S)-(2,2-dwu- metylobutyryloksy)-2(S),6(S)-dwumetylo-l,2,3,4,4a- -hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2 ogrzewa 15 sie 6(R)-{2-[8(S)-(2(S)-metylobutyryloksy-2(S),6(S)- -dwumetylo-l,2,3,4,4a(S),5,6,7,8,8a(S)-dekahydronaf- ,tylo-l(S)]etylo}-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H- -pirarion-2 z wodorotlenkiem metalu alkalicznego, takim jak wodorotlenek litu, po czym prowadzi 20 sie zakwaszenie i laktonizacje i powstaly 6(R)-[2-(8- XS)-hydroksy-2(S),6(S)-dwumetylo-l,2,3,4,4a(S),5,6,7,- 8,8a(S)-dekahydronaftylo-l(S)-etylo]-4(R)-hydroksy- -3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranon-2 poddaje sie reakcji z III-rz.butylodwumetylochlorosilanem w obecnosci 25 imidazolu, w atmosferze obojetnej i w temperatu¬ rze pokojowej, po czym powstala pochodna 4-III- -rz.butylodwumetylosililoksylowa acyluje sie za po¬ moca chlorku 2,2-dwumetylobutyrylu, a nastepnie usuwa sie zabezpieczajaca grupe sililowa mieszajac 30 powstaly zwiazek w srodowisku eteru z trójwodzia- nem fluorku czterobutyloamoniowego i kwasem octowym. 3. Sposób wytwarzania nowych pochodnych 6(R- -[2'-(8'-acyloksy-2'-metylo-polihydronaftylo-l')-e-ty- B5 lo]-4(R)-hydroksy-3,4,5,6-tetrahydro-2H-piranonu-2 o ogólnym wzorze 1, w którym R' oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, R oznacza prostolan¬ cuchowa lub rozgaleziona grupe alkilowa o 3—10 atomach wegla, z wyjatkiem grupy 2-{S)-foutylowej, 40 grupe cykloalkilowa o 3—10 atomach wegla, grupe alkenylowa o 2—10 atomach wegla, grupe alkilowa o 1—10 atomach wegla podstawiona grupa trój- fluorometylowa, grupe fenylowa, grupe chlorowco¬ fenylowa lub grupe alkilowa o 1—3 atomach wegla 45 podstawiona grupa fenylowa, a X, Y i Z oznaczaja ewentualnie obecne wiazanie podwójne, przy czym gdy wiazania podwójne sa obecne, to wystepuja one jednoczesnie w pozycjach X i Z lub tylko w pozycji X, tylko w pozycji Y lub tylko w po- 50 zycji Z, znamienny tym, ze zwiazek o ogólnym wzorze 3, w którym R', X, Y i Z maja wyzej po¬ dane znaczenie, poddaje sie reakcji z III-rz.butylo- dwumetylochlorosilanem w obecnosci akceptora kwasu, w atmosferze obojetnej i w temperaturze 55 pokojowej, po czym powstala pochodna 4-III-rz.bu- tylodwumetylosililoksylowa acyluje sie przez mie¬ szanie jej w pirydynie z chlorkiem kwasowym o wzorze RCCC1, w którym R ma wyzej podane znaczenie, w atmosferze obojetnej i w obecnosci 60 katalizatora acylowania albo poprzez mieszanie jej w temperaturze pokojowej z kwasem o wzorze RCOOH, w którym R ma wyzej podane znaczenie oraz N,N'-dwucykloheksylokarbodwuimidem, w o- becnosci katalizatora acylowania, a nastepnie usu- 65 Iwa sie zabezpieczajaca grupe sililowa mieszajac131 423 27 powstaly zwiazek w temperaturze pokojowej czym na 1 równowaznik powstalego zwiazku sto* i w srodowisku tetrahydrofuranu z fluorkiem v suje sie 3 równowazniki fluorku czterobutyloamo* czterobutyloamoniowym i kwasem octowym, przy miowego i 4 równowazniki kwasu octowego. ho^^o ' ¦ VCH3 l*JZQT HO. 0 .0 Rl R' CHj-CH-CH-C wzor 6 h/zor 4 WZÓR 5 XP Hzór 8 CH HO f!L CH3-CH2-CH-C Ir<° XJT CH, H°YV° "zor 2b CH9-CH2-CH-C^ Y° CH, 0) v% CH, R uzór 2c Schemat i131 423 (3) CHg-CH2- wy -CH- CH3 ' R' o vo Unf -Tl ^ r H 3 CH3 H°YY° CH2-CH-C^ Y° wzór 2e Schemal z c.d -zwiazek o wzorze 2 o) (6) zwiaze* O W20TL9 3 (2) CH3 CH3 - CHrC-Si-0 Zh//Qze^ vw/»» zwiazek o wzorce3q 0 „2CWe 36,3c, 3e, CH3-Ó— Si— OyV° CH3 CH3 ^-0 R-C3-C H CH3 CH3 ^t0 o vJzór 9 (3) 6yó (*) zwtazeK o wzorze 1 ~ , Ir, Schemat CH3 CH'" HO O O MD Sh6hw "mm Lo HO,,/ 3 (2) ^ W-ZO*' ^ ck; WuJ ^L HCH/= (4).'H CK CH, £Hq ch; U2Ór 4 """ 3 H hzot 15 +S10 0 0 \0 CH 3 H wzór /£ CHI 3 H wzor H Schemat 3 r«v ;v H2 0 V0 Ch '3 »' CH^4^CH3CH^0rCHs ,UJ CH3 W |OH""' CH3 (<) "V H OH' HO^O *— .,~ k^O ho rXH (3) h9h ch; 3 ^--^J/^CHj CK^T "20r,3c + SiO^-^0 HO CH, CH3 R Schema/ 4 uzor 15131 423 ,xT wzór 17 Chb C02- Nc-c' CH3 Wzór 20 CH3H ""CH3 wzór 22 0 CH^°- ^C02 OH3 k/zór /8 wzór S9 CH2 AJ-co2- CH3 ^or 2/ /X/C02 — CH3 CH3 wzór 23 *VZOr <# *C-C0,- i W2or 26 Wzór 27 c-c-co2- -c-co2- / I I wzór 28 wzór Z9 ^c-co2- PL PL PL