Przedmiotem wynalazku jest sposób mechanicz¬ no-termicznej obróbki cieklych mas, zwlaszcza mas kakaowycn oraz urzadzenie do mechaniczno-ter¬ micznej obróbki cieklych mas, zwlaszcza mas ka¬ kaowych, lacznie ze sterylizacja.Wiadomo, ze dla wszelkiego rodzaju srodków zywnosciowych coraz powszechniej stosuje sie kra¬ jowe i miedzynarodowe normy mikrobiologiczne.Jesli chodzi o kakao, ma to szczególne znaczenie, poniewaz wystepuje ono na rynku nie tylko w po¬ staci surowego ziarna, lecz coraz czesciej w po¬ staci pólfabrykatów, to jest jako masa kakaowa, podobnie takze i inne ziarna oleiste, wystepuja W postaci past, takich jak pasta z orzeszków ziem¬ nych, pasta orzechowa, pasta sojowa i tym podob¬ ne. W dalszej czesci opisu bedziemy sie jednak zajmowac jedynie masa kakaowa, jako najbardziej popularna. W zwiazku z tym opracowano wytycz¬ ne charakteryzujace wymagania jakosciowe dla prazonej masy kakaowej. Zgodnie z nimi dopusz¬ czalne wartosci graniczne zawartosci bakterii wy¬ nosza: Salmonella slad w 25 g E.coli slad Wig zarodniki typu coli max. 10/g grzyby typu plesni max. 50/g calkowita liczba zaród- max. 2.1^/g ników bakteryjnych Praktyka wykazuje, ze oferowane na rynku ma¬ sy kakaowe z reguly nie osiagaja ani nie sa nizsze 10 15 25 od tych wartosci. Nierzadko jednak calkowita licz¬ ba zarodników jest ^ 106/g. Dlatego tez pólfabry¬ kat w postaci masy kakaowej przed dalsza prze¬ róbka na czekolade powinien byc wyjalowiony, po¬ niewaz w procesie wytwarzania czekolady nie wy¬ stepuja temperatury zapewniajace skuteczna ste¬ rylizacje masy.Istotnym parametrem jest przy tym tak zwana aktywnosc wody _ V aw = 100 gdzie qp — wilgotnosc równowagi, która okresla stosunek cisnienia par w srodku zywnosciowym do cisnienia pary czystej wody.Ubogie w wode srodki zywnosciowe jak imasa kakaowa, sa mniej podatne na termiczne Wyjalo- wianie niz srodki zawierajace duze ilosci wody, przykladowo mleko. Dowiedzione jest, ze w przy¬ padku salmonelli przy aktywnosci wodnej 0,6 moze wystapic podwyzszenie odpornosci na zabijajace bakterie dzialania ciepla o wspólczynnik 1000. Z tego wzgledu pólfabrykat masy kakaowej przed dalsza obróbka bezwzglednie powinien byc oczysz¬ czony z zarodników bakteryjnych.Znane sa i powszechnie stosowane nastepujace dwa sposoby termiczno-wodnego niszczenia mikro¬ organizmów, stosowane dla podsuszonego, luskane¬ go i pokruszonego ziarna kakaowego: a) mieszalnik wypelniony rozdrobnionymi ziarna- 131 4943 131 494 4 mi obraca sie, przy czym ziarno spryskuje sie rów¬ nomiernie za pomoca dysz 10—30% wodnym zwiaz¬ kiem alkalicznym wzglednie Woda obrabiajac ziar¬ no pod cisnieniem i przy temperaturze powyzej 125°C. Ziarno obrabia sie przez 30—60 minut a na¬ stepnie suszy sie prózniowo albo pod cisnieniem atmosferycznym. b) w podobny sposób jak powyzej przeprowadza sie odkazanie partii materialu w prazalniku pod¬ dajac material dzialaniu cisnienia i temperatury.Przedstawione powyzej nieciagle sposoby umozli¬ wiaja wprawdzie zabicie wszystkich zarodników patogennych, maja jednak te wade, ze z uwagi na duza zawartosc kwasu i wilgoci w rozdrobnionych ziarnach oraz na niezbedny, stosunkowo dlugi czas traktowania nastepuja jednoczenie niekorzystne re¬ akcje zmieniajace smak. Masy kakaowe, poddawa¬ ne tego rodzaju obróbkom wstepnym, moga byc stosowane w zasadzie jedynie do wyrobu proszku kakaowego, a jedynie sporadycznie do wytwarza¬ nia masy kakaowej.Dotychczas nie 'zdolano opracowac pracujacych w sposób ciagly urzadzen do odkazania masy kakao¬ wej, odpowiadajacych wymienionym wymaganiom, wynikajacym z wlasnosci produkcyjnych masy ka¬ kaowej, która moznaby zrealizowac za pomoca zna¬ nych procesów i urzadzen.Ponadto Wiadomo, ze podgrzewanie masy kakao¬ wej w zamknietym naczyniu w temperaturze po¬ wyzej 100°C powoduje powstanie niepozadanego obcego aromatu, poniewaz powstajace wówczas lot¬ ne zwiazki nie podlegaja swobodnej dyfuzji. Zja¬ wisko powstawania obcego aromatu jest tym wie¬ ksze, im Wyzsza jest kwasowosc masy. Nastepnie wzrata takze ze wzrostem zawartosci wody w ma- §ie, ze wzrostem temperatury oraz z wydluzeniem §ie czas obróbki. Dotyczy to takze sjposobu znanego z opisu wylozeniowego RFN nr 2036 202, który do¬ tyczy jedynie prazenia a nie sterylizacji. ^esli jest wyzsza zawartosc kwasu i wody w ma¬ sie kakaowej, z reguly beda gorsze jej wlasnosci plynne. Skutkiem tego w przypadku niektórych ga- fiinlców kakao i przy zawartosci wilgoci powyzej 2%i temperaturze powyzej 100°C wystepuje zjawi¬ sko totalnego utwardzania sie masy, co praktycznie uniemozliwia pompowanie i dyspergowanie masy.Obnizenie aktywnosci wodnej, zmniejszenie udzia¬ lu wody w masie kakaowej, obniza skutecznosc termicznego zabijania mikroorganizmów. Najwyz¬ sza odpornosc cieplna wiekszosci mikroorganizmów ma miejsce przy aktywnosci wodnej okolo 0,2—0,3.Eflategp tez nie moze byc przekroczona okreslona zawartosc wody.Ponadto dzialania ochronne powoduja tluszcze, a mianowicie maslo kakaowe chroni bakterie i prze- trwalniki przed dzialaniem ciepla zwlaszcza przy ajctywnosci wodnej 0,2—0,4 z uwagi na zróznico¬ wana przewodnosc cieplna i dyfuzje wody w tlusz¬ czu. Z drugiej zas strony stopien sterylizacji jest tym wiekszy im wieksza jest zawartosc wody, tem¬ peratura masy oraz czas ich obróbki.Celem wynalazku jest wiec opracowanie sposobu inac^ianiczno-termicznej obróbki cieklych mas, lacz¬ nie z ich sterylizacja nie majacego wad znanych sposobów i nie powodujacego niekorzystnej zmiany aromatu mas.Cel wynalazku osiagnieto przez opracowanie spo¬ sobu mechaniczno-termicznej obróbki cieklych mas, zwlaszcza mas kakaowych, lacznie z ich steryliza- 5 cja, w którym poddaje sie mase w postaci cienkiej warstwy w temperaturze ponizej 100°C w sposób ciagly odkwaszaniu, osuszaniu i odgazowywaniu, a nastepnie schlodzona mase w postaci cienkiej war¬ stwy poddaje sie w sposób ciagly osuszaniu i od¬ gazowywaniu z pozostalosci i przetlacza sie do dal¬ szej obróbki w ilosci odpowiadajacej ilosci masy doprowadzanej do obróbki w temperaturze ponizej 100°C, polegajacego na tym, ze przetlaczana dalej w sposób ciagly mase spietrza sie i w tak spie¬ trzonej masie wytwarza sie przez tarcie wewnetrz¬ na temperature 100°C — 150°C, korzystnie 135°C, po czym tak wytworzona temperature odkazania utrzymuje sie na jej wartosci sredniej przez dopro¬ wadzanie albo odprowadzanie ciepla z zewnatrz, a nastepnie odprowadzana ze stanu spietrzenia mase schladza sie do temperatury ponizej 100°C przez powrotna kondensacje fazy pary.Korzystnie przetlaczana w sposób ciagly mase co najmniej przed odkwaszaniem i odgazowaniem mo¬ dyfikuje sie w znany sposób nieznaczna iloscia wody. Bezposrednio przed albo za odprowadze¬ niem masy ze stanu spietrzenia wydziela sie stru¬ mien masy, który powtórnie poddaje sie spietrzeniu.Cel wynalazku osiagnieto równiez przez zapro¬ jektowanie urzadzenia do mechaniczno-termicznej obróbki cieklych mas, zwlaszcza mas kakaowych, lacznie ze sterylizacja, majacego dwa aparaty do wytwarzania cienkich warstw polaczona za pomo¬ ca przewodów tlocznych i pompy, którego istota jest reaktor spietrzajacy mase polaczony szeregowo z zewnetrznym wymiennikiem ciepla i z przeply¬ wowa chlodnica, przy czym reaktor jest wlaczony szeregowo pomiedzy wymiennik ciepla i przeply¬ wowa chlodnice i ma dwuscienna walcowa obudo¬ we majaca wlot i wylot, W której usytuowany jest wirnik ograniczajacy od wewnatrz pierscieniowa spietrzajaca szczeline, majacy usytuowane na po¬ wierzchni bocznej elementy rozrzucajace wystajace do szczeliny.Korzystnie w dolnej czesci reaktora spietrzajace¬ go mase do wylotowego przewodu odprowadzany jest odgaleziajacy sie przewód majacy wylot w górnej czesci reaktora spietrzajacego mase.Korzystnie pompa, której wydajnosc odpowiada ciaglemu wydatkowi masy lacznie z wydatkiem odgalezionego przewodu jest usytuowana przed przewodem.Korzystnie elementy rozrzucajace wykonane sa w postaci strzemion, a boczne zebra strzemiona sa usytuowane pod katem wzgledem poziomu oraz wzgledem pionowego zebra stykajacego sie swoja przednia krawedzia z wewnetrzna sciana, przy czym tylna krawedz strzemienia ma ostre wystepy odrywajace czastki masy.Sposób wedlug wynalazku, który jest prowadzo¬ ny w urzadzeniu zgodnym z wynalazkiem i ma na¬ stepujacy przebieg: 1) Mase kakaowa w postaci cienkiej warstwy wytworzonej w nadajacym sie do tego celu apara¬ cie (znanym np. z opisu patentowego RFN nr 15 20 26 M 35 40 45 10 55 60131 494 5 6 1557184) w temperaturze < 100°C odkwasza sie, • czesciowo osusza i odgazowuje, przy czym odpo¬ wiednio do stopnia zakwaszenia i zawilgocenia ma¬ sy kakaowej ewentualnie dolacza sie zespól mody¬ fikujacy 23 13 563). 2) Odkwaszona i odgazowana mase wychodzaca z wymienionego aparatu przetlacza sie do reaktora : spietrzajacego, przy czym jesli jest to wymagane, . zwieksza sie zawartosc wody przez dalsze wstrzyki¬ wanie wody (jak w opisie patentowym RFN nr 2313563). 3) W reaktorze spietrzajacym m.a miejsce stero¬ wana W czasie i termicznie mechaniczno-termiczna obróbka masy, umozliwajaca zadane zniszczenie zarodników bez negatywnego wplywu na smak jnasy i bez zmiany jej struktury, przy czym: a) wymagana temperature masy kakaowej uzysku¬ je sie za pomoca tarcia wzglednie przez rozpra¬ szanie, przy gwaltownym wzroscie temperatury wewnatrz masy, h) sredni czas przebywania masy w reaktorze spie¬ trzajacym utrzymuje sie w waskim przedziale przez znaczny stopien wypelnienia i za pomoca zespolu przepompowujacego, c) nieznaczne odchylenia temperatury masy wyrów¬ nuje sie przez dodatkowe nagrzewanie wzgled¬ nie chlodzenie scian reaktora za pomoca pod¬ wójnego plaszcza. 4) Mase opuszczajaca reaktor spietrzajacy prze¬ tlacza sie za pomoca kolejnej pompy przez chlod¬ nice, przy czym ma miejsce schlodzenie masy do -temperatury < 100°C z powrotna kondensacja fa¬ zy pary. 5) Mase opuszczajaca chlodnice doprowadza sie .do kolejnego znanego aparatu wytwarzajacego cienka warstwe, gdzie ma miejsce wymagane usu¬ niecie pozostalosci wilgoci i gazu. Uzyte przy tym :znane aparaty stanowia jedna z korzystnych mo¬ zliwosci zastosowania, oczywiscie moga byc zasto¬ sowane takze inne aparaty o podobnym dzialaniu.Polaczenie znanych i nowych agregatów prowadzi do tego, ze sa spelnione rozbiezne wymagania, ja¬ kie stawia obrabiany produkt i daje nieoczekiwa¬ ne wyniki.: W przypadku wydajnosci 1000 kg/h przy ciaglej pracy, przy wyjsciowej liczbie zarodników w ma¬ sie kakaowej w masie równej 1,2.108 zarodników/g, j)rzy temperaturze masy 120°C i srednim czasie przebywania w reaktorze spietrzajacym ^ 1,5 min -uzyskuje sie calkowicie wolna od bakterii mase kakaowa o niezmienionym smaku i o zawartosci zarodników bakteryjnych 10.000/g.Podwyzszenie temperatury masy o 5—10°C w reaktorze spietrzajacym pozwala na uzyskanie kon¬ cowej zawartosci zarodników < 500/g, przy czym jednak wystepuja w masie nieznaczne zmiany sma¬ kowe.Zawartosc wody masy kakaowej w reaktorze wynosi przy tym okolo 2,5%. Istotne i decydujace znaczenie ma to, ze bez przerywania ciaglego prze¬ plywu masy w srodkowej fazie tego przeplywu .spietrza sie ja i w tak spietrzonej w reaktorze ma- &ie przez tarcie wewnetrzne wytwarza sie tempe¬ rature wymagana do zabicia zarodników bakteryj¬ nych.Dzieki temu, ze za pomoca zewnetrznego wy¬ miennika ciepla, mozna dokladnie regulowac tem- 5 perature masy, utrzymujac ja na zadanej sredniej wartosci, to z jednej strony uzyskuje sie skutecz¬ ne zabijanie zarodników bakteryjnych a z drugiej strony zapobiega sie wzrostowi temperatury powo¬ dujacemu zmiany smaku masy.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat blokowy urzadzenia, fig. 2 — reaktor spietrzajacy mase w przekroju pionowym, fig. 3 — element rozrzucajacy w postaci strzemie¬ nia w widoku z boku, fig. 4 — element rozrzucajacy wg fig. 3 w widoku z przodu, fig. 5 — element roz¬ rzucajacy wg fig. 3 i 4 w widoku z góry, przy czym pokazano jego ustawienie wzgledem wirnika i wewnetrznej sciany reaktora spietrzajacego.Jalk Wynika z fig. 1 cale urzadzenie sklada sie z dwóch aparatów 1, 2 wytwarzajacych cienkie war¬ stwy, o znanej konstrukcji, która nie bedzie blizej opisywana. Pomiedzy tymi oboma aparatami 1, 2 znajduje sie polaczony z nimi za pomoca przewo¬ dów 3 reaktor spietrzajacy 5 mase, którego prze¬ krój i szczególy konstrukcji przedstawia fig. 2.Przeplyw masy nastepuje od lewej strony do pra¬ wej i jest wymuszony za pomoca pomp 18, 18' 18", 18"'. Zespól modyfikujacy 19, równiez o znanej konstrukcji, Wprowadza w danym przypadku wode do przewodów 3' wzglednie do przeplywajacej ma¬ sy. Za punktami 20 modyfikacji w przewodach 3 sa wbudowane tak zwane statyczne mieszalniki 21, równiez o znanej konstrukcji. Zewnetrzny wymien¬ nik ciepla 4, za pomoca którego jedynie utrzymuje sie wytwarzane cieplo tarcia i odkazania w równo¬ wadze wzglednie na odpowiedniej wartosci sred¬ niej, jest zintegrowany z reaktorem spietrzajacym 5 jako podwójny plaszcz. Moze byc on jednak od¬ dzielnym przeplywowym wymiennikiem ciepla, jak to oznaczono liniami kreskowymi na fig. 1. Dopro¬ wadzenie i odprowadzenie czynnika wymiany cie¬ pla jest sterowane za pomoca termostatu 22 i na¬ stepuje przez odpowiednie przylacza 23. Reaktor spietrzajacy 5 jest wykonany w postaci cylindrycz¬ nej obudowy 5', majacej otwór wlotowy 24 i otwór wylotowy 25, w której obraca sie wirnik, napedza¬ ny za pomoca silnika 26. Silnik 26 i reaktor spie¬ trzajacy 5 sa umieszczone na jednym korpusie 27.Walcowy wirnik 11 ogranicza od wewnatrz pier¬ scieniowa spietrzajaca szczeline 10 i ma na swojej powierzchni elementy rozpraszajace 12, obracajace sie w szczelinie 10. W dolnej czesci wirnika 11 sa umieszczone lopatki, stanowiace wraz z wirnikiem i dnem obudowy 28 pompe 9.Wydajnosc pomp 18, 18', 18", 18'" jest jednako¬ wa, natomiast wydajnosc mopy 9 jest nieco Wie¬ ksza, wskutek czego powstaje pewna nadwyzka.Poniewaz ta nadwyzka nie moze byc przejeta przez pompe 18", musi ona poplynac odgaleziajacym sie przewodem 8 z powrotem do reaktora spietrzajace¬ go 5, którego spietrzajaca szczelina 10 jest jeszcze w mniejszym stopniu lub wiekszym stopniu na¬ pelniona masa (teoretycznie moze byc wypelniona cala komora wewnetrzna reaktora spietrzajacego 5), 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 131 494 8 to znaczy, ze masa w reaktorze nie znajduje sie w postaci cienkiej warstwy. Przy uruchamianiu urzadzenia cala instalacja musi byc wypelniona na tyle, aby w reaktorze spietrzajacym 5 byla wyma¬ gana wysokosc spietrzenia. Dopiero po jej osiag- 5 nieciu moga byc uruchomione pompy 16", 18'" i oczywiscie aparat 2 Wytwarzajacy cienkie warstwy.Cieplo tarciowe wytwarzaja w masie elementy rozrzucajace 12, które zgodnie z fig. 3—5 maja po¬ stac strzemion 12' osadzonych na powierzchni bocz- 10 nej wirnika tak, ze swoimi przednimi krawedziami 14 ocieraja sie o wewnetrzna sciane 5".Aby wytworzyc w masie znaczne odrywanie przeplywajacych czastek, boczne zebra 13 sa usta¬ wione pod malym katem u wzgledem kierunku 29 15 przeplywu. Pionowe zebro 15 jest ustawione pod katem JJ (fig. 5), a na koniec cala tylna krawedz 16 zebra 15 jest jeszcze wyposazona w ostre wy¬ stepy 17 zwiekszajace odrywanie czastek masy.Dzieki temu, ze wirnik 11 jest wyposazony w ele- 20 menty rozpraszajace 12, wirujace w spietrzanej imasie, uzyskuje sie nadzwyczaj intensywne zawi¬ rowania masy polaczone z wytwarzaniem sie ciepla w masie. To nagrzewanie jest bardzo równomier¬ ne, jak równiez wszystkie czastki masy maja w 25 przyblizeniu jednakowy czas przebywania w re¬ aktorze.Wystepujace mozliwe odchylenia od Wartosci sredniej temperatury masy sa kompensowane za pomoca zewnatrznego wymiennika ciepla, który ra- 30 czej spelnia funkcje chlodzenia niz ogrzewania, na¬ tomiast odchylenia od czasu przebywania kompen¬ suje galaz sprzezenia zwrotnego realizowana za pomoca przewodu 8.Tak wiec prawie kazda czastka masy znajduja- 35 ca sie pod cisnieniem w reaktorze spietrzajacym 5 odpowiednio dlugo podlega dzialaniu temperatury zabijajacej zarodniki bakteryjne, to znaczy, ze re¬ aktor zapewnia optymalne wyniki, a mianowicie obrabia duza porcje odkazonej masy w mozliwie 40 krótkim czasie przebywania w nim i przy optymal¬ nym obciazeniu cieplnym (masy. Wynalazek umo¬ zliwia szybki wzrost temperatury masy, a zatem pracuje z duza gestoscia energii, przy czym odchy¬ lenia temperatury sa dosc nieznaczne a czas prze- 45 bywania czastek masy w reaktorze spietrzajacym utrzymuje sie na zadanej, niewielkiej wartosci.Ponizej podano podstawowe parametry dotyczace powyzszego przykladu wykonania.Wysokosc reaktora spietrzajacego5 2 m 50 srednica wewnetrzna sciany 5" 0,5 m srednica zewnetrzna wirnika 11 0,45 m liczba obrotów wirnika » 600 obr./min„ wydajnosc 1000 kg/h Temperatura masy w reaktorze 55 spietrzajacym5 120°C Temperatura masy w zespole modyfikujacym 19 50—60°C Temperatura masy na wyjsciu z chlodnicy6 90°C ^ Temperatura masy za pompa 18*" 80°C Sredni czas przebywania masy w reaktorze spietrzajacym5 1,5 min.Cisnienie w reaktorze spietrzajacym5 2 Wielkosc cyrkulacji masy przez przewód 8 lezy ^ w granicach dziesieciokrotnej wielkosci wydajnosci", pompy 18". Ponadto pomiary wykazaly, ze w tych samych warunkach elementy rozrzucajace 11 z glad¬ ka tylna krawedzia, bez ostrych wystepów 17 daja tylko piata czesc energii, jaka wytwarza zebro 12'"" wedlug fig. 3, wlasnie z tymi wystepami 17.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób mechaniczno-termicznej obróbki cie¬ klych mas, zwlaszcza mas kakaowych, lacznie ze sterylizacja, w którym poddaje sie mase w posta¬ ci cienkiej warstwy w temperaturze ponizej 100°C w sposób ciagly odkwaszaniu, osuszaniu i odgazo- waniu, a nastepnie schlodzona mase w postaci cien¬ kiej warstwy poddaje sie w sposób ciagly osusza¬ niu i odgazowaniu z pozostalosci i przetlacza sie do dalszej obróbki w ilosci odpowiadajacej ilosci ma¬ sy doprowadzanej do obróbki w temperaturze po¬ nizej 100°C, znamienny tym, ze przetlaczana dalej W sposób ciagly mase spietrza sie i w tak spie¬ trzonej masie wytwarza sie przez tarcie wewnetrz¬ ne temperature 100°C^150°C, korzystnie 135°C, po¬ czym tak wytworzona temperature odkazania utrzymuje sie na jej wartosci sredniej przez dopro¬ wadzenie albo odprowadzenie ciepla z zewnatrz, a nastepnie odprowadzona ze stanu spietrzenia mase schladza sie do temperatury ponizej 100°C przez powrotna kondensacje fazy pary. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze bezposrednio iprzed albo za odprowadzeniem masy ze stanu spietrzenia wydziela sie strumien masy, który powtórnie poddaje sie spietrzeniu. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze przetlaczana w sposób ciagly mase co najmniej przed odkwaszaniem, osuszaniem i odgazowaniem modyfikuje sie w znany sposób nieznaczna iloscia wody. 4. Urzadzenie do mechaniczno-termicznej obróbki cieklych mas, zwlaszcza mas kakaowych, lacznie ze sterylizacja, zawierajace dwa aparaty do wytwa¬ rzania cienkich warstw, polaczone za pomoca prze¬ wodów tlocznych i pompy, znamienne tym, ze za¬ wiera reaktor (5) spietrzajacy mase, polaczony szeregowo z zewnetrznym wymiennikiem ciepla (4) i z przeplywowa chlodnica (6), przy czym reaktor (5) jest Wlaczony szeregowo pomiedzy wymiennik ciepla (4) i przeplywowa chlodnice (6) i ma dwu- scienna walcowa obudowe (5') majaca wlot i wy¬ lot, w której usytuowany jest wirnik (11) ograni¬ czajacy od wewnatrz pierscieniowa spietrzajaca szczeline (10), majacy usytuowane na powierzchni bocznej elementy rozrzucajace (12) wystajace do szczeliny (10). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze w dolnej czesci reaktora (5) spietrzajacego ma¬ se do wylotowego przewodu (7) odprowadzany jest odgaleziajacy sie przewód (8) majacy wylot w gór¬ nej czesci reaktora (5) spietrzajacego mase. 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze pompa (9), której wydajnosc odpowiada ciaglemu wydatkowi masy lacznie z wydatkiem odgalezionego przewodu <8) jest usytuowana przed przewodem (8)-. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze elementy rozrzucajace <12) wykonane sa w postaci strzemion (12').mm 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 7, znamienne tym, ze boczne zebra (13) strzemiona (12') sa usytuowane pod katem wzgledem poziomu oraz wzgledem pio¬ nowego zebra (15), stykajacego sie swoja przednia li krawedzia (14) z wewnetrzna sciana (5"). 9. Urzadzenie wedlug zastrz. 7 albo 8, znamienne tym, ze tylna krawedz (16) strzemienia (120 ma ostre wystepy (17) odrywajace czastki masy.Fi g.1 5 11 *29 ^—^ Hi W Fi g.4 PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL