Przedmiotem wynalazku jest przegubowe urzadzenie laczace dla pojazdów czlonowych do polaczenia zestawu przedniego z zestawem tylnym pojazdu, które wzgledem siebie moga wzajemnie przemieszczac wokól pionowej i wokól poziomej osi, skladajace sie z czlonu przedniego polaczonego z zestawem tylnym i z czlonu posredniego, ulozyskowanego w lozyskach obrotowych wzdluz pionowej osi w czlonie przednim i wzdluz po¬ ziomej osi w czlonie tylnym.Znane sa pojazdy czlonowe, jak ciagniki albo inne maszyny napedowe uzywane do uprawy roli i gospodar¬ ki rolenj. Skladaja sie one z zestawu przedniego i z zestawu tylnego pojazdu, które to zestawy polaczone sa za pomoca przegubowego urzadzenia laczacego. Przegubowe urzadzanie pozwala na wzajemne wychylanie wzgle¬ dem siebie czlonów pojazdu, wokól pionowej albo wokól poziomej osi. Oba czlony pojazdu sa zaopatrzone w kola jezdne, zawieszone nieprzegubowo, przy czym jeden albo obydwa posiadaja zespól napedowy, który poprzez uklad przenoszenia sil polaczony jest z kolami pojazdu mechanicznego. Sterowanie nastepuje poprzez silownik sterowniczy, który jest zamocowany na przednim zestawie i oddzialywuje na tylny zestaw pojazdu.W znanych pojazdach czlonowych tego rodzaju oddzialywanie na czlony pojazdu nastepuje przez urzadze¬ nie przegubowe umieszczone na koncu zestawu przedniego i tylnego i wplywa niekorzystnie na prace, poniewaz przechylenia wzgledem siebie czlonów pojazdu wokól poziomej osi z wystepujacymi na skutek kierowania odchyleniami czlonów wokól pionowej osi wywoluja sily, których wektory skierowane sa w róznych kierun¬ kach, zwlaszcza jezeli obydwa czlony pojazdu sa zaopatrzone w urzadzenia napedowe. Sily te moga miec równiez skaladowe pionowe, które powoduja utrudnienie w równomiernym obciazeniu kól bieznych, a tym samym powoduja wibracje. Odchylenia czlonów pojazdu wokól dwóch osi wymagaja zastosowania wielu lozysk obrotowych. W znanych pojazdach czlonowych lozyska obrotowe do przechylenia czlonem pojazdu wokól poziomej osi znajduja sie po tej samej stronie co lozyska do przechylenia pojazdem wokól pionowej osi, przy czym lozyska te sa usytuowane w zestawie przednim pojazdu. Lozyska obrotowe do odchylen pojazdu wokól poziomej osi usytuowane sa tak, ze ich osie skierowane sa w tym samym kierunku co os pionowa. W urzadzeniu tym, mozna zastosowac póloski rurowe o wiekszej srednicy, z których wszystkie moga byc usytuowane na dlugosci jedna za druga w pionowej osi.Celem wynalazku jest konstrukcja przegubowego urzadzenia laczacego dla pojazdów czlonowych, które pozbawione bedzie wad wystepujacych w znanych tego typu urzadzeniach oraz bedzie mialo zwiekszony zakres przeginania, zmniejszony ciezar i gabaryty.2 134 266 Istota wynalazku polega na tym, ze przegubowe urzadzenie laczace dla pojazdów czlonowych posiada lozyska obrotowe umieszczone na poziomej osi podluznej pojazdu po przeciwnych stronach pionowej osi pojaz¬ du. W urzadzeniu wedlug wynalazku pionowa os pojazdu i pozioma os podluzna pojazdu przecinaja sie w jed¬ nym punkcie. Czlon posredni pojazdu jest polaczony drazkiem ciegna z zestawem tylnym pojazdu w osi piono¬ wej. Czlon przedni jest polaczony z jednostka zestawu przedniego pojazdu. W lozyskach obrotowych, do przej¬ mowania sil tylko z jednego kierunku umieszczona jest na jednej Stornie pomiedzy wspornikiem jarzmowym i tuleja, podkladka, a na ich drugiej stronie uksztaltowana jest szczelina.? Szczególnie w przypadku duzych i ciezkich maszyn napedowych urzadzenie przegubowe wedlug wynalaz¬ ku posiada zalete potrzeby malych pomieszczen i malej wagi, co oprócz zmniejszenia wymiarów ma takze korzystny wplyw na kierowanie pojazdem na ostrych zakretach o malym promieniu. Cylindry przechylne moga byc wyposazone w krótsze tloczyska i moga byc wprawiane w ruch w zakresie mniejszego kata. Symetria urza¬ dzenia przegubowego pozwala na lepszy dostep do mechanizmów urzadzenia.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia pojazd czlonowy wedlug wynalazku wyposazony w sprzeglo przegubowe, w widoku z boku, fig. 2 — sprzeg¬ lo przegubowe w powiekszeniu, w widoku z boku, fig. 3 - widok z góry sprzegla jak na fig. 2, fig. 4 — przekrój wzdluzny wedlug linii IV—IV jak na fig. 3, fig. 5 i 6 — poszczególne elementy uwidocznione na fig. 4 w powiek¬ szeniu, fig. 7 — przekrój wzdluzny wedlug linii VII—VII jak na fig. 3.Na fig 1 przedstawiony jest pojazd czlonowy 10 na przyklad ciagnik. Pojazd czlonowy 10 sklada sie z zestawu przedniego 12 i z zestawu tylnego 14 pojazdu, które polaczone ze soba w ten sposób, ze przegubowe ruchy obu czlonów wzgledem siebie moga byc wykonywane wokól osi pionowej i wokól osi poziomej. Zestawy przednie z zestawem tylnym pojazdu polaczone sa przegubowo za pomoca sprzegu 16. Na fig. 1 zestaw przed¬ ni 12 i zestaw tylny 14 sa w zasadzie podobne z tym tylko, ze zestaw przedni 12 posiada kabine kierowcy 18.Zestaw przedni 12 i zestaw tylny 14 pojazdu posiada zawieszone nieprzegubowo, ogumione kola biezne 20, 22.Kierownica w kabinie kierowcy 18 nie uwidoczniona na rysunku, uruchamia urzadzenie, które wywoluje odchy¬ lanie zestawu przedniego 12 wokól osi pionowej wzgledem zestawu tylnego 14 pojazdu. W przykladzie wykona¬ nia urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z paru cylindrów przechylnych 24, 26 z tloczyskami 28, 30.Kazdy przechylny cylinder 24, 26 jest polaczony z para wsporników 36, 38 za pomoca trzpieni 32, 34.Zewnetrzne konce tloczysk 28, 30 sa polaczone przegubowo przy pomocy sworzni 40, 42 z odpowiednia para wsporników 44, 46, w które wyposazone jest sprzeglo przegubowe 16. Cylindry 24, 28 wzglednie 26, 30 dzialaja obustronnie i napedzane sa hydraulicznie ze zbiornika hydraulicznego nie uwidocznionego na rysunku, który celowo znajduje sie w zestawie przednim 12 pojazdu. Obrót kierownicy powoduje to, ze tloczysko 28, 30 obyd¬ wóch cylindrów 24, 28 wzglednie 26, 30 wykonuja ruchy posuwiste,, przez co nastepuje odchylenie zestawu przedniego 12 i zestawu tylnego 14 wokól pionowej osi.Na fig. 2, 3, 4 przedstawiono przegubowe urzadzenie 16 skladajace sie z czlonu przedniego 48, czlonu tylnego 50 i czlonu posredniego 52, które sa ze soba polaczone za pomoca przegubu uniwersalnego typu „Carda¬ na". Przegub uniwersalny pozwala na ruchy wahliwe zestawu przedniego 12 wzgledem zestawu tylnego 14.Ruchy te wykonywane sa wokól pionowej osi 54 i wokól poziomej osi 56.W uwidocznionym przykladzie wykonania, obie osie 54 i 56 przecinaja sie w punkcie 55. Uklad ten okazu¬ je sie korzystny przy obrocie kola kierownicy, przy którym wymagane sily sa symetryczne. Do zawieszenia czlonu posredniego 52 na czlonie przednim 48 i tylnym 50 zastosowane sa lozyska kulkowe przechylne, które sa zamocowane parami wzdluz osi 54, 58. Dwa lozyska obrotowe 58, 60 sa zamocowane na pionowej osi 54 i polaczone sa ze wspornikami 62, 64 na czlonie przednim 48. Lozyska obrotowe 66, 68 osadzone sa na osi wzdluznej 56. Lozysko obrotowe 66 jest utrzymywane na wsporniku jarzmowym 70 czlonu tylnego 50, zas lozysko obrotowe 68 jest utrzymywane w korpusie czlonu tylnego 50.Trzpien 72 obrotowy, oraz podobny trzpien lozyska obrotowego 66 odpowiada pionowemu polozeniu osi 54 dla wzajemnych poziomych odchylen zestawu przedniego 12 i zestawu tylnego 14 pojazdu. Trzpien 72 posiada tuleje 74, która jest umieszczona w wysiegniku 78 czlonu posredniego 52 w przechylnym lozysku kul¬ kowym 76. Przechylne lozysko kulkowe 76 jest regulowane za pomoca pokrywy 80 i srub mocujacych. Sily osiowe sa przenoszone przez ramie 82 wysiegnika 78 na przechylne lozysko kulkowe 76 i stad na tuleje 74.Tuleja 74 dociskana jest pierscieniem 84, który posiada wystajacy brzeg 86. Brzeg 86 wspólpracuje z kolnie¬ rzem 88 lba sruby 90 szesciokatnej trzepienia obrotowego 72. Pierscien 84 jest zamocowany do wspornika 62 czlonu przedniego 48 za pomoca spoiny 92. Szczeliny 94, 96 miedzy wspornikiem 62 i tuleja 74 z jednej strony i miedzy kolnierzem 88 i brzegiem 86 z drugiej strony pozwalaja na zachowanie odpowiedniego luzu, zabezpie¬ czajacego przed wystepowaniem równoczesnego osiowego obciazenia lozysk obrotowych 58, 60. Lozysko obro¬ towe 66 jak na fig. 6 jest zbudowane podobnie jak lozysko 58. Podkladka 98 razem ze szczelinami 94, 96 zapewnia obciazenie lozyska 66 tylko w jednym kierunku.W przedstawionym przykladzie wykonania czlon przedni 48 stanowi czesc zestawu przedniego 12 poja - zdu, podczas gdy czlon tylny 50 moze byc polaczony z zestawem tylnym 14 za pomoca srub 100. Tego rodzaju uklad jest korzystny ze wzgledów technologicznych. Przedni czlon takze moze byc zmontowany rozlacznie134266 3 z zestawem przednim 12 pojazdu lub obydwa czlony 48 i 50 moga stanowic jedna calosc z zestawem przed¬ nim 12 i zestawem tylnym, 14 pojazdu.W przedstawionym przykladzie wykonania wynalazku na dolnym koncu czlonu posredniego 52 w piono¬ wej osi 54 zamocowany jest za pomoca kólka 114, drazek ciegna 112. Drugi koniec drazka ciegna 112 jest zamocowany na elemencie tylnym 116 do tylnej czesci zestawu tylnego 14 pojazdu. Tego rodzaju polaczenie posiada podwójna korzysc, Z jednej strony urzadzenie przegubowe 16 zostaje odciazone od dzialajacych pozio¬ mo sil ciagnacych, a z drugiej strony, sily ciagnace dzialaja na urzadzenie przegubowe 16 w jego pionowej osi 54 tak, ze nie powoduja przechylenia, które mialoby niepozadany wplyw na kierowanie pojazdu czlonowego.Zestaw przedni 12, wzglednie zestaw tylny 14 pojazdu posiadaja pary powierzchni oporowych 118, 120, 122, 124, które ustalaja graniczne odchylenie zestawu wokól pionowej osi 54. Ta granica znajduje sie przy okolo 30°, jak to uwidoczniono na fig. 3. Podobne powierzchnie oporowe 126, 128 moga ograniczac odchylenia wzgledem siebie zestawu przedniego 12 i tylnego 14 wokól poziomej osi 56.Urzadzenie przegubowe wedlug wynalazku przedstawione w przykladzie wykonania, pracuje w nastepuja¬ cy sposób. Przyjmuje sie, ze pojazd czlonowy 10 jest prowadzony w kierunku prostym do przodu, przy czym urzadzenie przegubowe 16 przyjmuje polozenie przedstawione gruba linia na fig. 3 z pokazanymi takze granicza¬ cymi z nim czesciami zestawu przedniego 12 i tylnego 14. Jezeli natomiast pojazd czlonowy 10 najedzie na nierówna plaszczyzne i np. jego, nie przedstawione na fig. 3, kolo przednie wjedzie w dól, to zestaw przedni 12 pojazdu przechyli sie wokól poziomej osi 56 w stosunku do zestawu tylnego 14 pojazdu, co przedstawione jest na fig. 7. Podczas kiedy zestaw przedni 12 jest przechylony to czlon posredni 52 urzadzenia przegubowego 16 odchy¬ la sie wokól poziomej osi 56 w kierunku odwrotnym niz kierunek ruchu wskazówek zegara, cylinder 24 z tloczys* kiem 28 wzglednie cylinder z tloczyskiem 26, 30 lub zestaw tylny 14 pojazdu, nie znajdowalby sie pod dzialaniem wywolanym tymi przechylami. Równiez zestawy przedni 12 i tylny 14 pojazdu moga sie przemieszczac wzgledem siebie poziomo wokól pionowej osi 54, przy czym pionowa os 54 przechodzi tez przez punkt przeciecia 55 osi.Skret kierownicy w kabinie kierowcy 18, powoduje wysuwanie lub cofanie cylindra 24 i tloczyska 28 wzglednie 26 i 30. Jezeli kierownica jest obracana w prawo, gdy kierowca zwrócony jest do przodu, to cylindry i tloczyska wykonuja odchylenie zestawu przedniego 12 wzgledem zestawu tylnego 14 pojazdu skrecajac go w prawo. Dlugosc wysuniecia albo cofniecia tloczyska 28, 30 jest zalezna od obrotu kierownicy w kabinie kierowcy, dlatego tez kierowca calkowicie panuje nad pojazdem czlonowym 10 tak, ze mozliwe jest wykonywa¬ nie równiez ostrych zakretów pojazdem. Pionowa os 56 we wszystkich wychyleniach urzadzenia przegubowego przechodzi przez punkt przeciecia 55 tak, ze nie ma wplywu na odchylenia w polozeniu zestawu przedniego 12 w stosunku do zestawu tylnego 14 pojazdu wzgledem osi poziomej 56.Urzadzenie przegubowe 16 dzieki wlasciwosciom przegubu uniwersalnego typu „Cardana", w którym wszystkie lozyska kulkowe sa usytuowane po przeciwnych stronach wspólnego punktu przeciecia osi powoduje, ze wszystkie odchylenia wzgledem siebie czlonów pojazdu, wywolane najechaniem na nierówna plaszczyzne albo wywolane na skutek skrecenia kierownica, przy najmniejszej dlugosci ramienia sily moga wystepowac niezaleznie od siebie. Zaletami urzadzenia wedlug wynalazku jest równomiernosc dzialania, niewielkie gabaryty, maly ciezar i odpowiednio niskie koszty wytwarzania.Zastrzezenia patentowe 1. Przegubowe urzadzenie laczace dla pojazdów czlonowych do polaczenia zestawu przedniego z zestawem tylnym pojazdu, które wzgledem siebie moga sie wzajemnie przemieszczac wokól pionowej i wokól poziomej osi pojazdu skladajace sie z czlonu przedniego polaczonego z zestawem przednim, czlonu tylnego polaczonego z zestawem tylnym i z czlonu posredniego, ulozyskowanych w lozyskach obrotowych wzdluz pionowej osi w czlonie przednim i wzdluz poziomej osi w czlonie tylnym, znamienne tym, ze lozyska obrotowe (66, 68) zamocowane na poziomej osi podluznej (56) sa umieszczone po przeciwnych stronach pionowej osi (54). 2. Przegubowe urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze pionowa os (54) i pozioma os podluzna (56) przecinaja sie w jednym punkcie (55). 3. Przegubowe urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne.tym, ze czlon posredni (52) w pionowej osi (54) jest polaczony drazkiem ciegna (112) z zestawem tylnym (14) pojazdu. 4. Przegubowe urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czlon przedni (48) jest polaczony z jednostka zestawu przedniego (12) pojazdu. 5. Przegubowe urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze w zamocowanych wzdluz pozio¬ mej osi (56) lozyskach obrotowych (66, 68) do przejmowania sil tylko z jednego kierunku umieszczona jest na jednej stronie pomiedzy wspornikiem jarzmowym (70) i tuleja (74) podkladka (98) i na drugiej stronie uksztal¬ towana jest szczelina (94).134 266 Ho. 1 F/s. 2 f;$.s 56 ^J& ^-^\ ^ Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl134 266 rtg.4 54 *\ N Fig.S134 266 22^ 60 f;s. s 4JX ii 124 Fig. 7 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl PL PL