Przedmiotem wynalazku jest oiaterial kompozytowy stosowany zwlaszcza do wytwarzania prze¬ pustów izolacyjnych w urzadzeniach przedzalniczych.Opis patentowy Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 499 740 dotyczy produktu laminowanego pokrytego róznego typa kompozycjami, które zawieraja zloto albo platyne lub palladf albo iryd, tungsten lub molibden. W opisie patentowym Republiki Federalnej Niemieo nr 1 596 557 przedstawiono laminat skladajacy sie z warstw metali zawierajacy dwie zwiazane ze soba war¬ stwy platyny oraz rodu stosowany do wytwarzania wlókien szklanych. W opisie patentowym Wiel¬ kiej Brytanii nr 1 421 141 przedstawiono urzadzenie do wytopu szkla, które to urzadzenie jest pokryte stopem platyna - pallad - rod.Stopy rodu i platyny sa szeroko stosowane w przemysle w procesach przebiegajacych w wy¬ sokiej temperaturze* Ha przyklad w zakresie temperatur 1000 - 1500°C stopy zawierajace 10 - 40% rodu wykazuja wytrzymalosc 1 clagliwosc umozliwiajace wytwarzanie z nioh przepu¬ stów izolacyjnych stosowanych w produkcji wlókien szklanych, a pracujacych w niezwykle ciez¬ kich warunkach. Szeroko stosowane do tego celu sa stopy zawierajace 10 lub 20% wagowych rodu.Stopy rod-platyna tego typu sa drogie, w zwiazku z czym prowadzi sie poszukiwania materialów zastepczych. Obiecujace sa stopy, w których czesc platyny jest zastapiona tanszym metalem z grupy platynowoów, palladem.Szczególnie badano stop z tej grupy zawierajacy.50% wagowych platyny, 40% wagowych pal¬ ladu i 10% wagowy oh rodu. Stop ten, choc wykazajaoy w wysokiej temperaturze wytrzymalosc i ciagiiwosc na odpowiednim poziomie nie ma innych wysokotemperaturowych wlasciwosci stopu rod-platyna o 10% zawartosoi rodu. Stop ten moze byc stosowany do wytwarzania poddawanych niewielkim naprezeniom komponentów poddawanych dzialaniu temperatury do okolo 1250°C. Stop ten nie bylby odpowiedni do wytwarzania przepustów izolacyjnych stosowanych w produkcji wló¬ kien szklanych, gdzie stosowane obeonie stopy rod-platyna sa poddawane bardzo duzym napreza-2 134 936 nionu Dla uzyskania wymaganej wytrzymalosci material zastepczy winien byc dwu do trzykrot¬ nie grubszy niz zastepowany przezen stop rod-platyna, oo prowadziloby do utraty korzysci wynikajacych z nizszej jego ceny. Ponadto, opornosc elektryozna przepustów izolacyjnych wy¬ konanych ze stopu platyna-pallad-rod bylaby znacznie nizsza, w wyniku znacznie zwiekszonej grubosci, co powodowaloby trudnosci, gdyz dla utrzymania zawartego w nich szkla w stanie stopionym przepusty sa ogrzewane przepuszczaniem przez nie pradu elektrycznego o bardzo wy¬ sokim natezeniu.Celem wynalazku jest opracowanie materialu tanszego niz stopy rod-platyna, a zwlaszcza stopy rod-platyna stosowane w przemysle szklarskim, majacego przy tym porównywalna wytrzy¬ malosc, oiagliwosc i przewodnosc elektryczna i, korzystnie, zwilzalnosc• Obecnie stwierdzono, ze polaczenie co najmniej dwóch warstw zewnetrznych z warstwa wew¬ netrzna, z których co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana ze wzmocnionego dys¬ persyjnie metalu z grupy platynowców lub ze wzmocnionego dyspersyjnie stopu o wysokiej za¬ wartosci metalu z grupy platynowców spelnia powyzszy cel i pozwala uzyskac szczególnie ko¬ rzystne wyniki.Material kompozytowy obejmujaoy dwie warstwy zewnetrzne wykonane z metalu z grupy pla¬ tynowców lub jego stopu i umieszczonej miedzy nimi i z nimi zwiazanej warstwy wewnetrznej wedlug wynalazku zawiera co najmniej jedna warstwe zewnetrzna wykonana ze wzmocnionego dys¬ persyjnie metalu z grupy platynowców lub ze wzmocnionego dyspersyjnie stopu o wysokiej za¬ wartosci metalu z grupy platynowców, a warstwe wewnetrzna stanowi metal szlachetny lub stop metalu szlachetnego innego niz metal lub stop warstwy zewnetrznej, przy czym wymieniona war¬ stwa wewnetrzna obejmuje metaliczny pallad, dyspersyjnie wzmocniony pallad, stop palladu lub dyspersyjnie wzmocnionego palladu.W materiale kompozytowym wedlug wynalazku korzystnie kazda jego warstwa zewnetrzna jest wykonana z materialu metalicznego wybranego z grupy obejmujacej metaliczna platyne, dysper¬ syjnie wzmocniona platyne, stop platyny, dyspersyjnie wzmocniony stop platyny, dyspersyjnie wzmocniony stop zlota i platyny, stop zlota i platyny i dyspersyjnie wzmocniony stop rodu i platyny.Korzystnie co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana ze wzmocnionego dyspersyj¬ nie stopu zlota i platyny o zawartosci zlota 2 - 10% wagowych, a zwlaszcza 3 - Q% wagowych.Co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana z dyspersyjnie wzmocnionego stopu rodu i platyny o zawartosci rodu do 20% wagowych, zwlaszcza 2 - 10% wagowych. Korzystnie warstwa wewnetrzna zawiera do 2% wagowych platyny.W materiale kompozytowym wedlug wynalazku korzystnie przylegle warstwy sa powierzchnio¬ wo zwiazane wiazaniem dyfuzyjnym, a Jego krawedzie sa zespawane.Dyspersyjnie wzmocnione materialy sa przedstawione w brytyjskim opisie patentowym nr 1 280 815» W opisie takie materialy beda skrótowo okreslane jako materialy dyspersyjnie wzmocnione. Korzystnie, ciezar kazdej z warstw zewnetrznych trójmetalicznego materialu kom¬ pozytowego wedlug wynalazku stanowi do 30 a zwlaszcza do 20% wagowych warstwy wewnetrznej.Material kompozytowy wedlug wynalazku stosuje sie korzystnie do wytwarzania dyszy prze¬ dzalniczej stanowiacej dolna plyte przepustu izolacyjnego utrzymujacego stopione szklo przy wytwarzaniu wlókien szklanych. Material kompozytowy wedlug wynalazku stosuje sie do produkoji wyrobów takioh jak tygle stosowane w przemysle szklarskim i innyoh przemyslach, Jak równiez przepusty izolaoyjne i filiery.Material wedlug wynalazku obejmujaoy warstwe wewnetrzna metalicznego palladu lub dysper¬ syjnie wzmocnionego palladu pokryta oo najmniej jedna zewnetrzna warstwa stopu zlota i pla¬ tyny lub dyspersyjnie wzmoonionego stopu zlota i platyny ma dobre wlasciwosci hydrofobowe.Takie materialy kompozytowe moga byc stosowane do wyzej podanych celów, a ponadto do wytwa¬ rzania form i tygli, do preparatów uzywanych we fluoresoencji rentgenowskiej, w których do¬ bre * uwalnianie1* uzyskuje sie za pomoca stopu zlota i platyny, a wewnetrzna warstwa palladu stanowi stosunkowo tani material nosnikowy. Materialy wedlug wynalazku moga byc równiez sto¬ sowane do wytwarzania krazków przepustów izolacyjnych.134 936 3 Twójmetalicznymi materialami kompozytowymi wedlug wynalazku mozna zastepowac czysta platyne i jej stopy uprzednio stosowane do wytwarzania wyrobów laboratoryjnych, tygli i po¬ dobnych artykulów, bez istotnego pogorszenia ich wlasciwosci. Artykuly wytwarzane z materia¬ lów kompozytowych wedlug wynalazku sa tansze, poniewaz cena palladu jest obeonie znacznie nizsza od ceny platyny. Material kompozytowy wedlug wynalazku ma wyzsza niz czysty pallad wytrzymalosc i odpornosc na korozje i utlenianie. Ponadto pallad z powodu malej odpornosci na korozje/utlenianie nie moze byc stosowany do wytwarzania takich przedmiotów jak tygle, przepusty izolacyjne czy filiery, natomiast artykuly te moga byc wytwarzane z materialów kompozytowych wedlug wynalazku.Material kompozytowy wedlug wynalazku przedstawiono w przekroju na zalaczonym rysunku.Na material kompozytowy skladaja sie trzy warstwy metalu, warstwa wewnetrzna lub rdzeniowa palladu 1 miedzy dwiema wewnetrznymi warstwami dyspersyjnie wzmocnionych materialów 2 i 3» Wytwarzanie materialu kompozytowego wedlug wynalazku przedstawiono w ponizszym przy¬ kladzie.Przyklad, I, Warstwa wewnetrzna; Plytke palladowa o grubosci 3,31 mm sporzadzo¬ no jak nastepuje: (a) obie powierzchnie plytki oczyszczono plótnem szmerglowym o srednim uziarnieniu, (b) tak oczyszczona plytke dalej obrobiono plótnem szmerglowym o mialko roz¬ drobnionym ziarnie, do nadania jej wygladu satyny, po czym (c) plytke starannie przemyto za pomoca mydla i wody, przeplukano woda i wysuszono, II, Warstwy zewnetrzne: Warstwy zewnetrzne dyspersyjnie wzmocnionego materialu (Pt lub Pt 10£ Rh) wedlug brytyjskiego opisu patentowego nr 1 280 815 sporzadzono jak naetepu je: strone kontaktowa (tj, strone, która ma przylegac do warstwy wewnetrznej) kazdej z warstw zewnetrznych obrobiono jak w punktach (a), (b) i (c) opisu sporzadzania warstwy we¬ wnetrznej; III, Warstwe wewnetrzna umieszczono miedzy oczyszozonymi powierzchniami warstw zewne¬ trznyoh, po czym wszystkie trzy warstwy scisnieto pod równomiernym, umiarkowanym naciskiem; IV, Eksponowane krawedzie zestawu zespawano za pomoca urzadzenia spawalniczego typu heliaro; V, Zespawany na krawedziach zestaw utrzymywano w ciagu 15 minut w piecu o temperatu¬ rze 870°C, w strumieniu asotu; VI, Ogrzany zestaw usunieto z pieca i natychmiast walcowano na goraco do grubosoi 2,52 moi i oziebiono zimna woda, Nastepnie wszystkie powierzchnie oczyszczono drobnoziarnistym plót¬ nem szmerglowym; VII, Z kolei zestaw walcowano na zimno do grubosci 1,59 mm i przycieto, usuwajac porcje odlegle o okolo 13,3 nm od wszystkich krawedzi, w celu wyeliminowania nierówno zespawanyeh poroji krawedziowych; VIII, Ostatnia operacja bylo walcowanie na zimno do zadanej grubosci koncowej, W powyzszym opisie nie podano poczatkowej grubosci zewnetrznych warstw dyspersyjnie wzmo- onionego materialu, która dobiera sie w zaleznosci od zadanego koncowego stosunku wagowego dyspersyjnie wzmocnionego materialu do rdzenia czystego palladu. Walcowanie na goraoo w eta¬ pie VI powoduje dyfuzyjne zwiazanie ze soba trzech warstw. Wiazanie dyfuzyjne jest wiazaniem metalurgicznym, w którym atomy obu stron poozatkowej powierzchni styku migruja do strony przeciwnej, zasadniczo eliminujac w ten sposób te powierzchnie, W prawie wszystkich przypad¬ kach takie zwiazanie jest mooniejsze niz w materialach wyjsciowych.Material kompozytowy wedlug wynalazku nadaje wytworzonemu z niego artykulowi powierzch¬ niowe wlasciwosci dyspersyjnie wzmocnionej platyny (lub jej stopów), a przy tym zasadnioza mase materialu moze stanowic tanszy pallad.Zastrzezenia patentowe 1, Material kompozytowy obejmujacy dwie warstwy zewnetrzne wykonane z metalu z grupy platynowców lub jego stopu i umieszczona miedzy nimi i z nimi zwiazana warstwe wewnetrzna,4 154 936 znamienny tym, ze co najmniej jedna z war~cw zewnetrznych jest wykonana ze wzmo¬ cnionego dyspersyjnie metalu z grupy platynowców lub ze wzmocnionego dyspersyjnie stopu o wy¬ sokiej zawartosci metalu z grupy platynowców, a warstwe wewnetrzna stanowi metal szlachetny lub stop metalu szlachetnego innego niz metal lub stop warstwy zewnetrznej, przy ozym wymie¬ niona warstwa wewnetrzna obejmuje metaliczny pallad, dyspersyjnie wzmocniony pallad, stop palladu lub dyspersyjnie wzmocniony stop pa.13.adtu 2. Material wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze kazda jego warstwa zewne¬ trzna jest wykonana z materialu metalicznego wybranego z grupy obejmujacej metaliczna platy¬ ne, dyspersyjnie wzmocniona platyne, stop platyny, dyspersyjnie waaooniony stop platyny, dy¬ spersyjnie wzmocniony stop zlota i platyny, stop zlota i platyny i dyspersyjnie wzmocniony stop rodu i platyny. 5. Material wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana ze wzmocnionego dyspersyjnie stopu zlota i platyny o zawartosci zlo¬ ta 2 - 10% wagowych, 4* Material wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana z dyspersyjnie wzmocnionego stopu zlota i platyny o zawartosci zlo¬ ta 3 - 8% wagowyoh. 5. Material wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana z dyspersyjnie wzmocnionego stopu rodu i platyny o zawartosci rodu do 20% wagowych. 6. Material wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze co najmniej jedna warstwa zewnetrzna jest wykonana z dyspersyjnie wzmocnionego stopu rodu i platyny o zawartosci ro¬ du 2 - 10% wagowych. 7. Material wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze warstwa wewnetrzna zawiera do 2% wagowych platyny. 8. Material wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze przylegle warstwy sa po¬ wierzchniowo zwiazane wiazaniem dyfuzyjnym, a jego krawedzie sa zespawane.Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 100 zl. PL PL PL PL PL PL PL