Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do chlodzenia gryzów wrebiarki z umieszczona w zasiegu gryzu dysza do wody chlodzacej wytryskiwanej pod cisnieniem, do której to dyszy jest zamykany doplyw wody za pomoca zaworu odcinajacego, przy czym gryz jest ulozyskowany w sposób ograniczony przez opór skrawania osiowo przesuwnie na uchwycie, w kierunku dzialania sily cofajacej, utworzonej przez sile sprezyny i cisnienia wody, a zawór odcinajacy jest tak sprze¬ zony z gryzem poprzez czlon sprzegajacy, ze otwiera sie on w czasie ruchu przesiewnego gryzu w kierunku oporu skrawania.Chlodzenie gryzu przez strumien wody jest wazne w pierwszym rzedzie z tego wzgledu, ze nalezy tu unikac tworzenia sie iskier. Takietworzenie sie iskier powoduje bowiem zwlaszcza przy wrebianiu wegla niebezpieczenstwo eksplozji.Wynalazek wynika wiec z rozpoznania, ze niebezpieczenstwo tworzenia sie iskier istnieje tylko przy twardszej skale, podczas gdy tworzenie sie iskier przy wrebieniu bardziej miekkiej skaly nie wchodzi tu w ogóle w rachube.Celem wynalazku jest opracowanie takiego urzadzenia do chlodzenia gryzu wrebiarki, które bedzie chlodzilo gryz tylko przy odpowiednich naciskach skrawania i które pozwoli przez to na duze oszczednosci wody chlodzacej. Zgodnie z wynalazkiem cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze osadzona na trzonku sprezyna jest jednym swym koncem wsparta na kolnierzu trzonka, a drugim swym koncem jest wsparta na poosiowo nastawnym lozysku, oporowym, zas sila oporu gryzu, która stanowila sila napiecia sprezyny oraz sila cisnienia wody, jest tak ustalona, zejest ona pokonywana przyjednoosiowej wytrzymalosci kostkowej wrebianej skaly, wynoszacej co najmniej 20 N/mm2, a ponadto zawór odcinajacy posiada grzybkowe zawieradlo otwierajace sie w kierunku przeciwnym do kierunku przeplywu wody i posiadajaca szczelnie prowadzony w obudowie zaworu trzonek, przy czym z grzybkowym zawieradlem polaczony jest sztywno tlok, który jest szczelnie prowadzony w cylindrze, a w przestrzeni, pomiedzy grzybkowym zawieradlem i tlokiem jest co najmniej jeden otwór wylotowy.Dzieki temu, ze czesc wytrysku wody chlodzacej z dyszy jest ograniczona do okresów czasu, w których gryz natrafia na skale zjednoosiowa wytrzymaloscia kostkowana sciskanie o wielkosci co najmniej 20 N/mm2, przeto chlodzenie, a tym samym zuzycie wody ogranicza sie do zakresu, koniecznego dla unikniecia tworzenia sie iskier."» 13982* Otwarcie zaworu nastepuje wówczas, kiedy okreslona uprzednio sila cofajaca, obciazajaca gryz jest przezwyciezona przez opór skrawania, mimo dzialania tego oporu. Sila cofajaca wynosi wedlug wynalazku co najmniej 3000N.W ten sposób sila cofajaca moze byc dopasowana do róznych wytrzymalosci kostkowych na sciskanie, przy czym moze tu byc wzieta pod uwage wspomniana skala. W tym ukladzie, w którym sprezyna jest utworzona w znany sposób ze sprezyny srubowej, dzialajacej na grzybkowe zawie- radlo i umieszczonej wspólosiowo do tego stozkowego zawieradla, lozysko oporowe moze byc utworzone przy tym ze sprezyny talerzowej, zamocowanej srubami w obudowie zaworu lub w uchwycie gryzu. Cisnienie wody przed dysza sluzy do uzyskania silnego jej strumienia, dobranego celowo i majacego okolo 200 barów lub wiecej. Cisnienie to dzialalo by wiec przy otwartym zaworze na grzybkowe zawieradlo, w celu jego otwarcia, poniewaz zawieradlo otwiera sie w kierunku przeciwnym do kierunku przeplywu wody.Aby przezwyciezyc to cisnienie i spowodowac zamkniecie zaworu, byla by pozadana bardzo duza sila sprezyny, a tym samym mocna sprezyna, która zwiekszylaby znacznie wymiar konstrukcyjny urzadzenia.Dzieki temu, ze z grzybkowym zawieradlemjest polaczony sztywno tlok prowadzony szczelnie w cylindrze, przeto cisnienie dzialajace w przestrzeni za grzybkowym zawieradlem oddzialywuje na to zawieradlo tylko w obszarze powierzchni pierscieniowej, której obwód wewnetrzny odpowiada srednicy tloka i z tego powodu cisnienie to dziala tylko w zasiegu wspomnianej powierzchni, której wielkosc odpowiada róznicy pomiedzy przekrojem poprzecznym trzonu zaworu, a przekrojem poprzecznym tloka. Wskutek tego jest wrazliwe zastosowanie slabszej sprezyny, obciazajacej stozek zaworu oraz obnizenie gabarytu urzadzenia. Gdyby srednica tloka miala wymiar równy srednicy trzonu zaworu, to wówczas cisnienie wody, oddzialywujace na stozek zaworu, wyrównalo by sie przy otwartym zaworze, wskutek czego przy otwartym zaworze oddzialywala by tylko sila sprezyn w celu zamkniecie zaworu. Wedlugzalecanej postaci wykonania wynalazku srednica tloka jest jednak wieksza niz srednica trzonu stozka zaworu. Przy otwartym zaworze oddzialywuje przeto cisnienie wody na powierzchnie pierscieniowa, której wielkosc odpowiada przekrojowi poprzecznemu tloka po odjeciu przekroju poprzecznego trzonu zaworu. Sila cofajaca, oddzialywu¬ jaca przy otwartym zaworze na jego stozek w celu zamkniecia zaworu jest przeto suma sily wynikajacej z sily sprezyny i z cisnienia wody, dzialajacego na wspomniana powierzchnie pierscie¬ niowa. Przy zaworze zamknietym cisnienie wody wystepujace przed zaworem oddzialywuje na powierzchnie pierscieniowa, której wielkosc odpowiada przekrojowi poprzecznemu obrzeza powierzchni osadzenia zaworu stozkowego, po odjeciu przekroju poprzecznego trzonu zaworu. Ta powierzchnia pierscieniowa jest wieksza niz powierzchnia pierscieniowa, która odpowiada przek¬ rojowi poprzecznemu tloka, po odjeciu przekroju poprzecznego trzonu zaworu, w zwiazku z czym sila cofajaca jaka musi przezwyciezyc gryz przy otwieraniu zaworu, jest wieksza niz sila cofajaca, wymagana przy zamykaniu zaworu. Tak wiec zawór bedzie sie otwieral przy wiekszym oporze skrawania, a przy nieco mniejszym oporze skrawania bedzie sie on zamykal. Dzieki temu unika sie chybotania zaworu.Wynalazek jest blizej wyjasniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie chlodzace wraz z gryzem i uchwytem w przekroju wzdluz linii I-I na fig. 2, a fig. 2 — urzadzenie w przekroju poprzecznym wzdluz strzalki II na fig. 1.Gryz 1 jest ulozyskowany osiowo przesuwnie o odcinek a w uchwycie 2, któryjest zespawany z glowica wrebiarki poprzez powierzchnie 3. Gryz 1 jest obciazony za pomoca sprezyny 5 w kierunku oporu skrawania, oddzialywujacego zgodnie ze zwrotem strzalki 4.Sprezyna 5 wsparta jest na kolnierzu stozkowego zawieradla b zaworu 7, a z trzonkiem 8jest polaczony palec 9, który dociska trzonek 8 gryzu li obciaza go w kierunku strzalki 10 przed grzybkowym zawieradlem 6 za pomoca otworów 11 poprzez nie uwidocznione na rysunku kanaly w glowicy wrebiarki i w uchwycie gryzu, Wskutek czego woda ta oddzialywuje na stozkowe zawieradlo 6, w celu jego zamkniecia,Jo jest w,tym samym kierunku jak sprezyna 5. Sila oddzialy¬ wujaca poprzez czlon sprzegajacy 9 na gryz 1 w kierunku oporu skrawania zgodnym z kierunkiem strzalki 4 sklada sie przeto z sily sprezyny 5 i z sily dzialajacej wskutek cisnienia wody, przy czym suma tych sil powinna byc tak duza, aby gryz przezwyciezyl te sile dopiero przy jednoosiowej wytrzymalosci kostkowej wrebianej skaly, wynoszacej co najmniej 20 N/mm2, a tym samym zeby wyparl grzybkowe zawieradlo 6 z jego gniazda.139829 3 Z grzybkowym zawieradlem 6jest polaczony za pomoca gwintu srubowego 13 tlok 14, który jest prowadzony szczelnie w cylindrze 15. Pomiedzy grzybkowym zawieradlem 6, a tlokiem 14jest utworzona przez wytoczenie przestrzeni 16, zaopatrzona w otwory wylotowe 17 do wody. Przy grzybkowym zawieradle 6, podniesionym z jego gniazda 18, przeplywa woda pod cisnieniem z przestrzeni 10 do przestrzeni 16, a stad poprzez otwory wylotowe 17 i nie uwidocznione na rysunku rowki w gwincie srubowych 19, za pomoca którego cylinder 15 jest umieszczony w uchwycie gryzu woda ta plynie szczelina 20 pomiedzy cylindrem 15, a otworem uchwytu gryzu do przestrzeni 21 przed dysza 22, z której woda ta jest wtryskiwana silnym strumieniem 23 na czolo przodka w obszarze gryzu 31. Cisnienie wody w przestrzeni 21 jest stosunkowo duze i wynosi np. 200 barów, wskutek czego powoduje ono powstawanie silnego strumienia 23 wody.Przy zaworze zamknietym, to znaczy przy osadzonym w gniezdzie zaworowym 18 grzybko¬ wym zawieradle 6, cisnienie wody odfizialywuje w przestrzeni 19 na powierzchnie pierscieniowa, której wielkosc odpowiada przekrojowi poprzecznemu b obrzeza zewnetrznego gniazda zaworo¬ wego 18 po odjeciu przekroju poprzecznego c trzonek 8 zaworu. Z chwila kiedy ta sila wywierana przez cisnienie wody na grzybkowe zawieradlo 6 po dodaniu sily sprezyny 5 zostanie pokonana przez opór skrawania oddzialywujacy w kierunku strzalki 4, to wówczas zawór otwiera sie.Przy zaworze otwartym w przestrzeni 16 zwieksza sie cisnienie wody, które obnizone o straty w czasie przeplywu wody odpowiada cisnieniu w przestrzeni 10. Tocisnienie wody oddzialywuje przy otwartym zaworze na powierzchnie pierscieniowa d, której wielkosc odpowiada przekrojowi poprzecznemu o tloka 14, pomniejszonemu o przekrój poprzeczny c trzonka 8 zaworu. Z uwagi na to? ze przekrój poprzeczny c trzonka 8 zaworu jest mniejszy niz przekrój poprzeczny e tloka 14 przeto sila ta oddzialywuje w kierunku zamkniecia zaworu. Sila cofajaca dzialajaca przy otwartym grzybkowym zawieradle 6 lub przy otwartym zaworze 7 w kierunku zamkniecia zaworu w kierunku oporu skrawania, zgodnym ze zwrotem strzalki 4, sklada sie przeto z sily sprezyny 5 i z sily cisnienia wody, dzialajacego na powierzchnie pierscieniowa d.Z uwagi na to, ze powierzchnia pierscieniowa djest mniejsza niz przekrój poprzeczny b obrzeza zewnetrznego 24 gniazda 18 zaworu po odjeciu przekroju poprzecznego c trzonka 8 zawoiu 7, przeto sila cofajaca, wywierana przez cisnienie wody, przy zaworze otwartym jest mniejsza niz przy zaworze zamknietym. Tak wiec opór skrawania gryzu, przy którym zawór 7 otwiera sie, jest mniejszy niz opór skrawania gryzu, przy którym zawór 7 zamyka sie. Dzieki temu unika sie chybo tania zaworu 7, a tym samym chybotania gryzu 1.Lozysko oporowe sprezyny 5 jest utworzone przez talerz sprezynowy 39, 31, który jest polaczony srubami w obudowie 32 zaworu. Jezeli ten talerz sprezynowy zostanie wkrecony w obudowe zaworu glebiej, to wówczas sila cofajaca sprezyny bedzie wieksza.Talerzzaworowy 30,31 moze byc ustalany w odpowiednim polozeniu za pomoca przeciwnakretki 33. W ten sposób jest nastawiana sila cofajaca. Liczba 25 oznacza wychodzacy na zewnatrz (w powietrzu) otwór w trzonie zaworowym, za pomoca którego przestrzen 26 nad tlokiem 14 nie ma juz cisnienia. Liczba 27 dotyczy wchodzacych w rowki 28 trzonka 8 klinów, za pomoca których trzonek 8 zaworu jest polaczony z czlonem sprzegajacym 9. Liczba 29 stanowi z kolei element dociskowy, za pomoca którego palec 9 oddzialywuje na trzon 12 gryzu.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do chlodzenia gryzów wrebiarki, z umieszczona w zasiegu gryzu dysza do wtryskiwania wody chlodzacej pod cisnieniem, przy czym doplyw wody do dyszyjest zamykany za pomoca zaworu odcinajacego, a gryz jest ulozyskowany na uchwycie obrotowo i poosiowo przesuwnie, o ograniczonym przez opór skrawaniu zakresie przesuwu, w kierunku dzialania sily cofajacej, utworzonej przez sile napiecia sprezyny i sile cisnienia wody, zas zawór odcinajacy jest sprzezony z gryzem poprzez czlon sprzegajacy i jest otwierany przez poosiowy przesuw gryzu w kierunku naporu sily skrawania, znamienne tym, ze osadzona na trzonku (8) sprezyna (5) jest jednym swym koncem wsparta na kolnierzu trzonka (8) a drugim swym koncem jest wsparta na poosiowo nastawnym lozysku oporowym (30, 31), zas sila oporu gryzu (1), która stanowi sila4 139 SM napiecia sprezyny (5) oraz sila cisnienia wody w przestrzeni (li) jest tak ustalona, ze jest ona pokonywana przyjednoosiowej wytrzymalosci kostkowej wrebianej skaly, wynoszacej co najmniej 20 N/mm2, a ponadto zawór odcinajacy (7) posiada grzybkowe zawieradlo (6) otwierajace sie w kierunku przeciwnym do kierunku przeplywu wody i posiadajace szczelnie prowadzony w obudowie (32) zaworu trzonek (8), przy czym z grzybkowym zawieradlem (6) polaczony jest sztywno tlok (14), który jest szczelnie prowadzony w cylindrze (15), a w przestrzeni(16), pomiedzy grzybkowym zawieradlem (6) i tlokiem (14) jest wykonany co najmniej jeden otwór wylotowy (7). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze sprezyna (5) jest sprezyna srubowa oddzialywujaca na stozkowe zawieradlo (6) i jest ona umieszczona wspólosiowo z tym stozkowym zawieradlem, a lozysko oporowe (30,31)jest utworzone przez talerz sprezynowy, skrecony srubami w obudowie zaworu (32) lub w uchwycie gryzu (2). 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze srednica (a) tloka (14) jest wieksza od srednicy (c) trzonka (8) grzybkowego zawieradla (6).Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 130 zl PL PL PL