Przedmiotem wynalazku jest skrzynkowe trzymadlo szczotkowe, zwlaszcza do silnika komu¬ tatorowego malej mooyy pracujaoego w obu kierunkach obrotów, z co najmniej jedna szozotka weglowa o skosnej glówoe, przytrzymywana przy solankach gniazda szczotkowego w stalym, nie¬ zaleznym od obrotów silnika polozeniu, na która to szczotke naciska swoim wolnym konoem sprezyna skretowa* W znanym z opisu patentowego RFN nr 2 460 959 tego rodzaju trzymacie szczotkowym, dla uzyskania prowadzonego trzymania szozotek przy obu kierunkach wirowania komutatora, z jed¬ nej strony pomiedzy kazda powierzchnia boczna szozotek z oddalona od niej naprzeciwlegla sciana boczna gniazda szozotkowego umie bzezono po jednej sprezynie plytkowej, a z drugiej strony szczotke weglowa od strony jej stopy wyprowadzono z gniazda szczotkowego przez pa¬ sowany otwór. Do docisniecia szczotki weglowej do powierzchni komutatora sluzy trzeoia sprezyna, bedaca sprezyna srubowa praoujaoa na sciskanie, która jest umieszozona wewnatrz gniazda szczotkowego i która dziala wylacznie promieniowo w kierunku normalnym do powierz¬ chni komutatora, naoiskajao na powierzchnie ozolowa szozotki weglowej. Do zmniejszenia sprzezenia akustycznego pomiedzy szozotka weglowa wzglednie tuleja szczotkowa a rezonujaoa tarcza lozyskowa, do której jest przymocowana plytka nosna trzymacza szczotkowego z tuleja szozotkowa, sluzy waz z kauczuku silikonowego, który obejmuje te tuleje ze wszystkich stron.Ponadto znana jest z opisu patentowego USA nr 2 836 745 skrzynkowa obsada szozotkowa, w której gniazdo szozotki osadzone jest wprawdzie pod katem róznym od prostopadlej do po¬ wierzchni komutatora a szozotka weglowa jest pod naciskiem tylko jednej sprezyny kolumno¬ wej, która swoim swobodnym konoem Bpoozywa na skosie glówki szozotki weglowej, to jednak te ozynnosoi sluza jedynie do tego, zeby zapewnic staly nacisk szczotki na komutator, po¬ mimo rosnacego zuzycia szozotki. Wreszcie z francuskiego zgloszenia patentowego nr 2 154 731 znane jest jedynie to, ze pomiedzy silnie zakotwionym w tarczy lozyska silnika jednym z kon-2 140 236 ców ramion szczotki, ponizej jej wlasciwego zamocowania przewidziana jest dodatkowo ozesc konstrukcji, która hamaje przenoszenie wibraoji pomiedzy ramieniem szozotki i tarcza lo¬ zyska.Celem wynalazku jest zmniejszenie nakladów na wytwarzanie i montaz tego rodzaju trzy- madla szczotkowego dla szczotek weglowych prowadzonych z luzem w swoioh tulejach, przy jed¬ noczesnym zapewnieniu minimalnyoh szumów, zwlaszoza przy praoy rewersyjnej. Zgodnie s wy¬ nalazkiem cel ten osiagnieto dzieki temuf ze dostepne od zewnatrz gniazdo szczotkowe jest przymocowane do plyty nosnej szczotek weglowych tylko swoja tylna sciana poprzez nakladki i przy zastosowaniu posredniej plyty tlumiacej, pod katem odbiegajacym od normalnej wzgle¬ dem powierzchni komutatora, przy czym skos glówki szczotki weglowej i kat nachylenia sa tak dobrane, by przy uwzglednieniu napotkanej w czasie pracy sily taroia pomiedzy szozotka weglowa a powierzchnia komutatora oraz docisku powodowanego skretowa sprezyna trzpieniowa, szozotka weglowa znajdowala stale polozenie wzgledem scian bocznych swojego gniazda szczot¬ kowego niezaleznie od kierunku wirowania komutatora.Dzieki przewidzianemu w okreslony sposób ukosnemu wzgledem normalnej ustawieniu prowa¬ dzenia szozotek weglowyoh na powlerzohni komutatora, w punkcie styku szczotki weglowej z ta powierzchnia, pojedynoza sprezyna trzpieniowa, której zasadniczym zadaniem jest dociska¬ nie szczotki weglowej do powierzchni komutatora, posiada takze sile skladowa dzialajaca w kierunku stycznym; styczna sila tarcia bedaoa wynikiem tarcia w czasie pracy pomiedzy szozotka weglowa a komutatorem jest skierowana, zaleznie od kierunku wirowania komutatora, zgodnie lub przeciwnie do stycznej skladowej sily sprezyny dociskowej. Dzieki wynalazozo przewidzianemu doborowi wielkosci kata ustawienia prowadzenia szozotek, w prosty sposób uzyskuje sie to, ze pozyskiwana ze sprezyny trzpieniowej styczna skladowa sily, w kazdym przypadku - to znaczy równiez i gdy sila tarcia jest skierowana przeciwnie do styoznej skladowej sily sprezyny dociskowej, jest wieksza od pozyskiwanej z tarcia szozotek styoz¬ nej sily taroia. Sila ta wraz z sila styczna przykladana do szozotki weglowej na skutek skosnego ksztaltu jej glówki powoduje, ze szozotki pomimo niezbednego luzu pomiedzy szczot¬ ka weglowa a tuleja szczotkowa, przez caly czas zaohowuja staly równomierny odstep od soian bocznych gniazda szczotkowego, poniewaz one sa dociekane w jednym kierunku do jednej sciany booznej przez sily styozne dzialajaoe na jej glówke i stope. W ten prosty sposób zapobiega sie niestabilnemu polozeniu szozotek oraz niszczeniu raz wszlifowanego sladu szozotki weg¬ lowej, a wieo zjawiskom prowadsaoym do zwiekszonego zuzycia szozotek i do zwiekszonego po¬ ziomu szumu* Ponadto, wedlug wynalazku, szumy które powstaja szczególnie w wyniku promieniowyoh drgan szczotek, moga byó niedopuszczone do rezonujaoej tarozy lozyska, dzieki latwej w wy¬ konaniu 1 montazu plytoe tlumiaoej umieszczonej pomiedzy gniazdem szczotkowym a plyta nos¬ na trzymaczy szczotkowych. Uzyskany dzieki temu swobodny dostep do przedniej sciany a szczególnie do bocznych soian gniazda szczotkowego jest korzystnie wykorzystywany do tego, by zamiast kilku sprezyn srubowych wzglednie plytkowyoh umieszczonych wewnatrz gniazda szozotkowego uzyc tylko jednej sprezyny trzpieniowej zapewniajaoej zarówno docisk do komu¬ tatora jak i boczne prowadzenie w gniezdzie szczotkowym a lozyskowanej na zewnatrz tego gniazda. W zaoszczedzajacy przestrzen sposób tylko swobodne ramie tej sprezyny jest wprowa¬ dzone do wnetrza tulei szozotkowej, dzieki czemu istotna ozesó przestrzeni wewnetrznej te¬ go gniazda jest postawiona do dyspozyoji dla mozliwie dlugiej szozotki weglowej. Tak wieo, wynalazca trzymadlo szczotkowe, pomimo zminimalizowanych wymiarów zapewnia niski poziom szumów i dobra izolacyjnosc akustyczna, przy jednoczesnym niewielkim nakladzie prao wyko¬ nawczyeh i montazowych i zapewnieniu dlugotrwalej praoy bezawaryjnej? Wynalazek i jego dalsze korzystne rozwiniecie zostana wyjasnione w przykladach wykona¬ nia na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widziana od przodu, od strony komutatora, kompletne trzymadlo szczotkowe, przy ozym gniazdo szczotkowe pokazano w przekroju wzdluz¬ nym, fig. 2 - widok boczny trzymadla szczotkowego z fig. 1, fig. 3 - widok z góry na trzy¬ madlo szczotkowe z fig. 1, fig. 4 - przekrój wzdluz linii IV-IV z fig. 5 przez plyte nosna140 236 3 trzyma czy szczotkowych z wstepnie zmontowanym gniazdem szczotkowym, fig. 5 - widok od przo- da, od strony komutatora, na plyte nosna trzymaczy szczotkowych, w której górnej czesci jest umieszczone gniazdo szczotkowe jeszcze nieustalone w swoim polozeniu przy pomocy swoich nakladek, fig. 6 - przekrój wzdluz linii VT-VI na figo 7 przez plyte nosna trzymaczy szczot* kowyeh z gniazdami szczotkowymi w pelni zmontowanymi 1 wyposazonymi, fig* 7 - widok od przo¬ du, od strony komutatora, na plyte nosna trzymaczy szczotkowych z nalozonymi gniazdami szczotkowymi, ustalonymi w swoich polozeniach przy pomocy swoich nakladek.Figura 1 przedstawia widziana od przodu, od strony komutatora plyte nosna 3 trzymaczy szczotek, w której górnej wzglednie dolnej polówce umieszczono po jednym jednakowo wykona¬ nym i zmontowanym gniezdzie szozotkowym 4 z umieszczona i prowadzona w nim szczotka weglo¬ wa 5; dla przejrzystosci, kazde z gniazd szczotkowych 4 pokazano w przekroju tak, ze widac przekroje obydwu scian bocznych 46, 47 gniazda szczotkowego 4, a w widoku z góry szczotke 5 prowadzaca w gniazdo 4. Jak to szczególnie pokazano na fig. 1 i 5 wzglednie 7, obydwa gniaz¬ da szczotkowe 4, 4, z których jedno jest zamooowane w górnej, a drugie w dolnej polówce ply¬ ty nosnej 3 trzymaczy szczotkowyoh sa wzgledem siebie równolegle przesuniete i przymocowane do plyty nosnej 3 pod katem oC wzgledem normalnej N do powierzchni 8 komutatora zaznaczonego jedynie symbolicznie. Do przymocowania gniazd szczotkowych 4 do plyty nosnej 3 sluza naklad¬ ki 41 - 44 uformowane na tylnych scianach 43 gniazd szczotkowych 4 i zaciskane wokól nos¬ ków 34, 33 na plycie nosnej 3. Wraz z gniazdem szczotkowym 4 jest uksztaltowany soalony z nim wystajacy promieniowo kolek przylaczeniowy 48, na który jest nasuwane niepokazane zla¬ cze, polaczone z zewnetrznym doprowadzeniem pradowym. Do kolków przylaczeniowych 48 sa przy- lutowane jednym koncem gietkie przewody pradowe 7 polaczone swoim drugim koncem ze szczotka weglowa 5.Do trwalego, stabilnego utrzymania szczotki weglowej 3 wzgledem scian booznych 46, 47 gniazda szczotkowego 4 jak równiez do docisniecia szozotki weglowej 3 do powierzohni 8 ko¬ mutatora sluzy jedyna skretowa sprezyna trzpieniowa 6, która swoim zawinietym koncem jest zalozyskowana na czopie 31 uformowanym jednoczesciowo z plyta nosna 3 trzymaczy szczotko- wyoh, a swoim swobodnym zakonczeniem 61 spoczywa na skosie glówki 51 szozotki weglowej 5.Skos glówki 51 i kat ustawienia cC sa tak dobrane, by przy uwzglednieniu napotykanej w cza¬ sie pracy sily tarcia pomiedzy szczotka weglowa 5 a powierzchnia 8 komutatora oraz sily do¬ cisku sprezyny kolumnowej 6, szozotka weglowa 3 wykazywala trwale stale polozenie wzgledem bocznych scian 46, 47 gniazd szozotkowyoh 4, niezaleznie od kierunku wirowania komutatora.I tak na przyklad na fig. 1, na podstawie wynalazczego uksztaltowania i rozmieszczenia, szozotka weglowa 5 jest w górnym gniezdzie szozotkowym 4 dociskana przez skretowa sprezyne trzpieniowa 6 do sciany booznej 46 gniazda szczotkowego 4 nawet wówozas, gdy komutator obraca sie w takim kierunku, przy którym sila tarcia pomiedzy komutatorem a szczotka weg¬ lowa jest skierowana przeoiwnie do skladowej styoznej sily docisku szczotki weglowej 3, a tym samym przeciwnie do sily docisku szczotki weglowej 3 do sciany bocznej 46; wedlug wy¬ nalazku pozostala sila róznioowa wystarcza do stworzenia dociskajacej stycznej sily skla¬ dowej, zapewniajacej stalosc polozenia szczotki weglowej 5.Jak to pokazano szczególnie na figurze 113, boczna solanka 47 gniazda szczotkowego 4 posiada wybranie wzdluzne 471, poprzez które jest wprowadzany swobodny konieo 61 sprezyny trzpieniowej 6, który w czasie praoy spoczywa na skosie glówki 31 szozotki weglowej 5 wzglednie który w ozasle montazu trzymadla szczotkowego 00 najmniej czasowo Jest dociska¬ ny do tej powierzohni booznej szozotki weglowej 3, która jest zwrócona ku wybraniu wzdluz¬ nemu 471. Na fig. 1, w górnym gniezdzie szozotkowym pokazano szczotke weglowa 5, która znajduje sie w swoim polozeniu roboczym na poczatku okresu eksploatacyjnego, natomiast w dolnym gniezdzie szozotkowym, szczotke pod konieo jej eksploataojl, przy praktycznie w pelni rozciagnietym przewodzie pradowym 7. Jest oczywistym, ze w ostatnim przypadku koniec szczotki weglowej 5, który na fig. 1 wnika w przestrzen komutatora jest odpowiednio zeszli¬ fowany. Przy montazu trzymadla szczotkowego, szczotka 5 jest oelowo tak przesuwana na zew¬ natrz do góry w gniezdzie szozotkowym ponad pokazane polozenie, by ramie 61 sprezyny trzpie-4 140 236 niowej 6 naoiskalo na boczna powierzchnie szczotki weglowej 5, przez co szczotka zostaje w tym polozeniu montazowym utrzymana wskutek tarcia o boozna powierzchnie 46; w takim po¬ lozeniu montazowym, w pelni wyposazona plyta nosna 3 moze byc przesunieta nad komutator nie napotykajao na przeszkody zwiazane ze szozotkami weglowymi wnikajaoymi do przestrzeni komutatora.Wedlug wynalazku, pomiedzy tylna sciana 45 gniazda szozotkowego 4, a naprzeoiwlegla powierzchnia plyty nosnej 3 jest przewidziana plyta tlumiaca 2 zmniejszajaca sprzezenie pomiedzy tuleja szczotkowa a rezonujaoa tarcza lozyskowa. Jak to szczególnie widac pod¬ czas montazu wstepnego pokazanego na fig* 4 i 5» plyta tluzaiaoa wykonana z materialu ela¬ stycznego jest wyoieta z takimi nadmiarowymi zawinieciami 21, 22 w stosunku do naprzeciw¬ leglych ozesoi ustalonego gniazda szczotkowego 4, a szczególnie w stosunku do nakla¬ dek 41 - 44, ze naprzeciwlegle czesci gniazda szczotkowego zostaja po zacisnieciu otoozo- ne zgrubieniem elastycznego materialu.Na fig. 4 13 ponadto widac, ze plyta tlumiaca 2 moze byc w korzystny sposób wstepnie ustawiona przed zacisnieciem na plycie nosnej 3 przy pomocy uchwytów uformowanych na plycie nosnej 3 i/lub na plycie tlumiacej 2. W przedlozonym przypadku wystep 32 wzglednie czop trzy- majaoy 31 stanowia uformowane na plycie nosnej 3 uchwyty, naprzeciwko których sa w osasie ustawiania umieszczone wyoiete odpowiednio w ksztalt litery U nadmiarowa zgrabienia 21, 22 plyty tlumiacej 2. I tak wiec, zgodnie z fig. 4, podczas wytwarzania i montazu gniazd szczotkowyoh 4 na plycie nosnej 3, plyta tlumiaca 2 zostaje na poczatku przy pomocy wyste¬ pu 32 wzglednie czopa trzymajacego 31 ustawiona na plycie nosnej 3, po czym w jednym cyk¬ lu roboczym gniazda szozotkowe 4 zostaja ustalone na plycie nosnej 3 przy jednoczesnym za¬ prasowaniu plyty tlumiacej 2. Ha fig. 6 17 pokazano plyte nosna 3 w pelni zmontowana z gniazdami szczotkowymi 4, zaoisnietymi przy pomocy nakladek 41-44 i przy zastosowaniu wstep¬ nie ustawionej posredniej plyty tlumiacej 2.Zastrzezenia patentowe 1. Skrzynkowe trzymadlo szczotkowe do silnika komutatorowego o malej mocy, ze szozotka weglowa o skosnej glówoe, która przytrzymywana jest w gniezdzie szczotki i do której przy¬ lega bezposrednio jednym swym koncem sprezyna dooiskajaoa szczotke, znamienne tym, ze dostepne od zewnatrz gniazdo szozotkowe (4) jest przymocowane do plyty nos¬ na 3 (3) trzymaozy szozotkowych tylko swoja tylna sciana (45) poprzez nakladki (41 - 44) i przy zastosowaniu posredniej plyty tlumiacej (2), pod katem (oC ) odbiegajacym od normal¬ nej (H) wzgledem powierzchni (8) komutatora, przy czym skos glówki (51) i kat (d ) sa tak dobrane, by przy uwzglednieniu napotykanej w ozasie pracy sily tarcia pomiedzy szczotka weglowa (5) a powierzchnia (8) komutatora oraz doolsku powodowanego sprezyna trzpienio¬ wa (6), szozotka weglowa (5) zajmowala stale polozenie wzgledem scian bocznyoh (46, 47) swojego gniazda szozotkowego (4), niezaleznie od kierunku wirowania komutatora. 2. Skrzynkowe trzymadlo szozotkowe wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze przed zacisnieciem plyty nosnej (3) trzymaozy szczotkowych, plyta tlumiaca jest wstepnie ustawiana przy pomocy uchwytów uformowanych na plycie nosnej (3) trzymaozy szczotkowych i/lub plyoie tlumiacej (2). 3. Skrzynkowe trzymadlo szczotkowe wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienne tym, ze plyta tlumiaca (2) jest wykonana z materialu elastycznego i jest z takim nadmiarem (21, 22) wycieta w stosunku do naprzeciwleglej czesci zaciskanego gniazda szczotkowego (4), szczególnie w stosunku do nakladek (41 - 44), ze naprzeciwlegle czesci gniazda szczotko¬ wego (4) zostaja po zaoisnieciu objete zgrubieniem elastyoznego materialu. 4. Skrzynkowe trzymadlo szczotkowe wedlug zastrz. 3, znamienne tym, ze plyta tlumiaca (2) posiada ksztalty ulatwiajace tworzenie zgrubienia brzegowego. 5* Skrzynkowe trzymadlo szozotkowe wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze jedna z obydwu latwo dostepnych boosnyoh scian (47) kazdego z gniazd szczotkowyoh (4) po-140 236 5 eiada wzdluzne wybranie (471)* poprzez która jest wprowadzony swobodny koniec (61) skreto¬ wej sprezyny trzpieniowej (6) zalozy skowanej zawinietym koncem na plycie nosnej (3) trzy- maczy szczotkowych na zewnatrz gniazda szczotkowego (4), który w czasie pracy spoczywa na skosie glówki (51) szczotki weglowej (5)t wzglednie który w czasie montazu trzymadla szczotkowego co najmniej czasowo naciska na boozna powierzchnie szozotki weglowej (5) skie¬ rowana ku wybraniu wzdluznemu (471).FIG3140 236 FIG4 FIG6 FIG5 FIG7 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz Cena 130 zl PL