Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych pochodnych sfingozyny i jej ho- mologu, wykazujacych cenne dzialanie sprzyjajace gojeniu sie ran lub regenerujace komórki i tkanki* Wsród dotychczas znanych, w organizmie czlowieka wystepujacych lipidów rozróznia sie dwie grupy: humoralne lipidy nie zwiazane w budowie komórki i takie lipidy, które sa skla¬ dnikami budowy komórki* Do lipidów humoralnych, pelniacych u wyzszych organizmów funkcje biologiczna, naleza np* hormony steroidowe i prostaglandyny* Te ostatnie graja role w za¬ palnych odczynach tkanek* Lipidy zwiazane w strukturze komórki, oprócz funkcji zasobnika energii, graja role przede wszystkim w tych strukturach komórkowych, które oddzielaja róz¬ ne obszary komórek* W coraz wiekszym stopniu poznaje sie, jak poszczególne lipidy moga wy¬ wierac wplyw i sterowac przenoszeniem sygnalów przez te blony, np* dzieki zmianie plynnos¬ ci blon /predkosc bocznej dyfuzji lipidów blonowych/. W toku cyklu podzialowego komórek zmienia sie sklad blony, a tym samym wlasciwosci fizyczne* Jako skladniki tych blon sa znane przede wszystkim fosfolipidy, sterole i gllkosflngollpidy* Glikosfingolipidy sa pochodnymi ceramidów, które skladaja sie z aminodiolu, takiego jak Clg-sfingozyna lub C2()- sfingozyna o wzorze 13, i z rodnika /RCO-/ dlugolaiicuchowego kwasu tluszczowego, a odpowiadaja ogólnemu wzorowi 14, w którym R i R% oznaczaja dlugolan¬ cuchowe rodniki alifatyczne, zas z hydroksylowa grupa ceramidu oznaczona gwiazdka /x/ we wzorze 14 zwiazana jest czastka weglowodanu, która moze skladac sie z 1 - 20 lub nawet wiecej jednostek cukrowych* Zaleznie od natury czastki udzialowej weglowodanu dziela sie glikosfingolipidy na dwie klasy glówne* W przypadku polaczenia ceramidu z jednym lub kilkoma monosacharydaiui sa to naturalne glikosfingolipidy - zwane tez cerebrozydaml, natomiast w wyniku polacze¬ nia z oligo8acharydem, podstawionym przez kwasy acyloneuramlnowe /zwane tez kwasami sla- lowymi/, otrzymuje sie kwasne glikosfingolipidy - zwane tez gangliozydaml* Tym ostatnim przypisuje sie funkcje receptorów, np* dla wirusów i toksyn; nadto powinny one miec dzia¬ lanie neuro-regeneracyjne.2 143 901 Ten stan techniki naswietlaja w szczególnosci nastepujace publikacje: K* Jungermann 1 H. Manier, Biochemio, wyd* Sprlnger-Verlag, Ber1in-Hldoiberg-Nowy Jork 1980, 448 - 452 j S* Hakomorl, Annual Review of Biochemiatry 52 /1982/, 733 - 764.W przypadku swoistych, z mózgu pochodzacych cerebrozydow skladowy kwas tluszczowy stanowi kwas karboksylowy o co najmniej 24 atomach wegla, który w polozeniu -oC moze za¬ wierac grupe hydroksylowa lub wiazanie podwójne* Przykladowo znajduje sie w kerazynie kwas llgnocerynowy C24H48°2t w nerwonle kwas norwonowy C24H46°2t w cerebronle lub frena¬ czynie kwas cerebronowy C24^4803* a w hydroksynerwonie kwas hydroksynerwonowy Cg.H.gO*.W tych 1 w wiekszosci cerebrozydow udzialowa czastka weglowodanu sklada sie z 1 czastecz¬ ki galaktozy* Ostatnio odkryto dalsze neutralne gllkosflngollpldy, które wykazuja skladowy kwas tluszczowy o krótszym lancuchu alifatycznym 1 udzialowa czastke weglowodanu skladajaca sie z kilku Jednostek cukrowych* Zwiazki te zostaly znalezione nie w mózgu, lecz w Innych narzadach, przykladowo w Jelicie, w sledzionie, w watrobie 1 w erytrocytach, dlatego tez nazwe cerebrozydy powinno sie stosowac nie tylko dla uprzednio wspomnianej grupy zwiazków* Nieoczekiwanie znaleziono obecnie nowa grupe neutralnych gllkosflngollpldów, które w porównaniu z wyzej wspomnianymi, Juz znanymi zwiazkami wyrózniaja sie Innym skladowym kwasem tluszczowym l/lub inna udzialowa czastka weglowodanu: mianowicie Jedna czasteczka glukozy* Ta nowa struktura chemiczna ma swoje odzwierciedlenie w dotychczas dla przypad¬ ku glikosflngolipldów równiez nieznanym dzialaniu sprzyjajacym gojeniu sie ran lub rege¬ nerujacym komórki 1 tkanki* Te nowe zwiazki, co wynika z ich wzorów, wykazuja erytro-konfiguracje 1 sa objete wzorem 1-L i I-D* Co sie tyczy zwiazków o wzorze I-D, to mozna Je uwazac za produkty po¬ srednie w biosyntezie wzglednie w metabolizmie wystepujacych w przyrodzie /narzady 1 ply¬ ny ustrojowe ssaków/, wyzszych gllkosfingolipidow, takich Jak gangllozydy, które wykazu¬ ja udzialowa czastke weglowodanu skladajaca sie z kilku Jednostek cukrowych* Zwiazki o wzorze 1-L natomiast nie maja odpowiednika w przyrodzie i nie moga byc uwazane za wzór czastkowy lub prekursor zwiazków bardziej zlozonych* W nowych zwiazkach o wzorze i-D lub i 2 1-L symbol R oznacza rodnik acylowy kwasu tluszczowego o 16 - 18 atomach wegla, a R oznacza rodnik pentadencenylowy lub heptadecenyIowy, przy czym wiazanie podwójne zajmuje polozenie -1,2 i wykazuje konfiguracje-trans* Struktura chemiczna, w udzialowej czastce weglowodanu Jest Jednorodna, wszelako god¬ na uwagi Jest róznorodnosc gllkosfingolipidow, sprzyjajacych gojeniu sie ran* Przy tym Jednakze nalezy zauwazyc, ze sama ta róznorodnosc realizuje sie dzieki zmianie czesci 11- pidowej* Pod wzgledem biologicznym wydaje sie to byc sensowne, gdyz glównie dla aktywnos¬ ci biologicznej okreslajaca Jest w czasteczce zwiazku udzialowa czastka weglowodanu,skie¬ rowana z blony na zewnatrz* Na plynnosc blon wywieraja wplyw gllkosflngollpdy np* w ten sposób, ze amidowy proton ceraraidu moze wchodzic we wzajemne oddzialywanie z fosforanowy¬ mi grupami fosfolipidów 1 tym samym nadaje blonie lipidowej wieksza stabilnosc niz blo¬ na moglaby realizowac tylko wskutek samego oddzialywania wzajemnego fosfollpld/sterold* Zwiazki te In wivo wykazuja dzialanie sprzyjajace regeneracji komórek 1 tkanek*Dzla- lanle to mozna tez stwierdzic In vltro za pomoca hodowli komórkowych. Jezeli bowiem w ho¬ dowli komórkowej, np* w hodowli fibroblastów, najpierw sztucznie obnizy sie wielkosc po¬ dzialu wskutek dzialania odczynnika uszkadzajacego, a nastepnie traktuje sie hodowle no¬ wymi zwiazkami, to wielkosc podzialu w krótkim okresie czasu powraca do normalnej wartos¬ ci porównywalnej lub Identycznej z wartoscia otrzymywana w zdrowych hodowlach nieuszko¬ dzonych* Takie samo traktowanie równolegle prowadzonej, lecz zdrowej hodowli nie wywoluje natomiast zadnych zmian wielkosci podzialu* Nie chodzi wiec tu o zwykle dzialanie nlto- tyczne* Dzieki omówionemu dzialaniu sprzyjajacemu mechanizmom regeneracji uszkodzonych komó¬ rek nadaja sie nowe zwiazki do terapeutycznego stosowania w przypadku ran wszelkiego po¬ chodzenia, zwlaszcza w przypadku zle lub powoli gojacych sie ran lub owrzodzen* Rzeczywis¬ cie prowadza one szczególnie w przypadku miejscowego stosowania na ranach, takich Jak o— wrzodzenle goleni, wrzody przewodu pokarmowego, zwlaszcza wrzód zoladka 1 wrzód dwunaatnl-143 901 3 cyt zgorzel cukrzycowa9 uszkodzenie popromienne, oparzenia i przeszczepy skóryt do two¬ rzenia zdrowejt dobrze ukrwlonej nowej tkanki bez przeszkadzajacych blizn.Biorac calkiem ogólnie pochodne sflngozyny o wzorze I-D sa korzystne wskutek swej wyzszej skutecznosci terapeutycznej* Równiez z powodu swej wyzszej aktywnosci wlasciwej /aktywnosc na i/Ug zwiazku/ sa korzystne pochodne sflngozyny o wzorze i-D 1 1-L, w któ¬ rym R oznacza rodnik acylowy kwasu tluszczowego o 16 - 18 atomach weglaB a R2 ma wyzej podane znaczenie* Przykladami nowych zwiazków wytwórzonyoh sposobem wedlug wynalazku sa ¦•In** D- 1 L-erytro-i-/y6 -D-glukopiranozylokBy/-3-hydrokey-2-palinitoiloamino-transoktadecen-4 1 od¬ powiednie -trans-elkozeny-4; D- 1 L-erytro-l-/^-D-glukoplrazynyloksy/-3-hydroksy-2-ste- arolloamlno-trans-oktndecen-4 1 odpowiednie - trans-eikozeny-4; D- 1 L-erytro-i-/ 3 -D- -glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2-/cis-heptadeceno-8-karbonyloamiuo/-trans-oktedecen-4 1 odpowiednie- trans-elkozeny-4; U- 1 L-erytro-i-/y£-D-glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2-/ /cl8tcls-heptadekadleno-89 ll-karbonyloamlno/-trans-oktadecen-4 1 odpowiednie -trans- -eikozeny-4* Sposobem wedlug wynalazku wytwarza sie pochodne sflngozyny o wzorze I-D lub 1-L w stanie czystym z zadowalajaca wydajnoscia na drodze syntezy ze zwiazków prostych* Spo¬ sób ten nadaje sie korzystnie do stosowania w skali przemyslowej i czyni wytwarzanie tych zwiazków niezaleznym od wszelkich zródel naturalnych* Jezeli w dalszej czesci opisu 1 w zastrzezeniach patentowych zwiazki sa zdefinio¬ wane Jako zwiazki o np* wzorze 3 lub 12* to stanowia one zwiazki -D lub -L lub -D9L o wzorze wybranym z sumy wzorów 3-D i 3-L lub z sumy wzorów 12-D 1 12-L* To samo odpowied¬ nio obowiazuje w przypadku zwiazków o wzorze 4, 5, 6f 7, 89 9, 10 i 11* Sposób wytwarzania nowych pochodnych sflngozyny 1 nowych pochodnych jej homologu o wzorze I-D lub 1-L, w którym R i R maja wyzej podane znaczenie polega wedlug wynalaz- 1 2 ku na tym9 ze optycznie czynny zwiazek o wzorze 2-D lub 2-L9 w którym R i R maja wy¬ zej podane znaczenie9 lub odpowiedni racemat poddaje sie reakcji z chlorkiem lub brom¬ ki era trójfetylowe tylu lub jednometoksytrojfenylometylu i otrzymany zwiazek o wzorze 39 w którym U oznacza jedna z wyzej wspomnianych grup zabezpieczajacych grupe hydroksylo¬ wa, estryfikuje sie za pomoca halogenku kwasu benzoesowego w obecnosci pirydyny, albo w przypadku stosowania receraatu jako substratu zwiazek o wzorze 3 estryfikuje sie za po¬ moca halogenku optycznie czynnego kwasu 0-acetylomigdalowego w obecnosci pirydyny w sro¬ dowisku bezwodnego toluenu i otrzymana mieszanine diasteroizomerycznych zwiazków o wzo- 2 rze 5, w którym Ac oznacza rodnik acylowy wyzej wspomnianego, optycznie czynnego kwasu organicznego, rozdziela sie na diastereoizomery droga chromatografii na zelu krzemionko¬ wym za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1 lub ukladu toluen/octan etylowy 95:5 lub poszcze¬ gólne diastereoizomery o wzorze 5 odacyloiTuje sie droga odszczepionia 3-0-acyloweJ gru- py Ac za pomoca metanolami sodowego w srodowisku metanolu, a otrzymane enancjomery kaz¬ dorazowo estryfikuje sie za pomoca halogenku kwasu benzoesowego w obecnosoi pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu z utworzeniem enancjomerycznych zwiazków o wzorze 6, w 3 i którym Ac oznacza rodnik benzolIowy, po czym otrzymany zwiazek o wzorze 49 w którym Ac oznacza rodnik benzolIowy, lub otrzymane diasteroizoinery o wzorze 5 lub otrzymane enan¬ cjomery o wzorze 6 uwalnia sie droga hydrolizy kwasowej od grupy R zabezpieczajacej gru¬ pe hydroksylowa 1 otrzymane zwiazki o wzorach 7, 8 lub 9 poddaje sie reakcji w obecnos¬ ci eteratu trój fluorku boru lub trójfluorooctanu trójmelylosililowego lub trójfluorome- tanosulfonlanu trójmetylosilllowego z O-trójchlorometanoimldokarboksylanem D-glukozy9 majacej w polozenlach-2, -3, -4 1 -6 grupy hydroksylowe zabezpieczone rodnikami acylowyml Ac 1 od zwiazków o wzorze 10, 11 lub 12 droga traktowania metanolanem sodowym w srodo- 12 3 4 wlsku metanolu odszczepia sie równoczesnie acylowe grupy Ac , Ac , Ac 1 Ac , przy czym ze zwiazków szeregu-D lub -L kazdorazowo powstaja zwiazki azeregu-D lub -L, a Jezeli Ja¬ ko substrat stosuje sie racemat, to wówczas zwiazek o wzorze 10 przed odszczepieniem grup acylowych rozdziela sie na diastereoizomery droga chromatografii na zelu krzemionkowym* I tak np* wedlug wynalazku postepuje sie w taki sposób, ze D,L-erytro-l,3-dwuhydro- ltay-2-pamltolloamlno-trans-oktadecen-4 poddaje sie reakcji z chlorkiem trój fenylornetylu4 143 901 1 otrzymany D,L-erytro-3-hydroksy-2-palmltollo-amlno-l-/trójfenylometoksy/-tran8-oktade- oen-4 estryfikuje alg za pomoca chlorku kwasu L/+/-0-acetylomlgdalowego w obecnosci piry¬ dyny w srodowisku bezwodnego toluenu 1 otrzymana mieszanine D- 1 L-erytro-3-/~L/+/-0-ace- tylofflandelollok8^-2-palmltolloamlno-l-/trójfenylometoksy/-trans-oktadecenu-4 rozdziela sie. na dlasterolzomery droga choinatograf11 na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/- -octan etylowy 95i5t poszczególne dlastereolzornery odacylowuje sie droga odszczeplenla grupy 3-0-acetylomandelolloweJ za pomoca metanolanu sodowego w srodowisku metanolu 1 o- trzymane enancjomery D- lub L-erytro-3-hydroksy-2-palmltolloamlno-l-/trójfenylometoksy/- -trans-oktadecenu-4 estryfikuje sie za pomoca chlorku benzoilu w obecnosci pirydyny w sro¬ dowisku bezwodnego toluenu z utworzeniem enancjomerów D- lub L-erytro-3-benzolloksy-2-pal- mltolloamlno-l-/tróJfenylometoksy/-trans-oktadeceiiu-4, po czym enancjomery te droga hydro¬ lizy kwasowej uwalnia sie od grupy trójfenylornetylowej 1 otrzymany D- lub L-erytro-3-ben¬ zol loksy-l-hydroksy-2-palmltQlloamlno-trans-oktadecen-4 poddaje sie reakcji w obecnosci eteratu trójfluorku boru z trójchlorometanclmldokarboksylanem 0-/2,3,4,6-cztero-0-acety- lo-oC-D-glukopiranozylowym/ 1 od D- lub L-erytro-3-benzolloksy-2-palmltolloamlno-l-/2,3, 4,6-cztero-0-acetylo-fi -D-glukopiranozyloksy/-trans-oktadecenu-4 droga trantowanla meta- nolanem sodowym w srodowisku metanolu odszczepia sie równoczesnie grupy acotylowe 1 grupe benzolIowa, otrzymujac D- lub L-erytro-1- fi -D-glukopiranozyloksy/-3-hydrok8y-2-palmito- lloamino-trans-oktadecen-4* Nadto mozna wedlug wynalazku postepowac np» w taki sposób, ze D,L-erytro-l,3-dwuhy- droksy-2-8tearolloamlno-trans-elkozen-4 poddaje sie reakcji z chlorkiem jednometoksytrój- fenylometylu 1 otrzymany D,L-erytro-3-hydroksy-2-stearoiloaiiiino-l-/dwufenylo-p-inetoksyfe- nylo-metoksy/-trans-elkozen-4 estryfikuje sie za pomoca chlorku kwasu L/+/-0-acetylomig- dalotrego w obecnosci pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu i otrzymana mieszanine D- 1 L-erytro-3-^iy+/-0-acetylomandelolloks^-2-stearoiloajiiino-i-/dwufehylo-p-nietoksyfeny- lo-metoksy/-trans-elkozenu-4 rozdziela sie na dlasterolzomery droga chromatografii na ze¬ lu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 96:4, otrzymane dlasterolzomery droga hydrolizy kwasowej uwalnia sie od grupy Jednouietoksytrój fenylometylowej 1 otrzyma¬ ny D- lub L-erytro-3-/"L/+/-0-acetylomandeloiloks^7-l-hydroksy-2-stearoiloamino-trans- -eikozen-4 poddaje sie reakcji w obecnosci eteratu trój fluorku boru z trój chlorouietano- lmldokarboksylanem 0-/2,3,4,6-cztero-0-acetylo-oC -D-glukopiranozylowym/ i od D- lub L- -erytro-3-^L/+/-0-acetyloiiiandelolloksy_7-2-8tcaroiloaiDino-i-/2,3,4,6-cztero-0-ace tylo- & -D-glukoplranozyloksy/-trans-eikozenu-4 droga traktowania we tanolanem sodowym w srodo¬ wisku metanolu odszczepia sie równoczesnie grupy acetylowe 1 grupe 3-0-acetylomandeloi Io¬ wa, otrzymujac D- lub L-erytro-i-/^6 -D-glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2-stearoiloainino- -trans-eikozen-4* Takze korzystnie postepuje sie wedlug wynalazku w ten sposób, ze DtL-erytro-i,3-dwu- hydrok8y-2-palmltolloamino-trans-oktadecen-4 poddaje sie reakcji z chlorkiem trójienylo¬ metylu 1 otrzymany D,L-erytro-3-hydroksy-2-palmitoiloamlno-l-/trójfenyloDietoksy/-trans- oktadecen-4 estryfikuje sie chlorkiem benzoilu w obecnosci pirydyny, po czym otrzymany D,L-erytro-3-benzolloksy-2-palmltolloamlno-l-/tróJfenyloinotoksy/-trans-oktadocen-4 dro¬ ga hydrolizy kwasowej uwalnia sie od grupy trójfenylometylowej, otrzymany D,L-erytro-3- -benzolloksy-l-hydroksy-2-palmitolloamlno-trans-oktadecen-4 poddaje sie reakcji w obec¬ nosci trójfluorooctanu trójine tylos liliowego z trójchloroiuetanolmldokarboksylanem 0-/2,3, 4,6-cztero-0-acetylo- fi -D-glukoplranozylowym/, otrzymany D,L-erytro-3-benzoiloksy-2-pal- ¦ito41oamlno-l-/2,3,4,6-cztero-0-acetylo- fi -D-glukopiranozyloksy/-trans-oktadecen-4 roz¬ dziela sie na dlastereoizomery droga chromatografii na zelu krzemionkowym i na drodze traktowania metanolanem sodowym w srodowisku metanolu odszczepia sie równoczesnie grupy acetylowe 1 grupe benzolIowa, otrzymujac D- lub L-erytro-1-/ fi -D-glukopiranozyloksy/-3- -hydroksy-2-palmltolloamlno-trans-oktadecen-4« Substratami sposobu sa ceramidy o wzorze 2-D l/lub 2-L, zas sposób mozna prowadzic zarówno w oparciu o jeden z tych optycznie czynnych zwiazków, jak 1 w oparciu o odpowied¬ ni racemat. Jezeli jako substrat stosuje sie racemat, to na okreslonym etapie postepowa¬ nia nastepuje rozdzielenie na diastereoizomery lub na enancjomery, 1 tak jako produkt143 901 5 koncowy w kazdym przypadku otrzymuje sie czyste 1 stereochemicznie Jednorodne zwiazki o wzorze I-D lub 1-L.CeramIdy o wzorze 2-D lub 2-L lub Ich racemat mozna wytwarzac z odpowiednich Cfft- lub C2Q-sflngozyn droga acylowanla za pomoca kwasu tluszczowego o wzorze R^OH, w którym U ma wyzej podane znaczenie9 albo za pomoca Jego reaktywnej pochodnej funkcyjnej. Kwasem tluszczowym R OH Jest np. kwas palmitynowy, stearynowy, oleinowy /cls-heptadeceno-8-kar- boksylowy/ lub linolowy /cis, cls-heptadekadleno-8-ll-karboksylowy/.Acylowanla kwasem tluszczowym R -OU mozna dokonywac sposobem wedlug D. Shaplro 1 wspólpracowników /~J. Ani. Chem. Soc. 81, 4360 /i959/_7; do tego celu opracowano szczegól¬ nie wydajna droge postepowania, taka Jak omówiona w czesci doswiadczalnej, Sflngozyny, bedace podstawa dla w przyrodzie wystepujacych gllkosfingolipidów, cere- brozydów 1 gangllozydów, wykazuja konfiguracje-erytro 1 naleza do szeregu-D. Sposób we¬ dlug wynalazku daje obecnie mozliwosc przeprowadzenia równiez raceiolcztiych sflngozyn w produkty koncowe o wzorze I-D i 1-L. Ma to szczególne znaczenie, poniewaz znane syntezy D-sfingozyny przebiegaja przez liczne, niekiedy drazliwe etapy postepowania, natomiast nowsza, latwa synteza R.R. Schmidt*a i R. K10ger*a /~Angow. Chem. 9±t 215-216 /1982/; Augew. Chenw Int. Ed. Engl. 21., 210-211 /1982/; Angew. Chem. Suppl. 1982. 393 - 39J7 dos¬ tarcza racemiczne sflngozytiy z dobra wydajnoscia.Nizej omówiono szczególowo sposób wedlug wynalazku. Zabezpieczanie plerwszorzedowych grup hydroksylowych w ceramidaeh o wzorze 2-D i/lub 2-L nalezy prowadzic za pomoca takich reagentów, które w obecnosci pierwszorzedowej i drugorzedowej grupy hydroksylowej selek¬ tywnie reaguja z grupa pierwszorzedowa. Jako zabezpieczajace grupy R nadaja sie zwlasz¬ cza takie grupy, które maja duze zadania przestrzenne, jak np. grupa Ill-rz.-butylowa, trójfe nylonie tylowa /tritylowa/, trójchloroacetylowa trójmetylosililowa, IH-rz.-butylodwu- metylosililowa lub Ill-rz.-butylodwufenylosililowa, Korzystnymi sa grupy: trój fenylome- tylowa, monometoksytrojfenylometylowa, Ill-rz.-butylodwumetylosililowa i Ill-rz.-butylo- dwufenylosilllowa.Wprowadzenie zabezpieczajacej grupy R nastepuje wedlug znanych metod chemii organi¬ cznej, odpowiednio do rodzaju wybranej grupy zabezpieczajacej. Przykladowo mozna grupe trójfenylometylowa wprowadzic na drodze traktowania ceraioidu odpowiednim halogenkiem,ta¬ kim jak trój fenylochlorometan lub trój fenylobroioometan. Równiez dla wprowadzenia grupy Ill-rz.-butylodwumetylosililowej i III-rz.-butylodwufenylosililowej mozna dogodnie wyko¬ rzystac odpowiedni halogenek, zwlaszcza chlorek lub bromek. Zabezpieczony w polozeniu-1 cerainld o wzorze 3-D i/lub 3-L estryfikuje sie w polozenlu-3 za pomoca halogenku kwasu benzoesowego, otrzymujac zwiazki o wzorze 4-D l/lub 4-L.Estryflkacje, czy to za pomoca halogenku kwasu benzoesowego czy za pomoca halogenku optycznie czynnego kwasu O-acetylorolgdalowego, mozna przeprowadzac wedlug metod opisanych w "Ullmanns Encyklopedia der technlschen Chemie", 4 wydanie, tom 11, strona 91 i nastep¬ ne, wyd. Verlag Chemie, Weinneim RFN /1976/. Zachodzi ona latwo w obecnosci trzeciorzedo¬ wej zasady organicznej, takiej Jak pirydyna, w srodowisku bezwodnego rozpuszczalnika or¬ ganicznego, takiego jak toluen.W przypadku stosowania racematu jako substratu zabezpieczony w polozeniu-1 ceramld o wzorze 3 estryfikuje sie w polozeniu-3 za pomoca halogenku optycznie czynnego organicz¬ nego kwasu O-acetylomigdalowego, otrzymujac zwiazki o wzorze 5. Estryfikacja ta dogodnie zachodzi w obecnosci trzeciorzedowej zasady organicznej, takiej Jak pirydyna, w srodowis¬ ku bezwodnego rozpuszczalnika organicznego, takiego jak toluen. Kolejno nastepuje rozdzie¬ lania mieszaniny dlastereolzomerycznych zwiazków o wzorze 5 na drodze chromatografii, ko¬ rzystnie na zelu krzemionkowym. 2 Otrzymane poszczególne dlastereolzomery o wzorze 5, w którym Ac oznacza rodnik acy- lowy optycznie czynnego kwasu O-acetylomigdalowego przeksztalca sie w enancjomery droga katalizowanego zasada odszczeplenla grupy 3-0-acyloweJ /ac /, za pomoca ukladu metanolan sodowy/metanol. Enancjomery to kazdorazowo estryfikuje sie nastepnie za pomoca halogenku kwasu benzoesowego, otrzymujac enancjomeryczne zwiazki o wzorze C.Otrzymane zwiazki o wzorze 4 lub otrzymane dlastereolzomery o wzorze 5 lub otrzyma¬ ne enancjomery o wzorze 6 poddaje sie, w celu odszczeplenla grupy zabezpieczajacej w po-6 143 901 lozenlu-1, kwasnej hydrolizie /tritylowe grupy zabezpieczajace, sllllowe grupy zabezpie¬ czajace/, otrzymujac tak zwiazki o wzorzo 7, 6 1 9, Zwiazki o wzorze 7,819 poddaje sie reakcji z 0-trójchlorometanolmldokorbokaylanem D-glukozy, majacej w polozeniach -2, -3, -4 i -6 grupy hydroksylowe zabezpieczone acylo- wyml rodnikami Ac , otrzymujac zwiazki o wzorze 10, 11 1 12* W przypadku stosowania race- iiatu Jako substratu zwiazek o wzorze 10 przed odszezepieniem grup acylowyeh rozdziela sie na dlastereolzomery, zas od zwiazków o wzorze 10, 11 1 12 odszczepla sie równoczesnie acy- lowe grupy Ac , Ac , Ac 1 Ac droga traktowania motanolanem sodowym w srodowisku metano¬ lu.Nizej omówiono przeprowadzenie farmakologicznych prób 1-5• Próba i* ' Szczury usypia sie 1 usuwa im wlosy ze skóry* Przez powierzchniowe przylozenie metalowej tarczy o srednicy 2 cm 1 o temperaturze 270°C w ciagu 17 sekund obu¬ stronnie na tulowiu wywoluje sie rany oparzeniowo. Glukosflngollpldy rozprowadza sie w podstawowej masie zelowej 1 tym zelem dwukrotnie w ciagu dnia smaruje sie rany* Uierzy sie czas trwania do chwili koncowego zagojenia sie ran* Zele, które zawieraja glukosflngollpl¬ dy, daja w porównaniu z grupa sprawdzianowa skrócenie czasu trwania gojenia o wartosci do 21*.Próba 2* swinkom zadaje sie grzbietowo po 4 rany oparzeniowe, takie Jak . opi¬ sano w próbie 1, 1 sa pomoca wiertla z drazonego walca po 4 rany ciete o srednicy 2,5 cm* Substancje czynne rozprowadza sie w podstawowej masie zelowej, a rany smaruje sie dwukro¬ tnie w ciagu dnia tym zelem* Okresla sie czas trwania do koncowego zagojenia ran* Ten czas trwania az do koncowego zagojenia skraca sie dzieki glukosflngollpidom o wartosci do 1&%» Próba 3* Swinkom zadaje sie rany oparzeniowe, jak opisano w próbie 1* Po uply¬ wie 6, 12, 18 1 22 dni codziennego leczenia ran z grupy leczonej odbiera sie zwierzeta, które usmierca sie w uspieniu* Rany wykrawa sie, przepolawla i utrwala w 4# buforowanej formalinie* Te kawalki tkanki przetwarza sie do postaci histologicznych skrawków parafi¬ nowych o grubosci 4/um. Jakosciowo okresla sie nastepujace parametry* 1/ dlugosc pokrytej nablonkiem powierzchni rany, 2/ dlugosc nie pokrytej nablonkiem powierzchni rany, 3/ dlugosc warstwy podstuwnej naskórka, 4/ powierzchnia nowo utworzonego naskórka, 5/ powierzchnia mieszków wlosowych 1 gruczolów lojowych.Z oceny parametrów wynika, ze zwierzeta leczone zelem zawierajacym glukosflngolipid maja dluzsza, pokryta nablonkiem powierzchnie rany 1 krótsza, nie pokryta nablonkiem po¬ wierzchnie rany niz zwierzeta leczone podstawowa masa zelowa, nie zawierajaca substancji czynnej* Próba 4* Uspionym szczurom zadaje sie rany ciete o szerokosci 1 cm 1 o glebokos¬ ci 5 mm* W tych otworach ran umieszcza sie wykonane z wiskozowej celulozy gabki z drazo¬ nymi cylindrami* Do wewnetrznego wydrazenia cylindra drazonego codziennie wtryskuje sie 100 yUl roztworu glukosflngollpldu o zawartosci 0,1 - 15yUg glukosflngolipldów w i ml* Po uplywie 16 1 24 dni od wszczepienia gabki wyjmuje sie 1 poddaje badaniu na zawartosc hemoglobiny, kwasu dezoksyrybonukleinowego 1 hydroksyproliny* Rany, które leczone byty glukosflngollpldaml, maja wyraznie wyzsza zawartosc hemoglobiny,kwasu dezoksyrybonuklei¬ nowego 1 hydroksyprollny w gabkach, niz rany u zwierzat sprawdzianowych* Próba 5* Komórkowe hodowle fibroblastów, które wzrastaja w pozywce buforowanej wodaroweglanem 1 atmosfera zawierajaca CO* wobec odczynu pH ¦ 7,2, osadza sie w nowej po¬ zywce;- nie zawierajacej wodoroweglanu i wystawionej na dzialanie normalnej atmosfery,przy czym odczyn pH - 7,2 stabilizuje sie dodatkiem odpowiedniego, nietoksycznego buforu, ta¬ kiego Jak uklad /HEPES/ kwas 2-/~4-/2-hydroksyety 1o/-piperazynylo-l_7-etanosulfonowy/roz¬ twór NaOH* Komórki, które w pozywce nie maja do dyspozycji zadnego glukosflngollpldu* niemal zatrzymuja rozwój, natomiast komórki w srodowisku zawierajacym substancje czynna szybko przechodza do sil 1 osiagaja takie same wlolkoscl wzrostu, jak hodowle sprawdzia¬ nowe w srodowlaku zawierajacym wodoroweglan*143 901 7 Mierzy sie te wielkosc wzrostu np* po trzydniowym dzialaniu glukosflngollpldem, przy czym komórkom podaje sie w ciagu 5 godzin H-tymidyne. Komórki te nastepnie roztwarza sie droga wstrzasu osmotycznego, a kwas dezoksyrybonukleinowy zatrzymuje sie na bibule dwu- etyloaminoetylo-filtracyJnej. Mierzy sie radioaktywnosc tego saczka* Podane nizej przyklady objasniaja blizej korzystne postaci wykonania wynalazku* Widma H-MRJ zdejmowano za pomoca przyrzadu o czestotliwosci 250 MHz o nazwie WM 250 Cryospec firmy Bruker, Spectrospln, Industrlostrasse 26, CH-8117 Fflllanden/ Zurych* Prze¬ suniecia odnoszono wzgledem czterometylosllonu /TMS/ Jako wzorca wewnetrznego 1 padano w ppm* Podane temperatury topnienia okreslono w bloku miedzianym! a sa one nie korygowane* Do analitycznej chromatografii cienkowarstwowej /DC/ stosowano plytki zelu krzemion¬ kowego firmy E* Merck AG, Darmstadt /RFN/* Chromatogramy cienkowarstwowe, o Ile substan¬ cje byly nie aktywne w nadfiolecie, natryskiwano 15% kwasem siarkowym 1 rozwijano w tem¬ peraturze 120°C9 Preparatywne chromatografie kolumnowe przeprowadzano za pomoca zelu krzemionkowego o nazwie Kieselgel 60 0,62 - 0,200 mm firmy Merck* Do chromatografii srediiloclsnienlowej stosowano gotowe kolumny wedlug D* Flockerzi, Diploinarbeit, Universitflt Stuttgart /1978/, z zelem krzemionkowym typu "LiChroprep Si 60, 15 - 25".Wydajnosci podano dla takiego stopnia czystosci, dla którego droga spektroskopli-MRJ i chromatografii cienkowarstwowej nie stwierdzono zadnych zanieczyszczen* Przyklad I* D- lub L-erytro-l-0-^-D-glukopiranozyloksy-3-hydroksy-2-pal- mitoiloomino-trans-oktadecen-4 A* Wytwarzanie substratów /f/ D,L-erytro-2-anjlno-l,3-dwuhydroksy-traus-oktadecen-4 /D,L-Clg-sfingozyna/ Zwiazek ten wytwarza sie sposobem wedlug Angew* Chera £4, 215 - 216 /1982/j Angew, Choin. Int. Ed* Engl. 2J., 210 - 211 /1982/; Angew* Chera* Suppl* 1982, 393 - 397* Nizej omówiono ogólna synteze ceramidów. 2 g /6,1 mmola/ sfiugozyny rozpuszcza sie w 100 ml czterowodorofuranu* Równoczesnie wkrapla sie 50 ml 50%-wego wodnego roztworu octanu sodowego 1 roztwór 7,3 mmolo chlorku danego kwasu tluszczowego w 20 ml bezwodnego eteru* Calosc miesza sie w ciagu 2 godzin w temperaturze pokojowej* Warstwe eterowa oddziela sie i dwukrotnie wytrzasa z porcjami po 50 ml wodnego roztworu wodoroweglanu sodowego i z 50 ml wody* Warstwe organiczna za- teza sie do sucha* Pozostalosc przekrystalizowuje sie ze 100 ml metanolu i Jednokrotnie ze 100 ml n-heksanu* /i/ D,L-erytro-l,3-dwuhydroksy-2-palmitoiloamino-trans-oktadecen-4 8 g /30 mmoll/ sfingozyny rozpuszcza sie w 200 ml czterowodorofuranu i intensywnie mieszajac zadaje za pomoca 100 ml 50%-owego roztworu octanu sodowego* Do calosci powoli wkrapla sie roztwór 11 g /40 mmoll/ chlorku palmitollu w 15 ml bezwodnego eteru etylowe¬ go, po czym calosc miesza sie nadal w ciagu 1 godziny w temperaturze pokojowej* Warstwe wodna oddziela sie, a warstwe organiczna kilkakrotnie przemywa sie nasyconym roztworem wodoroweglanu sodowego* Po osuszeniu nad siarczanem sodowym 1 po zalezeniu przekrystali¬ zowuje sie pozostalosc z metanolu, otrzymujac 10 g /70% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o o temperaturze topnienia 94 - 96 C* W próbach identyfikacyjnych zwiazek wykazuje: R„ = 0t57t w ukladzie chloroform/me¬ tanol 9:1 /D,L-sflngozyna: Hp » 0,04/; ^-MRJ /80 MHz, CDCl^ w ppm/: 7,0/brd, 1H, NH/, 5,75/m, 2H, HC=CH/, 4,3/m, 111, -CH-N/, 4,1-3,6 /m, 511/* fiu Sposób wedlug wynalazku /l/ D,L-erytro-3-hydroksy-2-palDiitoiloamino-l-/tróJfenylometoksy/-trans-oktadecen-4 Zwiazek ten wytwarza sie analogicznie do sposobu podanego w Chem* Phys, Lipids £, 59 - 69 /1969/* 1,08 g /2 mmole/ zwiazku otrzymanego wedlug /j/ rozpuszcza sie w mieszaninie 6 ml bezwodnej pirydyny, 6 ml bezwodnego chloroformu i 6 ml bezwodnego czterowodorofuranu i zadaje za pomoca 0,56 g /4 mmole/ chlorku trójfenylomotylu /tritylu/* Po 48-godzinneJ re¬ akcji w temperaturze pokojowej wylewa sie calosc do wody 1 ekstrahuje za pomoca eteru6 143 901 etylowego* Fo suszeniu nad siarczanem sodowym 1 po zatezeniu pozostalosc chromatografuJe sie na telu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 9x1.Dla celów analitycznych prowadzi ale ohromatografie sredtiloclsnlenlowa sa pomoca ukladu toluen/octan etylowy 9tl. Otrzymuje ale 0,94 g /60ft wydajnosci teoretycznej/ zwia¬ zku o temperaturze topnienia 58 - 60°C i o R- ¦ 0,64 w ukladzie toluen/aceton 8s2 /zólto- brunatne zabarwienie z H.SO4/ /"zwiazek /e/s R- - Q%\zJ.Ola togo zwiazku widmo *H-URJ /250 HHz, CDC13 w ppm/ wykazuje s 7,3/m, 15U, trityl/, 6,07/d, IH, NH, J-7,8 Hz/, 5,02/td, IH, -CH2-CH«C, J-T,6 Hz/, J-15,2 Hz/, 5,25 /dd, IH, C-CH-CH, J- 6,1 Hz, J « 16,2 Hz/, 6,18 /m, iH, -CH-N/, 4,05 /m, IH, -CH-0/, 3,34 /dd, IH, -CH2-0/§ 3,28 /dd, UIt -CH2-0, J « 4,0 Hzf J » 9,8 Hz/, 2,2 /dd, 2H, C0-CII2-, J«7,* HzA /2/ D- lub L-eiytro-3-^iy+/-0-acetylomandeloiloksy^-2-palmltolloamlno-l-/tróJfeny- lorae toksy/-1rans-oktadecen-4 220 mg /0,28 nmola/ zwiazku 0-/1/ lub L-/l/, otrzymanego wedlug powyzszego fragmentu /i/, 1 240 mg /0,84 mmola/ chlorku kwasu L-/+/-acetylomlgdalowego rozpuszcza sie w 5ml bezwodnego toluenu 1 1,2 Dl bezwodnej pirydyny* Po uplywie 1 godziny chlorowodorek piry¬ dyny Jest calkowicie wytracony* Roztwór rozciencza sie za pomoca 10 ml eteru etylowego 1 przemywa woda, suszy nad siarczanem sodowym 1 zateza* Oba Izomery oddziela sie na drodze srednioclsnlenlowej chromatografii za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 95 s5* Otrzymuje sie 200 mg /lacznie 75% wydajnosci teoretycznej, w tym 38% zwiazku 0-/2/ 1 37% zwiazku L-/2A Zwiazek D-/2/: R„ * 0,44, zwiazek L-/2/: Rp - 0,51 ^"zwiazek /i/: Rf » 0,25_7, w u- kladzle toluen/octan etylowy 9:1.Widmo ^-MRJ /250 MHz, CDC13 w ppm/ zwiazku D-/2/ wykazuje: 7,35 /m, 15H, trityl/, 5,85 /d, IH, NH, J= 9,8 Hz/, 5,83/s, IH, -CH/Ph/OAc/, 5,56/m, IH, -CH-O-mandeloil/, 5,46/ /td, IH, -CH2-CH=C, J m 7,6 Hz, J » 15,2 Hz/, 5,1/dd, IH, C=CH-CH, J= 6,1 Hz, J=15,2 Hz/, 4,3 /o, IH, -CH-N/, 3,35/dd, IH, -CHg-O, J= 9,4 Hz,J= 5 Hz/, 3,19 /dd, IH, -CHg-O, J*9,4 Hz, J « 5 Hz/, zas zwiazek L-/2/ wykazuje: 7,3 /m, 15H, trityl/, 5,79/s, IH, -CH/Ph/OAc/, 5,64/td, IH, -CH2-CH=C, J » 15,2 Hz, J » 7,6 Hz/, 5,39/ra, 1Hz, -CH-O-mandeloil/, 5,25/dd, IH, -C-CH-CH, J= 15,2 Hz, J = 6,9 Hz/, 4,22 /m, IH, -CH-N/, 3,08/dd, IH, -CHgO,. Ja 9,4 Hz, J » 5,0 Hz/, 2,95/dd, IM, -CH2-0, J = 9,4 Uz, J » 6,25 Hz/# /3/ D- lub L-erytro-3-hydroksy-2-palraitoiloamino-i-/trójfenyloinetoksy/-trans-okta- decen-4 1 £ /1»05 mmola/ zwiazku 0-/2/ lub L-/2/ rozpuszcza sie w 50 ml bezwodnego metanolu i 10 ml bezwodnego toluenu 1 zadaje za pomoca 0,1 ml IM roztworu metanolanu sodowego 1 miesza sie w temperaturze pokojowej• Po uplywie 12 godzin zobojetnia sie Jonitem, saczy i zateza, otrzymujac 0,8 g /95% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku.Zwiazek D-/3/ lub L-/3/: R., a 0,64 w ukladzie toluen/aceton 8:2. Dane z H-URJ tych obu zwiazków sa identyczne z danymi dla zwiazku z fragmentu /!/• /4/D-lub L-erytro-3-beuzoiloksy-2-palmitoilo-amino-l-/trój fenyloniotoksy/-trans-ok- tadecen-4 930 mg /i,2 mmola/ zwiazku D-/3/ lub L-/3/ 1 0,6 ml /6 mmo11/ chlorku benzoilu roz¬ puszcza sie w 20 ml bezwodnego toluenu 1 3 ml bezwodnej pirydyny 1 miesza w ciagu 1,5 go¬ dziny w temperaturze pokojowej. Calosc rozciencza sie za pomoca 10 ml eteru etylowego, przemywa nasyoonym roztworem wodoroweglanu sodowego, suszy za pomoca siarczanu sodowego 1 zateza* Na drodze chromatografii na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 9tl otrzymuje sie 1 g /95% wydajnosci teoretycznej/ czystego produktu o Rp » 0,48 w ukladzie toluen/octan etylowy 9x1* Dla tego zwiazku widmo 1H-MRJ /250 UUz, CDC13 w ppm/ wykazuje: 7,93/m, 2H, benzoil/, 7,55/m, IH, benzoil/, 7,4/m, 8H, benzoil, trityl/, 5,88/td, IH, -CH2-CH«C, J • 15,2 Hz, J - 6,7 Uz/, 5,7/m, 2H, NH, -CH-OBz/,. 5944/dd, IH, C-CH-CH, J- 15,2 Hz, J - 7,6 Hz/, 4,49/m, IH, CH-N/, 3,45/dd, IH, -CH2-0, J - 9,2 Hz, J- 3,4 Hz/, 3,2Uz /dd, IH, -CHg-O-, J - 9,2 Uz, J - 4 Hz/. 1143 901 9 /5/ D-lub L-erytro-3-benzolloksy-l-hydroksy-2-palmltolloamlno-traus-oktadecen-4 400 mg /0,45 nmola/ zwiazku D-/4/ lub L-/4/ rozpuszcza alg w 5 ml bezwodnego toluenu 1 zadaje za pomoca 0,18 ml bezwodnego metanolu i 0,1 ml etoratu trój fluorku boru* Po uply¬ wie 10 minut nie stwierdza sie juz obecnosci substrutu* Calosc rozciencza alg za pomoca 5 ml toluenu,przemywa woda, suszy nad siarczanem sodowym 1 zatgza* V celu oczyszczenia chromatografuJe sie nad zelem krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/aceton 9ii, otrzymu¬ jac 200 mg /70% wydajnosci teoretycznej/ produktu o tt„ • 0,44 w ukladzie toluen/aceton 8s2* Dla tego zwiazku widmo H-MRJ /2S0 MHz, CDC13 w ppm/ wykazuje i 8,04/m, 2H, benzoil/, 7,6/m, 1U, benzoil/* 7947/m, 2H, benzoil/, l,05/d, 1H, NH, J - 8,8Hz/, 5,86 /td, lHt -CH2-CH-C, J - 14,7Hz, 1 - 6,7Hz/, 5,61/dd, iH, -C-CH-CH, J « 14,7 Hz, J - 7,6 Hz/, fc,53/mt /m, 1U, -CH-OBz/, 4,29/m, IH, -CH-N/, 3,72/m, 2H, -CHg-O/, 2,911, IH, -OKA /6/ D- lub L-erytro-3-benzolloksy-2-palmltolloamlno-l-/2,3,4,6-cztero-0-acetylo-3<- -D-glukoplranozyloksy/-trans-oktadecen-4 100 mg /0,16 muiola/ zwiazku 0-/5/ lub L-/5/ 1 180 mg /0,32 uimola/ trójchlorometanoi- aldokarboksylanu 0-/2,3,4,6-cztero-o-ace tylo-oC-D-glukopiranozylowego/ rozpuszcza sig w 10 ml bezwodnego chlorku metylenu 1 zadaje szczypta sproszkowanego sita molekularnego 0,4 om /4 A/ i 2 ml 0,1 If e tera tu trój fluorku boru w chlorku metylenu* Po uplywie 3 godzin ca¬ losc rozciencza sig za pomoca 10 ul chloroformu, odsacza-sig sito molekularne, przesacz przemywa sig nasyconym roztworem wodoroweglanu sodowego, suszy nad siarczanem sodowym 1 zateza* W celu oczyszczenia saczy sig na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/ace¬ ton 9:1 i chromatografuje pod srednim cisnieniem za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1, o- trzymujac 78 mg /50# wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o HF » 0,55 w ukladzie toluen/ace— ton 8:2* Widmo 1H-klKJ /250 IdHz, CDC13 w ppm/ wykazuje: dla zwiazku D-/6/2 8,O/m, 2H, benzoil/, 7,57/m, IH, benzoil/, 7,44/in, 2H, benzoil/, 5,81/m, 2H, NH, CH0-CH-C/, 5,42/m, 2H, C-CH- -CH-OBz/, 5,15/dd, III, N-4, J - 7,5 Hz, J = 7,5 Hz/, 5,0i/ia, 2H, H-3, H-2/, 4,47/m, IH, NH/, 3,39/d, IH, H-i, J = 7,9 Hz/, 4,2'J/dd, IH, H-6, J = 12,2 Hz, J » 4,9 Hz/, 4,04/dd, IH, H-6* , J * 12,2 Hz, J « 2,1 Hz/, 3,2 /dd, IH, -CH2-0-, J 9,8 Hz, J - 3,05/, 3,68/m, 2H, -CH2-0-, H-5/, 2,l/s, 3U, acetyl/, 2,04/s, 3H,acetyl/, 1,99/s, 6H, acetyl/, zas dla zwiazku L-/6/: 8,04/m, 211, benzoil/, 7,58/m, IH, benzoil/, 7,45/m, 2H, benzoil/, 5,95- 5,72/m, 2H, NH, -CH2-CH-C/, 5,6-5,3/m, 2H, -C=CH-0Bz/, 5,25-4,95/m, 3H, U-4, H-3, H-2/, 4,45/m, 2H, -H-l-CH-N/, 4,3-3,85/m, 3H/, 3,65/m, 2H/* /7/ D- lub L-erytro-i-//^-D-glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2-palmitoiloamino-trans- oktadecen-4 Ze 100 mg /0,1 moola/ zwiazku D-/6/ lub L-/6/ sporzadza sie zawiesine w 5 ml bezwod¬ nego metanolu 1 zadaje katalityczna iloscia sodu metalicznego* Po uplywie 15 minut zobo¬ jetnia sig Jonitem o postaci kwasnej, przy czym roztwór metnieje* Ogrzewa sig go 1 saczy* Po zatgzenlu pozostalosc w celu oczyszczenia chromatografuje sig w kolumnie z zelem krze¬ mionkowym za pomoca ukladu chloroform/metanol 9:1, otrzymujac 70 mg /i00% wydajnosci teo¬ retycznej/ zwiazku o R„ - 0,4 w ukladzie chloroform/metanol 85 s 15* Widmo 1H-VlitJ/250 MHz, DMSO w ppm/ wykazuje: dla zwiazku D-/7/: 7,5/d, 111, NH, J « « 8,7 Hz/, 5,52 /m, IH, -CH2-CU-C/, 5,35/dd, IH, OCH-, J » 15,2 Hz, J « 6,5 Hz/, 6,03/d, IH, OH, J - 4,3 Hz/, 4t92/ra, 311, OH/, 4,5/t, IH, OH, J » 4,9 Hz/, 4,09/d, IH, H-i, J • 8,2 Uz^ 4,0-3,55/m, 4U/t 3,45/ni, 211/, 3,15-2,9/m, 4H/, 2,1-1,9/m, 4H/, 1,45/m, 2H/, it22/brs, 46H, -CH2-/, 0,85/m, 6H, Ch^/, zas dla zwiazku L-/7/: 7,47/d, IH, NH, J « 9,1 Hz/, 5,52/td, IH, CH2-CH»C, J m 15,2 Hz, J - 6,1 Hz/, 5,34/dd, IH, C m CH-CH, J « 15,2 Hz, J • 6,7 Hz/, 4,9/m, 3H, OH/, 4,58/m, IH, OH/, 4,13/d, IH, H-i, J - 7,3 Hz/, 4,0-2,91/m, 10H/, 2,12-1,85 /m, 4H, C0-CH2, C-C-CH2/, 1,58-1,09/m, 48U, CH2 allfat/, 0,85/m, GH, CH^/. . ? Przyklad II* D-erytro-l-//3-D-glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2-stearoilbamino- -traus-elkozen-4 A* Wytwarzanie substratów /c/ Formylometylenotrójfenylofosfor Zwiazek ten wytwarza sig sposobem wedlug J* Chem* Soc* 1961, 1266-127210 143 001 /d/ Trans-heksadecen-2-al 100 £ /0,47 mmola/ tetradecenalu 1 173 g /0,56 mmola/ formy lornetyleno-tr6J fenylo fos¬ foru ogrzewa sie w 1 litrze bezwodnego chloroformu w ciagu 12 godzin w temperaturze wrze¬ nia* Po ochlodzeniu calosc zateza sic. 1 chromatografuJo w krótkiej kolumnie z talem krze¬ mionkowym za pomoca ukladu eter naftowy lekki ^~o temperaturze wrzenia 35 - 80°C_7/octan •tylowy 9tlf w celu usuniecia tleuku trójfenylofosflny. Nastepnie szarze destyluje sie w wysokiej prózni* Otrzymuje sie 77 g /69 £ wydajnosci teoretycznej/ zwiazku Identycznego se zwiazkiem wedlug Hoppe-Seyler%a Z. Phyeiol. Chem. 354. 1626 - 1632 /1973/.W próbach Identyfikacyjnych zwiazek wykazujes R„ • 0,5, w ukladzie eter naftowy lek¬ ki ^temperatura wrzenia 35 - 80°c7 /octan etylowy 9:1, w nadfloleclet niebieskie-zabar¬ wienie z anlzoaldohydowym odczynnikiem /0,5 ml anlzoaldehydu, 50 ml kwasu octowego lodowa¬ tego, 1 ml H2S04/, temperatura wrzenia 115°C pod clsnlonieu 0,133 Pa. /e/ Trans-oktadecen-2-al 12 g /50 mmoll/ heksadecenalu t 15,2 g /50 mmoll/ formylometylenotrój fenylofosforu ogrzewa sie w 250 ml bezwodnego toluenu w ciagu 8 godzin do wrzenia wobec powrotu skrop- lin. Calosc odparowuje sie do sucha. Pozostalosc ekstrahuje sie pieciokrotnie porcjami po 100 ml eteru* Ekstrakt odparowuje sie do sucha 1 chromatografuje na zelu krzemionkowym za pomoca toluenu, otrzymujac 8,2 g /62# wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o temperaturze top¬ nienia 35°C i o Rp « 0,8 w ukladzie toluen/octan etylowy 33:2. /g/ Kwas 0,L-erytro-l-amino-2-hydroksy-trans-nonadeceno-3-karboksylowy-l Zwiazek ten wytwarza sie tym samym sposobem, który omówiono przy wytwarzaniu zwiazku /f/. 1,1 ml /7,9 mmola/ bezwodnej dwulzopropyloamlny dodaje sie w atmosferze azotu do ochlo¬ dzonego do temperatury -40°C roztworu 5,8 mmola n-butylolitu w 30 ml bezwodnego, azotem na¬ syconego czterowodorofuranu. Calosc miesza sie w ciagu 30 minut w tej* temperaturze, po czym chlodzi do temperatury -80°C. Do calosci powoli wkrapla sie roztwór 1,6 g /5,6 mmola/ trój- metyloslllllowego estru NlN-bis-/trójmetylosililo/-glicyny ^~ 80, 797 /1968/_7 w niewielkiej ilosci czterowodorofuranu, przy czym roztwór zabarwia sie na zólto lub brunatno. Po uplywie 90 minut wkrapla sie roztwór 2,2 g /8,4 mmola/ trans- -oktadecen-2-alu w czterowodorofuranie. Calosc nadal miesza sie w ciagu 90 minut w tempe¬ raturze -80°C. Nastepnie ogrzewa sie do temperatury pokojowej 1 zakwasza nasyconym etano- lowym roztworem kwasu solnego do odczynu o wartosci pU = 5. Po odsaczeniu pod zmniejszo¬ nym cisnieniem wymywa sie woda chlorowodorek dwulzopropyloamlny 1 chlorowodorek glicyny.Otrzymuje sie 1,6 g /889» wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o temperaturze topnienia 150°C /z rozkladem/.Analiza elementarna zwiazku dla C20H39N03 /341»49/ wykazuje: obliczono: C 70,34 U 11,49 N 4,10 znaleziono: C 70,56 U 11,62 N 4,06 Dla tego zwiazku widmo 1H-MRJ /w DMSO - tj. w sulfotlenku dwumetylowym/ wykazuje: 5,75-5,62/m, 1H, -CH-CH-CHOH/, 5,42-5,30/dd, 1H, C=CH-CH0H, ^trans - 15,5 Hz, Jylc«6,4Hz/ 4,26-4,20/dd, 1H, -C-CH-CHOH, J± ¦ Jg ¦ 6,1 Hz/, 3,50-3,20/m, OH, NHg, HgO/, 3,17-3,12/d, 111, -CH-COOH, J - 6,1 Hz/, 2,03 - 1,91/m, 2H, Cg2-C»C/t 1,40-1,10/m, 2611, allfat/, 0,90- -0,80/t, 3H, -CH-j/. /h/ D,L-erytro-2-amlno-l,3-dwubydrok8y-trans-elkozen-4 /D,L-C2Q-sfingozyna/ • Z 5,2 g /15,2 mmola/ zwiazku otrzymanego wedlug /g/ sporzadza sie zawiesine w 500 ml bezwodnego czterowodorofuranu. Do niej malymi porcjami dodaje sie 4,1 g /107 mmoll/ wodo¬ rku lltowoglinowego. Calosc w ciagu 36 godzin ogrzewa sie do wrzenia wobec powrotu skrop¬ ila. Nadmiar L1A1H. rozklada sie droga ostroznego wkraplanla wody. Po dodatkowym wkrople- nlu 30 ml 2N lugu sodowego otrzymuje sie latwo odsaczalny osad. Saczy sie calosc, przemy¬ wa czterowodorofuranem, a przesacz zateza sie do sucha. Jako pozostalosc otrzymuje sie lekko zóltawo zabarwiona substancje woskowata. Otrzymuje sie 3,8 g /76% wydajnosci teoro- tycznej/ zwiazku o temperaturze topnionio 58 - 60°C 1 o \ty - 0,2 w ukladzie chloroform/ /metanol irl.143 901 11 Dla tego zwiazku wldino ^-MRJ /w CDC13/ wykazuje: 5,82-5,7i/m, 1H, -CH-CH-CHOH/, 5,51-5,43/dd, lHf -CH-CH-CHOH, ^tranfl-15,5 Hz, Jylc - 7,3 Hz/, 4,09-4,02/dd, 1H, C-CH- CHOH, J± m J2 « 6,1 Hz/t 3,75-3,59/m, 2H, -CH20H/, 2,94-2,85/m, 1H, -CH-NH2/, 2,49-2,15 /m, 3H, -NH2, HO-CH-/, 2,14-1,97/ia, 3H, -CH2-0H, C«CH-CH2/, 1,45-1,12/m, 26H, allfat*/, 0,95-0,82/t, 3H, -CHgA A/ D,L-erytro-l,3-dwuhydrokBy-2-aterolloamlno-tran0-elkozen-4« Wytwarzanie prowadzi sie wedlug wyzej podanej syntezy ogólnej* Otrzymuje eie 2,42 g /67# wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o temperaturze topnienia 90-91°C 1 o R„ - 0,15 w ukladzie dwuchlorornetan/metanol 95x5* Analiza elementarna dla ^&H75N03 /595,95/ wykazuje: obliczono! C t6,84 H 12,71 N 2,36 znalezlonot C 76,64 H 12,73 N 2,33.Dla tego zwiazku widmo *H-MRJ/w CDC13/ wykazuje: 6,28-6,19/d, 1H, NH, H»8,8 Hz/, /m, 1H, CH-CH-CHOH/, 5,60-5,47/dd, 1H, C=CH-CH0H, Jtrans-*5f5 Hz, Jyic » 0,7 Hz/, • 4,37-4,28/m, 1H, CH-NH/, 4,00-3,87/m, 211, C«C-CH0H, CHo0H/, 3,77-3,67/m, 1H, CH20H/, 2,95-2,85/m, 2H, OH/, 2,28-2,18/t, 2H, C0-CH2/, 2,11-2,00/m, 2H, C=C-CH2/, J » 7,6 Hz/, 1,75-1,58/m, 2H, C0-CH2/, 1,45-1,ll/m, 54H, allfat./, 0,95-0,83/t, OH, -CH3/* £• Sposób wedlug wynalazku /8/ D,L-erytro-3-hydroksy-l-/dwufenylo-p-fnetoksyfenylo-metoksy/-2-stcarolloamino- -trans-elkozen-4 2 g /3,3 minola/ zwlazkn /k/ 1 1,56 g /5 mmoll/ chlorku jednome toksyn! trylu miesza alg w ciagu 2 godzin w temperaturze pokojowej w mieszaninie bezwodnych czterowodorofura- nu, chloroformu 1 pirydyny 1:1:1* Calosc wlewa sie do 100 ml wody 1 ekstrahuje dwukrot¬ nie porcjami po 50 ml eteru etylowego* warstwe organiczna suszy sie nad siarczanem sodo¬ wym 1 zateza do sucha* Pozostalosc chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 8,5:1,5, otrzymujac 2,1 g /73% wydajnosci teoretycznej/ zwia¬ zku o temperaturze topnienia 49 - 51°C i o U„ « 0,27 w ukladzie toluen/octan etylowy 8,5: :l,5.Analiza elementarna dla CroHgjNO, /866,28/ wykazuje: obliczono: C 80,42 H 10,56 N 1,62 znaleziono: C 80,23 H 10,79 N 1,74* Dla tego zwiazku widmo ^-MRJ /w CDC13/ wykazuje: 7,42-7,20/m, 12H, aromat*/, 6,87- -6,80/m, 2H, aromat/, 6,10-6,04/d, 1H, NH, J « 7,9 Hz/, 5,73-5,57/m, 1H, CH»CH-CH0H/, '5,32-5,20/dd, 1H, CH=CH-CH0H/, Jylc - 6,4 Hz, «Jtrana ¦ 15,5 Hz/, 4,22-4,14/m, 1H, OT-NH/, 4,10-4,02/m, 1H, CH-OH/, 3,79/s, 3H, 0CH3/, 3,45-3,28/ro, 3H, OH, CH20H/, 2,25-2,17 /t, 2H, C»C-CH2, d - 7,6 Hz/, 1,97-1,88/m, 2H, CH2-C=C/, l,70-i,60/m, 2H, C«C-CH2-CH2/, 1,40- -1,25/m, 54H, allfat*/, 0,95-0,82/t, 6H, -C^/. /9/ D- lub L-erytro-3-/~L/+/-0-acetylomaodeloiloksy_7-l-/dwufenylo-p-metoksyfenylo- -metoksy/-2-stearoiloamlno-trans-elkozon-4 4,3 g /5 oimoli/ zwiazku D,L-/8/ rozpuszcza sie w 50 ml mieszaniny bezwodnego tolue¬ nu 1 bezwodnoj pirydyny 4x1. Do calosci dodaje sie 3,2 g /15 mmoll/ chlorku kwasu L/+/- -O-acetylomlgdalowego 1 miesza w ciagu 2 godzin w temperaturze pokojowej* Po rozcleiicze- niu*za pomoca 100 ml eteru etylowego wytrzasa sie dwukrotnie z porcjami po 50 ml wody* Warstwe organiczna suszy sie nad siarczanem sodowym 1 zateza* Po chromatografowunlu po¬ zostalosci na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 95x5 mozna oddzie¬ lic dlastereolzomery D-/9/ 1 L-/9/ droga srednlocisniculowoj chromatografii na zelu krze¬ mionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 96:4* W odniesieniu do calej ilosci zwiazku /k/ otrzymuje sie 1,8 g /35% wydajnosci teore¬ tycznej/ zwiazku D-/9/ o temperaturze topnienia 59-61°C i o Rp - 0,44 w ukladzie toluen/ /octan etylowy 95^5*12 143 901 Dla zwiazku D-/9/ widmo 1U-MRJ /w CDC13/ wykazuje: 7,50-7,17/m, 17U, aromat•/,, 6,86<~ -6,60/m, 2H, aromat./, 5,85-5,80/m, 2H, NU, CO-CH-Oac/, C,60-5,52/m, IH, CH-OAc. mend./, 5t46-5,30/mf IM, CH-CH-CHO-/, 5,17-6,05/dd, 1U, CH-CH-CHO-, Jtrans-I5t5 Hz, ^vlc««il Hz/, 4,35-4,24/m, IM, CH-NH-/, 3,6-/a, 3H, 0C1L,/, 3,39-3,30/dd, 1U9 CH2o-9 J aa- -9,7 Hz, Jyl0-3f9 Hz/, 3,22-3,14/dd, 111, CH20-, JfiO0I«9,7 Hz, Jvlo-4,2 Hz/# 2,22/s, OAc/, 2a12-2903/t, 2H, CO-CHg, J - 7,6 Hz/, 1,85-1,75/m, 2H, C«C-CH2/, 1,60-1,50/m, 2Hf C0-CH2- -CH2/t 1,40-1,07/n, 54H, alifat./, 0,94-0,82/tf 6H, CRJ/.W odniesieniu do calej Ilosci zwiazku /k/ otrzymuje sie 1,6 /31% wydajnosci .teorety¬ cznej/ zwiazku L-/9/ o temperaturze topnienia 34 - 35°C i o R„ - 0,52 w ukladzie toluen/ /octan etylowy 95:5.Ola zwiazku L-/9/ widmo 1H-MRJ /w CDCl3/ wykazujes 7,50-7,17/m, 17H, aromat*/, 6,86-6,80/m, 2H, aromat./, 5,88/s, IH, CO-CH-OAc/, 5,79-5,65 /m, IH, CH-CH-CHO-/, 5,50-5,24/m, 2H, CH«CH-CH0-| CH-OAc .mand./, 5,17-5,09/d, IH, NH, J « 9,2 Hz/, 4,35-4,24/m, IH, CHNH/, 3,80/s, 3H, 0CH3/, 3*18-3,10/dd, IH, CH2-0-, J en« -9,7 Hz, ^yic-3,9 Hz/, 3,06-2,98/dd, IH, CHgO-, J e|||»9,7 Hz, Jylc»4,2 Hz/, 2,10/s, 3H, OAc/, 1,69-1,80/t, 2H, C0-CH2/, 1,65-1,40/m, 4H, C-C-CH^ CO-CH2-CH2/, 1,38-1,10/m, 54H, alifat./, 0,94-0,82/t, 6H, ClL,/.Zwiazki D-/9/ 1 L-/9/ przeprowadza sie na drodze odszczepienia rodnika jednometoksy- tritylowego 1 acetyloinandelollowego w odpowiednie enancjoroeryczne ceramidy. Tak otrzyma¬ ne ceramldy maja widmo H-MRJ Identyczne z widmem zwiazku /k/. /10/ D-erytro-3-^Ly+/-0-acetylomandelolloksy/-l-hydroksy-2-stearoiloamino-trans- eikozen-4 1 6 /O,95 mmola/ zwiazku D-/9/ rozpuszcza sie w 50 ml mieszaniny dwuchlorometatiu 1 metanolu 4:1, zawierajacej 1# kwasu p-toluenosulfonowego. Calosc luiesza sie w ciagu 1 go¬ dziny w temperaturze pokojowej. Nastepnie wytrzasa sie dwukrotnie z wodnym roztworem wo¬ doroweglanu sodowego. Po zatezoniu chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 7,5:2,5. Otrzymuje sie 0,47 g /65% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o temperaturze topnienia 76-77°C 1 o R„ « 0,46 \r ukladzie dwuchlorometan/metanol 95:5.Dla tego zwiazku widmo 1H-MRJ /w CDC13/ wykazuje: 7,50-7,36/m, 5H, aromat./, 6,06- 6,00/d, IH, NH, J « 8,2Hz/, 5,78/s, iH, CO-CH-Oac/, 5,57-5,28/m, 2H, CH«CH/, 4,25-4,13 /m, IH, CH-NH/, 3,87-3,75/m, IH, CH^H/, 3,72-3,60/m, IH, CHgOH/, 2,52-2,40/in, IH, OH/, 2,23/s, 3H, OAc/, 2,22-2,13/t, 2H, C0-CH2/, J=7,6 Hz/, i,95-l,83/m, 2H, C=C-CH2/, 1,65- -1,52/m, 2H, C0-CH2-CH2/, 1,37-1,10/n, 54H, alifat./, 0,95-0,82/t, 6H, C^/. /10A/ D-erytro-3-/*~l«/+/-0-acetyloiiiandololloksy 7-2-stearolloamJno-l-/2.3,4,6-czte- ro-0-acetylo- fi -D-glukoplranozyloksy/-trans-eikozen-4 100 mg /0,16 mmo la/ zwiazku D-/10/ 1 180 mg /0,32 budola/ tróJchlorowetanoimIdokar- boksylanu 0-/2,3,4,6-cztero-0-acetylo-^-D-glukopiranozyloWego/ rozpuszcza sie w 10 ml bezwodnego chlorku metylenu 1 zadaje szczypta sproszkowanego sita molekularnego 0,4 mm 1 2 ml 0,1 M eteratu trójfluorku boru w chlorku metylenu. Po uplywie 3 godzin rozcien¬ cza sie za pomoca 10 ml chloroformu, odsacza sie sito molekularne, przemywa nasyconym roztworem wodoroweglanu sodowego, suszy nad siarczanem sodowym 1 zateza. V celu oczysz¬ czenia chromatografuJe sie na zelu krzemloukowym za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1* /10B/ D-erytro^l-/id-U-glukoplranosylokBy/-3-hydroksy-2-stearolloamlQo-trans-elko- zen-4 Ze 100 ml /O,i mola/ zwiazku D-/10A/ sporzadza sie zawiesine w 5 ml bezwodnego ¦etanolu 1 zadaje za pomoca katalitycznych Ilosci sodu metalicznego. Po uplywie 15 mi¬ nut zobojetnia sie jonitem w postaci kwasowej, przy czym roztwór metnieje. Calosc ogrze¬ wa sie 1 saczy. Po zatezenlu produkt w celu oczyszczenia chromatografuJe sie na zelu143 901 13 krzemionkowym za pomoca ukladu chloroform/metanol 9:1. Otrzymuje sie zwiazek o nazwie.po¬ danej w tytule, wykazujacy nastepujace dane fizykochemiczne! wzór sumarycznyt C44Ufi5Mog» masa czasteczkowa! 756,12, analiza elementarna! C 69,85%, II 11,33%, N 1,85%.Przyklad III. D-erytro-l-/£ -D-glukoplranozyloksy/-3-hydroksy-2-fltearoilo- amlno-trans -eikozen-4 /12/ D,L-erytro-3-hydroksy-2-8tearolloamluo-l/-truJfonylometoksy/-trans-olkozen-4 2,4 g /4 mmole/ zwiazku /k/ 1 2,5 g /6,9 mmola/ chlorku tritylu miesza sie w ciagu 48 godzin w temperaturze pokojowej w mieszaninie bezwodnych czterowodorofuranu, chloro¬ formu 1 pirydyny 1:1x1* Roztwór wlewa sie do 200 ml wody 1 ekstrahuje dwukrotnie porcja¬ mi po 100 ml eteru etylowego, warstwe eterowa przemywa sie dwukrotnie porcjami po 50 ml 0,1N kwasu solnego, a nastepnie wytrzasa sie ze 100 ml wodnego roztworu wodoroweglanu so¬ dowego* Warstwe organiczna suszy sie nad siarczanem sodowym 1 zateza do sucha* Pozosta¬ losc chromatografuje sie nastepnie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 9x1, otrzymujac 2 g /60% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o temperaturze topnie¬ nia 69-70°C i o L ¦ 0,55 w ukladzie toluen/aceton 8:2 Analiza elementarna dla C57H89N03 /836,26/ wykazujex obliczono! C 81,86 H 10,71 N 1,67 znaleziono: C 81,74 H 10,72 N 1,74.Dla tego zwiazku widmo 1U-MRJ /w CDCl^/ wykazuje: 7,44-7,20/m, 15H, aromat./, 6,11- 6,05/d, IH, NH, J - 7,6 Uz/, 5,71-5,57/m, IM, CH-CH-CHOH/, 5,32-5,20/dd, IH, CH-CH-CHOH, Jtrans*15*5 Hz' Jvlc* 5'7 Uz/» 4,23-4,14/m, IH, CH-NH/, 4,12-4,02/m, 111, -CHOH/, 3,45- -3,36/mt 2U, OH, CHo0H/, 3,34-3,27/dd, IH, CHo0H, J a =9,5 Hz, J . = 3,6 Hz/, 2,27-2,18 ^fc c\ g edi v x c /t, 2H, C0-CH2, J » 7,6 Uz/f l,98-l,88/mt 2H, C=C-Cg2/, 1,71-1,60/m, 2H, CH-CH2/, 1,40- 1,14/m, 54H, alifat./, 0,95-0,83/t, 6H, -CILj/. /±2A/ D-lub L-erytro-1-/ B -D-glukoplranozyloksy/-3-hydroksy-2-stearoiloamlno-trans- -elkozen-4 Taka sama droga postepowania Jak w przykladzie I, etapy /2/ - /7/, przeprowadza sie zwiazek /12/ poprzez odpowiednie produkty posrednie w zwiazki nazwane w tytule. Zwiazki te wykazuja nastepujace dane fizykochemiczne: wzór sumaryczny: C44Hft_N0„, masa czastecz¬ kowa: 756,12 analiza elementarna: C 69,89#, H 11,33?*, N 1,85%.Przyklad IV. D- lub L-erytro-3-hydroksy-l-/y0 -D-glukopiranozyloksy/-2-pal- mi tolloamlno-trans-oktadecen-4 /13/ D- lub L-erytro-3-^~L/+/-0-acetylomandeloiloksy_7-l-hydroksy-2-palmitolloaml¬ no-trans-oktadecen-4 400 mg /O,42 mmola/ zwiazku D-/2/ lub L-/2/ z przykladu I,fragment /2/, rozpuszcza sie w 4 ml bezwodnego toluenu 1 zadaje za pomoca 0,2 ml bezwodnego metanolu. Wykluczajac dostep wilgoci 1 energicznie mieszajac dodaje sie 0,1 ml /O,84 mmola/ eteratu trójfluor¬ ku boru, przy czym roztwór na chwile zabarwia sie na zólto. Po uplywie 15 minut nie stwierdza sie Jut /na drodze chromatografii cienkowarstwowej/ obecnosci substratu. Calosc rozciencza sie toluenem, przemywa woda, suszy nad siarczanem sodowym, a rozpuszczalnik u- suwa sie pod próznia.V celu oczyszczenia pozostalosc chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1. Otrzymuje sie 160 mg/60£ wydajnosci teoretycznej/ produktu.Zwiazek D-/13/ wykazuje Rp - 0,4 w ukladzie toluen/aceton 8:2, zas zwiazek L-/13 wy¬ kazuje R„ ¦ 0,44 w ukladzie toluen/aceton 8:2.Dla zwiazku D-/13/ widmo 1H-MRJ /250 MHz, CDC13 w ppm/ wykazuje: 7,41/m, 5H, fenyl/, 6,2/d, IH, NH, J - 8,2 Hz/, 5,8/s, IH, -CH-OAc/, 5^6-5,25/m, 3H, CH-CH, -CH-O-mandeloil/, 4,2/m, IH, CH-N/, 3,81/dd, IH, -CH2-0H, J » 12,7 Hz, J - 4,8 Hz/, 3,65/dd, IH, -CH2-OH, J - 12,7 Hz/, 2,45/m, IH, OH/, 2,2/a, 3H, -CO-Ch^/, 2,18/m, 2H, alifat./, 1,9/m, 2H, ali¬ fat./, 1,55/m, 4H, alifat./, 1,22/m, 44H, alifut./, 0,88/m, 6H, -CH3/«14 143 001 Dla zwiazku L-/13/ widmo iU-MRJ /250 MHz, CDC13 w ppm/ wykazujet 794/n. 5H9 fenyl/, S986/et lHf -CH-OAc/9 698-5962/ra,2H,-C.CH-CH-09 NH/9 5946-5,3/n, 2Ht -CH-CH-CH-O-mande- loll/9 4,0/mf 2H, -CH-Nt OH/9 3,5/dd, 1H, -Cl^-O, J « 4,6 Hz/, 3,35/dd, 1H, -CM^O, J - 11,6 Hz, J . 5,2 Hz/, 2,2/s, 3H, -CO-CH3/9 1,96/m, 4H, allfat./, 1,5/m, 2H, allfat./, 1,2 /m, 4611, alifat./, 0,85/n, 6H, -CH3/* Analiza elementarna dla C44H75N0tt A14,09/ wykazuje i obliczono: C 74,01 U 10,59 N 1,96 znaleziono! C 73,48 U 10,64 N 2,06. /14/ D- lub L-erytro-l-/2,3,4,6-cztero-0-acetylo-/6-D-glukopiranozyloksy/-3-/"L/-f;/- -0-acotylomandelolloksy^-2-palniltolloaioltio-trans-oktadocen-4 350 ng /0,49 mmola/ zwiazku 0-/13/ lub L-/13/ 1 400 ng /0,8 muo la/ trójchloronetano- ldokarboksylanu 0-/2,3,4,6-cztoro-O-acetylo-oC-D-glukopiranozylowego/ rozpuszcza sie w 30 ni bezwodnego chlorku netylenu 1 zadaje szczypta sproszkowanego sita molekularnego 0,4 na o /4 A /• Wykluczajac dostep wilgoci 1 energicznie mieszajac dodaje sie 1 ni eteratu trój- fluorku boru* Po uplywie 2 godzin nie stwierdza sle Juz /na drodze chromatografii cienko¬ warstwowej/ obecnosci substratu* Calosc przemywa sie nasyconym roztworem wodoroweglanu so¬ dowego, suszy nad siarczanem sodowym 1 odpedza rozpuszczalnik pod próznia* W celu oczysz¬ czenia pozostalosc chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/ace¬ ton 9:1, a nastepnie pod srednim cisnieniem za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1* Otrzymuje sie 300 mg /59% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku* Zwiazek D-/14/ wykazuje R„ » 0,58 w ukladzie toluen/aceton 8:2, zas zwiazek L-/14/ wykazuje R„ » 0,6 w ukladzie toluen/aceton 8:2* Analiza elementarna dla c5aHg3N0ir /1044,37/ wykazuje: obliczono: C 66,70 H 8,98 N 1,34 znaleziono: C 66,16 H 9,11 N 1,24. /15/ D- lub L-erytro-3-hydroksy-l/ fi -D-glukopiranozyloksy/-2-palmitoiloainino-trans- -oktadecen-4 120 mg /O,11 mola/ zwiazku D-/14/ lub L-/1*/ rozpuszcza sie w 6 ml bezwodnego metano¬ lu, zadaje za pomoca 0,05 ml IM roztworu roetanolanu sodowego i miesza w temperaturze poko¬ jowej* Po uplywie 2 godzin zobojetnia sie jonitem o postaci kwasnej, przy czym wystepuje slabe zmetnienie* Calosc ogrzewa sie, jonit odsacza sie, przesacz przemywa sie metanolem i odparowuje do sucha* W celu oczyszczenia pozostalosc chromatografuje sie na zelu krze¬ mionkowym za pomoca ukladu chloroform/metanol 85:15* Otrzymuje sie 75 mg /97% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku* Zwiazek D-/15/ wykazuje R„ » 0,6 w ukladzie chloroform/metanol 8:2, i zwiazek L-/15/ wykazuje R„ * 0,6 w ukladzie chloroform/metanol 8:2* Zwiazki te sa Identyczne ze zwiazkami D-/7/ lub L-/7/ otrzymanymi wedlug przykladu 1* Przyklad V*D- lub L-erytro-i-0- fi -D-glukopiranozyloksy-3-hydroksy-2-palmi- toiloamino-trans-oktodecen-4 /16/ D, L-erytro-3-benzoiloksy-2-palmltoiloamino-l-/trójfenyloiuetoksy/-trans-oktade- cen-4 250 mg /e932 muola/ D, L-erytro-3-hydroksy-2-palmitoiloainino-l-/tróJfenylowetoksy/- -trans-oktadecenu-4 /~zwiazku /l/_7 rozpuszcza sie w 6 ml bezwodnego toluenu i 1 ml bez¬ wodnej pirydyny* Do calosci dodaje sie 0,25 ml /l,5 mmola/ chlorku benzoilu i niesza w ciagu„l,5 godziny w temperaturze pokojowej* Calosc rozciencza sie za pomoca 10 ml eteru, przemywa nasyconym roztworem wodoroweglanu sodowego, suszy nad siarczanem sodowym i zate- za do sucha* W oelu oczyszczenia pozostalosc chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 9:1* Produkt ten pod wzgledem widma U-MRJ jest iden¬ tyczny ze zwiazkiem 0-/4/ lub L-/4/, wytworzonym wedlug przykladu 1* Otrzymuje sie 260 mg /92# wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o Rp » 0,48 w ukladzie toluen/octan etylowy 9:1. /17/ D,L-erytro-3-benzoiloksy-l-hydroksy-2-palmitoiloamino-trans-oktadocen-4 700 mg /O,79 mmola/ DfL-erytro-3,0-benzoilo-2-palmitoiloamino-i-/trujfenylometoksy/-143 901 15 -trana-oktadecenu-4 / zwiazku /16/_7 rozpuszcza sie w 10 ni bezwodnego toluenu 1 zadaje sa pomoca 0925 ni bezwodnego netanolu 1 0,14 al eleratu trój fluorku boru* Po uplywie 10 ni nut nie stwierdza ale, Juz /na drodze chromatografii cienkowarstwowej/ obecnosci substra- tu* Calosc rozciencza sie za pomoca 10 ml toluenu, przemywa woda, suszy nad siarczanem sodowym 1 zateza do sucha* W celu oczyszczeula pozostalosc chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1. Produkt ten pod wzgledem widma 1H-UiU Jest Identyczny ze zwiazkiem D-/5/ lub L-/5/, wytworzonym wedlug przykladu 1* Otrzymuje sio 350 mg /6Q% wydajnosci teoretycznej/ zwiazku o Rp - 0,44 w ukladzie toluen/aceton 8:2./IB/ U- lub L-erytro-3-benzoilokHy-2-paluitolluuiiiino«-l-/2939496-cztero-0-acetylo-/£- -D-glukoplranozyloksy/-trans-oktadecen-4 200 mg /O,31 mmola/ D9L-erytro-3-benzolloksy-l-hydroksy-2-palmitoiloamlno-trans-ok- tadecenu-4 ./""zwiazku /YljJ 1 200 mg /094 mmo la/ trójchlorometanoiuidokarboksylanu 0-/2, 3,4f6-cztero-0-acetylo- oC-D-glukopiranozylowego/ rozpuszcza sie w 10 ml bezwodnego chlor¬ ku metylenu 1 zadaje szczypta sproszkowanego sita molekularnego Ó,4nm /4 &/• Po dodaniu 0,4 ml 0,1m* roztworu trójfluorooctanu trójmetylosllllowego w chlorku metylenu miesza sie nadal w ciagu 6 godzin w temperaturze pokojowej* Calosc rozciencza sie chloroformem, od¬ sacza sie sito molekularne, przemywa nasyconym roztworem wodoroweglanu sodowego, suszy nad siarczanem sodowym 1 zateza do sucha* Calosc chromatografuje sie na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/aceton 0:1, zas w celu rozdzielenia di«stereoizomerów chromatografu- Je sie pod srednim cisnieniem na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1* Otrzymane produkty sa identyczne ze zwiazkami D-/6/ lub L-/6/, wytworzonymi wedlug przy¬ kladu 1* Otrzymuje sie 160 mg produktów /lacznio 5()# wydajnosci teoretycznej, tJ • 25# wy¬ dajnosci zwiazku-D i 25# wydajnosci zwiazku-L/.Zwiazek D-/16/ wykazuje Rp * 0,55 w ukladzie toluen/aceton 8:2, zas zwiazek L-/18/ wykazuje R„ ¦ 0,54 w ukladzie toluen/aceton8:2* , Po odszczepieniu grup acetylowych metoda omówiona w przykladzie 1/7/ otrzymuje sie produkty, które sa Identyczne ze zwiazkami D-/7/ lub L-/7/, wytworzonymi wedlug przykla¬ du I* Zastrzezenia patentowe 1* Sposób wytwarzania nowych pochodnych sfingozyny 1 Jej homologu o wrzorze I-D lub 1 2 1-L, w którym R oznacza rodnik acylowy kwasu tluszczowego o 16 - 18 atomach wegla, a R oznacza rodnik pentadecenyIowy lub heptadecenyIowyf przy czym wiazanie podwójne zajmuje polozcnie-1,2 1 wykazuje konfiguracje-trans, znamienny t y m, ze optycznie czyn- 1 2 ny zwiazek o wzorze 2-0 lub 2-L, w którym R IR maja wyzej podane znaczenie, lub odpo¬ wiedni raceuat poddaje sie reakcji z chlorkiem lub bromkiem trój fenylometylu lub Jednome- toksytrójfenylometylu 1 otrzymany zwiazek o wzorze 3, w którym R oznacza jedna z wyzej wspomnianych grup zabezpieczajacych grupe hydroksylowa, estryfikuje sie za pomoca halo¬ genku kwasu benzoesowego w obecnosci pirydyny, albo w przypadku stosowania racenatu jako substratu zwiazek o wzorze 3 estryfikuje sie za pomoca halogenku optycznie czynnego kwa¬ su O-acetylomigdalowego w obecnosci pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu i otrzymana mieszanlue diastereoIzomerycznych zwiazków o wzorze 5, w którym Ac oznacza rodnik acylo¬ wy wyzej wspomnianego* optycznie czynnego kwasu organicznego, rozdziela sie na diastereo- lzonery droga chromatografii na talu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/aceton 9:1 lub ukladu toluen/octan etylowy 95:5 lub poszczególne diastereolzomery o wzorze 5 odacylowuje 2 sie droga odszczepieuio 3-0-acyloweJ grupy Ac za pomoca metanolanu sodowego w srodowisku metanolu* a otrzymane enancjomery kazdorazowo estryfikuje sie za pomoca halogenku kwasu benzoesowego w obecnosci pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu z utworzeniem enancjo- 3 merycznych zwiazków o wzorze 6, w którym Ac oznacza rodnik benzollewy9 po czym otrzymany zwiazek o wzorze 4, w którym Ac oznacza rodnik benzolIowy, lub otrzymane diastereolzome¬ ry o wzorze 5 lub otrzymane enancjomery o wzorze 6 uwalnia sie droga hydrolizy kwasowej od grupy R zabezpieczajacej grupe hydroksylowa 1 otrzymane zwiazki o wzorach 7, 8 lub 916 - 143 901 podaje sie reakcji w obecnosci etera tu trój fluorku boru lub trójfluorooctanu trójmetylo- sliliowego lub trójfluorometanosulfonlatiu trojmetylosl11lewego z O-tróJchlorometanolmido- karbokuylanem D-glukozy, Majacej w polozenlach-2, -3, -4 1 -6 grupy hydroksylowe zabezpie¬ czone rodnikami acylowyni Ac 1 od zwiazków o wzorze 10, 11 lub 12 droga traktowania me- tanolanen sodowym w srodowisku metanolu odszczepla ale równoczesnie acylowe grupy Ac , 2 3 4 Ac , Ac 1 Ac t przy czym ze zwiazków szeregu-D lub -L kazdorazowo powstaja zwiazki sze¬ regu-D lub -L, a Jezeli Jako substrat stosuje sie racemat, to wówczas zwiazek o wzorze 10 przed odszczeplenlesj grup acylowyeh rozdziela sie na dlastereoIzomery droga chromatogra¬ fii na zelu krzemionkowym. 2. Sposób wedlug zastrz.l, znamienny t y m, ze D,L-erytro-l,3-dwuhydroksy- -2-palmitoiloamlno-trans-oktadecen-4 poddaje sie reakcji z chlorkiem trój fenylometylu 1 otrzymany Dt L-ery tro-3-hydroksy-2-palmltoiloejoino-l-/tróJ fenylome toksy/-tratis-oktadecen-4 estryfikuje sie za pomoca chlorku kwasu L/+/-0-ace ty lomigdal owego w obecnosci pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu 1 otrzymana mieszanine D- 1 L-erytro-3-^~L/+/-0-acetylonan- deloiloksy^-2-palmitolloainino-l-/tróJfenyloiiietoksy/-trans-oktadecenu-4 rozdziela sie na d1astoreoizomery droga chromatografii na zelu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 95:5, poszczególne dlastereoIzomery odacylowuje sie droga odszczeplenla grupy 3- -O-acetylomandelolloweJ za pomoca uetanolatiu sodowego w srodowisku metanolu 1 otrzymene enancjomery D- lub L-erytro-3-hydroksy-2-polmitoiloamlno-l-/trójfonylometoksy/-trons-ok- tadecenu-4 estryfikuje sie za pomoca chlorku benzoilu w obecnosci pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu z utworzeniem enancJonierów 0- lub L-erytro-3-benzolloksy-2-paliuitoilo- ainino-i-/trójfenylometoksy/-trans-oktadecenu^4l po czym enancjomery te droga hydrolizy kwasowej uwalnia sie od grupy trój fenylometylowej i otrzymany D- lub L-erytro-3-beuzoilo- ksy-l-hydroksy-2-palniitoiloamino-trans-oktadecenu-4f poddaje sie reakcji w obecnosci e- * teratu trójfluorku boru z trójchloronietanoiioldo-karboksylanem 0-/2,3,4,6-cztero-0-acety¬ lo- 3,4,6-cztero-0-acetylo- /S -D-glukopiranozyloksy/-trans-oktadeceuu-4 droga traktowania me- tanolanem sodowym w srodowisku metanolu odszczepia sie równoczesnie grupy acetylowe 1 grupe benzollowa, otrzymujac D- lub L-erytro-l-/£ -D-glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2- palmitoiloamlno-trans-oktadecen-4. 3. Sposób wedlug zastrz.l, znamienny tym, ze D,L-erytro-l,3-dwuhydroksy- -2-stearoiloamlno-trans-eikozen-4 poddaje sie reakcji z chlorkiem jednometoksytrójfenylo- metylu 1 otrzymany D,L-erytro-3-tiydroksy-2-stearoiloamlno-l-/dwufenylo-p-metoksyfenylo- -metoksy/-trans-eikozen-4 estryfikuje sie za pomoca chlorku kwasu L/+/-0-acetylom!gdalo- wego w obecnosci pirydyny w srodowisku bezwodnego toluenu i otrzymana mieszanine D- i L- -erytro-3-^"L/+/-0-acetylomandelolloksy_7-2-stearoiloamino-l-/dwufenylo-p-metoksyferiylo- -metoksy/-trans-eikozenu 4 rozdziela sie na dius te reo i zo-uiery droga chromatografii na ze¬ lu krzemionkowym za pomoca ukladu toluen/octan etylowy 96:4, otrzymane diastereoizomery droga hydrolizy kwasowej uwalnia sie od grupy Jednometoksytrój fenylometylowej i otrzyma¬ ny D- lub L-erytro-3-/"LA/-0-acetylomandeloiloksy_7-i-hydroksy-2-stearoiloaminottrans- -elkozen-4 poddaje sie reakcji w obecnosci eteratu trójfluorku boru z trójchlorometano- Imldokarboksylanem 0-/2,3,4,6-cztero-0-acetylu- <£ -D-glukopiranozylowyni/ i od D- lub L- -erytro-3-/"L/+/-0-acotylomandeloiloksy_7-2-fitearoiloaraino-l-/2,3,4,6-cztero-0-acetylo {* -D-glukoplranozyloksy/-trans-oikozoiiu4 droga traktowania me tan olanem sodowym w srodo¬ wisku metanolu odszczepla sie równoczesnie grupy acetylowe 1 grupe 3-0-acetylomandel o- llowa, otrzymujac D- lub L-erytro-1-/y3 -D-glukopiranozyloksy/-3-hydroksy-2-stearoiloa- mlno-trans-elkozen-4• 4. Sposób wedlug zastrz.l, znamienny t y m, ze DvL-erytro-l93-dwuhydroksy- -2-palmltolloamlno-traiia-oktadecen-4 poddaje sie reakcji z chlorkiem trój fenylome tylu, o- trzymany D, L-erytro-3-hydrokay-2-palmltoiloamino-l-/trójfeny lome toksy/-tratis-oktndecen-4 estryfikuje sie chlorkiem benzoilu w obecnosci pirydyny, po czym otrzymany DtL-erytro-3-143 901 17 -benzolloksy-2-palioltolloamlno-l-/tróJferiyloiDetoksy/-trans-oktadecen-4 droga hydrolizy kwasowej uwalnia sie od grupy trój feny lotne tylowej, otrzyniany DfL-orytro-3-benzoiloksy-l- -hydrokBy-2-palmltolloamlno-trans-oktadeccn-4 poddaje sie reakcji w obecnosci trójfluo- rooctanu trójmetylosllllowego z trójchlorometanolmldokarboksylanem 0-/2,394,6-cztero-0- -acetylo- oC -D-glukopiranozylowym/ 1 otrzymany D,L-orytro-3-beiizolloksy-2-palmitoiloami- no-i-/2f3l4t6-cztero-0-acetylo- fi -D-glukopirauozylokay/- trans-aktadecen-4 rozdziela sie na dlastereolzomery droga chromatografii na zelu krzemionkowym i na drodze traktowania netanolunem godowym w srodowisku metanolu odszczepia sie równoczesnie grupy acetyloire 1 grupe benzollowa, otrzymujac D- lub L-erytro-1-/^ -D-glukoplranozyloksy/-3-hydroksy-2- -palmltolloamlno-trans-oktadecen-4.HN / "W HO OH V OH -R2 HM^' rr1 HO OH Wzór 2-V fizór I-d HN ^ RO OH Wzór 3-d H0—\ O OH HO oh Wzór1-L HO OH Wzór 2-L HfsK R1 RO OH143 901 R1 HN' RO OAc1 Wzór 4-D ni HN /¦ R' RO OAc2 Wzór 5-D /' HN RO OAc3 Wzór 6-D HN s R' HO OAc1 Wzór 7-2) HN' R< R2 RO OAc1 Wzór 4-L .R1 R2 HN' RO OAc2 Wzór 5-L HN / RO OAc3 Wzór G-L R1 2 HN HO OAc1 Wzór 7-L HN^ R1 .R' HO OAc2 Wcór 8-V /R' rY3 HO OAc3 WzOr 9-V HN- .R1 R2 Ac40^ .? OAc1 |^ Acto OAc4 Wzór 10-D HN' R1 R2 HO OAc2 Wzór 8-L R1 H^ R2 rVR3 HO OAc3 Wzór 9-L X* Ac^O-n ? OAc1 Ac'0 OAc1 Wzór 10-L143 901 Ac4© OAc4 Wzór 11-D HN / R1 : R2 M Ac40 OAc4 Wzór 12-D Ac40 Ac40 OAc4 yizór 11-L hist^1 -R2 Ac40-n P OAc3 Ac40 OAc4 Wzór 12- L NH; ^ HO OH C13H27 C15H31 Wzór 13 O II HKf^R R' HO* OH Wzór 14 PL PL PL PL PL PL