Przedmiotem wynalazku je3t urzedzenie programowane do nauki wymowy dla osób z jej wadami. Znane jest, ze jekanie jest jedne z wad wymowy, której leczeniem zanjmuje 9ie licz¬ ni specjalisci z tej dziedziny. Stwierdzono doswiadczalnie, ze w przypadku gdy glos jekaje- cego sie dochodzi do jego ucha z okreslonym opóznieniem, jekanie mozna znacznie zmniejszyc a z czasem nawet wyeliminowac /efekt LEE/.Jak wiadomo, w procesie nauczania indywidualne cwiczenia daje najlepsze rezultaty.W tym przypadku konieczne jest, aby kazda z osób z wade wymowy mogla cwiczyc indywidualnie przy zapewnieniu, ze konieczne dla jej cwiczen parametry se ustalane przez urzadzenie automa¬ tycznie. Jednoczesnie ze wzgledów pedagogicznych i ekonomicznych celowe jest, aby cwiczenia przeprowadzac grupowo, co jednak w przeszlosci ze wzgledu na brak odpowiednich srodków tech¬ nicznych bylo niemozliwe.Znane se liczne rozwlezania w celu spelnienia tych wymagan. Szeroko stosowane jest zwlaszcza urzadzenie opózniajece z wieloma glowicami magnetycznymi. W tym znanym urzedzeniu opóznienie wynika z odstepu pomiedzy glowice nagrywajece i odtwarzajece, tak ze przy okreslonej predkosci przesuwu tasmy magnetycznej opóznienie jest zawsze stale. Chociaz w zasadzie regulacja predkosci przesuwu tasmy stanowi pewien sposób zmiany opóznienia to jednak ma to ten skutek, ze jednoczesnie zmieniaje sie wszystkie wczesniej ustalone parametry, poniewaz elektronicznie zapamietane parametry korekcji odnosze sie zawsze do okreslonej predkosci przesuwu tasmy. Wynika z tego, ze pozedana zmiana parametrów poprzez zmiane predkosci przesuwu tasmy wymaga zastosowania szczególnie skomplikowanego i drogie¬ go urzadzenia.Stosowanie do cwiczen wymowy znanych urzedzen daje wprawdzie mozliwosc zmiany cza¬ sów opóznien, jednakze ma jeszcze wielke wade polegajece na tym, ze czas opóznienia nie moze byc zmieniany w zaleznosci od indywidualnych cech cwiczecego i parametrów Jego wy¬ mowy, co jest wymagane w niektórych przypadkach. Na opisanych powyzej zasadach opiera sie zbudowane w NRD urzedzenie znane pod nazwe "Logophon". 144 9702 144 970 W celu usuniecia wad omawianych urzadzen, wynikajacych z zadanej predkosci prze¬ suwu tasmy i znajdujacych sie w stalej odleglosci glowic, firma ZAK /RFN/ opracowala u- rzedzenie pod nazwe "SPEECH DELAYER" /opózniacz mowy/, W urzadzeniu tym glowice se prze¬ suwane a szybkosc przesuwu tasmy mozna zmieniac dwustopniowo* Czas opóznienia w poda¬ nych granicach moze byc zmieniany w sposób ciagly* Jednoczesnie ze zmiana predkosci prze¬ suwu tasmy zmieniaja sie parametry korekcji, a ciagla regulacja opóznienia dla zadanej predkosci przesuwu tasmy jest okreslona przez wzgledna odleglosc glowic. Wad^ tego roz¬ wiazania Jest to, ze uklad mechaniczny ciaglego przesuwu glowic wymaga szczególnie pre¬ cyzyjnego wykonania, gdyz juz najmniejszy luz lub tez zmiana kata polozenia glowicy po¬ woduje znaczne pogorszenie parametrów /wahania poziomu sygnalu, róznice przenoszenia czestotliwosci/ Inna wada dotychczas znanych rozwiazan jest to, ze przyjmujac srednia dlugosc sto¬ sowanych w nich petli tasmy magnetycznej za 30-40 en. jej obciazenie na jednostke czasu w stosunku do tasmy o normalnej dlugosci jest o rzad lub nawet dwa rzedy wieksze. Petle taka nalezy stosunkowo czesto wymieniac, co jest bardzo uciazliwe. Ze wzgledu na to powyzsze urzadzenia nie moze byc produkowane seryjnie a oprócz tego mozna przypuezczac, ze Jego wy¬ sokie koszty nie pozwalaja na szerokie rozpowszechnienie.Znaczny postep na tym polu umozliwila technika cyfrowa oraz pojawienie sie ukladów duzej skali integracji. Zastosowanie cyfrowych ukladów opózniajacych w znacznym stopniu usunelo wady dotychczasowych rozwiazan. Jak juz wspomniano, glównymi wadami dotychczaso¬ wych rozwiazan byla wymuszona duza precyzja ukladu mechanicznego oraz koniecznosc czestej zmiany petli tasmy magnetycznej.W znanym cyfrowym ukladzie opózniajacym do wytworzenia opóznionego sygnalu o wlas¬ ciwych parametrach potrzebne sa specjalne elementy pólprzewodnikowe a mianowicie szybkie, o duzej rozdzielczosci /co najmniej 12 bitów/ przetworniki A/C i C/A, pamiec o duzej po¬ jemnosci oraz ezybkie urzadzenie sterujace z mikroprocesorem. Oczywiste jest, ze zbudowa¬ ne z wymienionych elementów uklady sa szczególnie drogie, tak ze koszt calego urzadzenia jest równiez wysoki. Inna wada takiego urzadzenie jest to, ze te nowe elektroniczne ele¬ menty równiez nie pozwalaja na zbudowanie urzadzenia, przy pomocy którego równoczesnie moze leczyc wady wymowy kilka osób wzglednie, ze mozliwosc taka wiaze sie z wieloma trud¬ nosciami, co mialo miejsce we wczesniej proponowanych rozwiazaniach.Technologia produkcji ukladów scalonych umozliwila wprowadzenie nowoczesnych ele¬ mentów np. z rodziny scalonych ukladów opózniajacych typu BB. W przeciwienstwie do roz¬ wiazan techniki cyfrowych, gdzie praktycznie zaden element nie jest w stanie magazynowac ladunku i nastepnie przekazac go bez strat, uklady wspomnianej rodziny pozwalaja na zbu¬ dowanie pamieci próbki mowy tak, ze mozna zrezygnowac z przetwornika A/C, pamieci cyfro¬ wej i dalej przetwornika C/A do ponownego przetworzenia sygnalu. Elementy te moga byc wiec szczególnie korzystnie zastosowane do opózniania sygnalów o malych czestotliwosciach.Opóznienie mozna regulowac w sposób ciagly poprzez zmiane czestotliwosci przebiegu taktu¬ jacego.W urzadzeniu wedlug wynalazku wejscia czlonu programujacego sa polaczone ze zród¬ lem zasilania i wyjsciem przelacznika zespolonego, do którego dolaczony jest mikrofon osoby cwiczacej. Wejsciami czlonu programujacego sa dowolnie ustawiane potencjometry, któ¬ rych wspólnie polaczone wyjscia dolaczone sa do wejscia generatora sterowanego napieciowo, którego jedno wyjscie dolaczone Jest do wejscia elementu opózniajacego czlonu opózniajace¬ go. Element opózniajacy jest Jednym z ogniw szeregowo polaczonych przelacznika, przed- wzmacniacza, filtru dolnoprzepustowego, elementu opózniajacego oraz drugiego filtru dolno- przepustowego. Korzystnie czlon opózniajacy jest utworzony z dwóch lub wiecej równoczesnie polaczonych elementów opózniajacych.Zaleta wynalazku jest to, ze jednoczesnie mozna zaprogramowac rózne czasy opóznie¬ nia, gdyz odbywa sie to poprzez ustawianie poszczególnych potencjometrów i ich przelacza¬ nie, dzieki czemu otrzymuje sie zadane czasy opóznien. Poprzez szczególnie prosta obsluge144 970 3 urzadzenia, dzieki automatycznemu ustawieniu opóznienia, cwiczenia wymowy staje sie bar¬ dzo latwe, przy czym zarówno nauka jak i cwiczenia staje sie prostsze* Urzedzenie jest zbudowane wylacznie z trwalych i niezawodnych elementów. Nie wystepuje w nim czesci, które szybko sie zuzywaja jak np. glowica magnetyczne i tasma magnetyczna* Zalete wynalazku jest zapewnienie urzedzenia 6luzecego do leczenia wzglednie nauki wymowy jednej lub kilku jekajecych sie osób* Urzedzenie wedlug wynalazku automatycznie us¬ tala pozedane opóznienie dla osoby cwiczecej wymowe. Dzieje sie tak dzieki wczesniej zapa¬ mietanemu programowi tak, ze z urzedzenia tego jednoczesnie moze korzystac jedna lub kilka osób bez koniecznosci czasochlonnego ustawiania indywidualnego opóznienia dla kazdego z cwiczecych.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, na któ¬ rym fig* 1 przedstawia schemat blokowy urzedzenia programowanego do nauki wymowy dla osób z jej wadami wedlug wynalazku* fig* 2 - schemat blokowy czlonu programujecego urzedzenia z fig* 1, fig. 3 - schemat blokowy czlonu opózniajecego urzedzenia z fig. 1 i fig. 4 - in¬ ne wykonanie urzedzenia , którego szczególowy opis dzialania odpowiada dzialaniu urzedze¬ nia z fig* 1* Figura 1 przedstawia schemat blokowy najprostszego wykonania programowanego urze¬ dzenia wedlug wynalazku* Przeleczniki zespolone 11# 12 • •• 1„ se uruchamiane w zaleznosci od potrzeby przez pierwsze, druge, ••• n-te osobe* Przeleczniki 1., 12 ••• ln se zasilane ze zródla napieciowego U-, a ich wyjscia doleczone se do wejsciowych zródel dzwieku 2., 2?, ••• 2 • Inne wyjscia przelaczników 1., 12 • •• 1 se doleczone do pierwszego, drugiego* ••• n-tego wejscia czlonu prógramujecego 3, a wyjscie tego czlonu jest doleczone do wejs¬ cia czlonu opózniajecego 5* Do czlonu programujecogo 3, którego budowa bedzie omówiona dalej, w zaleznosci od potrzeby mozna doleczyc wskaznik 4 opóznienia* Do pozostalych wejsc czlonu opózniajecego se doleczone wyjscia wejsciowych zródel dzwieku 2., 2 ••• 2 • Wyjscie czlonu opózniajecego 5 jest doleczone do wejscia mieszacza 6, a pozostale wejscia mieszacza 6 w danym wypadku se poleczone z wyjsciami zewnetrznych* wejsciowych zródel dzwieku 81# 82 ••• 8 • W razie potrzeby jedno z wyjsc mieszacza 6 moz- doleczyc do wskaznika 9 wysterowania, natomiast pozostale se poleczone na stale z wyjscio¬ wymi zródlami dzwieku 7^, 7p ••• 7 .Figura 2 przedstawia schemat czlonu programujacego 3, pokazanego na fig* 1* Kazde z trzech wejsc tego czlonu doleczone jest do potencjometru 10-* 10p ••• 10. natomiast ich wyjscia se poleczone razem i doleczone do wejscia generatora 11 sterowanego napieciowo* Jedno wyjscie generatora 11 poleczone jest z wejsciem czlonu opózniajecego 5, natomiast inne wyjscia w razie koniecznosci moge byc doleczone do wskaznika 4 opóznienia* Figura 3 przedstawia schemat czlonu opózniajecego 5, pokazanego na fig* 1* Kazde z trzech wejsc czlonu opózniajecego 5 jest doleczone do jednego z wejsc przelecznika 12, przy czym jego wyjscia se poleczone razem i doleczone do wejscia szeregowo poleczonych przedwzmacniacza 13, filtru dolnoprzepustowego 14, elementu opózniajecego 15 i nastepnego filtru dolnoprzepustowego 16* Inne wejscie czlonu opózniajecego 5 poleczone jest z wyjs¬ ciem generatora 11 czlonu programujecego 3* Wyjscie filtru dolnoprzepustowego 16 jest jednoczesnie wyjsciem czlonu opózniajecego 5 i jest doleczone do mieszacza 6* Figura 4 przedstawia dokladniej poszczególne zaleznosci ukladowe urzedzenia na fig* 1 w celu lepszego wyjasnienia szczególów* Z fig* 4 wynika, ze mikrofon 2. nauczyciela poleczony jest za posrednictwem przedwzmacniacza 13. z pierwszym wejsciem mieszacza 6* Drugie wejscie i trzecie wejscie mieszacza 6 se poleczone za posrednictwem przelecznika a- nalogowego 24 z wyjsciami filtrów dolnoprzepustowych 16 i wejsciem elementu opózniajecego 15* Wyjscie elementu opózniajecego 15 jest doleczone poprzez jeden z filtrów dolnoprze¬ pustowych 16, 16'i przelecznik analogowy 24 do drugiego wejscia mieszacza 6* Wzmacniacz mikrofonowy 13, filtr dolnoprzepustowy 14, element opózniajecy 15 i filtr dolnoprzepusto- wy 16 se poleczone szeregowo*4 144 970 Dalsze dwa wejscia elementu opózniajacego 15 sa polaczone z wejsciami drugiego elementu opózniajecego 15' oraz wyjsciami generatora 11. Inne wyjscie generatora 11 jest dolaczone do wskaznika 4. Wejscie generatora 11 jest poleczone poprzez przelacznik 25 z po¬ tencjometrem 10 zasilanym ze zródla napieciowego U lub tez poprzez przelaczniki zespolo¬ ne 11# 12 ••• 1 z potencjometrami 101# 102 ... I0p zasilanymi ze zródla napieciowego Uf.Wyjscie mieszacza 6 dolaczone jest do wskaznika 9 wysterowania oraz poprzez prze¬ laczniki zespolone 11§ 12 ••• 1 do sluchawek 7, , 72 ... 7^. Wejscie wzmacniacza mikrofo¬ nowego 13 jest równiez dolaczone poprzez przelaczniki zespolone 1^, lp ••• 1 do mikro¬ fonów 2 , 2- ••• 2 . Przelacznik zespolony 11 laczy w calosc poszczególne przelaczniki mikrofonu 2., , sluchawek 7' i potencjometru 101, które sa zamykane i otwierane równoczes¬ nie. Analogicznie dzialaja przelaczniki zespolone 1 , 12 ... 1R.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala nastepujaco. Cwiczaca osoba /wybrana przez nau¬ czyciela/ wlacza odpowiedni przelacznik zespolony 1., 1_ ••• 1 » przez co odpowiedni dla danej osoby mikrofon 2.t 2~, ... 2 zostaje dolaczony do wzmacniacza mikrofonowego 13. Da¬ lej nastepuje dolaczanie tego potencjometru 10*, 102 ... 10n, który wczesniej zostal usta¬ wiony przez nauczyciela. Przez takie wczesniejsze ustawienie mozna ustalic opóznienie lub rózne opóznienia dla poszczególnych osób cwiczacych. Zaprogramowane opóznienie wskazywane jest przez wskaznik 4. Potencjometry 101# 102 ... 10n sluza do regulacji napiecia steruja¬ cego zmianami czestotliwosci generatora 11 sterowanego napieciowo.Wzmocniony sygnal z jednego z mikrofonów 21§ 2 ... 2^ oraz sygnal napieciowy z odpowiedniego potencjometru 101# 102 ... 10n doprowadzone zostaja do czlonu opózniajacego 5. W czlonie tym wybrany sygnal z mikrofonu 2^9 ^2»**m 2n z°staje podany poprzez przelacz¬ nik 12 na filtr dolnoprzepustowy 14, który filtruje górne harmoniczne i sygnal zaklócajacy z generatora 11. Nastepnie odfiltrowany sygnal zostaje podany na element opózniajacy 15, dajacy opóznienia sygnalu proporcjonalne do wczesniej wybranej czestotliwosci taktujacej.Filtr dolnoprzepustowy 16 o duzej dobroci filtruje ponownie skladowe sygnalu pochodzace z generatora 11. Nastepnie tak opózniony sygnal zostaje doprowadzony do mieszacza 6 i po wzmocnieniu do sluchawek 7-, 7_ ... 7 • Poniewaz czas opóznienia wprowadzony przez element opózniajacy nie jest wystarcza¬ jacy, za pomoca przelacznika analogowego 24 mozna dolaczac dodatkowo inne czlony opóznia¬ jace.Wskaznik 9 wysterowania wskazuje zawsze zadany poziom glosnosci. Na inne wejscia mieszacza 6 zostaja podane sygnaly z zewnetrznych mikrofonów 8,, 82 ... 8 oraz sygnal z mikrofonu 2 nauczyciela. W ten sposób nauczyciel moze porozumiewac sie z cwiczacymi osobami /poprzez uklad/ lub tez cwiczace osoby moga nadawac swój wlasny program nauki z magnetofonu. Potencjometr 10 nauczyciela mozna dolaczac przy pomocy przelacznika 25 mi¬ krofonu, dzieki czemu mozna wprowadzac dowolne opóznienie niezaleznie od czlonu programu¬ jacego.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie programowane do nauki wymowy dla osób z jej wadami, zawierajace mi¬ krofon, sluchawki i przelacznik, polaczone z czlonem programujacym, z wyswietlaczem, czlo¬ nem opózniajacym i mieszaczem, do którego sa dolaczone zewnetrzne mikrofony osób cwicza¬ cych i wskaznik wysterowania, znamienne tym, ze wejscia czlonu programuja¬ cego /3/ sa polaczone ze zródlem zasilania i wyjsciem przelacznika zespolonego /11, 1« ... ... ln/, do którego dolaczony jest mikrofon /2±f 22 ... 2n/ osoby cwiczacej, przy czym wej¬ sciami czlonu programujacego /3/ sa dowolnie ustawiane potencjometry /10-, 102 ... 10 /, których wsplnie polaczone wyjscia dolaczone sa do wejscia generatora /li/ sterowanego na- « pieciowo, którego jedno wyjscie dolaczone jest do wejscia elementu opózniajacego /15/ czlo¬ nu opózniajacego /5/ a element opózniajacy /15/ jest jednym z ogniw szeregowo polaczonych144 97U 5 przelacznika /12/, przedwzmacniacza /13/# filtru dolnoprzepustowego /14/t elementu opóz- niajecego /15/ oraz drugiego filtru dolnoprzepustowego /16/« 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czlon opózniajacy /5/ jest utworzony z dwóch lub wiecej równolegle poleczonych elementów opózniajecych.Fig. 4 .J- 10i, 1°2, 10, 'fr L. .J Fig.I144 970 J 12 13 L_ i o U 15 At 16 d~T -13t ^13 6, Fig. 3 U 15 [7 16 16' /24 25) 71! Pili 4^ tftftf (3—^^ q--»—^ (3-—•**»-} Fig* Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 400 zl PL