Przedmiotem wynalazku sa takie obra¬ cajace sie czesci maszyn, jak np. waly wy¬ drazone lub osie do maszyn lub pojazdów* Zadaniem wynalazku jest zmniejszenie maksymalnych wartosci naprezen (rozcia¬ gajacych, wystepujacych przy zginaniu, przy skrecaniu lub tez przy zginaniu i skrecaniu walów lub osi, a to w celu wy¬ równania rózniacych sie od siebie wytrzy¬ malosci na rozerwanie i na sciskanie dro¬ ga zwiekszenia naprezenia sciskajacego, a przez to zmniejszenia naprezenia rozcia¬ gajacego. Powyzsze osiaga sie w ten spo¬ sób, ze waly lub osie zostaja obciazone do- datkowem stalem naprezeniem sciskaja- cem, które zmniejsza naprezenie rozciaga¬ jace, a zwieksza naprezenie sciskajace tak, ze stosunek pomiedzy naprezeniem sciskajacem a rozciagajacym jest równy stosunkowi pomiedzy? wytrzymaloscia na sciskanie a wytrzymaloscia na rozerwanie.Na fig. 1 przedstawiono przyklad wy¬ konania walu, narazonego na skrecanie lub na zginanie i skrecanie. Stala osiowa sila sciskajaca otrzymuje sie w takim wydra¬ zonym wale 1, narazonym na .sciskanie' i skrecanie, w ten sposób, ze w jego wne¬ trzu zostaje umieszczony rdzen 2, napre¬ zony na rozciaganie. Gdyby wal 1 byl pod¬ dany zginaniu i nie byl zaopatrzony w rdzen 2, to zarówno we wlóknach sciska¬ nych, jak i rozciaganych byloby to samo naprezenie k, poniewaz rdzen 2 wywoluje w wydrazonym walku 1 naprezenie sciska¬ jace d, zatem naprezenie wlókien rozcia¬ ganych w wale, zaopatrzonym w rdzen 2,wynosic kPSl, natomiast wlókien scislta- nych — A+rf* Dobie^gjac odpowiednie przekro^/dziwiia^ wa¬ lu / mozna ustalic najkorzystriiejiszy sto¬ sunek pomiedzy sciskaniem a rozciaga¬ niem. Pret 2 mozna zespolic z walem wy¬ drazonym 1 zapomoca srub, spawania lub zakleszczenia konców 3 preta, który moze posiadac równiez postac rury i byc wyko¬ nany z innego tworzywa, niz wal wydrazo¬ ny 1. Naprezenie sciskajace d wplywa ko¬ rzystnie nietyjko na naprezenie*,zginajace, lecz równiez na naprezenie skrecajace.Oczywiscie wynik powyzszyy moze byc otrzymany innemi sposobami np. pozada¬ ne naprezenia sciskajace d w wydrazo¬ nym wale 4 moga byc wywolane przez za¬ stosowanie sil zewnetrznych, dzialajacych na powierzchnie czolowe 5 odsady walu i powierzchnie czolowe 6 walu 4 w kierun¬ kach, oznaczonych strzalkami.Innym przykladem zastosowania wy¬ nalazku jest czop karbowy 7 (fig*(2), który jest narazony tylko na zginanie. Czop ten jest przewiercony, a w otwór ten wnitowa- ny jest na goraco sworzen 8, który po o- stygnieciu napreza czop 7 silami, sciskaja- cemi go osiowo.Jezeli os jest narazona tylko na zgina¬ nie, to mozna otrzymywac naprezenie sci¬ skajace. d+,. wstawiajac, w wydrazona os , rdzen jednolity lub wykonany w postaci ru¬ ry* Gdy os jest osadzona na.takiej wkladce, wówczas ujawniaja sie w. osi styczne na¬ prezenia rozciagajace, które dzieki po¬ przecznemu odksztalceniu wywoluja w niej osiowe naprezenia sciskajace d. Te na¬ prezenia sciskajace d w polaczeniu z M* prezeniami gnacemi wzglednie zginajace- 'jmk wytwarzaja naprezenia rozciagajace k—d wzglednie sciskajace k-\-d.Przyklad takiego wykonania jest przedstawiony na fig. 2, gdzie os lub wal wydrazony 4 jest osadzony na rdzeniu 9.Oczywiscie mozna stosowac lacznie oby¬ dwa srodki, to znaczy osiowe i promienio¬ we naprezenia stale. PL PL