PL151091B2 - Sposób przetwarzania wątrób rybich na tran i paszę - Google Patents

Description

RZECZPOSPOLITA ^OPIS PATENTOWY 151 091

POLSKA PATENTU TYMCZASOWEGO

Patent tymczasowy dodatkowy do patentu nr--Zgłoszono: 88 04 25 (P. 272095)

Int. Cl.⁵ C11B 1/00 A23K 1/10

Pierwszeństwo--URZĄD

PATENTOWY

RP

Zgłoszenie ogłoszono: 89 02 06

Opis patentowy opublikowano: 1991 01 31

CZ f TELNIA

U -do Patentowego F · 1«’ίβ»ιί

Twórcy wynalazku: Ludwik Śliwiński, Władysław Korzeniowski, Andrzej Wawerek, Jadwiga Batura, Stefan Gappa

Uprawniony z patentu tymczasowego: Przedsiębiorstwo Połowów i Usług Rybackich „SZKUNER, Władysławowo (Polska)

Sposób przetwarzania wątrób rybich na tran i paszę

Przedmiotem wynalazku jest sposób przetwarzania wątrób rybich, szczególnie ryb dorszowatych na tran i paszę białkowo-tłuszczową, umożliwiający całkowite zagospodarowanie surowca pochodzenia morskiego.

Wątroby ryb dorszowatych, obok świeżego, podskórnego tłuszczu zwierząt morskich, są wykorzystywane jako surowiec do wyrobu tranu. Zawarty w tych wątrobach tłuszcz stanowi zależnie od okresu połowowego 50 do 70% ogólnej ich masy. W skłaćkpozostałej części wątroby wchodzą białka w ilości do 12% całkowitej masy surowca, wolne aminokwasy, sole mineralne, a także witaminy oraz woda w ilości do 30%.

Znany sposób przetwarzania wątrób rybich na tran i paszę polega na tym, że wątroby po usunięciu zanieczyszczeń, głównie mechanicznych, gromadzi się w zbiorniku, skąd podaje się je na przecieraczkę. Tu ulegają one rozdrobnieniu w środowisku wody, której ilość dodawana podczas tego procesu przewyższa dwukrotnie masę obrabianego surowca, Warunkując prawidłowy przebieg pracy przecieraczki, zaś temperatura na tym etapie utrzymywana jest w granicach 353-358 K. Rozdrobnioną tkankę wątroby z dodatkiem wody, w postaci zawiesiny przepompowuje się sukcesywnie do podgrzewacza. Czynności tej towarzyszy spadek temperatury gromadzonej masy, wobec czego po napełnieniu podgrzewacza temperaturę jego zawartości ponownie podnosi się do 353-358 K i następnie kieruje się do wirówek. Tu z poddawanej wirowaniu masy roztartej wątroby wydziela się tłuszcz stanowiący półfabrykat tranu leczniczego lub technicznego, a pozostała zawiesina wodna zawiera w sobie resztki tłuszczu w granicach 7-10% oraz wszystkie nietłuszczowe składniki wątroby, w tym całkowitą ilość białek w stanie znacznego rozcieńczenia, bowiem z uwagi na wspomniany dodatek wody przy przecieraniu wątrób na przecieraczkach, zawartość białek w wodach poprodukcyjnych nie przekracza 2%. Wody poprodukcyjne gromadzi się w zbiornikach, ponownie doprowadza się ich temperaturę do 353-358 K i wprowadza się do układu wirówek, celem dalszego ograniczenia w nich zawartości tłuszczu do 2-3%, przy czym zawartość białek w tych wodach pozostaje w stanie nie zmienionym.

151 091

Istnieją liczne sposoby wykorzystania wymienionych rozcieńczonych wód potranowych lub poklejowych do produkcji pasz białkowo-tłuszczowych, np. przez dodanie do mieszaniny zawierającej substancję paszową stałą, o rozwiniętej powierzchni, przy czym wody te dodaje się w takiej ilości, aby mieszanina zawierała 45-68% wody, przy jednoczesnym zachowaniu sypkości, a następnie mieszaninę tę suszy się w temperaturze nie niższej niż 373 K do pożądanej wilgotności.

Znanym sposobom zagospodarowania wód odpadowych przemysłu rybnego, pod kątem uzyskania z nich pasz białkowo-tłuszczowych towarzyszą nieuchronnie znaczna energochłonność, wynikająca z konieczności odparowania wprowadzonej uprzednio wody oraz obecność pozostałości wód ściekowych, rzutujących na skażenie naturalnego środowiska człowieka. Duże rozcieńczenie wód poprasowych lub poklejowych przyczyniło się do zaniechania metod odzysku zawartych w tych wodach białek, jako że warunkiem uzasadniającym opłacalność produkcji pasz z wód poprodukcyjnych jest zawartość w nich białek w granicach nie niższych niż 7-8%. Z tego też względu w znanym procesie odtłuszczania wątrób rybich powstające wody potranowe odprowadza się do ścieków. W tej sytuacji niekorzystnie kształtuje się bilans wykorzystania składników zawartych w masie przerabianej wątroby, której 30-50% stanowią substancje o znacznej zawartości białek, a które po wyługowaniu z wątroby do wód poprasowych wraz z nimi są odprowadzane do ścieków, stanowiąc istotne zagrożenie dla środowiska, poważnie je zanieczyszczając wskutek przemian biochemicznych, mikrobiologicznych i chemicznych białek, związków azotowych i lipidów, wydzielających się związków azotu, siarki i fosforu. Zarówno w przypadku odzysku substancji białkowo-tłuszczowych z odpadów stałych lub w postaci wód poprasowych, czy wód poklejowych uzyskane pasze wymagają utrwalenia, co realizowane jest za pomocą pirosiarczynu sodu i kwasu siarkowego.

Znany jest także z opisu patentowego polskiego nr 54360 sposób utrwalania substancji białkowo-tłuszczowej działaniem kwasu solnego, technicznego 34% lub kwasu siarkowego 96% i kwasu mrówkowego 85%. Podane sposoby utrwalania substancji białkowo-tłuszczowych mają wspólną wadę, polegającą na obecności w gotowym produkcie składników szkodliwych dla zdrowia zwierząt, bowiem wspomniane sole i kwasy zwiększają w pokarmie zawartość substancji balastowych, szczególnie obficie występujących w wątrobie w wyniku jej naturalnych funkcji życiowych w organizmie ryb, a przede wszystkim zawartość metali ciężkich i pestycydów, co wiedzie do toksyczności paszy.

Wobec opisanych niedogodności znanych sposobów produkcji tranu i pasz oraz konserwacji substancji białkowo-tłuszczowych, a również z uwagi na konieczność wyeliminowania powstających w tych procesach produktów odpadowych, rzutujących na skażenie przyrody, opracowana została technologia pozwalająca na całkowite wykorzystanie wątroby do produkcji tranu i paszy o zawartości składników balastowych w ilościach nieszkodliwych dla zwierząt hodowlanych i ryb.

Sposób przetwarzania wątrób rybich na tran i paszę białkowo-tłuszczową według wynalazku charakteryzuje się tym, że rozdrabnianie wątroby, wydzielanie zeń tłuszczu oraz przetwarzanie pozostałej masy na paszę przeprowadza się przy zachowaniu naturalnej ilości wody zawartej w wątrobie, a w czasie wydzielania tłuszczu i przetwarzania pozostałej masy na paszę utrzymuje się jednakową, stałą temperaturę w zakresie 363-368 K, zaś całkowite wymieszanie masy białkowotłuszczowej z konserwantem dokonuje się w czasie nie dłuższym niż 3 minuty, przy czym masę białkowo-tłuszczową otrzymaną z wątrób po wydzieleniu z nich tranu utrwala się kwasem octowym spożywczym o stężeniu 80%, stosując go w ilości 2-3% w stosunku do utrwalanej masy lub mieszaniną kwasu octowego spożywczego o stężeniu 80% i czystego chemicznie kwasu siarkowego o stężeniu 50%, których ilości względem utrwalanej masy wynoszą - kwasu octowego 1% i kwasu siarkowego nie więcej niż 2%.

Wykorzystanie na skalę przemysłową opisanej technologii nastąpiło w oparciu o wyniki prób i badań, w trakcie których zauważono, iż możliwe jest wyeliminowanie z procesu przetwarzania wątrób na tran wspomagającego działania wody oraz uniknięcie ich długotrwałego przecierania w przecieraczkach,prowadzącego w efekcie maksymalnego rozwinięcia powierzchni tkanek do intensywnego ich kontaktu z tlenem, rzutującego niekorzystnie w następnym etapie produkcji paszy na jej jakość i trwałość, pod warunkiem zachowania w ciągu całego procesu stałej temperatury o parametrach określonych wynalazkiem, przy czym dzięki uniknięciu skoków termicznych zachodzi nie zaburzony, równomierny wypływ tłuszczu, kształtując w porównaniu ze znanym stanem

151 091 techniki korzystniejszy stopień odolejenia wątrób, przy jednocześnie znacznie mniejszym stopniu ich rozdrobnienia w „wilku, pozwalając na uzyskanie również jakościowo lepszej i trwalszej paszy, przy tym wobec wyeliminowania wody z procesu rozdrabniania wątrób możliwy stał się szybki przerób surowca, a szczególnie krótki cykl wytwarzania paszy białkowo-tłuszczowej zapobiega niekorzystnym przemianom jej składników, które w wyniku także szybkiego kontaktu z substancjami konserwującymi, przy zachowaniu podanej temperatury podlegają samoczynnej pasteryzacji w kwaśnym środowisku.

Działanie temperatury w sposób określony wynalazkiem pozwala na uniknięcie skutków wynikających ze stosowania znanej technologii, gdzie duże objętości rozwodnionej przy rozdrabnianiu masy wątrobowej przed odwirowaniem ulegały ochłodzeniu, a konieczność jej ponownego ogrzania nie tylko przedłużała proces, lecz przede wszystkim prowadziła do dalszego pogarszania jakości substancji białkowo-tłuszczowej, która jak to jest znane z wyżej wymienionego opisu patentowego nr 54 360, przy spadku temperatury poniżej 353 K w bardzo krótkim czasie ulega rozkładowi. Proces rozdrabniania surowca prowadzony bez dodatku wody pozwala na jej oszczędność w przemyśle, a także eliminuje ścieki, ponadto wiąże się z oszczędnością zużycia energii, jaka dotychczas była spożytkowana w przypadku zagęszczania wód poprodukcyjnych przeznaczonych na produkcję pasz, przy czym pasza białkowo-tłuszczowa z wątrób rybich, wytwarzana sposobem według wynalazku jest niezwykle cennym produktem w gospodarce hodowlanej, zawierającym wszystkie wartościowe składniki wątroby w postaci zagęszczonej masy o konsystencji galarety, stanowiącej gotowy produkt paszowy, który stosownie do potrzeb wynikających z warunków technicznych i czasu składowania poddaje się utrwaleniu jednym z podanych konserwantów, dzięki zastosowaniu których w określonych proporcjach uzyskuje się zakwaszenie produktu w sposób nieszkodliwy dla zdrowia spożywających go organizmów, a przy tym dostatecznie przeciwdziałający rozwojowi bakterii. Zasadniczo masę białkowo-tłuszczową według wynalazku utrwala się kwasem octowym spożywczym, zaś dodatek kwasu siarkowego czystego stosuje się w przypadku zamierzonego długiego okresu składowania paszy w dodatnich temperaturach, przy czym kwas ten w porównaniu ze znanym stanem techniki stosuje się w niższym stężeniu.

Sposób wytwarzania tranu i paszy z wątrób rybich według wynalazku jest szczegółowo przedstawiony w przykładach jego wykonania.

Przykład I. 1000kg wątroby dorszowej podaje się do urządzenia do mielenia mięsa, zwanego „wilkiem. Tu wątroby rozdrabnia się. Następnie rozdrobnione wątroby podgrzewa się do temperatury 363 K, przenosi się do wirówki i w tejże temperaturze poddaje się wirowaniu. Wydzielający się tłuszcz odprowadza się, a pozostałą masę o temperaturze 363 K zadaje się kwasem octowym, stosując na 500 kg masy 10 kg kwasu o stężeniu 80%. Całość intensywnie miesza się przez 3 minuty. Z 1000 kg wątroby uzyskuje się 500 kg tranu i 510 kg paszy.

Przykład II. 1000 kg wątrób ryb dorszowatych, tłustych rozdrabnia się w urządzeniu zwanym „wilkiem, po czym po podgrzaniu do temperatury 368 K poddaje się wirowaniu przy zachowaniu stałej, wymienionej temperatury. Wydzielający się tłuszcz w ilości 700 kg odprowadza się, a pozostałą masę w ilości 300 kg i o temperaturze 368 K zadaje się 9 kg kwasu octowego spożywczego o stężeniu 80%, w czasie 3 minut, intensywnie przy tym mieszając.

Przykład III. 1000 kg wątrób rybich poddaje się rozdrobnieniu i wirowaniu w warunkach opisanych w przykładzie pierwszym. Po czym po odprowadzeniu tłuszczu w ilości 600 kg, pozostałą masę w ilości 400 kg przy zachowaniu niezmiennie temperatury 363 K zadaje się w czasie 3 minut, przy stałym mieszaniu mieszaniną kwasu octowego spożywczego o stężeniu 80%, którego ilość wynosi 4 kg i kwasu siarkowego czystego o stężeniu 50%, stosowanego w ilości 8 kg.

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób przetwarzania wątrób rybich, szczególnie ryb dorszowatych na tran i paszę białkowotłuszczową na drodze wyodrębnienia tłuszczu oraz utylizacji i konserwacji pozostałości, znamienny tym, że rozdrabnianie wątroby, wydzielanie zeń tłuszczu oraz przetwarzanie pozostałej masy na paszę przeprowadza się przy zachowaniu naturalnej ilości wody zawartej w wątrobie, a w czasie

   151 091 wydzielania tłuszczu i przetwarzania pozostałej masy na paszę utrzymuje się jednakową, stałą temperaturę w zakresie 363 do 368 K, zaś całkowite wymieszanie masy białkowo-tłuszczowej z konserwantem dokonuje się w czasie nie dłuższym niż 3 minuty, przy czym masę białkowotłuszczową otrzymaną z wątrób po wydzieleniu z nich tranu, utrwala się kwasem octowym spożywczym o stężeniu 80%, stosując go w ilości 2-3% w stosunku do utrwalanej masy lub mieszaniną kwasu octowego spożywczego o stężeniu 80% i czystego chemicznie kwasu siarkowego o stężeniu 50%, których ilości względem utrwalanej masy wynoszą kwasu octowego 1% i kwasu siarkowego nie więcej jak 2%.

   Zakład Wydawnictw UP RP. Nakład 100 egz.

   Cena 3000 zł