PL161881B1 - Srodek do przynecania zakorków PL - Google Patents

Abstract

Srodek do przynecania zakorków, w szczególnosci do przynecania zakorka IPS TYPO- GRAPHUS, zawierajacy w swej substancji czynnej S-cis-werbenol, znamienny tym, ze zawiera dodatkowo 2-metoksypropan-1-ol, w nastepujacym stosunku wagowym: 0,25 do 6,25 % wago- wych S-cis-werbenolu i 93,75 do 99,75% wagowych 2-metoksypropan-1-olu. PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest środek do przynęcania zakorków, który nadaje się przede wszystkim do przynęcania zakorka Ips typographus. Ten środek zawiera w mieszaninie substancji czynnych S-cis-werbenol.

Wiadomo, że zakorek Ips typographus odznacza się wysoką żywotnością i w dogodnych warunkach również wysoką zdolnością do rozmnażania, a tym samym również możliwością występowania w stopniu klęski, w szczególności w starszych, ewentualnie osłabionych zalesieniach świerkowych. Przy ogromnym występowaniu powoduje on znaczne szkody ekonomiczne i ekologiczne.

W obecnej praktyce stosuje się w zasadzie dwa sposoby ochrony zalesień świerkowych przed zakorkami. Pierwszy polega na mozolnym i ekonomicznie niekorzystnym zastosowaniu ściętych pni świerkowych jako narzędzia chwytnego i na ekonomicznym zniszczeniu przez natryskiwanie środków owadobójczych. Oprócz już wymienionych wyżej wad dalszą ujemną stronę tego sposobu stanowi niepożądane, spowodowane przez zastosowane środki owadobójcze zakłócenie równowagi ekologicznej lasu. Drugi sposób, stosowany w walce przeciw zakorkom polega na masowym chwytaniu chrząszczy za pomocą wydzielonych z wyparek do wolnej przestrzeni feromonów, przy czym wyparki są umieszczone w odpowiednich urządzeniach chwytnych. Jako główny składnik układu komunikacji niektórych zakorków znane są:

cis-werbenol, 2-metylo-6-metyleno-2,7-oktadien-4-ol(Ips-dienol), 2-metylo-6-metyleno7-okten-4-ol (Ipsenol) (Science 154, nr 3748,509-510,1966), dalej trans-werbenol, werbenon, mirtenol, trans- mirtenol, 2-fenyloetanol (J.chem.Ecol.10,1029,1984) i 2-metylo- 3-buten-2-ol (Naturwissenschaften 64,98,1977).

Na rozpoznaniu, że poszczególne składniki feromonowego układu komunikacji zakorka wzajemnie się synergizują, opiera się znany środek do przynęcania zakorka (Ips typographus), który zawiera cis-werbenol, 2-metylo-3-buten-2-ol i ewentualnie również ipsdienol (czechosłowacki opis patentowy nr 196 414 odpowiadający mu polski opis patentowy nr 108 328). Znane są również pierwotne produkowane przez żywicielskie drzewa świerkowe substancje przynęcające zakorka, jak np. niektóre terpenowe węglowodory, zawierające tlen monoterpeny, seskwiterpenowe węglowodory i zawierające tlen seskwiterpeny. Znane jest również zastosowanie

3-ketobutanolu, 3-epoksy-butan-2-olu i 2-metylo-2-epoksypropanolu jako substancji przynęcających do tego celu (opis patentowy ZSRR nr 683 046). Przedmiotem opisu patentowego ZSRR nr 692 122 jest środek do przynęcania tego chrząszcza, który zawiera ipsenol, ipsdienol i trans-werbenol, oraz który w celu zwiększenia stopnia działania zawiera jeszcze dodatkowo 3-ketobutanol, 3-epoksybutan-2-ol, 2-metylo-2-epoksypropanol, cytronelol i ciężkie frakcje olejków eterycznych z drzew świerkowych lub sosnowych. Możliwe jest również zwiększenie działania przynęcającego mieszaniny 2 metylo-3-butan-2-olu z (S)-cis-werbenolem przez dodanie ksylenu (czechosłowackie zgłoszenie patentowe PV 463-81).

Czechosłowackie świadectwo autorskie nr 244 985 dotyczy środka do przynęcania zakorków (Ips typographus), który składa się z alleinolu o wzorze przedstawionym na załączonym rysunku, w którym R¹ i R² niezależnie od siebie oznaczają rodnik metylowy albo etylowy, ponadto z S-cis-werbenolu, pierwotnej substancji przynęcającej drzewa żywicielskiego i ewentualnie z ksylenu.

161 881

Obecnie stwierdzono nieoczekiwanie, że wysokie działanie przynęcające na zakorka, w szczególności na zakorka Ips typographus, wywiera środek według wynalazku, który w mieszaninie substancji czynnych zawiera S-cis-werbenol.

Istota wynalazku polega na tym, że środek w mieszaninie substancji czynnych zawiera jeszcze dodatkowo 2-metoksy-propan-l- ol.

Środek do przynęcania zakorków Ips Typographus według wynalazku zawiera w swej substancji czynnej S-cis-werbenol i charakteryzuje się tym, że zawiera dodatkowo 2-metoksypropan-l-ol, w następującym stosunku wagowych: 0,25 do 6,25% wagowych S-cis-werbenolu i 93,75 do 99,75% wagowych 2-metoksypropan-l-olu.

Środek do przynęcania zakorków według wynalazku jest zilustrowany, jednak nie ograniczony, za pomocą następujących przykładów.

Przykład I. Działanie przynęcające środka według wynalazku zostało zbadane bezpośrednio w terenowych warunkach pracy w miejscowości Hrmovń-Bratkovsky most (rejon Volany). Miejsce to składało się z około 70-letniego zalesienia świerkowego z domieszanymi jodłami i bukami, na wysokości 600-700 m nad poziomem morza. Substancje czynne aplikowano za pomocą przynęcaczy knotowych, które zostały umieszczone w odległości 20- 25 m jeden od drugiego i oddalonych od ściany zalesienia urządzeń chwytnych zapory lotnej. W celu wyeliminowania tak zwanego efektu położenia (uprzywilejowanie) zbadano występowanie zakorków w odniesieniu do pozycji urządzeń chwytnych długotrwale (od 27.5 do 14.7.1987) za pomocą preparatu handlowego (Etokap) (wytworzony w Czechosłowacji). Zbadane środki umieszczono następnie w urządzeniach chwytnych o stosunkowo jednakowym występowaniu (w dniu 14.7. 1987), przy czym zrealizowano również wymianę pozycji. Liczbę schwytanych osobników (Ips typographus) w urządzeniach chwytnych odczytano po jednomiesięcznej eksplozji (wdniu 18.8.1987). Wyniki są przedstawione w tablicy I i wyrażone w absolutnych liczbach schwytanych osobników w poszczególnych urządzeniach chwytnych (2 powtórzenia).

Tabela I

Skuteczność środka feromonu w doświadczeniach terenowych w rejonie VOLANY, kataster gminy HRINOVA, miejscowość BRATKOVSKY MOST.

Liczbę schwytanych osobników oceniono w dniu 18.8.1987.

Oznaczenie środka	Zawartość substancji czynnej w 1 substancji przynęcającej	Wartość średnia schwytanych osobników w urządzeniu chwytnym
S-cis-werbenol	2-metoksypro-· pan-l-ol	2-metylo-3-bu- tin-2-ol
MeP	0,1 g	1,9 ml	-	905
MeP	0,1 g	1,9 ml	-	859
IT-EtokapI	0,1 g	-	1,9 ml	690
ΓΓ-EtokapII	0,1 g	-	1,9 ml	800

Przykład Π. Działanie przynęcające środka zbadano w miejscowości Dechtice (zarząd leśny Smolenice) w taki sam sposób, jak w przykładzie I. Wyparki z badanymi mieszaninami zastosowano w urządzeniach chwytnych w dniu 25.4.1989 (A) i w drugim doświadczeniu w tej samej miejscowości w dniu 26.4.1989 (B). Liczbę schwytanych osobników oceniono w tym samym terminie w przypadku obydwóch doświadczeń, a mianowicie w dniu 17.5.1989. W następujących tabelach Π i ΠΙ podano wyniki w liczbach absolutnych schwytanych osobników na urządzenie chwytne.

161 881

Tabela Π (doświadczenie A)

Oznaczenie środka	Zawartość substancji czynnej w 1 substancji przynęcającej	Liczba schwytanych osobników
S-cis-werbenol	2-metoksypro pan-l-ol	2-metylo-3-bu- tin-2-ol
MEPI	0,1 g	1,9 ml	-	1375
MEPII	0,15 g	1,85 ml	-	819
IT-Etokap	0,1 g	-	1,9 ml	691

Tabela m (doświadczenie B)

Oznaczenie środka	Zawartość substancji czynnej w 1 substancji przynęcające	Liczba schwytanych osobników
S-cis-werbenol	2-metoksypro pan-l-ol	2-metylo-3-bu- tin-2-ol
MepIII	0,05 g	1,95 ml	-	439
Mep Π	0,15 g	1,85 ml	-	409
IT-Etokap	0,1 g	-	1,9 ml	294

Przykład ΙΠ. Działanie wybranych mieszanin na zakorki oznaczono w warunkach laboratoryjnych za pomocą olfaktometru Walkway. Wyniki podano w tabeli IV.

Tabela IV

Oznaczenie mieszaniny	Występowanie składników substancji czynnej w %	Liczba reagujących zakorków 0 z 3 powtórzeń
S-cis-werbenol	2-metoksypropan- l-ol
1	6,25	93,75	14,33
2	5,00	95,00	16,33
3	3,75	96,25	18,00
4	0,25	99,75	17,00
5	-	100	1
6 wzorcowa mieszanina IT-Etokap			12,66
7 kontrola bez traktowania			0

Przykład IV. Mieszaniny o składzie podanym w pozycjach 1do 4 w tabeli IV testowano w doświadczeniach polowych, naniesione na wyparki kontowe (Chemika) w ogólnej objętości

161 881 ml na wyparkę. W celu wyeliminowania efektu położenia wymieniano po każdej ocenie pozycje wyparek. Ich działanie w miejscowości Dechtice, wyrażone liczbą schwytanych osobników zakorka (Ips typographus), przedstawiono w tabeli V. Aplikację przeprowadzono w dniu 13.6.1989.

Tabela V

Mieszanina nr	Dzień oceny
14.7	28.7	16.8
1	2186	304	164
2	3 387	106	132
3	4008	490	334
4	2 814	179	149
IT-Et okap (Chemika)	1243	15	55

PrzykładV. Ten przykład stanowi powtórzenie przykładu IV w miejscowości Jablonica. Mieszaniny aplikowano w dniu 19.7.1989. Działanie, wyrażone liczbą schwytanych osobników zakorka na urządzenie chwytne, podano w tabeli VI.

Tabela VI

Mln^s^zanina	Dzień oceny
nr	28.7.	16.8.
1	194	96
2	121	97
3	83	122
4	82	56
IT-Etokap (Chemika)	76	50

Przykład VI. Skuteczność badanych wobec zakorka Ips typographus i aplikowanych w miejscowości Dechtice w dniu 13.6.1989 preparatów rozwojowych według wynalazku oceniono w dniu 21.6.1989 i po okresie od 21.6.1989 do 14.7.1989. Testowano następujące preparaty:

Oznaczenie preparatu	Aplikowana objętość	Występowanie składników w mieszaninie
		S-cis-werbenol	2-uietoksypropan-1-ol--
1.1.	2 ml	0,1 g	1,9 ml
l.l.a	3 ml	0,15 g	2,85 ml
1.2	2 ml	0,075g	1,925 ml
1.2.a	3 ml	0,1125 g	2,8875 ml
1.3	2 ml	0,05 g	1,95 ml
1.3.a	3 ml	0,075 g	2,925 ml
1.4	2 ml	0,125 g	1,875 ml
1.4.a	3 ml	0,1875 g	2,8125 ml

161 881

Wyniki doświadczeń podano w tabelach VII i VIII i dalej w tabelach IX i X.

Tabela VH

Skuteczność preparatów rozwojowych wobec Ips typographus w miejscowości Dechtice.

Aplikacja w dniu 13.6.1989, ocena w dniu 21.6.1989

Preparat	Powtórzenie	Σ	0 na urządzenie chwytne
I	II	ΙΉ
1.1	72	1	0	73	24,3
l.la	571	30	18	619	206,3
1.2	204	40	15	259	86,3
1.2a	221	28	54	303	101,1
1.3	93	27	14	134	44,6
1.3a	212	20	26	258	86,0
1.4	58	1	0	59	19,6
1.4a	68	4	12	84	28,0
IT-Etokap	88	43	1	132	44,0

Tabela VHI

Skuteczność preparatów rozwojowych wobec Ips typographus w miejscowości Diechtice. Aplikacja w dniu 13.6.1989, chwytanie ocenione po okresie od 21.6.1989 do 14.7.1989

Preparat	Powtórzenie	Σ	0 na urządzenie chwytne
I	Π	ΠΙ
1.1	506	0	123	629	209,6
l.la	1775	809	803	3387	1129,0
1.2	1521	393	948	2862	954,0
1.2a	1732	446	1810	4008	1336,0
1.3	825	276	763	1864	621,3
1.3a	1114	358	1342	2814	938,0
1.4	749	93	329	1171	390,0
1.4a	1058	273	855	2186	728,6
IT-Etokap	421	729	93	1243	414,3

161 881

Tabela IX

Skuteczność preparatów rozwojowych wobec Ips typograhus w miejscowości Dechtice. Aplikacja w dniu 13.6.1989, chwytanie oceniono po okresie od 14.7.1989 do 28.7.1989 (I) i od 28.7.1989 do 16.8.1989 (Π)

Preparat	Okres	Σ	0 na urządzenie chwytne
I	II
1.1	127	23	150	75,0
l.la	106	35	141	70,5
1.2	272	127	299	149,5
1.2a	490	212	702	351,0
1.3	104	37	141	70,5
1.3a	172	93	272	136,0
1.4	360	243	603	301,5
1.4a	304	68	372	186,0
IT-Etokap	15	5	20	10,0

Tabela X

Skuteczność preparatów rozwojowych wobec Ips typographus w miejscowości Jablonica. Aplikacja w dniu 19.7.1989, ocena w dniu 28.7.1989 (I) i w dniu 16.8.1989 (Π)

Preparat	Okres	Σ	0 na urządzenie chwytne
I	Π
1.1	86	66	15,2	7,6
l.la	121	97	218	109,0
1.2	56	70	126	63,0
1.2a	83	122	205	102,5
1.3	96	23	119	59,5
1.3a	52	56	108	54,0
1.4	97	71	168	84,0
1.4a	194	96	290	145,0
IT-Etokap	0	50	50	25,0

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 10 000 zł

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Środek do przynęcania zakorków, w szczególności do przynęcania zakorka IPS ΊΎΡΟGRAPHUS, zawierający w swej substancji czynnej S- cis-werbenol, znamienny tym, że zawiera dodatkowo 2-metoksypropan-l-ol, w następującym stosunku wagowym: 0,25 do 6,25% Wagowych S-cis-werbenolu i 93,75 do 99,75% wagowych 2-metoksypropan-l-olu.