PL163904B1 - Sposób drazenia wyrobisk korytarzowych, zwlaszcza w grubym pokladzie wegla kamiennego o duzym zagrozeniu tapaniami PL - Google Patents

Abstract

1. Sposób drazenia w yrobisk korytarzow ych, zwla- szcza w grubym pokladzie wegla kam iennego o duzym zagrozeniu tapaniam i, w którym okresow o mierzy sie stan naprezen górotw oru i rozwierca sie otw ory w spagu, znamienny tym, ze w przerwie technologicznej korzystnie po w ycofaniu urzadzen, zwlaszcza kom bajnu chodniko- wego z przodka w caliznie weglowej w spagu wykonuje sie dwa otw ory pom iarow e dogodnie wzdluz linii p ro sto - padlej do czola przodka, w których instaluje sie kotw y z geofonam i, po czym wykonuje sie pom iar predkosci fali poprzecznej i po stw ierdzeniu znacznej predkosci fali poprzecznej w granicach od 1150 do 1350 m /s rozwierca sie w spagu otw ory, korzystnie o srednicy do 100mm dogodnie w zdluz linii równoleglych do czola przodka w odstepach srednio od 1,2 do 2,0 zabiorów kom bajnem chodnikow ym i po stwierdzeniu znacznych naprezen górotw oru m iedzy liniam i rozw ierconych otw orów o srednicy do 100 m m , rozw ierca sie dogodnie w zdluz linii równoleglych w stosunku do czola przodka otw ory naw adniajace o srednicy korzystnie do 50 mm, po czym otw ory naw adniajace naw adnia sie pod cisnieniem do 190 atm osfer lub powyzej tej granicy, przew aznie do zauw azalnego spadku cisnienia lub ukazania sie wody w otw orach o srednicy do 100mm , po czym mierzy sie predkosc fali poprzecznej w spagu w caliznie weglowej. F i g . 1 PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób drążenia wyrobisk korytarzowych, zwłaszcza w grubym pokładzie węgla kamiennego o dużym zagrożeniu tąpaniami. Rozwiązania techniczne według wynalazku przeznaczone są dla grubych pokładów w eksploatacji prowadzonej systemem od góry w dół pokładu. Wynalazek może być także stosowany przy eksploatacji grubych pokładów, innych kopalin użytecznych, w tym także w ścianowym systemie eksploatacji.

Znany sposób drążenia wyrobisk korytarzowych w złożu węglowym prowadzi się przeważnie systemem kombajnowym za pomocą zespolonej maszyny roboczej - kombajnu chodnikowego, wykonującego równocześnie kilka różnych prac. W wąskich wyrobiskach górniczych kombajny chodnikowe wykonują równocześnie na ogół trzy czynności: urabianie, ładowanie i odstawę urabianego materiału poza kombajn na dalsze środki transportu. Czynnością niezależnie wykonywaną przy zatrzymanym kombajnie jest obudowa wyrobiska. Ważnym czynnikiem warunkującym prace kombajnu chodnikowego jest rodzaj spągu. W chodnikach o miękkim spągu nacisk jednostkowy powinien być mały i wynosić poniżej 0,1 MPa (1 kG/cm²), gdyż w przeciwnym razie maszyny te będą „tonąć w spągu lub naruszać jego powierzchnię, co utrudnia lub nawet uniemożliwia manewrowanie nimi.

Dla przeciwdziałania zagrożeniom tąpaniami w chodnikach najczęściej stosuje się metodę wierceń małośrednicowych w ociosie, jednak znaczna długość chodników uniemożliwia właściwe ich zagęszczenie. Dlatego istotna jest znajomość parametrów przychodnikowych stref koncentracji naprężeń dla ustalenia liczby i długości otworów odprężających, nawadnijących lub strzelniczych. Przeważnie zasięg stref koncentracji naprężeń mieści się w granicach od 25 - 35 m od ociosu chodnika, a szczyt ciśnienia pionowego znajduje się w odległości na ogół nie przekraczającej 6 -12m.

Wypróbowane ostatnio zostały następujące metody zabezpieczenia chodników przed tąpaniami: nawadnianie przy pomocy otworów wiertniczych wierconych w ociosie, rozwiercanie wielkośrednicowe, wrębienie ociosu lub spągu, odprężanie spągu rzędem blisko usytuowanych (15 cm) małośrednicowych otworów wiertniczych (042 mm) i strzelanie odprężające. Wiercenie otworów wielkośrednicowych w naprężonym ociosie węglowym wywołuje lokalny wzrost zagrożenia, a nawet może spowodować tąpnięcie.

Dla określenia aktualnego stanu zagrożenia tąpnięciem w chodniku wydrążonym w grubym pokładzie węgla kamiennego i oceny możliwości bezpiecznego prowadzenia strzelań wstrząsowokamufletowych - bada się wytrzymałość węgla od spągu wyrobiska do spągu pokładu za pomocą hydraulicznego penetratora otworowego. Następnie określa się wielkość krytycznej głębokości wierceń małośrednicowych na podstawie dynamiki wiercenia, bądź wychodu zwierceń. W przypadku niemożności ustalenia zwiększonego wychodu zwierceń granicę tę określa się przez pomiar dynamiki górotworu w czasie wiercenia. Orientacyjne wielkości wahają się od 2,0 m dla chodników w niewybranych resztkach otoczonych zrobami, do 10 m w chodnikach z dala od pól wyeksploatowanych. Z kolei korzystając z uzyskanego rozeznania ustala się czy chodnik znajduje się w stanie statecznego spągu z odpowiednią rezerwą i jeśli to jest, projektuje się roboty strzałowe. W praktyce często się zdarza, że prowadzenie strzelań wstrząsowych w chodnikach węglowych drążonych w grubych pokładach nawet przy dostosowaniu parametrów robót strzelniczych do warunków

163 904 geomechanicznych prowadzi do wzrostu zagrożenia, a niekiedy powoduje tąpnięcie. Na większych głębokościach od głębokości krytycznej, skały otaczające wyrobisko, szczególnie zaś obudowany spąg wyrobiska, skłonne są do wypiętrzania, wskutek czego powstaje pod wyrobiskiem strefa zruszenia o głębokości 1- 3 m. Prowadzenie strzelania w otworach bezpośrednio przyległych do tej strefy - poziomych, zaś szczególnie nachylonych w kierunku spągu, powoduje zniszczenie zwięzłości węgla w rejonie naroży przekroju wyrobiska i ruch luźny mas węglowych ku górze.

Odprężanie spągu rzędem blisko usytuowanych (15 cm) małośrednicowych otworów wiertniczych powoduje rozluźnienie węgla w spągu i tym samym narusza stateczność spągu, która często uniemożliwia stosowanie kombajnu chodnikowego do dalszego drążenia chodnika.

Znany sposób drążenia wyrobisk korytarzowych w strefach wzmożonych naprężeń w górotworze, szczególnie w pokładach węgla z polskiego opisu patentowego nr 142 669, polega na tym, że w czole i w ociosach wyrobiska - w miejscach przypuszczalnej koncentracji naprężeń wierci się okresowo długie otwory rdzeniowe powyżej 10 m wiertnicami. Otwory rdzeniowe pozwalają zlokalizować strefy maksymalnych naprężeń z dokładnością do 0,1 m. Występujące naprężenie powoduje podział rdzenia na tak zwane dyski, których grubość jest zależna od skumulowanej energii sprężystej na drodze wierconego otworu. Wychód rdzenia z przewodu rurowego gromadzi się w skrzyniach do tego celu przeznaczonych lub też na twardym równym podłożu, a następnie na odwierconym rdzeniu określa się gęstość i częstotliwość dysków wynikających ze spękania rdzenia, a na podstawie gęstości dysków w rdzeniu określa się wielkość naprężenia w górotworze, przy czym przez największą gęstość dysków określa się maksymalną strefę naprężeń. Po określeniu strefy naprężeń przystępuje się do jej przesunięcia wgłąb calizny górotworu, bądź likwidacji za pomocą wtłaczania wody albo strzelania wstrząsowego.

W przypadku zakleszczenia podczas wykonywania wiercenia rurowego przewodu wiertniczego uwalnia się go poprzez wiercenie w nim wiertłem śrubowym za pomocą wiertarki górniczej otworu wewnątrz rurowego przewodu dla zmniejszenia naprężenia wokół koronki rury. Przejście wiertła poza zakleszczoną koronę i zwiercenie skały (węgla) powoduje uwolnienie koronki i bezpośrednio przylegającego do niej przewodu wiertniczego.

Przy zakleszczeniu przewodu wiertniczego w otworze wiertniczym, przewód rurowy uwalnia się za pomocą wykonanego nawodnienia górotworu w bezpośrednim sąsiedztwie zakleszczenia, lub zakleszczony przewód wiertniczy w otworze wiertniczym, uwalnia się za pomocą materiałów wybuchowych w bezpośrednim sąsiedztwie zakleszczenia.

Znany sposób drążenia wyrobisk korytarzowych skutecznie określa stopień zagrożenia tąpaniami w pokładzie, a zwłaszcza w czole i ociosach wyrobiska. Sposób ten nie określa stopnia zagrożenia w spągu i nie likwiduje skutecznie naprężeń w spągu wyrobiska korytarzowego. Znany sposób ponadto określa wielkość naprężenia punktowo i wymaga znacznej ilości wierceń rozpoznawczych. Jest to czasochłonne, samo odczytywanie wielkości naprężenia w górotworze spóźnione i w znacznym stopniu subiektywne.

Celem wynalazku jest usunięcie lub co najmniej zmniejszenie niedogodności znanych sposobów drążenia wyrobisk korytarzowych, szczególnie w grubym pokładzie węgla kamiennego o dużym zagrożeniu tąpaniami. Aby osiągnąć ten cel wytyczono zadanie opracowania udoskonalonego sposobu drążenia wyrobisk korytarzowych, zwłaszcza w grubym pokładzie węgla kamiennego o dużym zagrożeniu tąpaniami, umożliwiającego neutralizację naprężeń calizny węglowej w spągu wyrobiska korytarzowego przy zachowaniu stateczności spągu, bez rozluźniania calizny węglowej w spągu w czasie wykonywania wyrobisk korytarzowych.

Zadanie to rozwiązano zgodnie z wynalazkiem w ten sposób, że w przerwie technologicznej korzystnie po wycofaniu urządzeń, zwłaszcza kombajnu chodnikowego z przodka w caliźnie węglowej w spągu wykonuje się dwa otwory pomiarowe dogodnie wzdłuż linii prostopadłej do czoła przodka, w których instaluje się kotwy z geofonami, po czym wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej i po stwierdzeniu znacznej prędkości fali poprzecznej w granicach od 1150 do 1350 m/s rozwierca się w spągu otwory korzystnie o średnicy do 100 mm dogodnie wzdłuż linii równoległych do czoła przodka w odstępach od 1,2 do 2,0 zabiorów kombajnem chodnikowym i po stwierdzeniu znacznych naprężeń górotworu między liniami rozwierconych otworów o średnicy do 100 mm rozwierca się dogodnie wzdłuż linii równoległych w stosunku do czoła przodka otwory

163 904 nawadniające o średnicy korzystnie do 50 mm, po czym otwory nawadniające nawadnia się pod ciśnieniem do 190 atmosfer lub powyżej tej granicy przeważnie do zauważalnego spadku ciśnienia lub ukazania się wody w otworach do 100 mm, po czym mierzy się prędkość fali poprzecznej w spągu w caliźnie węglowej. Otwory pomiarowe, otwory rozwiercające i otwory nawadniające rozmieszczone są w spągu pionowo i/albo prostopadle do uławicenia (uwarstwienia) calizny węglowej. Wzajemna odległość otworów rozwiercających w linii (rzędzie) wynosi od 0,75 do 2,0 zabiorów kombajnu chodnikowego. Otwory nawadniające rozmieszczone są między liniami (rzędami) otworów rozwiercających i przesunięte o 0,8 do 1,6 zabioru kombajnem chodnikowym, przy czym wzajemna odległość w linii otworów nawadniających wynosi od 1,2 do 2,0 zabiorów kombajnem chodnikowym.

Wytyczone zadanie rozwiązuje również inny przykład wykonania wynalazku w ten sposób, że w trakcie eksploatacji ściany w wyniku wygradzania chodnika za frontem ściany na linii zawału w odległości dogodnie co najmniej 65 zabiorów kombajnem ścianowym za frontem ściany w spągu wykonuje się otwory pomiarowe dogodnie wzdłuż linii równoległych do ociosu chodnika uformowanego przy zawale ściany, w których instaluje się kotwy z geofonami, po czym wykonuje się pomiar prędkościfali poprzecznej i po stwierdzeniu prędkości fali poprzecznej w granicach od 1150 do 1350 m/s rozwierca się w spągu otwory korzystnie o średnicy do 100 mm, dogodnie wzdłuż linii prostopadłych do ociosu wyrobiska korytarzowego w odstępach średnio od 2,0 do 3,0 zabiorów kombajnem ścianowym w ścianie przyległej do wyrobiska korytarzowego i po stwierdzeniu znacznych naprężeń górotworu między liniami otworów o średnicy do 100 mm rozwierca się dogodnie wzdłuż linii prostopadłych w stosunku do ociosu wyrobiska korytarzowego otwory nawadniające o średnicy korzystnie do 50 mm, po czym otwory nawadniające nawadnia się pod ciśnieniem 190 atmosfer lub powyżej tej granicy, przeważnie do zauważalnego spadku ciśnienia lub ukazania się wody w otworach o średnicy do 100 mm, po czym mierzy się prędkość fali poprzecznej w spągu w caliźnie węglowej. Otwory pomiarowe i nawadniające wierci się w spągu na głębokości co najmniej 2/3 grubości calizny węglowej. Otwory pomiarowe, otwory rozwiercające i otwory nawadniające rozmieszczone są w spągu pionowo i/albo prostopadle do uławicenia (uwarstwienia) calizny węglowej. Wzajemna odległość otworów rozwiercających w linii (rzędzie) wynosi od 1,5 do 3,0 zabiorów kombajnem ścianowym. Otwory nawadniające rozmieszczone są między liniami (rzędami) otworów rozwiercających i przesunięte o 1,0 do 1,5 zabioru kombajnem ścianowym, przy czym wzajemna odległość w rzędzie otworów nawadniających wynosi od 1,5 do 2,5 zabioru kombajnem ścianowym.

Sposób drążenia wyrobisk korytarzowych, zwłaszcza w grubym pokładzie węgla kamiennego o dużym zagrożeniu tąpaniami według wynalazku umożliwia praktycznie likwidacje tąpnięć warstwy przyspągowej bez prowadzenia odprężenia pokładów zagrożonych tąpaniami przed przystąpieniem do ich eksploatacji, polegającego na wybraniu pokładu nietąpiącego zalegającego w pobliżu, pod lub nad pokładem tąpiącym. Pomiar prędkości rozchodzenia się fali poprzecznej -sondaż sejsmiczny stwierdza rzeczywisty stan naprężeń w znacznym rejonie spągu calizny węglowej dzięki dwom otworom pomiarowym usytuowanym pionowo lub/albo prostopadle dla uławicenia (uwarstwienia) pokładu węgla kamiennego. Odczytanie wielkości naprężenia w górotworze jest natychmiastowe i tym samym staje się możliwe szybkie zlokalizowanie zagrożenia. Wstępne odprężenie dokonuje się poprzez wiercenie otworów, korzystnie pionowych w spągu o uporządkowanym rozmieszczeniu. Daje to znaczny stopień odprężenia calizny węglowej zalegającej w spągu wyrobisk korytarzowych.

W przypadku występowania naprężeń przekraczających naprężenie dopuszczalne przykładowo o prędkości fali poprzecznej od 1150 do 1350 m/s wierci się otwory nawadniające dogodnie wzdłuż linii równoległych w stosunku do czoła przodka i/albo wzdłuż linii prostopadłych w stosunku do ociosu wyrobiska korytarzowego oraz wtłacza się do nich wodę pod znacznym ciśnieniem. Zastosowanie zestawionych środków, a w szczególności pionowych otworów rozwiercających i nawadniających w spągu calizny węglowej powoduje nieoczekiwane osiągnięcie neutralizacji naprężeń calizny węglowej w spągu wyrobiska korytarzowego przy zachowaniu stateczności spągu bez rozluźnienia calizny węglowej w spągu w czasie wykonywania wyrobisk korytarzowych.

163 904

Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykładzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie czoła przodka wyrobiska chodnikowego (przecinkę) w przekroju poziomym poprzecznym, fig. 2 - wycinek wyrobiska chodnikowego, wykonywanego w trakcie eksploatacji ściany w wyniku wygradzania chodnika za frontem ściany w przekroju poziomym poprzecznym.

Jak uwidoczniono na fig. 1 w trakcie drążenia przodka w chodniku w przerwie technologicznej wycofuje się kombajn chodnikowy z przodka i wykonuje się w caliźnie węglowej w spągu o grubości

1.7 m dwa otwory pomiarowe 1 wzdłuż linii prostopadłej do czoła przodka we wzajemnej odległości

1.8 m, w których instaluje się kotwy z geofonami. W czasie przerwy technologicznej wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej. Według pomiaru czas przepływu fali poprzecznej między otworami pomiarowymi 1 wynosi: t= 14,15,15,15,14,15,15,15,14,15....x 10^_4s, a średni czas 14,7X10^_4s, co daje prędkość 1220 m/s. Ta prędkość fali świadczy o niebezpiecznym stanie naprężeń w spągu, który występuje już przy prędkości fali od 1150 do 1350 m/s. Dla odprężenia dalszej warstwy w caliźnie węglowej rozwierca się otwory 2 o średnicy 80 mm wzdłuż linii równoległych do czoła przodka w odstępach co 1,5 m, co stanowi średnio od 1,2 m do 2,0 zabiorów kombajnem chodnikowym, przy czym odstępy wzajemne między otworami 2 w linii wynoszą 1,15 m, co stanowi średnio od 0,9 do 1,5 zabioru kombajnu chodnikowego. Odległość skrajnych otworów 2 w wyrobisku korytarzowym w stosunku do ociosu wynosi - 1,0 m. Następnie wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej. Czas przepływu fali poprzecznej między otworami pomiarowymi 1 po rozwierceniu otworów 2 wynosi: t = 19,18,18,19,17,18,18,17,18,18...x/0^_4_s, a średni czas -18,0 X 10-4s, co daje prędkość rozchodzenia się fali poprzecznej - 1000 m/g. Tym samym rozwiercanie otworów 2 w spągu powoduje spadek prędkości rozchodzenia się fali poprzecznej: (1000- 1220): 1220- 18%.

Dla zwiększenia stopnia odprężenia między liniami rozwierconych otworów 2 o średnicy 80 mm rozwiercanej także wzdłuż linii równoległych w stosunku do czoła przodka otwory nawadniające 3 o średnicy 43 mm rozmieszczone co 1,5 m i przesunięte o 0,75 m w stosunku do otworów 2 o średnicy 80 mm. Wzajemna odległość w linii między otworami nawadniającymi 3 wynosi -1,15 m. Odległość skrajnych otworów nawadniających 3 w stosunku do ociosu wynosi - 1,6 m. Otwory 3 o średnicy 43 mm nawadnia się pod ciśnieniem 190 atmosfer w czasie 20 minut, a przewaznie do zauważalnego spadku ciśnienia lub ukazania się wody w otworach 2 o średnicy 80 mm. Po tej operacji czas przepływu fali poprzecznej między otworami pomiarowymi wynosi: t = 29,29,28,29, 28,28,29, 28,29,29...x 10^, a średni czas - 28,6 x 10^, co daje prędkość - 629 m/s. Tym samym po rozwierceniu i nawodnieniu spągu następuje spadek prędkości rozchodzenia się fali poprzecznej: (629 -1220): 1220 = -48%. Jako normalną prędkość rozchodzenia się fali poprzecznej przyjmuje się wartość od 900 do 1100 m/s.

Na figurze 2 wyrobisko chodnikowe wykonywane jest· w -trakcie eksploatacji ściany w wyniku wygradzania chodnika za frontem ściany na linii zawału. W trakcie eksploatacji ściany po zabudowaniu drzwi obudowy chodnikowej za linią zawału ściany w odległości 30 m za frontem ściany w caliźnie węglowej w spągu o grubości 2,1 m wykonuje się otwory pomiarowe 4 o głębokości 1,6 m wzdłuż linii równoległych do ociosu chodnika uformowanego przy zawale ściany; we wzajemnej odległości 2,5 m, w których instaluje się kotwy z geofonami. Za frontem eksploatacji ściany wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej. Według pomiaru czas przepływu fali poprzecznej między otworami pomiarowymi 4 wynosi: t = 20,19,20,19,20,19,19,20,20,19...x 10^, a średni czas -19,5 x 10'4s, co daje prędkość - 1282 m/s. Ta prędkość fali świadczy o niebezpiecznym stanie naprężeń w spągu.

Dla odprężenia dolnej warstwy w caliźnie węglowej rozwierca się otwory 5 o głębokości 2,1 m i średnicy 80 mm wzdłuż linii prostopadłych do ociosu wyrobiska korytarzowego w odstępach co

1,5 m, co stanowi 2,5 zabioru kombajnem ścianowym w ścianie, przy czym odstępy wzajemne między otworami 5 w linii wynoszą - 1,15 m, co stanowi 1,91 zabioru kombajnem ścianowym w ścianie. Odległość skrajnych otworów 5 w wyrobisku korytarzowym w stosunku do ociosu wynosi -1,0 m. Następnie wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej. Czas przepływu fali poprzecznej między otworami pomiarowymi 4 po rozwierceniu otworów 5 wynosi: t = 24,25,25,24,24,24,24,25,24,25....x 10_4s, a średni czas - 24,4 x 10^, co daje prędkość rozchodzenia się fali poprzecznej

163 904

Ί

-1024 m/s. Tym samym rozwiercanie otworów 5 w spągu powoduje spadek prędkości rozchodzenia się fali poprzecznej (1024 - 1282): 1282 = -20%. Dla zwiększenia stopnia odprężenia między liniami rozwierconych otworów 5 o średnicy 80 mm rozwierca się także wzdłuż linii prostopadłych w stosunku do ociosu wyrobiska korytarzowego otwory nawadniające 6 o średnicy 43 mm o głębokości -1,6 m, rozmieszczone w odstępach co 1,5 m i przesunięte o 0,75 m w stosunku do otworów 5 o średnicy 80 mm. Wzajemna odległość w linii między otworami nawadniającymi 6 wynosi -1,15 m. Odległość skrajnych otworów nawadniających 6 w wyrobisku korytarzowym w stosunku do ociosu wynosi -1,57 m. Otwory 6 o średnicy 43 mm nawadnia się pod ciśnieniem 190 atmosfer w czasie 20 minut, a przeważnie do zauważalnego spadku ciśnienia lub ukazania się wody w otworach o średnicy 80 mm. Po tej operacji czas przepływu fali poprzecznej między otworami pomiarowymi 4 wynosi: t = 38,39,39,38,39,38,38,38,39,39. ..x 10”⁴s, a średni czas - 38,5x10^_4s, co daje prędkość 649 m/s. Tym samym po rozwierceniu i nawodnieniu spągu następuje spadek prędkości rozchodzenia się fali poprzecznej: (649 - 1282): 1282 = -49%.

Fig. t

////,

Fig.2

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz. Cena 10 000 zł

Claims (9)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób drążenia wyrobisk korytarzowych, zwłaszcza w grubym pokładzie węgla kamiennego o dużym zagrożeniu tąpaniami, w którym okresowo mierzy się stan naprężeń górotworu i rozwierca się otwory w spągu, znamienny tym, że w przerwie technologicznej korzystnie po wycofaniu urządzeń, zwłaszcza kombajnu chodnikowego z przodka w caliźnie węglowej w spągu wykonuje się dwa otwory pomiarowe dogodnie wzdłuż linii prostopadłej do czoła przodka, w których instaluje się kotwy z geofonami, po czym wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej i po stwierdzeniu znacznej prędkości fali poprzecznej w granicach od 1150 do 1350 m/s rozwierca się w spągu otwory, korzystnie o średnicy do 100 mm dogodnie wzdłuż linii równoległych do czoła przodka w odstępach średnio od 1,2 do 2,0 zabiorów kombajnem chodnikowym i po stwierdzeniu znacznych naprężeń górotworu między liniami rozwierconych otworów o średnicy do 100 mm, rozwierca się dogodnie wzdłuż linii równoległych w stosunku do czoła przodka otwory nawadniające o średnicy korzystnie do 50 mm, po czym otwory nawadniające nawadnia się pod ciśnieniem do 190 atmosfer lub powyżej tej granicy, przeważnie do zauważalnego spadku ciśnienia lub ukazania się wody w otworach o średnicy do 100 mm, po czym mierzy się prędkość fali poprzecznej w spągu w caliźnie węglowej.
2. 2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że otwory pomiarowe, otwory rozwiercające i otwory nawadniające rozmieszczone są w spągu pionowo i/albo prostopadle do uławicenia calizny węglowej.
3. 3. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że wzajemna odległość otworów rozwiercających w linii wynosi od 0,75 do 2,0 zabiorów kombajnu chodnikowego.
4. 4. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że otwory nawadniające rozmieszczone są między liniami otworów rozwiercających i przesunięte o 0,8 do 1,6 zabioru kombajnem chodnikowym, przy czym wzajemna odległość w linii otworów nawadniających wynosi od 1,2 do 2,0 zabioru kombajnem chodnikowym.
5. 5. Sposób drążenia wyrobisk korytarzowych, zwłaszcza w grubym pokładzie węgla kamiennego o dużym zagrożeniu tąpaniami, w którym okresowo mierzy się stan naprężeń górotworu i rozwierca się otwory w spągu, znamienny tym, że w trakcie eksploatacji ściany w wyniku wygradzania chodnika za frontem ściany na linii zawału w odległości dogodnie co najmniej 65 zabiorów kombajnem ścianowym za frontem ściany w spągu wykonuje się otwory pomiarowe, dogodnie wzdłuż linii równoległych do ociosu chodnika uformowanego przy zawale ściany, w których instaluje się kotwy z geofonami, po czym wykonuje się pomiar prędkości fali poprzecznej i po stwierdzeniu prędkości fali poprzecznej w granicach od 1150 do 1350 m/s rozwierca się w spągu otwory, korzystnie o średnicy do 100 mm, dogodnie wzdłuz linii prostopadłych do ociosu wyrobiska korytarzowego w odstępach średnio od 2,0 do 3,0 zabiorów kombajnem ścianowym w ścianie przyległej do wyrobiska korytarzowego i po stwierdzeniu znacznych naprężeń górotworu między liniami otworów o średnicy do 100 mm rozwierca się dogodnie wzdłuż linii prostopadłych w stosunku do ociosu wyrobiska korytarzowego otwory nawadniające o średnicy korzystnie do 50 mm, po czym otwory nawadniające nawadnia się pod ciśnieniem 190 atmosfer lub powyżej tej granicy, przeważnie do zauważalnego spadku ciśnienia lub ukazania się wody w otworach o średnicy do 100 mm, po czym mierzy się prędkość fali poprzecznej w spągu w caliźnie węglowej.
6. 6. Sposób według zastrz. 5, znamienny tym, że otwory pomiarowe i nawadniające wierci się w spągu na głębokości co najmniej 2/3 grubości calizny węglowej.
7. 7. Sposób według zastrz. 5, znamienny tym, że otwory pomiarowe, otwory rozwiercające i otwory nawadniające rozmieszczone są w spągu pionowo i/albo prostopadle do uławicenia calizny węglowej.

   163 904 3
8. 8. Sposób według zastrz. 5 albo 7, znamienny tym, że wzajemna odległość otworów rozwiercających w linii wynosi od 1,5 do 3,0 zabiorów kombajnem ścianowym.
9. 9. Sposób według zastrz. 5 albo 7, znamienny tym, że otwory nawadniające rozmieszczone są między liniami otworów rozwiercających i przesunięte o 1,0 do 1,5 zabioru kombajnem ścianowym, przy czym wzajemna odległość w rzędzie otworów nawadniających wynosi od 1,5 do 2,5 zabioru kombajnem ścianowym.