PL164380B1 - Sposób wyodrębniania z surowców roślinnych alkaloidów pojedyńczych lub w grupach - Google Patents

Abstract

Sposób wyodrębniania z surowców roślinnych alkaloidów pojedynczych lub w grupach zróżnicowanych jakościowo przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym ekstrahentem kwaśnym, sorpcję alkoloidów na ciekłych wymieniaczachjonowych oraz reekstrakcję ich za pomocą ekstrahentów kwaśnych, znamienny tym, że rozdrobniony surowiec roślinny ekstrahuje się, korzystnie w przeciwprądzie wodnym roztworem kwasu octowego o stężeniu od 0,01 do 2 molowych, korzystnie 0,1 molowych, a otrzymany wyciąg o pH 5,0-6,0 korzystnie 5,5 przepuszcza się w temperaturze 18-50°C przez kolumnę z ciekłegojonitu,stanowiącego kwassulfonowy, ester organiczny kwasu fosforowego lub wyższy kwas tłuszczowy, korzystnie kwas olejowy i w momencie gdy w wycieku z kolumny pojawi się izolowany alkaloid lub alkaloid ostatni z grupy, w przypadku izolacji w grupach przy określonej wcześniej selektywności, przerywa się sorpcję, zaś kolumnę przemywa się w sposób ciągły wodnym roztworem o stężeniu 0,1 do 0,01 molowym kwasu organicznego lub mineralnego, zaś wyciek z kolumny zbiera się frakcjami zawierającymi określone alkaloidy i ewentualnie oczyszcza od zanieczyszczeń.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wyodrębniania z surowców roślinnych alkaloidów pojedynczych lub w grupach zróżnicowanych jakościowo i pozbawionych zanieczyszczeń, przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym ekstrahentem kwaśnym, sorpcję alkaloidów na ciekłych wymieniaczach jonowych, oraz reekstrakcję ich za pomocą ekstrahentów kwaśnych.

Zastosowanie ciekłych wymieniaczy jonowych do izolacji mieszaniny alkaloidów z surowców roślinnych znane jest między innymi z polskich opisów patentowych n-ry 97 579, 104253,128 211 oraz 136380.

Według sposobu znanego z polskiego opisu patentowego nr 97 579, surowiec roślinny ekstrahuje się wodnym roztworem kwasu organicznego po czym z otrzymanego wyciągu po odpowiednim zbuforowaniu wyekstrahowuje się alkaloidy roztworami jonitów zwanych też przeciwjonami, rozpuszczonych w rozpuszczalnikach organicznych takich jak chloroform, benzen, octan etylu itp. Z fazy organicznej alkaloidy wyodrębnia się przez reekstrakcję za pomocą wodnych roztworów kwasów mineralnych i następnie krystalizację. Można też wyodrębnić alkaloidy przez usunięcie z fazy organicznej wymieniaczy jonowych za pomocą zasad co znane jest z polskiego opisu patentowego nr 104 253. Według polskiego opisu patentowego nr 128 211 surowiec roślinny ekstrahuje się wodnym roztworem kwasu octowego, a otrzymany wyciąg kontaktuje się w przeciwprądzie rozpuszczalnikiem organicznym nie mieszającym się z wodą jak chloroform, benzen, estry, etery. W tych warunkach kwas octowy przechodzi częściowo do fazy organicznej, zachowując się jak przeciwjon podobnie do działania jonitu, zwiększając ekstrakcję alkaloidu do fazy organicznej. Dodatek pochodny kwasu octowego jak kwas trójchlorooctowy może spowodować znaczne zwiększenie ekstrakcji co wynika z polskiego opisu patentowego nr 136 380.

We wszystkich wymienionych metodach zarówno stałe jak i ciekłe wymieniacze jonowe były mieszane, względnie rozpuszczane w rozpuszczalnikach organicznych jak benzen, chloroform, estry, etery i w postaci roztworów stosowane były do ekstrakcji alkaloidów ze słabo kwaśnej fazy wodnej. Stosowane rozpuszczalniki organiczne wykazują dość silne działanie toksyczne i mogą w poważnym stopniu zatruwać środowisko jak również stanowić zagrożenie zdrowotne w zakładzie pracy. Ponadto w rozpuszczalnikach tych dobrze rozpuszczają się zanieczyszczenia towarzyszące alkaloidom, co wymaga z kolei zwiększonej ilości przekrystalizowań gotowego produktu, zwiększając tym samym pracochłonność oraz zmniejszając wydajność.

Wynalazek rozwiązuje zagadnienie wyodrębniania alkaloidów z surowców roślinnych pojedynczo lub w grupach z zastosowaniem ciekłych wymieniaczy jonowych w sposób pozbawiony

164 380 3 opisanych niedogodności, a zwłaszcza z wyeliminowaniem toksycznych rozpuszczalników organicznych.

Podany efekt osiągnięto dzięki stwierdzeniu, że selektywną sorpcję oraz selektywną desorpcję uzyskuje się przepuszczając wodne wyciągi słabo kwaśne, zawierające alkaloidy o określonym pH przez kolumnę wypełnioną ciekłym jonitem który stanowią kwasy sulfonowe, estry organiczne kwasu fosforowego, wyższe kwasy tłuszczowe, korzystnie kwas olejowy i następnie wymywając alkaloidy z kolumny wodnymi rozcieńczonymi roztworami kwasów organicznych lub mineralnych.

Istota sposobu według wynalazku polega na tym, że rozdrobniony surowiec roślinny ekstrahuje się korzystnie w przeciwprądzie wodnym roztworem kwasu octowego o stężeniu od 0,01 do 2 molowych korzystnie 0,1 molowym, a otrzymany wyciąg o pH od 5 do 6 korzystnie 5,5 przepuszcza się w temperaturze 18-50°C przez kolumnę z ciekłego jonitu stanowiącego kwas sulfonowy, ester organiczny kwasu fosforowego lub wyższy kwas tłuszczowy, korzystnie kwas olejowy i w momencie gdy w wycieku z kolumny pojawi się izolowany alkaloid lub alkaloid ostatni z grupy w przypadku izolacji w grupach, przy określonej wcześniej selektywności przerywa się sorpcję, zaś kolumnę przemywa się w sposób ciągły wodnym roztworem kwasu organicznego lub mineralnego o stężeniu od 0,1 do 0,01 molowym, zaś wyciek z kolumny zbiera się frakcjami zawierającymi określone alkaloidy i wewentualnie oczyszcza d d zanieczyszczeń. Zawartość alkaloidów w wycieku z kolumny kontroluje się korzystnie metodą chromatograficzną.

Przykład I. Wyciąg alaćloidaww z korzenia glistnika o pH = 5,2 otrzymany przez przeciwprądawą ekstrakcję surowca 0,1 molowym wodnym roztworem kwasu octowego a zawierający 1% zespołu alaaloidowego przepuszcza się przez kolumnę ustawioną pionowo, zawierającą 600 cm⁵ kwasu olejowego. Temperatura wyciągu i kwasu olejowego = 25°C. Pierwsze wycieki z kolumny nie zawierające alkaloidów odrzuca się, a z chwilą pojawienia się u wylotu z kolumny allokryptopiaw pierwszego alkaloidu z wyciągu, po przejściu 570 cm³ roztworu, sorpcję przerywa się i eluuje alkaloidy z kolumny 0,01 molowym kwasem siarkowym odbierając frakcje po 100 cm3. Odebrano 8 frakcji w których znajdowały się: 1 - ślady berberyny, allokryptopina; 2 i 3 allokryptopina i protopina; 4 - p^topina i chelidoniaα, ślady sangwiaarwnw; 5 - che^mina, saagwinarwaa, chelerytryna; 6 - ^elid^ma, chelerytryna, sangwinaryna, chelilutwaa; 7 - ślady che^miny, chelilutwaα, chelirubina, chelamina; 8 - chelirubina, chelamina, oksysaagwiaaryna. Po przemyciu kolumny wodą przekazano ją do dalszej sorpcji.

Przykład II. Sposobem opisanym jak poprzednio prowadzono sorpcję na kolumnie do momentu aż u jej wylotu zjawiła się cheliidonina po przejciu 930 cm3 wyciągu, po czym prowadzono elucję alkaloidów z kolumny 0,01 molowym kwasem cytrynowym odbierając tylko frakcje zawierające chelidoninę, a pozostałe dołącza się do pierwotnego wyciągu.

Przykład III. Sposobem opisanym jak w przykładzie I prowadzono sorpcję do momentu aż u wylotu kolumny pojawiły się wszystkie alkaloidy zawarte w wyciągu, po przejściu 1720 cm3 wyciągu. Przeprowadzona elucja 0,01 molowym kwasem winowym dała wyciągi podzielone na grupy, a zdolność sorpcyjna kolumny wynosiła 2,1%.

Przykład IV. Sposobem opisanym w przykładzie I-III prowadzono sorpcję stosując jako ciekłe wymieniacze jonowe ester dauizaaktwloaw kwasu fosforowego, kwas aktznosulfonaaw w parafinie, przy czym desorpcję prowadzono 0,01 molowym kwasem siarkowym i otrzymano wyciągi podzielone na grupy zróżnicowane jakościowo.

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 10 000 zł

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób wyodrębniania z surowców roślinnych alkaloidów pojedynczych lub w grupach zróżnicowanych jakościowo przez ekstrakcję surowca roślinnego wodnym ekstrahentem kwaśnym, sorpcję alkoloidów na ciekłych wymieniaczach jonowych oraz reekstrakcję ich za pomocą ekstrahentów kwaśnych, znamienny tym, że rozdrobniony surowiec roślinny ekstrahuje się, korzystnie w przeciwprądzie wodnym roztworem kwasu octowego o stężeniu od 0,01 do 2 molowych, korzystnie 0,1 molowych, a otrzymany wyciąg o pH 5,0-6,0 korzystnie 5,5 przepuszcza się w temperaturze 18-50°C przez kolumnę z ciekłego jonitu, stanowiącego kwas sulfonowy, ester organiczny kwasu fosforowego lub wyższy kwas tłuszczowy, korzystnie kwas olejowy i w momencie gdy w wycieku z kolumny pojawi się izolowany alkaloid lub alkaloid ostatni z grupy, w przypadku izolacji w grupach przy określonej wcześniej selektywności, przerywa się sorpcję, zaś kolumnę przemywa się w sposób ciągły wodnym roztworem o stężeniu 0,1 do 0,01 molowym kwasu organicznego lub mineralnego, zaś wyciek z kolumny zbiera się frakcjami zawierającymi określone alkaloidy i ewentualnie oczyszcza od zanieczyszczeń.