PL167383B1 - Sposób otrzymywania wieloskładnikowych nawozów płynnych o działaniu biostymulującym - Google Patents

Abstract

1. Sposób wytwarzania wieloskładnikowych nawozów płynnych o działaniu biostymulującym na drodze oddzielnego przygotowania dwu lub kilku roztworów zawierających rozpuszczone składniki pokarmowe roślin, tj. makroskładniki, mikroelementy, biostabilizatory oraz inne dodatki, np. zwiększające przyczepność preparatu na liściach, a następnie łączenie przygotowanych roztworów w odpowiednich proporcjach, znamienny tym, że sporządzenie roztworu zawierającego mikroelementy, korzystnie Cu i/lub Zn i/lub Fe i/lub Mn i/lub Co i/lub Mg, polega na kompleksowaniu tych pierwiastków stosowanych w postaci łatwo rozpuszczalnych soli, korzystnie azotanów i/lub siarczanów i/lub chlorków i/lub octanów, za pomocą naturalnych i/lub syntetycznych aminokwasów białkowych, korzystnie β-alaminy lub/i glicyny lub/i kwasu glutaminowego lub/i cysteiny lub/i chlorowodorków w/w aminokwasów białkowych lub/i ich soli sodowych lub/i ich soli potasowych lub/i ich soli amonowych lub/i ich mieszaniny z peptydami lub/i mieszaniny naturalnych aminokwasów w postaci kwaśnych hydrolizatów białek roślinnych i zwierzęcych, korzystnie hydrolizatu poekstrakcyjnej śruty sojowej lub/i kwaśnego hydrolizatu żelatyny w ilości od 2% do 95% zapotrzebowania stechiometrycznego tych aminokwasów białkowych, następnie do otrzymanego roztworu dodaje się rozpuszczalne w wodzie związki boru i/lub molibdenian amonu, po czym roztwór łączy się z przygotowanym w znany sposób roztworem makroskładników nawozowych, tj. związków azotowych i/lub potasowych i/lub magnezowych i dodaje się bioregulatory, np. kwas naftylooctowy i/lub kwas giberelinowy i/lub tiaminę i/lub substancje zwiększające przyczepność do liści, korzystnie skarmelizowaną laktozę i/lub melasę i/lub sole sodowe karboksy-metylocelulozy i/lub kwas poliwinylowy i/lub dekstryny.

Description

Wynalazek rozwiązuje sposób wytwarzania skoncentrowanych roztworów mikroelementowych, tj. soli Fe, Zn, Mn, Cu, Co, B, Mo oraz Mg spolichelatowanych substancjami wykazującymi działanie biostymulujące, a jednocześnie silne własności kompleksujące. Umożliwia to mieszanie takich roztworów mikroelementów z nasyconymi roztworami makroelementowymi zawierającymi podstawowe mineralne składniki pokarmowe dla roślin, tj. sole azotu, fosforu, potasu i magnezu bez wytrącania się osadów nawet w środowisku obojęt167 383 nym i pozwala na otrzymanie wieloskładnikowych nawozów płynnych o podwyższonej skuteczności działania dzięki występowaniu efektu biostymulacji.

Znane dotychczas nawozy płynne charakteryzują się na ogół stosunkowo niską zawartością mikroskładników oraz brakiem lub małym efektem biostymulacji. Bardzo często ze znanych nawozów wytrącają się osady w czasie ich magazynowania, co zmienia ich skład oraz komplikuje stosowanie. Wiele znanych nawozów charakteryzuje się temperaturą wysalania poniżej -5°C co uniemożliwia ich magazynowanie w terenie oraz w okresach zimowych i nieogrzewanych magazynach. Wprowadzenie soli mikroelementów do roztworów zawierających sole mikroskładników, np.: sole azotu, fosforu, potasu czy magnezu wymaga kompleksowania takich jonów jak: Mn⁺⁺, Fe++, Zn, Cu⁺⁺, Co⁺⁺ w celu zapobieżenia wytrącaniu się z nawozu płynnego trudno rozpuszczalnych osadów, zwłaszcza fosforanów lub wodorotlenków tych metali, łatwo przechodzących w jeszcze bardziej nierozpuszczalne w wodzie tlenki. Jako kompleksony (bądź chelatory) mikroelementów stosowane są pojedyncze substancje, np.: kwas wersenowy (patent RFN 3 517 102) lub jego sole sodowe, kwas cytrynowy lub jego sole sodowe, potasowe albo amonowe (polski opis patentowy nr 153 698), kwas octowy (polski opis patentowy nr 147 728). Stosowane są także kwasy ligninosulfonowe (polski patent nr 107 695) oraz kwasy huminowe (patenty CSRS nr nr 234 290 i 234 967). Znalazły również zastosowanie mieszaniny kompleksonów takich jak kwas wersenowy + kwas cytrynowy (polski patent nr 116 403), kwas wersenowy + ligninosulfoniany (polski patent nr 139 406). Stosowanie kwasu wersenowego (kwasu etyleno-dwuaminoczterooctowego) posiada wadę wynikającą z faktu, że jest on syntetykiem nie będącym aminokwasem białkowym i nie posiadającym swojego odwzorowania w naturze. Ze względu na syntetyczne pochodzenie nie jest metabolizowany w roślinach. Po wprowadzeniu do roślin część nośnikowa kompleksów mikroelementowych z kwasu wersenowego jest nieużyteczna pokarmowo. Rośliny w swoich procesach metabolicznych nie wiedzą jak mają skonsumować syntetyczny nośnik chelatowy przetrzymując go w komórkach w postaci niezmienionej.

Opisane wyżej niekorzystne własności nawozów płynnych eliminuje sposób według wynalazku polegający na tym, że do polichelatowania mikroelementów w procesie wytwarzania nawozów stosowane są pojedyncze aminokwasy białkowe lub ich mieszaniny, zwłaszcza w postaci hydrolizatów, albo aminokwasy w mieszaninie z kwasami organicznymi lub ich solami. Spośród niezliczonych możliwości α-aminokwasów natura w syntezie białek wykorzystuje praktycznie wyłącznie tylko 22 powszechnie znane α-aminokwasy. Są to aminokwasy białkowe bardzo łatwo metabolizowane przez rośliny bez dodatkowych strat energetycznych. Aminokwasy białkowe w roztworach wodnych tworzą z mikroelementami trwałe kompleksy (polichelaty), co zapobiega tworzeniu się trudnorozpuszczalnych osadów wodorotlenków i fosforanów mikroelementów w wieloskładnikowych nawozach płynnych i pozwala na uzyskiwanie wysokich koncentracji mikroelementów w tych nawozach. Jednocześnie nawozy o składzie wg wynalazku wykazują własności biostymulujące dzięki czemu skuteczność dolistnego dokarmiania roślin jest około dwukrotnie wyższa w porównaniu do znanych nawozów płynnych.

Biostymulujące działanie tych nawozów polega na zastosowaniu aminokwasów białkowych do kompleksowania mikroelementów, co powoduje wytworzenie w nawozie kompleksów mikroelementów z aminokwasami charakteryzujących się przyspieszonym wnikaniem przez liście do rośliny, gdzie następnie zachodzi szybki ich transport do rozwijających się części roślin. Wnikanie kompleksów aminokwasowo-mikroelementowych odbywa się poprzez kanały białkowe w skórce roślin, gdzie przez złącza białkowe, indukowane energią z procesów enzymatycznych, kompleksy te ześlizgują się do wnętrza komórki wykorzystując powinowactwo chemiczne z aminokwasami wbudowanymi w białko. Badania wykazały, że transport kompleksu aminokwasowo-mikroelementowego jest znacznie szybszy w roślinie od transportu mikroelementu podanego w formie soli lub z kompleksonami syntetycznymi. Stwierdzono, że np. adsorpcja i translokacja kompleksu aminokwasowo-żelazowego była około 60% efektywniejsza niż żelaza z siarczanu żelazowego lub żelaza w kompleksie z kwasem wersenowym. Z powyższego wynika, że kompleksy mikroelementowo-aminokwasowe są

167 383 transportowane bezpośrednio do miejsc intensywnego wzrostu i rozwoju, natomiast w przypadku innego kompleksonu lub soli potrzebny jest dodatkowy nośnik organiczny do transportu. Ponadto po oddaniu jonu mikroelementu komplekson aminokwasowy jest włączony w normalny metabolizm rośliny bez strat energetycznych w odróżnieniu od kompleksów syntetycznych, których Przyswajalność jest wyjątkowo problematyczna. Skuteczność dokarmiania dolistnego zależy od szybkości pobierania składników pokarmowych w okresie wysychania kropel na liściu, a następnie od efektywności transportu składników nawozowych do miejsc intensywnego wzrostu i rozwoju. Dzięki tej wyjątkowej mobilności polichelatów aminokwasowo-mikroelementowych skuteczność dolistnego dokarmiania roślin nawozami zawierającymi kompleksy aminokwasowo-mikroelementowe wg wynalazku jest około dwukrotnie wyższa w porównaniu do stosowanych soli mikroelementów lub ich kompleksów z kompleksonami syntetycznymi.

Stwierdzono także, że np. mieszaniny aminokwasów białkowych stosowane dolistnie mają istotny wpływ na syntezę regulatorów wzrostu w roślinie, np. kwasu β-indolilooctowego oraz koenzymu A. I tak do syntezy kwasu β-indolilooctowego niezbędny jest aminokwas białkowy tryptofan będący pochodną indolu, zaś do syntezy koenzymu A niezbędna jest β-alanina, jeden z niewielu aminokwasów niebiałkowych (szeregu β) spotykanych w przyrodzie. Każdy proces fizjologiczny jest procesem enzymatycznym, czyli jest katalizowany przez przynajmniej jeden enzym - biologiczny katalizator. Większość procesów w roślinie jest katalizowana jednocześnie przez kilka enzymów. Praktycznie we wszystkich przemianach decydujących o jakości i ilości plonów roślin uczestniczy uniwersalny koenzym A. Uczestniczy on w aktywacji i przenoszeniu rodników acylowych, które powstają w przemianach węglowodanów, tłuszczów i białek.

Enzymy są oczywiście w roślinie niezastąpione i musi je ona sobie wyprodukować. Do syntezy koenzymu A w roślinie niezbędny jest praktycznie jedyny występujący w przyrodzie aminokwas niebiałkowy - β-alanina. W glebie występują głównie aminokwasy białkowe, powstałe z rozpadu białek, β-alanina występuje w glebie w wyjątkowo śladowych ilościach praktycznie jej nie ma. Wzbogacenie rośliny w ten aminokwas z pominięciem rizosfery glebowej jest wyjątkowo ważnym czynnikiem plonotwórczym. Roślina wówczas ma zawsze wyprodukowany dostateczny nadmiar koenzymu A. Ze względu na ułatwiony transport w roślinie β-alanina wprowadzana jest dolistnie w postaci bardzo mobilnych polichelatów z mikroelementami. Okazało się, że wysoką efektywność nawożenia uzyskuje się przez stosowanie polichelatowania mikroelementów mieszaninami aminokwasów białkowych z kwasami organicznymi lub ich solami, np. kwasem octowym, kwasem cytrynowym, kwasem winowym, kwasem szczawiowym, kwasem mlekowym, kwasem propionowym, kwasem jabłkowym, kwasem foliowym, kwasem askorbinowym, kwasem wersenowym lub kwasami ligninosulfonowymi, co umożliwia uzyskanie znacznie wyższych koncentracji mikroelementów w nawozach płynnych przy zachowaniu ich właściwości biostymulujących.

Istotę wynalazku stanowi sposób wytwarzania koncentratów mikroelementowych o składzie odpowiadającym potrzebom pokarmowym roślin w okresach ich najintensywniejszego wzrostu. Jako kompleksony naturalne stosuje się metabolity roślinne zapobiegające wytrącaniu się trudno rozpuszczalnych związków mikroelementów w roztworach o wysokiej koncentracji składników, wykazujących równocześnie bardzo korzystne właściwości biostymulujące. Efektywność działania biostymulującego w/w nawozów dolistnych można podnieść przez dodatek regulatorów wzrostu, np.: soli sodowych lub potasowych kwasu naftylooctowego, indolilooctowego, metribuzinu lub tiaminy, a także przylepiaczy, np.: karboksymetylocelulozy lub melasy.

Sposób wytwarzania wysokoskoncentrowanych nawozów płynnych według wynalazku na drodze oddzielnego przygotowania dwu lub kilku roztworów zawierających rozpuszczone składniki pokarmowe roślin, tj. makroskładniki, mikroelementy, biostabilizatory oraz inne dodatki, np. zwiększające przyczepność preparatu na liściach, a następnie łączenie przygotowanych roztworów w odpowiednich proporcjach polega na tym, że sporządzenie roztworu zawierającego mikroelementy, korzystnie Cu i/lub Zn i/lub Fe i/lub Mn i/lub Co i/lub Mg po167 383 lega na kompleksowaniu tych pierwiastków stosowanych w postaci łatwo rozpuszczalnych soli, korzystnie azotanów i/lub siarczanów i/lub chlorków i/lub octanów, dokonuje się za pomocą naturalnych i/lub syntetycznych aminokwasów białkowych, korzystnie β-alaminy lub/i glicyny lub/i kwasu glutaminowego lub/i cysteiny lub/i chlorowodorków w/w aminokwasów białkowych lub/i ich soli sodowych lub/i ich soli potasowych lub/i ich soli amonowych lub/i ich mieszaniny z peptydami lub/i mieszaniny naturalnych aminokwasów w postaci kwaśnych hydrolizatów białek roślinnych i zwierzęcych, korzystnie hydrolizatu poekstrakcyjnej śruty ' sojowej lub/i kwaśnego hydrolizatu żelatyny w ilości od 2% do 95% zapotrzebowania stechiometrycznego tych aminokwasów białkowych. Do otrzymanego roztworu dodaje się rozpuszczalne w wodzie związki boru i/lub molibdenian amonu, po czym roztwór łączy się z przygotowanym w znany sposób roztworem makroskładników nawozowych, tj. związków azotowych i/lub potasowych i/lub magnezowych i dodaje się bioregulatory, np. kwas naftylooctowy i/lub kwas giberelinowy i/lub tiaminę i/lub substancje zwiększające przyczepność do liści, korzystnie skarmelizowaną laktozę i/lub melasę i/lub sole sodowe karboksy-metylocelulozy i/lub kwas poliwinylowy i/lub dekstryny.

Nadspodziewanie korzystne okazało się połączenie, gdy do polichelatowania mikroelementów stosuje się podane wyżej aminokwasy białkowe i/lub chlorowodorki aminokwasów białkowych i/lub hydrolizaty białkowe kwaśne lub sole tych hydrolizatów w mieszaninie polichelatującej z: kwasem mlekowym i/lub kwasem octowym i/lub kwasem propionowym i/lub kwasem szczawiowym i/lub kwasem jabłkowym i/lub kwasem cytrynowym i/lub kwasem winowym i/lub kwasem foliowym i/lub kwasem askorbinowym i/lub kwasem wersenowym i/lub kwasami ligninosulfonowymi lub ich solami sodowymi lub potasowymi lub amonowymi w ilości powyżej 0,1% do 20% wagowo w stosunku do łącznej masy składników aminokwasowych. W nawozach według wynalazku bor wprowadza się do roztworu wieloskładnikowego w postaci roztworów łatwo rozpuszczalnych związków, korzystnie boranu jednosodowego lub/i jednopotasowego lub/i jednoamonowego rozpuszczalnych w serwatce lub/i maślance lub/i maślance bądź serwatce po skarmelizowaniu w nich cukrów i hydrolizie naturalnie zawartych w nich substancji białkowych.

Otrzymane wg wynalazku koncentraty mikroelementowe i wieloskładnikowe nawozy płynne wykazują korzystny fizjologicznie odczyn bliski obojętnego, przez co są szczególnie efektywne do dolistnego dokarmiania w różnym rozcieńczeniu bez obawy wywołania uszkodzeń wywołanych zbyt niskim pH. Istotną sprawą jest niska korozyjność nawozów płynnych w stosunku do stalowych i mosiężnych części opryskiwaczy. Polichelatowanie aminokwasowe oraz odczyn nawozu zbliżony do obojętnego, wyjątkowo sprzyja temu warunkowi.

Nawozy płynne wg wynalazku będą miały zastosowanie po rozcieńczeniu do stężeń rzędu 0,4-2% do dolistnego dokarmiania roślin, nawożenia przez podlewanie bądź jako pożywki hydroponiczne. W zależności od potrzeb pokarmowych w zakresie mikroelementów poszczególnych gatunków roślin istnieje możliwość opracowania nawozów specjalistycznych pod poszczególne uprawy.

Poniżej podano przykłady koncentratów mikroelementowych i otrzymywania z nich nawozów płynnych.

Przykład I. Koncentrat NMg + mikro.

Roztwór A - koncentrat magnezowo-mikroelementowy.

Sporządza się roztwór kompleksonu przez rozpuszczenie' w 357,3 kg wody 25 kg kwaśnego hydrolizatu białkowego otrzymanego ze śruty sojowej, w którym rozpuszcza się kolejno następujące sole mikroelementów: 3,93 kg CUSO4 - 5H2O, 12,6 kg MnCb 4H2O, 8,35 kg ZnCh, 12,5 kg FeSO4 7H₂O, 209,2 kg MgCb 6H₂O, 0,129 kg molibdenianu amonu.

Roztwór B - roztwór soli boru.

W 278 kg serwatki rozpuszcza się 15,7 kg NaOH i ogrzewa do temperatury około 70°C dla skarmelizowania cukrów, a następnie w tym roztworze rozpuszcza się 57,3 kg Na₂B₄O7 1OH₂O (boraksu).

Roztwór A miesza się z roztworem B, a następnie w powstałym roztworze rozpuszcza się 173,2 kg mocznika otrzymując 1000 kg płynnego koncentratu nawozowego o składzie:

167 383

N-8%, Mg-2,5%, B-0,65%, Mn-0,35%, Cu-0,10%, Zn-0,40%, Fe-0,25%, Mo-0,007%. pH koncentratu doregulowuje się na 3,8-5,0, tak by pH 1% roztworu wodnego koncentratu wynosiło 6,6-7,0.

Przykładu. Koncentrat magnezowo-mikroelementowy.

Roztwór A.

Sporządza się roztwór kompleksonu przez rozpuszczenie 20,8 kg β-alaniny w 208 kg wody, w którym rozpuszcza się kolejno następujące sole mikroelementów: 4,91 kg CuSO4 5H2O, 10,4 kg ZnCl₂, 15,8kgMnCb 4H2O, 15,6 kg FeSO4 7H2O, 250,7 kg MgCb 6H2O, 1,61 kg molibdenianu amonu (sodu). Roztwór podgrzewa się do temperatury +40°C.

Roztwór B.

W 326 kg wody rozpuszcza się 31,0 kg NaOH, a następnie 46,5 kg H3BO3.

Roztwór A miesza się z roztworem B otrzymując 1000 kg magnezowo-mikroelementowego o składzie: Mg-3,0%, B-0,79%, Cu-0,125%, Zn-0,50%, Mn-0,44%, Mo-0,009%. pH koncentratu doregulowuje się na poziom 3,8-5,0, tak by pH 1% roztworu wodnego koncentratu wynosiło 6,6-7,0.

Przykład III. Nawóz NPK Mg + mikro.

Roztwór A - koncentrat mikroelementowy.

Sporządza się roztwór kompleksonu przez rozpuszczenie w 196 kg wody 2,4 kg glicyny i 2,9 kg kwasu wersenowego, w którym rozpuszcza się kolejno następujące sole mikroelementów: 0,393 kg CuSO4 5H2O, 0,340 kg Zn(NO₃)2 6H2O, 0,784 kg Mn(NO₃)₂ 6H2O, 0,500 kg FeSO4 7H2O, 14,1 kg MgSO4 6H2O ogrzewając roztwór do temperatury powyżej 40°C przy ciągłym mieszaniu aż do całkowitego rozpuszczenia soli. Następnie w powstałym roztworze rozpuszcza się 0,60 kg H3BO3 i 0,03 kg molibdenianu amonu. Do otrzymanego roztworu dodaje się 0,15 kg 10% roztworu soli sodowej kwasu indolilooctowego i 0,25 kg soli sodowej karboksymetylocelulozy.

Roztwór B.

W 408,8 kg wody rozpuszcza się 67,0 kg fosforanu dwuamonowego, 108,5 kg K2SO4,

203,5 kg mocznika ogrzewając roztwór do temperatury powyżej 40°C przy ciągłym mieszaniu aż do całkowitego rozpuszczenia składników.

Roztwór A miesza się z roztworem B otrzymując 1000 kg płynnego nawozu NPK + mikro. N-10,8%, P2O5-3,6%, K2O-5,4%, Mg-0,15%, Cu-0,01%, Zn-0,075%, Fe-0,010%, Mo-0,002%. pH koncentratu doregulowuje się na 3,8-5,0, tak by pH 1% roztworu wodnego koncentratu wynosiło 6,6-7,0.

Przykład IV. Nawóz N, Mg, Fe + bioregulatory.

Roztwór A.

Sporządza się roztwór kompleksonu przez rozpuszczenie w 127,5 kg wody podgrzanej do temperatury 40°C 1 kg cysteiny, 5 kg kwasu glutaminowego i 8 kg kwasu cytrynowego. W mieszaninie kompleksonów rozpuszcza się 100 kg FeSO4 7H₂O.

Roztwór B.

W 100 kg ciepłej wody rozpuszcza się kolejno 320 kg technicznego MgCb 6H2O oraz 325 kg mocznika.

Roztwór C - dodatki do biostymulatorów i przylepiaczy.

W 10 kg podgrzanej do 40°C wody rozpuszcza się 1 kg monoazotanu tiaminy, 0,5 kg soli potasowej kwasu naftylooctowego oraz 2 kg melasy. Ciepły roztwór bardzo cienkim strumieniem wprowadza się do mieszaniny roztworów A + B. pH koncentratu doregulowuje się na 3,8-5,0, tak by pH 1% roztworu wodnego koncentratu wynosiło 6,6-7,0.

Po wymieszaniu roztworów A, B i C otrzymuje się 1000 kg doskonałego nawozu zapobiegającego chlorozie drzew owocowych o składzie: N-10%, Mg-3,75% oraz Fe-2%.

PrzykładV. Nawóz N, K, Mg + mikro.

Roztwór A.

W 120 kg wody podgrzanej do temperatury 40°C wody rozpuszcza się kolejno: 15 kg kwaśnego hydrolizatu żelatyny, 5 kg soli sodowej kwasów ligninosulfonowych, 1 kg β-alaniny oraz 10 kg cytrynianu trójpotasowego. W sporządzonym roztworze kompleksonu rozpusz167 383 cza się kolejno mikroelementy w postaci następujących związków: 60 kg FeSOi 7H2O,

61,5 kg MnCb 4H2O, 18,8 kg CuCl? 2H2O, 29,2 kg ZnCb, 5,7 kg H3BO3 oraz 0,25 kg molibdenianu sodu.

Roztwór B.

W 111,5 kg wody o temperaturze +40°C rozpuszcza się kolejno 107 kg karnalitu KCl MgCb 6H2O, 170 kg MgC2 6H2O oraz 260 kg mocznika.

Roztwór C - dodatki.

W 20 kg wody podgrzanej do temperatury +40°C rozpuszcza się 2 kg octanu potasu, 2 kg kwasu mlekowego oraz 1 kg kwasu askorbinowego. Ciepły roztwór wprowadza się cienkim strumieniem do mieszaniny roztworów A i B. pH koncentratu doregulowuje się na poziom 3,8-5,0, tak by pH 1% roztworu wodnego koncentratu wynosiło 6,6-7,0. Po wymieszaniu roztworów A, B i C otrzymuje się 1000 kg nawozu o składzie: N-12,5%, K-1,5%, Mg-3%, B-0,1%, Cu-0,7%, Mn-1,7%, Zn-1,4%, Fe-1,2%, Mo-0,01%.

Claims (3)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób wytwarzania wieloskładnikowych nawozów płynnych o działaniu biostymulującym na drodze oddzielnego przygotowania dwu lub kilku roztworów zawierających rozpuszczone składniki pokarmowe roślin, tj. makroskładniki, mikroelementy, biostabilizatory oraz inne dodatki, np. zwiększające przyczepność preparatu na liściach, a następnie łączenie przygotowanych roztworów w odpowiednich proporcjach, znamienny tym, że sporządzenie roztworu zawierającego mikroelementy, korzystnie Cu i/lub Zn i/lub Fe i/lub Mn i/lub Co i/lub Mg, polega na kompleksowaniu tych pierwiastków stosowanych w postaci łatwo rozpuszczalnych soli, korzystnie azotanów i/lub siarczanów i/lub chlorków i/lub octanów, za pomocą naturalnych i/lub syntetycznych aminokwasów białkowych, korzystnie β-alaminy lub/i glicyny lub/i kwasu glutaminowego lub/i cysteiny lub/i chlorowodorków w/w aminokwasów białkowych lub/i ich soli sodowych lub/i ich soli potasowych lub/i ich soli amonowych lub/i ich mieszaniny z peptydami lub/i mieszaniny naturalnych aminokwasów w postaci kwaśnych hydrolizatów białek roślinnych i zwierzęcych, korzystnie hydrolizatu poekstrakcyjnej śruty sojowej lub/i kwaśnego hydrolizatu żelatyny w ilości od 2% do 95% zapotrzebowania stechiometrycznego tych aminokwasów białkowych, następnie do otrzymanego roztworu dodaje się rozpuszczalne w wodzie związki boru i/lub molibdenian amonu, po czym roztwór łączy się z przygotowanym w znany sposób roztworem makroskładników nawozowych, tj. związków azotowych i/lub potasowych i/lub magnezowych i dodaje się bioregulatory, np. kwas naftylooctowy i/lub kwas giberelinowy i/lub tiaminę i/lub substancje zwiększające przyczepność do liści, korzystnie skarmelizowaną laktozę i/lub melasę i/lub sole sodowe karboksy-metylocelulozy i/lub kwas poliwinylowy i/lub dekstryny.
2. 2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się aminokwasy białkowe i/lub chlorowodorki aminokwasów białkowych i/lub hydrolizaty białkowe kwaśne lub sole tych hydrolizatów w mieszaninie polichelatującej z kwasem mlekowym i/lub kwasem octowym i/lub kwasem propionowym i/lub kwasem szczawiowym i/lub kwasem jabłkowym i/lub kwasem cytrynowym i/lub kwasem winowym i/lub kwasem foliowym i/lub kwasem askorbinowym i/lub kwasem wersenowym i/lub kwasami ligninosulfonowymi lub ich solami sodowymi lub potasowymi lub amonowymi w ilości powyżej 0,1% do 20% wagowo w stosunku do łącznej masy składników aminokwasowych.
3. 3. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że bor wprowadza się do roztworu wieloskładnikowego w postaci roztworów łatwo rozpuszczalnych związków, korzystnie boranu jednosodowego lub/i jednopotasowego lub/i jednoamonowego rozpuszczalnych w serwatce lub/i maślance lub/i maślance bądź serwatce po skarmelizowaniu w nich cukrów i hydrolizie naturalnie zawartych w nich substancji białkowych.