PL176697B1 - Sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym - Google Patents

Sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym

Info

Publication number
PL176697B1
PL176697B1 PL95317352A PL31735295A PL176697B1 PL 176697 B1 PL176697 B1 PL 176697B1 PL 95317352 A PL95317352 A PL 95317352A PL 31735295 A PL31735295 A PL 31735295A PL 176697 B1 PL176697 B1 PL 176697B1
Authority
PL
Poland
Prior art keywords
force
electromagnet
value
brake
pressure
Prior art date
Application number
PL95317352A
Other languages
English (en)
Other versions
PL317352A1 (en
Inventor
Wilfried Wagner
Vladimir Dusil
Jürgen Bauer
Original Assignee
Teves Gmbh Alfred
Priority date (The priority date is an assumption and is not a legal conclusion. Google has not performed a legal analysis and makes no representation as to the accuracy of the date listed.)
Filing date
Publication date
Application filed by Teves Gmbh Alfred filed Critical Teves Gmbh Alfred
Publication of PL317352A1 publication Critical patent/PL317352A1/xx
Publication of PL176697B1 publication Critical patent/PL176697B1/pl

Links

Classifications

    • BPERFORMING OPERATIONS; TRANSPORTING
    • B60VEHICLES IN GENERAL
    • B60TVEHICLE BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF; BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF, IN GENERAL; ARRANGEMENT OF BRAKING ELEMENTS ON VEHICLES IN GENERAL; PORTABLE DEVICES FOR PREVENTING UNWANTED MOVEMENT OF VEHICLES; VEHICLE MODIFICATIONS TO FACILITATE COOLING OF BRAKES
    • B60T8/00Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force
    • B60T8/32Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force responsive to a speed condition, e.g. acceleration or deceleration
    • B60T8/34Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force responsive to a speed condition, e.g. acceleration or deceleration having a fluid pressure regulator responsive to a speed condition
    • B60T8/36Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force responsive to a speed condition, e.g. acceleration or deceleration having a fluid pressure regulator responsive to a speed condition including a pilot valve responding to an electromagnetic force
    • B60T8/3615Electromagnetic valves specially adapted for anti-lock brake and traction control systems
    • B60T8/3655Continuously controlled electromagnetic valves
    • B60T8/366Valve details
    • B60T8/367Seat valves, e.g. poppet valves
    • BPERFORMING OPERATIONS; TRANSPORTING
    • B60VEHICLES IN GENERAL
    • B60TVEHICLE BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF; BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF, IN GENERAL; ARRANGEMENT OF BRAKING ELEMENTS ON VEHICLES IN GENERAL; PORTABLE DEVICES FOR PREVENTING UNWANTED MOVEMENT OF VEHICLES; VEHICLE MODIFICATIONS TO FACILITATE COOLING OF BRAKES
    • B60T13/00Transmitting braking action from initiating means to ultimate brake actuator with power assistance or drive; Brake systems incorporating such transmitting means, e.g. air-pressure brake systems
    • B60T13/10Transmitting braking action from initiating means to ultimate brake actuator with power assistance or drive; Brake systems incorporating such transmitting means, e.g. air-pressure brake systems with fluid assistance, drive, or release
    • B60T13/24Transmitting braking action from initiating means to ultimate brake actuator with power assistance or drive; Brake systems incorporating such transmitting means, e.g. air-pressure brake systems with fluid assistance, drive, or release the fluid being gaseous
    • B60T13/46Vacuum systems
    • B60T13/52Vacuum systems indirect, i.e. vacuum booster units
    • B60T13/57Vacuum systems indirect, i.e. vacuum booster units characterised by constructional features of control valves
    • BPERFORMING OPERATIONS; TRANSPORTING
    • B60VEHICLES IN GENERAL
    • B60TVEHICLE BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF; BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF, IN GENERAL; ARRANGEMENT OF BRAKING ELEMENTS ON VEHICLES IN GENERAL; PORTABLE DEVICES FOR PREVENTING UNWANTED MOVEMENT OF VEHICLES; VEHICLE MODIFICATIONS TO FACILITATE COOLING OF BRAKES
    • B60T13/00Transmitting braking action from initiating means to ultimate brake actuator with power assistance or drive; Brake systems incorporating such transmitting means, e.g. air-pressure brake systems
    • B60T13/10Transmitting braking action from initiating means to ultimate brake actuator with power assistance or drive; Brake systems incorporating such transmitting means, e.g. air-pressure brake systems with fluid assistance, drive, or release
    • B60T13/66Electrical control in fluid-pressure brake systems
    • B60T13/72Electrical control in fluid-pressure brake systems in vacuum systems or vacuum booster units
    • BPERFORMING OPERATIONS; TRANSPORTING
    • B60VEHICLES IN GENERAL
    • B60TVEHICLE BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF; BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF, IN GENERAL; ARRANGEMENT OF BRAKING ELEMENTS ON VEHICLES IN GENERAL; PORTABLE DEVICES FOR PREVENTING UNWANTED MOVEMENT OF VEHICLES; VEHICLE MODIFICATIONS TO FACILITATE COOLING OF BRAKES
    • B60T8/00Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force
    • B60T8/32Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force responsive to a speed condition, e.g. acceleration or deceleration
    • BPERFORMING OPERATIONS; TRANSPORTING
    • B60VEHICLES IN GENERAL
    • B60TVEHICLE BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF; BRAKE CONTROL SYSTEMS OR PARTS THEREOF, IN GENERAL; ARRANGEMENT OF BRAKING ELEMENTS ON VEHICLES IN GENERAL; PORTABLE DEVICES FOR PREVENTING UNWANTED MOVEMENT OF VEHICLES; VEHICLE MODIFICATIONS TO FACILITATE COOLING OF BRAKES
    • B60T8/00Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force
    • B60T8/32Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force responsive to a speed condition, e.g. acceleration or deceleration
    • B60T8/321Arrangements for adjusting wheel-braking force to meet varying vehicular or ground-surface conditions, e.g. limiting or varying distribution of braking force responsive to a speed condition, e.g. acceleration or deceleration deceleration
    • B60T8/3255Systems in which the braking action is dependent on brake pedal data
    • B60T8/3275Systems with a braking assistant function, i.e. automatic full braking initiation in dependence of brake pedal velocity

Landscapes

  • Engineering & Computer Science (AREA)
  • Transportation (AREA)
  • Mechanical Engineering (AREA)
  • Physics & Mathematics (AREA)
  • Electromagnetism (AREA)
  • Fluid Mechanics (AREA)
  • Regulating Braking Force (AREA)
  • Braking Systems And Boosters (AREA)

Abstract

1. Sposób regulacji cisnienia w ukladzie hamulcowym wyposazonym w system przeciwblokady ham ulców typu ABS p ojazdu m ech a n iczn eg o , który zaw iera p o d cisn ien io w y wzmacniacz sily hamowania,uruchamiany niezaleznie od woli kierowcy za pom oca elektrom agnesu, oraz glówny cylinder hamulcowy, wlaczony za podcisnieniowym wzm acniaczem sily hamowania, przy czym okresla sie predkosci obrotowe poszcze- gólnych kól pojazdu 1 zmierzona na kole podczas hamowania wartosc rzeczywista predkosci obrotowej porównuje sie z wyma- gana wartoscia zadana predkosci obrotowej oraz wysterowujesie elektryczny czlon wykonawczy regulujacy wielkosc cisnienia w ukladzie hamulcowym, znam ienny tym, ze prad, jaki nalezy do- prowadzic do elektrycznego czlonu wykonawczego w postaci elektromagnesu ( 2 2 ) reguluje sie wprost proporcjonalnie do wyniku porównania zmierzonej wartosci rzeczywistej ( ? RIst) predkosci obrotowej z wymagana wartoscia zadana ( ? R soll) predkosci obrotowej, przy czym kazdej wartosci zewnetrznej sily uruchamiajacej, wytworzonej przez elektrom agnes (22), przyporzadkowuje sie jedna wartosc wysterowanego w glów- nym cylindrze hamulcowym (3) cisnienia hydraulicznego w taki sposób, ze wzrostowi zewnetrznej sily uruchamiajacej od - powiada podwyzszenie cisnienia hydraulicznego w glównym cylindrze hamulcowym (3). Fig. 1 (1 1 ) 1 7 6 6 9 7 (1 3 ) B 1 PL PL PL PL PL PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym pojazdu mechanicznego, wyposażonym w system pczeciwblokady hamulcowej tyjuu ABS i zawierającym wzmacniacz siły hamowania, uruchamiany za pomocą elektrycznego członu nastawczego.
Znany jest, np. z niemieckiego opisu patentowego nr DE 42 17 409 Al, sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym pojazdu mechanicznego, wyposażonym w system przeciwblokwdy hamukowej tyjiu ABS i zawierającym wzmacniacz siły hamowania, ucuchamieby za pomocą elekiryzznega członu nastąwzceec, w którym to spysoeie określa się prędkości obrotowe poszczególnych kół pojazdu. Przy stosowaniu opisanego tam sposobu porównuje się riśmeme wysteyowane w hamulcu kół z wprowadzoną do pamięci wartością zadaną ciś nienia w hamulcu, prny czym w zakżkóści od wywiku porównania wysterawąjy się wzmacniacz siły hamowania w kierunku zmiany siły wzmacniającej. W znanym sposobie za niekorzystne należy uznać wysokie koszty związane z pomiarem ciśninnia.
Z mnmieckinga opisu patentowego nr DE 42 38 33 Al znany jest podciśnieniowy wzmacniacz siły hamowania, którego zawór sterujący jest uruchamiany elektrycznie za pam.acr elnktromagyeęe. Elektromagnes, współpruj^ujący z kurpusem cawarąjesi pzny tym pomozony trwale z tłokiem zaworu, uruchemiąjączm mzchanrcznie zawcśr ęteyując:y, pyzy czym konym zawozu ogranicza w obudowie sterującej', w której zn and uje się zawou steyujący, pczcstrcnń pnaematyccną, która łączy się za paśrzymetwym pra^ustów z nepowiytszaną komorą roboczą wzmacniacza siły hamowania, tak że w korpusie zaworu jest stale wyrównywane cenienie.
Z polskiego opisu patentowego nr 113 907 znany jest sposób sterowania wykonawczym urządzeniem przeciwcadślizgowym, polegający na tym, że porównuje się rzeczywistą c^stotUwość abrytówkoła Cazdceaez wypaayowanr w ąaiłydzie cterowmczzm częstotliwością wzorcową lub odpkwiadająne tym częstocliwościom rzaczzwisią peęukośc kątową koła i prędkość wcorcąwą.
Cetem wynalazku jest opracowanie sposobu regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym wzm:ίcmonega na wstępie roCziaju, który umożhwk uzyskank dokładnej regulacji majowej ciśmeoia westerowzwanngo w 0amylcaze kół pojazdu, z zasSosawaniem infaamaeji już ktniej ąwyj w pry:ypadku znanych układów hamukowych z ęaetemem prceciwblokady.
Sposób regulacji ciśnienia hamowania w wyposażonym w system przeciwblokady hamulców typu ABS układnie hamukowzm poiazdu mechaniccsego, który zawiewa podciś4
176 697 nieniowy wzmacniacz siły hamowania, uruchamiany niezależnie od woli kierowcy za pomocą elektromagnesu, oraz główny cylinder hamulcowy, włączony za podciśnieniowym wzmacniaczem siły hamowania, przy czym określa się prędkości obrotowe poszczególnych kół pojazdu i zmierzoną na kole podczas hamowania wartość rzeczywistą prędkości obrotowej porównuje się z wymaganą wartością zadaną prędkości obrotowej oraz wysterowuje się elektryczny człon wykonawczy regulujący wielkość ciśnienia w układzie hamulcowym, według wynalazku charakteryzuje się tym, że prąd, jaki należy doprowadzić do elektrycznego członu wykonawczego w postaci elektromagnesu reguluje się wprost proporcjonalnie do wyniku porównania zmierzonej wartości rzeczywistej prędkości obrotowej z wymaganą wartością żądaną prędkości obrotowej, przy czym każdej wartości zewnętrznej siły uruchamiającej, wytworzonej przez elektromagnes, przyporządkowuje się jedną wartość wysterowanego w głównym cylindrze hamulcowym ciśnienia hydraulicznego w taki sposób, że wzrostowi zewnętrznej siły uruchamiającej odpowiada podwyższenie ciśnienia hydraulicznego w głównym cylindrze hamulcowym.
Korzystnie, za pomocą elektromagnesu uruchamia się korpus zaworu sterującego różnicą ciśnień pneumatycznych działającą w podciśnieniowym wzmacniaczu siły hamowania, przy czym prąd jaki należy doprowadzić do elektromagnesu reguluje się proporcjonalnie do różnicy ciśnień pneumatycznych działającej na korpus zaworu.
Korzystnie, obciąża się różnicą ciśnień pneumatycznych pneumatyczną powierzchnię czynną współpracującą z korpusem zaworu sterującego, tak że wytwarza ona siłę, która przeciwdziała sile uruchamiającej wytworzonej przez elektromagnes.
Korzystnie, wytwarza się siłę przeciwdziałającą zewnętrznej sile uruchamiającej wytworzonej przez elektromagnes składającą się z siły sprężyny zaworowej oddziałującej wstępnie na korpus zaworu w kierunku zamykania zaworu sterującego oraz z dwóch pneumatycznych składowych siły, działających przeciwnie względem siebie, przy czym pierwsza składowa siły, przeciwdziałająca sile sprężyny zaworowej powstaje z różnicy ciśnień pneumatycznych pomiędzy ciśnieniem atmosferycznym a ciśnieniem panującym w komorze roboczej, oraz z pierwszej powierzchni czynnej ukształtowanej na korpusie zaworu, natomiast druga składowa siły, wspomagająca siłę sprężyny zaworowej, powstaje z różnicy ciśnień pneumatycznych pomiędzy ciśnieniem panującym w komorze roboczej a podciśnieniem panującym w komorze podciśnieniowej, oraz z drugiej powierzchni czynnej ukształtowanej na korpusie zaworu.
Korzystnie, mierzy się podciśnienie panujące w obudowie podciśnieniowego wzmacniacza siły hamowania oraz reguluje się prąd, jaki należy doprowadzić do elektromagnesu, w zależności od zmierzonej wartości podciśnienia.
Korzystnie, wyznacza się za pomocą czujnika prędkość uruchamiania pedału hamowania uruchamiającego podciśnieniowy wzmacniacz sity hamowania, przy czym wymaganą wartość żądaną (&)Rsoii) prędkości obrotowej określa się w zależności od wartości wyznaczonej za pomocą czujnika.
Korzystnie, wyznacza się za pomocą czujnika drogę uruchamiania pedału hamowania uruchamiającego podciśnieniowy wzmacniacz siły hamowania, przy czym wymaganą wartość żądaną prędkości obrotowej określa się w zależności od wartości wyznaczonej za pomocą czujnika.
Korzystnie, wyznacza się za pomocą czujnika siłę uruchamiającą, działającą na pedał hamowania uruchamiający podciśnieniowy wzmacniacz siły hamowania, przy czym wymaganą wartość żądaną prędkości obrotowej określa się w zależności od wartości wyznaczonej za pomocą czujnika.
Korzystnie, wymaganą wartość żądaną prędkości obrotowej określa się w zależności od sygnału wyjściowego nadajnika sygnałów umieszczonego w miejscu znajdującym się poza pojazdem, korzystnie satelity do kontroli ruchu.
Korzystnie, wymaganą wartość żądaną prędkości obrotowej określa się w zależności od sygnału wyjściowego nadajnika sygnałów, korzystnie czujnika odległości, umieszczonego w miejscu znajdującym się wewnątrz pojazdu.
176 697
Korzystnie określa się okres czasu włączenia elektromagnesu i przy jego pomocy ocenia się szacunkowo wpływy temperatury.
Wzmacniacz siły hamowania jest wykonany jako podciśnieniowy wzmacniacz siły hamowania, uruchamiany niezależnie od woli kierowcy za pomocą elektromagnesu, przy czym prąd, jaki należy doprowadzić do elektromagnesu, reguluje się wprost proporcjonalnie w zależności od wyniku porównania. Każdej wartości obcej siły uruchamiającej, wprowadzonej przez elektromagnes, przyporządkowuje się przy tym korzystnie pewną wartość ciśnienia hydraulicznego, wysterowanego w cyllndrze głównym układu hamulcowego, tak iż wzrostowi obcej siły uruchamiającej odpowiada wzrost ciśnienia hydraulicznego.
Podniesienie jakości procesu regulacji osiąga się w ten sposób, że prąd, jaki należy doprowadzić do elektromagnesu, reguluje się proporcjonalnie do różnicy ciśnień pneumatycznych, działającej na korpus zaworu. Jest przy tym szczególnie korzystne, jeśli przewidziana jest współpracująca z korpusem zaworu sterującego pneumatyczna powierzchnia robocza, która jako obciążona różnicą ciśnień pneumatycznych wprowadza siłę, przeciwdziałającą sile uruchamiającej, wprowadzonej przez elektromagnes.
Mierząc podciśnienie, panujące w obudowie podciśnieniowego wzmacniacza siły hamowania, oraz regulując prąd, jaki należy doprowadzić do elektromagnesu, w zależności od mierzonej wartości podciśnienia, zapewnia się dokładne dopasowanie procesu regulacji do warunków pneumatycznych, panujących wewnątrz podciśnieniowego wzmacniacza siły hamowania.
Określanie żądanej wartości prędkości obrotowej następuje w zależności od drogi uruchamiania pedału hamowania, uruchamiającego mechanicznie podciśnieniowy wzmacniacz siły hamowania, a w pewnych okolicznościach od siły uruchamiającej, działającej na pedał hamowania. Inne możliwości określania przewidują użycie nadajników sygnału, umieszczonych na zewnątrz lub wewnątrz pojazdu, np. satelitów do kontroli ruchu lub szukaczy radarowych albo czujników odległości. W ramach zaproponowanego sposobu jest także szczególnie celowe mierzenie czasu włączenia elektromagnesu oraz wykorzystywanie pomierzonej wartości do oceny wpływów temperatury. '
Przedmiot wynalazku jest objaśniony bliżej na podstawie przykładu wykonania, w nawiązaniu do rysunku, na którym fig. 1 przedstawia roboczy schemat blokowy układu hamulcowego, za pomocą którego można realizować sposób regulacji ciśnienia według wynalazku, fig. 2 - zawór sterujący podciśnieniowego wzmacniacza siły hamowania, stosowanego w układzie hamulcowym według fig. 1, w dużym powiększeniu, a fig. 3 - wykres zależności podlegającego regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym od doprowadzanego do elektromagnesu prądu p=f(I).
Uwidoczniony na fig. 1 układ hamulcowy do pojazdów mechanicznych, służący do stosowania sposobu regulacji według wynalazku, składa się w zasadzie z zespołu uruchamiającego 1, elektronicznego zespołu sterującego 8, hamulców 12,13,14,15 kół, z umieszczonego pomiędzy hamulcami 12 do 15 kół a zespołem uruchamiającym 1 hydraulicznego zespołu przeciwblokady hamulców lub modulatora ciśnienia 9, a także z nie uwidocznionego regulatora systemu przeciwblokady hamulców typu ABS/systemu regulacji poślizgu ASR, który wytwarza sygnały sterujące dla modulatora ciśnienia 9.
Zespół uruchamiający 1 składa się natomiast z uruchamianego za pomocą pedału hamowania 4 pneumatycznego wzmacniacza siły hamowania podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania, za którym włączony jest główny cylinder hamulcowy 3, korzystnie tandemowy, którego nie uwidocznione przestrzenie ciśnieniowe są połączone przewodami hydraulicznymi 45,46 z modulatorem ciśnienia 9. Z pedałem hamowania 4 sprzęgnięty jest drążek uruchamiający 21, umożliwiający uruchamianie uwidocznionego jedynie schematycznie zaworu sterującego 5, który steruje wielkością różnicy ciśnień pneumatycznych w obudowie podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania.
Łącznik 6 światła hamowania, pozostający w połączeniu roboczym z pedałem hamowania 4, umożliwia rozpoznawanie zapoczątkowanego uruchamiania pedału hamowania 4, natomiast prędkość uruchamiania jest wskazywana za pomocą urządzenia czujnikowego, które jest utworzone korzystnie przez pracujący analogowo czujnik przemieszczenia 11, przyporządkowany podciśnieniowemu wzmacniaczowi 2 siły hamowania.
Czujnik przemieszczenia 11, który rejestruje ruchy nie uwidocznionej ścianki ruchomej, przejmującej siłę wzmacniającą, oraz który może być wykonany korzystnie jako potencjometr liniowy, wytwarza w sposób ciągły analogowe sygnały wyjściowe, które poddaje się czasowo różnicującej obróbce (dyferencjacji) i które odpowiadają każdorazowo chwilowej prędkości uruchomienia pedału hamowania 4. Prędkości uruchamiania przyporządkowuje się każdorazowo wartość żądaną w OR^oii prędkości obrotowej koła, umieszczoną w pamięci uwidocznionego jedynie schematycznie bloku pamięciowego 20, którą doprowadza się do układu porównującego 7, współpracującego z elektronicznym układem sterującym 8 i która odpowiada żądanej prędkości obrotowej koła, wybranej uprzednio przez kierowcę przez dociśnięcie pedału hamowania 4. Każdemu z nie uwidocznionych kół pojazdu przyporządkowany jest oddzielny czujnik 16,17, 18,19 koła, którego sygnał, odpowiadający wartości rzeczywistej w ORiot prędkości obrotowej koła, porównuje się w układzie porównującym 7 z wartością żądaną ORooii prędkości obrotowej koła. W zależności od wyniku porównania uzyskanego w układzie porównującym 7, elektroniczny zespół sterujący 8 wytwarza sygnały sterujące, w celu nastawienia podciśnieniowego wzmacniacza siły hamowania 2. Następuje przy tym uruchomienie obce zaworu sterującego 5 podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania za pomocą elektromagnesu 22 (fig. 2), wysterowywanego przez sygnały sterujące elektronicznego zespołu sterującego 8, niezależnie od siły uruchamiania, przyłożonej do pedału hamowania 4.
Jak to jest widoczne zwłaszcza na fig. 2, zawór sterujący 5 jest umieszczony w obudowie sterującej 23, prowadzonej w sposób uszczelniony w obudowie uwidocznionego na fig. 1 podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania, oraz składa się z pierwszego gniazda szczelnego 24, umieszczonego w obudowie sterującej 23, z drugiego gniazda szczelnego 26, wykonanego na tłoku 25 zaworu, połączonym z drążkiem uruchamiającym 21, oraz z korpusu 27 zaworu, współpracującego z obu gniazdami szczelnymi 24,26. Ponadto w obudowie sterującej 23 znajduje się przebiegający z boku kanał 28, umożliwiający połączenie komór roboczych nie uwidocznionego podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania.
Jak wynika ponadto z fig. 2, korpus 27 zaworu zawiera współpracującą z obydwoma gniazdami szczelnymi 24, 26 pierścieniową powierzchnię uszczelniającą 31, która jest zaopatrzona w szereg przepustów osiowych 33 i która jest usztywniona za pomocą metalowej tarczki usztywniającej 32. Do powierzchni uszczelniającej 31 przylega promieniowo wewnątrz warga uszczelniająca 34, która w stanie zmontowania korpusu 27 zaworu w obudowie sterującej 23 styka się szczelnie z jej ścianką wewnętrzną lub z pierścieniem 35, przytrzymującym korpus 27 zaworu, tak że w obudowie sterującej 23 ograniczona jest przestrzeń pneumatyczna 36. Nie oznaczone bliżej kanały przepływowe, utworzone przez przepusty 33, łączą przestrzeń pneumatyczną 36 z ograniczoną przez gniazda szczelne 24, 26 przestrzenią pierścieniową 37, do której uchodzi kanał pneumatyczny 38, łączący się z napowietrzaną komorą roboczą, tak że przestrzeń pneumatyczna 36, istniejąca po odwróconej od powierzchni uszczelniającej 31 stronie korpusu 27 zaworu, jest połączona stale z nie uwidocznioną komorą roboczą i w korpusie 27 zaworu następuje wyrównanie ciśnienia.
Wewnętrzna promieniowo średnica wargi uszczelniającej 34 oraz drugie gniazdo szczelne 26, utworzone na tłoku 25 zaworu, ograniczają w korpusie 27 zaworu pierwszą pneumatyczną powierzchnię roboczą 39, która jako obciążona różnicą ciśnień pneumatycznych pomiędzy ciśnieniem atmosferycznym a ciśnieniem, panującym w komorze roboczej, daje pierwszą składową siły, która przeciwdziała sile sprężyny zaworowej 40, działającej wstępnie na korpus 27 zaworu w kierunku zamykania zaworu sterującego 5, oraz która zmniejsza się wraz ze wzrostem napowietrzenia komory roboczej lub przestrzeni 36. Poprzez oddziaływanie pneumatycznej różnicy ciśnień pomiędzy ciśnieniem panującym w komorze roboczej i podciśnieniem panującym w komorze podciśnieniowej na utworzoną w środkowym obszarze korpusu 27 zaworu drugą pneumatyczną powierzchnię roboczą 41 powstaje druga pneumatyczna składowa siły, która wspomaga działanie wspomnianej
176 697
Ί uprzednio sprężyny zaworowej 40 i która wzrasta wraz ze wzrostem napowietrzenia komory roboczej lub przestrzeni 36.
Aby zapoczątkować wymienione powyżej, niezależne od drążka uruchamiającego 21 uruchomienie wzmacniacza siły hamowania, promieniowo pomiędzy gniazdami szczelnymi pierwszym 24 i drugim 26 umieszczone jest trzecie gniazdo szczelne 29, uruchamiane za pomocą elektromagnesu 22, który jest umieszczony w osiowym przedłużeniu cylindrowym 30 tłoka 25 zaworu, a zatem jest przesuwny w obudowie sterującej 23 wraz z tłokiem 25 zaworu.
Elektromagnes 22 składa się z cewki 47, nasadzonej na część prowadniczą 44, zamocowaną wewnątrz przedłużenia 30, oraz z osadzonej w niej przesuwnie zwory cylindrycznej 42, która łączy się za pomocą przenoszącego siły połączenia z prowadzoną w sposób uszczelniony w obudowie sterującej 23 tuleją 43, na której ukształtowane jest trzecie gniazdo szczelne 29, tak iż umożliwione zostaje przenoszenie na trzecie gniazdo szczelne 29 obcej siły uruchamiającej, wytwarzanej przez elektromagnes 22. Trzecie gniazdo szczelne 29 jest przy tym przesunięte osiowo (patrz odstęp b) względem drugiego gniazda szczelnego 26, ukształtowanego na tłoku 25 zaworu.
Przy hamowaniu obcym, uzyskiwanym poprzez przepuszczenie prądu przez cewkę 47, zwora 42 ulega przesunięciu, na rysunku w prawo, wskutek czego trzecie gniazdo szczelne 29 najpierw po pokonaniu odstępu b dochodzi do położenia przylegania do powierzchni uszczelniającej 31 korpusu 27 zaworu. Wskutek tego przylegania pierwsze gniazdo szczelne 24, znajdujące się w obudowie sterującej 23, jest przykryte roboczo, tak że nie istnieje już połączenie pomiędzy pneumatycznymi komorami roboczymi wzmacniacza 2 siły hamowania. Bezpośrednio potem trzecie gniazdo szczelne 29 i korpus 27 zaworu przemieszczają się razem dalej, przy czym drugie gniazdo szczelne 29 zostaje otwarte i napowietrzeniu ulega napowietrzana komora robocza podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania. Ruch trzeciego gniazda szczelnego 29 trwa dopóty, dopóki kotwa 42 nie dosunie się do części prowadniczej 44 i szczelina s pomiędzy obydwiema częściami nie zostanie zredukowana do zera. Przy braku siły uruchamiającej na drążku uruchamiającym 21 obudowa sterująca 23 wybiega względem tłoka 25 zaworu o odcinek drogi, który odpowiada odstępowi a pomiędzy ograniczającym ruch tłoka 25 zaworu elementem poprzecznym 48, a powierzchnią oporową 49, utworzoną na obudowie sterującej 23. Powoduje to sprężyna 50, cofająca tłoczysko, która tłok 25 zaworu przemieszcza w prawo za pośrednictwem drążka uruchamiającego 21 i dąży do ponownego zamknięcia drugiego gniazda szczelnego 26. Ponieważ jednak, wskutek trwałego połączenia elektromagnesu 22 i tłoka 25 zaworu, trzecie gniazdo szczelne 29 przemieszcza się razem synchronicznie, przeto szczelina pomiędzy korpusem 27 zaworu a drugim gniazdem szczelnym 26 pozostaje otwarta, mianowicie o wielkość s - b. Dzięki temu napowietrzna komora robocza wzmacniacza 2 siły hamowania jest łączona z atmosferą i wytwarzana jest siła hamowania.
Aby zapewnić to, że po zakończeniu hamowania, wspomaganego obcą siłą, elektromagnes 22 zostanie również niezawodnie odłączony, przewidziane jest ponadto elektryczne urządzenie przełączeniowe 10, które jest uwidocznione na fig. 1 jedynie schematycznie.
Jak już powyżej wspomniano, podczas regulacji porównuje się wartość żądaną Muson prędkości obrotowej koła, przyporządkowaną prędkości uruchamiania pedału hamowania 4, oraz zmierzoną na kole wartość rzeczywistą wrisi prędkości obrotowej koła w układzie porównującym 7. Za pomocą sygnału, zależnego od wyniku tego porównania, wysterowuje się elektroniczny zespół sterujący 8, który wytwarza sygnały sterujące lub prądowe dla elektromagnesu 22, realizującego obce uruchomienie zaworu sterującego 5 podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania. Należy przy tym zadbać o to, aby obca siła uruchamiająca, wytworzona przez elektromagnes 22, była większa od opisanej poprzednio sumy sił składowych, działających na korpus 27 zaworu sterującego 5. Z opisu działania zaworu sterującego 5, przedstawionego na fig. 2, wynika, że zwiększenie obcej siły uruchamiającej, wytwarzanej przez elektromagnes 22, lub prądu doprowadzanego do elektromagnesu 22, wywołuje podwyższenie ciśnienia hydraulicznego, wytwarzanego w głównym cylindrze hamulcowym 3 przez podciśnieniowy wzmacniacz 2 siły hamowania. Zależność
176 697 ciśnienia hydraulicznego, wytwarzanego w głównym cylindrze hamulcowym 3, od obcej siły uruchamiającej elektromagnesu lub od prądu elektrycznego, doprowadzanego do elektromagnesu 22, jest przedstawiona na fig. 3 rysunku.
Jeśli z porównania pomiędzy wartością żądaną (Roli prędkości obrotowej, przyporządkowaną prędkości dociskania pedału, a wartością rzeczywistą (Wist prędkości obrotowej, określaną przez jeden z czujników 16 do 19 wynika, że wartość żądana orsoii jest mniejsza od wartości rzeczywistej, to zawór sterujący 5 podciśnieniowego wzmacniacza 2 siły hamowania podlega wysterowaniu w kierunku podwyższenia ciśnienia w głównym cylindrze hamulcowym 3 aż do zredukowania do zera odchylenia pomiędzy obiema wartościami prędkości obrotowej. Ciśnienie, uzyskane w głównym cyllndrze hamulcowym 3, można utrzymywać przez zasilanie elektromagnesu 22 stałym prądem. Obniżanie ciśnienia w głównym cylindrze hamulcowym 3 osiąga się podczas regulacji przez odpowiednie zmniejszanie prądu, doprowadzanego do elektromagnesu 22. Jeśli natomiast porównanie wykazuje, że wartość żądana jest większa od wartości rzeczywistej, to można obniżyć zbyt wysokie ciśnienie hamowania, uzyskane w hamulcach kół, bądź przez interwencję systemu przeciwblokady hamulcowej, bądź też przez zmniejszenie prądu doprowadzanego do elektromagnesu 22.
176 697
176 697
co WR Soli
Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 70 egz.
Cena 2,00 zi.

Claims (11)

  1. Zastrzeżenia patentowe
    1. Sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym wyposażonym w system przeciwblokady hamulców typu ABS pojazdu mechanicznego, który zawiera podciśnieniowy wzmacniacz siły hamowania,uruchamiany niezależnie od woli kierowcy za pomocą elektromagnesu, oraz główny cylinder hamulcowy, włączony za podciśnieniowym wzmacniaczem siły hamowania, przy czym określa się prędkości obrotowe poszczególnych kół pojazdu i zmierzoną na kole podczas hamowania wartość rzeczywistą prędkości obrotowej porównuje się z wymaganą wartością zadaną prędkości obrotowej oraz wysterowuje się elektryczny człon wykonawczy regulujący wielkość ciśnienia w układzie hamulcowym, znamienny tym, że prąd, jaki należy doprowadzić do elektrycznego członu wykonawczego w postaci elektromagnesu (22) reguluje się wprost proporcjonalnie do wyniku porównania zmierzonej wartości rzeczywistej (ORist) prędkości obrotowej z wymaganą wartością żądaną (wrSoii) prędkości obrotowej, przy czym każdej wartości zewnętrznej siły uruchamiającej, wytworzonej przez elektromagnes (22), przyporządkowuje się jedną wartość wysterowanego w głównym cylindrze hamulcowym (3) ciśnienia hydraulicznego w taki sposób, że wzrostowi zewnętrznej siły uruchamiającej odpowiada podwyższenie ciśnienia hydraulicznego w głównym cylindrze hamulcowym (3).
  2. 2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że za pomocą elektromagnesu (22), uruchamia się korpus (27) zaworu sterującego różnicą ciśnień pneumatycznych działającą w podciśnieniowym wzmacniaczu (2) siły hamowania, przy czym prąd jaki należy doprowadzić do elektromagnesu (22) reguluje się proporcjonalnie do różnicy ciśnień pneumatycznych działającej na korpus (27) zaworu.
  3. 3. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że obciąża się różnicą ciśnień pneumatycznych pneumatyczną powierzchnię czynną (41) współpracującą z korpusem (27) zaworu sterującego (5), tak że wytwarza ona siłę, która przeciwdziała sile uruchamiającej wytworzonej przez elektromagnes (22).
  4. 4. Sposób według zastrz. 3, znamienny tym, że wytwarza się silę przeciwdziałającą zewnętrznej sile uruchamiającej wytworzonej przez elektromagnes (22) składającą się z siły sprężyny zaworowej (40) oddziałującej wstępnie na korpus (27) zaworu w kierunku zamykania zaworu sterującego (5) oraz z dwóch pneumatycznych składowych siły, działających przeciwnie względem siebie, przy czym pierwszą składową siły, przeciwdziałającą sile sprężyny zaworowej (40) powstaje z różnicy ciśnień pneumatycznych pomiędzy ciśnieniem atmosferycznym a ciśnieniem panującym w komorze roboczej, oraz z pierwszej powierzchni czynnej (39) ukształtowanej na korpusie (27) zaworu, natomiast druga składowa siły, wspomagająca siłę sprężyny zaworowej (40), powstaje z różnicy ciśnień pneumatycznych pomiędzy ciśnieniem panującym w komorze roboczej a podciśnieniem panującym w komorze podciśnieniowej, oraz z drugiej powierzchni czynnej (41) ukształtowanej na korpusie (27) zaworu.
  5. 5. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że mierzy się podciśnienie panujące w obudowie podciśnieniowego wzmacniacza (2) siły hamowania oraz reguluje się prąd, jaki należy doprowadzić do elektromagnesu (22), w zależności od zmierzonej wartości podciśnienia.
  6. 6. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że wyznacza się za pomocą czujnika prędkość uruchamiania pedału hamowania (4) uruchamiającego podciśnieniowy wzmacniacz (2) siły hamowania, przy czym wymaganą wartość żądaną (oRtsoil) prędkości obrotowej określa się w zależności od wartości wyznaczonej za pomocą czujnika.
  7. 7. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że wyznacza się za pomocą czujnika drogę uruchamiania pedału hamowania (4) uruchamiającego podciśnieniowy
    176 697 wzmacniacz (2) siły hamowania, przy czym wymaganą wartość żądaną (ft>RSOn) prędkości obrotowej określa się w zależności od wartości wyznaczonej za pomocą czujnika.
  8. 8. Sposób według zastrz. 7, znamienny tym, że wyznacza się za pomocą czujnika siłę uruchamiającą, działającą na pedał hamowania (4) uruchamiający podciśnieniowy wzmacniacz (2) siły hamowania, przy czym wymaganą wartość żądaną («rsih) prędkości obrotowej określa się w zależności od wartości wyznaczonej za pomocą czujnika.
  9. 9. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że wymaganą wartość żądaną (<wson) prędkości obrotowej określa się w zależności od sygnału wyjściowego nadajnika sygnałów umieszczonego w miejscu znajdującym się poza pojazdem, korzystnie satelity do kontroli ruchu.
  10. 10. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że wymaganą wartość żądaną (oRs.Soil) prędkości obrotowej określa się w zależności od sygnału wyjściowego nadajnika sygnałów, korzystnie czujnika odległości, umieszczonego w miejscu znajdującym się wewnątrz pojazdu.
  11. 11. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że określa się okres czasu włączenia elektromagnesu (22) i przy jego pomocy ocenia się szacunkowo wpływy temperatuiy.
PL95317352A 1994-05-26 1995-05-16 Sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym PL176697B1 (pl)

Applications Claiming Priority (2)

Application Number Priority Date Filing Date Title
DE4418270A DE4418270A1 (de) 1994-05-26 1994-05-26 Verfahren zum Regeln des Bremsdruckes
PCT/EP1995/001860 WO1995032878A1 (de) 1994-05-26 1995-05-16 Verfahren zum regeln des bremsdruckes

Publications (2)

Publication Number Publication Date
PL317352A1 PL317352A1 (en) 1997-04-01
PL176697B1 true PL176697B1 (pl) 1999-07-30

Family

ID=6518944

Family Applications (1)

Application Number Title Priority Date Filing Date
PL95317352A PL176697B1 (pl) 1994-05-26 1995-05-16 Sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym

Country Status (11)

Country Link
US (1) US5941609A (pl)
EP (1) EP0760765B1 (pl)
JP (1) JPH10500646A (pl)
KR (1) KR970703260A (pl)
CZ (1) CZ315796A3 (pl)
DE (2) DE4418270A1 (pl)
ES (1) ES2122614T3 (pl)
HU (1) HUT77500A (pl)
PL (1) PL176697B1 (pl)
SK (1) SK145496A3 (pl)
WO (1) WO1995032878A1 (pl)

Families Citing this family (12)

* Cited by examiner, † Cited by third party
Publication number Priority date Publication date Assignee Title
JP3382269B2 (ja) * 1992-11-04 2003-03-04 本田技研工業株式会社 車両のアンチロック制御方法
DE4410699C2 (de) * 1994-03-28 2001-10-04 Continental Teves Ag & Co Ohg Hydraulische Bremsanlage für Kraftfahrzeuge
DE19641821A1 (de) * 1996-10-10 1998-04-16 Teves Gmbh Alfred Bremsdruckgeber für eine hydraulische Bremsanlage
JP3454092B2 (ja) * 1997-03-06 2003-10-06 トヨタ自動車株式会社 制動力制御装置
DE19750383C1 (de) * 1997-11-13 1998-12-24 Lucas Ind Plc Pneumatischer Bremskraftverstärker mit verringerter Ansprechkraft
DE19805841A1 (de) * 1998-02-13 1999-08-19 Itt Mfg Enterprises Inc Bremskraftverstärker für Kraftfahrzeuge
DE19817326A1 (de) * 1998-04-18 1999-10-21 Continental Teves Ag & Co Ohg Verfahren zum Verkürzen des Bremsgeweges
JP2000079877A (ja) * 1998-06-29 2000-03-21 Aisin Seiki Co Ltd 負圧式倍力装置
JP2002173017A (ja) * 2000-12-05 2002-06-18 Bosch Braking Systems Co Ltd 自動ブレーキ倍力装置
US7686404B2 (en) * 2005-02-23 2010-03-30 Continental Teves, Inc. Electro-hydraulic braking system
DE102013220582A1 (de) * 2013-10-11 2015-04-16 Continental Teves Ag & Co. Ohg Verfahren zum Betreiben eines Bremssystems
DE102015200106B3 (de) * 2015-01-08 2016-05-12 Ford Global Technologies, Llc Steuerungsverfahren für ein hydraulisches Bremssystem eines Kraftfahrzeugs sowie hydraulisches Bremssystem

Family Cites Families (26)

* Cited by examiner, † Cited by third party
Publication number Priority date Publication date Assignee Title
DE2249007A1 (de) * 1972-10-06 1974-04-18 Teldix Gmbh Fahrzeugbremsanlage mit antiblockierschutz
US3795426A (en) * 1973-03-30 1974-03-05 Bendix Corp Actuation means responsive to a sensed braking condition for activating a servomotor
FR2372058A1 (fr) * 1976-11-29 1978-06-23 Messier Hispano Sa Procede et dispositif de freinage automatique pour vehicules, notamment pour aeronefs
US4484281A (en) * 1980-05-05 1984-11-20 Crane Co. Apparatus for generating a lead signal in an antiskid system
JPS59145652A (ja) * 1983-02-10 1984-08-21 Mitsubishi Motors Corp アンチスリツプ装置
DE3317629A1 (de) * 1983-05-14 1984-11-15 Alfred Teves Gmbh, 6000 Frankfurt Verfahren zur steuerung einer schlupfgeregelten bremsanlage und vorrichtung zur durchfuehrung des verfahrens
JPS6198662A (ja) * 1984-10-19 1986-05-16 Tokico Ltd ブレ−キシステム
DE3836710A1 (de) * 1988-04-27 1990-05-03 Teves Gmbh Alfred Kraftfahrzeugbremsanlage
DE3819215A1 (de) * 1988-06-06 1989-12-07 Siemens Ag Verfahren zur begrenzung der fahrgeschwindigkeit von strassenfahrzeugen und einrichtung zur durchfuehrung des verfahrens
DE3830747A1 (de) * 1988-09-09 1990-03-22 Freund Eckhard Verfahren und vorrichtung zur automatischen fuehrung der laengs- und querbewegungen eines fahrzeuges
DE3842370A1 (de) * 1988-12-16 1990-06-21 Bosch Gmbh Robert Blockierschutzvorrichtung fuer eine fahrzeugbremsanlage
IN176847B (pl) * 1989-01-18 1996-09-21 Lucas Ind Plc
GB8910507D0 (en) * 1989-05-08 1989-06-21 Lotus Group Plc A wheeled vehicle control system
EP0456770B1 (de) * 1989-12-02 1994-01-12 ALFRED TEVES GmbH Bremskraftverstärker für bremssysteme mit antiblockier- und/oder antriebsschlupfregelung
DE4003957A1 (de) * 1990-02-09 1991-08-14 Teves Gmbh Alfred Bremskraftverstaerker fuer bremssysteme mit antiblockier- und/oder antriebsschlupfregelung
DE3943002A1 (de) * 1989-12-27 1991-07-04 Lucas Ind Plc Fahrzeugbremsanlage
KR940001633B1 (ko) * 1990-01-17 1994-02-28 미쯔비시 덴끼 가부시끼가이샤 주행 제어장치
DE4029793C2 (de) * 1990-09-20 1999-05-06 Bosch Gmbh Robert Hydraulische Fahrzeugbremsanlage
FR2667368B1 (fr) * 1990-09-28 1994-10-21 Bendix Europ Services Tech Servomoteur a depression.
US5173859A (en) * 1990-11-05 1992-12-22 General Motors Corporation Automatic vehicle deceleration
DE4102496A1 (de) * 1991-01-29 1992-02-20 Daimler Benz Ag Bremsdruck-steuereinrichtung
DE4208496C1 (pl) * 1992-03-17 1993-08-05 Mercedes-Benz Aktiengesellschaft, 7000 Stuttgart, De
DE4217409C2 (de) * 1992-05-26 1996-03-21 Lucas Ind Plc Verfahren zum Regeln eines Bremsdruckes mit einem Bremskraftverstärker
DE4234041C1 (de) * 1992-10-09 1994-03-17 Daimler Benz Ag Bremsdruck-Steuereinrichtung für ein Straßenfahrzeug
DE4238333C2 (de) * 1992-11-13 2001-10-11 Continental Teves Ag & Co Ohg Unterdruckbremskraftverstärker
DE59309504D1 (de) * 1992-11-13 1999-05-12 Continental Teves Ag & Co Ohg Unterdruckbremskraftverstärker für Kraftfahrzeuge

Also Published As

Publication number Publication date
KR970703260A (ko) 1997-07-03
HU9603253D0 (en) 1997-01-28
ES2122614T3 (es) 1998-12-16
PL317352A1 (en) 1997-04-01
EP0760765B1 (de) 1998-10-21
JPH10500646A (ja) 1998-01-20
EP0760765A1 (de) 1997-03-12
US5941609A (en) 1999-08-24
CZ315796A3 (en) 1997-02-12
WO1995032878A1 (de) 1995-12-07
SK145496A3 (en) 1997-04-09
DE59503994D1 (de) 1998-11-26
HUT77500A (hu) 1998-05-28
DE4418270A1 (de) 1995-11-30

Similar Documents

Publication Publication Date Title
US10399550B2 (en) Method for controlling a motor vehicle service brake device and service brake valve device for said type of service brake device
US9291175B2 (en) Electrically actuated booster
EP0716969B1 (en) Electrohydraulic braking system
PL176697B1 (pl) Sposób regulacji ciśnienia w układzie hamulcowym
US6554373B1 (en) Motor vehicle hydraulic braking system
GB2600609A (en) Brake device, in particular for electrically driven motor vehicles
US20110248558A1 (en) Brake System for a Motor Vehicle and Method for Controlling said Brake System
US4708401A (en) Brake system for the control of brake force distribution and slip
US6033037A (en) Brake system for motor vehicles
US6361126B1 (en) Brake pressure control device and a method for activating and deactivating a hydraulic brake booster
US5951119A (en) Braking system for motor vehicles
HUT58237A (en) Method and apparatus for controlling brake pressure in brake chamber
JP2001503347A (ja) 自動車用ブレーキ装置
EP0136690A2 (en) Vehicle brake system
US5991681A (en) Braking system for automotive vehicles
US5979292A (en) Method of operating a pneumatic brake booster
US6578933B2 (en) Vehicle brake by wire actuator
US6006648A (en) Method of operating a pneumatic brake servo-unit
JP2000512593A (ja) 自動車用ブレーキシステム
JP3895375B2 (ja) 自動車用ブレーキシステム
RU2041090C1 (ru) Тормозная система транспортного средства и гидравлическая тормозная система
JPH04866B2 (pl)
GB2213892A (en) Hydraulic brake system
JPH0221982B2 (pl)
HU220480B1 (hu) Hidraulikus fékberendezés gépjárművekhez