PL178797B1 - Sposób wytwarzania nowych soli sodowych kwasów p-(1-n-alkilopirylo-2-azo)- benzenosulfonowych - Google Patents

Abstract

Sposób wytwarzania nowych soli sodowych kwasów p-(1-n-alkilopirylo-2-azo)benzenosulfonowych o wzorze ogólnym przedstawionym na rysunku, na którym R oznacza ugrupowanie n-alkilowe zawierające Cm - Cu, polegający na reakcji sprzęgania hydrofobowych 1-alkilopiroli z solą diazoniowąkwasu sulfanilowego a następnie zobojętnianiu powstałych kwasów alkiloheteroaryloazobezenosulfonowych, znamienny tym, że stosuje 1-n-alkilowe pochodne pirolu zawierające od 10 do 18 atomów węgla w ugrupowaniu alkilowym, przy czym reakcje sprzęgania prowadzi się w środowisku alkoholowym, korzystnie w metanolu i/lub izopropanolu, w temperaturze od 0 do 5°C a wydzielony kwas alkilopiryloazobenzenosulfonowy zobojętnia się 0,5 do 5% roztworem wodnym NaOH, korzystnie 0,5 do 2% NaOH.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych soli sodowych kwasów p-(1-n-alkilopirylo-2-azo)benzenosulfonowych zawierających heterocykliczne ugrupowanie alkilopirolowe i ugrupowanie p-azobenzenosulfonowe o wzorze ogólnym przedstawionym na rysunku, na którym R oznacza ugrupowanie n-alkilowe C_1o - C₁₈.

Związki wytwarzane sposobem według wynalazku wykazują aktywność powierzchniową i zdolność do agregacji, ich roztwory wodne sązabarwione na żółto lub żółtozielono i sąprzeznaczone do stosowania zwłaszcza w przemyśle chemii gospodarczej. Barwa związków jest związana z obecnością ugrupowania azowego w cząsteczce.

Znany z literatury: A. Kreutzberger, P.A. Kalter, „Azo Coupling in the Pyrrole System. The Synthesis of Azopyrroles”, Journal of Organic Chemistry, vol. 26, str. 3790, rok 1961, sposób otrzymywania wolnych kwasów 2,6-difenylo-, 1-metylo- i 1-fenylopirylo-2-azobenzeno-4'-sulfonowych polega na reakcji sprzęgania wymienianych alkilo- lub arylopiroli z solą diazoniową kwasu sulfanilowego. Otrzymane związki,określono jako trudnorozpuszczalne, w wielu rozpuszczalnikach, barwnikiazowe przydatne do miareczkowań acydy- lub alkalimetrycznych ze względu na zmianę barwy w zależności od pH roztworu.

Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania nowych soli sodowych kwasówp-( 1 -η-alkilopirylo-2-azo)benzenosulfonowych o wzorze ogólnym przedstawionym na rysunku, na którym R oznacza ugrupowanie n-alkilowe zawierające C_K) - C_1X, polegającego na reakcji sprzęgania hydrofobowych 1-alkilopiroli z solą diazoniową kwasu sulfanilowego, a następnie zobojętnianiu powstaałych kwasów alkiloheteroaryloazobenzenosulfonowychy.

Istota wynalazku polega na tym, że stosuje się 1 -n-alkilowe pochodne pirolu zawierające od 10 do 18 atomów węgla w ugrupowaniu alkilowym, przy czym reakcję sprzęgania prowadzi się w środowisku alkoholowym, korzystnie w metanolu i/lub izopropanolu, w temperaturze od 0 do 5°C, a wydzielony kwas alkilopiryloazobenzenosulfonowy zobojętnia się 0,5 do 5% roztworem wodnym NaOH, korzystnie 0,5 do 2% NaOH.

Nieoczekiwanie okazało się, że w proponowanym sposobie 1 -n-alkilopirole ulęgaj ą sprzęganiu z solą diazoniową kwasu sulfanilowego, a powstające, nierozpuszczalne w wodzie kwasy 1-n-alkilopirylo-2-azobeznenosulfonowe rozpuszczają się w wodnym roztworze wodorotlenku sodowego dając anionoaktywne związki powierzchniowo czynne.

Sposób według wynalazku przedstawiony jest w przykładach wykonania.

Przykład! Mieszaninę 1,8 g kwasu sulfanilowego i 10,0 g azotynu sodowego rozpuszcza się w temperaturze pokojowej w 30 cm³ wody. Otrzymany, klarowny roztwór ochładza się w łaźni z lodem do temperatury 0-5°C i dodaje porcjami 2,4 cm3 stężonego 36% roztworu HCL

178 797

Całość miesza się przy chłodzeniu przez 1 godz., aż do całkowitego wydzielenia się białego osadu soli diazoniowej kwasu sulfanilowego. Wydzielony osad odsącza się na zimno, zadaje 50 cm³ alkoholu metylowego i ochładza całość do temperatury 0-5°C. Po osiągnięciu tej temperatury do mieszaniny reagentów wprowadza się roztwór 2,0 g 1 -n-decylopirolu w 50 cm3 alkoholu metylowego i miesza przy chłodzeniu przez 4 godziny. Po tym czasie z mieszaniny poreakcyjnej odparowuje się 60-70 cm3 alkoholu metylowego pod zmniejszonym ciśnieniem i w temperaturze 30-35°C a pozostałości odsącza ciemnoczerwony osad.

Wydajność otrzymanego kwasu p-(1-n-decylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego wynosiła 1,9 g (50%). Otrzymany kwas rozpuszcza się w stechiometrycznej ilości 5% roztworu NaOH otrzymując roztwór powierzchniowo czynnej soli sodowej kwasu p-(1-n-decylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego, zawierający 94% substancji aktywnej w stosunku do teoretycznej, wynikającej z masy rozpuszczonego kwasu sulfonowego. Konduktometrycznie oznaczona wartość krytycznego stężenia miceralnego wynosiła 2 10- mol/dm3. Roztwór wodny otrzymanej soli Na wykazywał absorpcje światła w zakresie widzialnym z maksimum przy λ = 400 nm.

Przykładu. Otrzymywanie soli diazoniowej kwasu sulfanilowego wykonuje się identycznie jak w przykładzie I. Do ochłodzonej do temperatury 0-5°C zawiesiny soli diazoniowej kwasu sulfanilowego w alkoholu metylowym wprowadza się roztwór 2,6 g 1 -n-tetradecylopirolu w 50 cm3 alkoholu metylowego i miesza przy chłodzeniu przez 5 godzin. Po tym czasie odsączano czerwony osad otrzymanego kwasu p-(1-n-tetradecylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego w ilości 3,6 g co stanowiło 80% ilości teoretycznej. Otrzymany kwas rozpuszcza się w stechiometyrycznej ilości 2% roztworu NaOH otrzymując roztwór powierzchniowo czynnej soli sodowej kwasu p-(1-n-tetradecylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego zawierający 96% substancji aktywnej w stosunku do teoretycznej, wynikającej z masy rozpuszczonego kwasu sulfonowego. Konduktometrycznie oznaczona wartość krytycznego stężenia micelamego wynosiła 1,7 -10- mol/dm3. Roztwór wodny otrzymanej soli Na wykazywał absorpcję światła w zakresie widzialnym z maksimum przy λ = 400 nm.

Przykład III. Stosuje się 3,2 g 1-n-oktadecylopirolu i postępuje przy otrzymywaniu kwasu p-(1-n-oktadecylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego w sposób analogiczny jak w przykładzie II z tą różnicą, że roztwór 1-n-oktadecylopirolu przygotowuje się na ciepło w mieszaninie metanol/izopropanol = 1:1 (V /V), po ochłodzeniu wprowadza natychmiast do zawiesiny soli diazoniowej kwasu sulfanilowego w alkoholu metylowym i miesza całość przez 6 godzin. Otrzymuje się 4,2 g kwasu p-(1-n-oktadecylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego co stanowi 84% wydajności teoretycznej. Otrzymany kwas rozpuszcza się w 0,5% roztworze NaOH otrzymując roztwór powierzchniowo czynnej soli sodowej kwasu p-(1-n-oktadecylopirylo-2-azo)benzenosulfonowego zawierający 98% substancji aktywnej w stosunku do teoretycznej, wynikającej z masy rozpuszczonego kwasu sulfonowego. Konduktometrycznie oznaczona wartość krytycznego stężenia miceralnego wynosiła 1,3 -10’⁵ mol/dm3. Roztwór wodny otrzymanej soli Na wykazywał absorpcję światła w zakresie widzialnym z maksimum przy λ = 400 nm.

178 797

ψ-Ν·	= N-/S-SO Na
R

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 60 egz.

Cena 2,00 zł.

Claims (1)

1. Zastrzeżenie patentowe

   Sposób wytwarzania nowych soli sodowych kwasów p-(1-n-alkilopirylo-2-azo)benzenosulfonowych o wzorze ogólnym przedstawionym na rysunku, na którym R oznacza ugrupowanie n-alkilowe zawierające Cjq - C₁₈, polegający na reakcji sprzęgania hydrofobowych 1 -alkilopiroli z solą diazoniową kwasu sulfanilowego a następnie zobojętnianiu powstałych kwasów alkiloheteroaryloazobezenosulfonowych, znamienny tym, że stosuje 1-n-alkilowe pochodne pirolu zawierające od 10 do 18 atomów węgla w ugrupowaniu alkilowym, przy czym reakcje sprzęgania prowadzi się w środowisku alkoholowym, korzystnie w metanolu i/lub izopropanolu, w temperaturze od 0 do 5°C a wydzielony kwas alkilopiryloazobenzenosulfonowy zobojętnia się 0,5 do 5% roztworem wodnym NaOH, korzystnie 0,5 do 2% NaOH.

   * * *