PL180207B1 - Urzadzenie uruchamiajace PL PL PL PL PL - Google Patents

Abstract

1. Urzadzenie uruchamiajace dla okuc zasuwnych o kien i drzwi, z ruchoma w ograniczonym zakresie kata obrotu, zwlaszcza 90° lub 180°, rekojescia obro towa jako czlonem napedowym i ze sprzezonym z nia poprzez mechanizm przekladniowy trzpieniem obro- towym, który kazdorazowo wykonuje obrót o wiek- szym zakresie kata obrotu niz rekojesc obrotowa, w którym rekojesc obrotowa i trzpien obrotowy sa przytrzymywane przez obudowe lozyskowa, przy czym obudowa lozyskowa jest przymocowywalna na wyposazonym w okucie zasuwne elemencie okna lub drzwi, a rekojesc obrotowa jest osadzona za posred- nictwem trzonka lub szyjki na obudowie lozyskowej, znamienne tym, ze obudowa lozyskowa (5, 55) jest umieszczona we wspólosiowym wydrazeniu (4, 54) na wolnym koncu uksztaltowanego kloszowo trzonka lub szyjki (2, 52) rekojesci obrotowej, a wewnatrz wydrazenia (4, 54) uksztaltowanego kloszowo trzon- ka lub szyjki (2, 52) rekojesci obrotowej znajduje sie umieszczone w nim nieobrotowo uzebienie we- wnetrzne (12a, 62a), przy czym z uzebieniem we- wnetrznym (12a, 62a) znajduje sie bezposrednio lub posrednio w stanie trwalego zazebienia przelozenio we uzebienie obwodowe w postaci zebnika (7, trzpienia obrotowego (6, 56). Fig. 1 PL PL PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest urządzenie uruchamiające dla okuć zasuwnych okien i drzwi z ruchomą w ograniczonym zakresie kąta obrotu, zwłaszcza 90° lub 180°, rękojeścią obrotową jako członem napędowym i ze sprzężonym z nią poprzez mechanizm przekładniowy trzpieniem obrotowym, który każdorazowo wykonuje obrót o większym zakresie kątowym obrotu niż rękojeść obrotowa, w którym rękojeść obrotowa i trzpień obrotowy są przytrzymywane przez obudowę łożyskową przy czym obudowa łożyskowa jest przymocowywalna na wyposażonym w okucie zasuwne elemencie okna lub drzwi, a rękojeść obrotowa jest osadzona za pośrednictwem trzonka lub szyjki na obudowie łożyskowej.

180 207

Urządzenia uruchamiające tego rodzaju są już znane, np. z niemieckiego opisu patentowego nr DE-PS 12 80 706. Dotyczy on przekładni okucia zasuwnego, w której dwa elementy ślizgowe w postaci listew zębatych są prowadzone równolegle w odstępie od siebie w obudowie przekładni i współpracują z umieszczonym między nimi w stałym miejscu ułoży skowanym obrotowo kołem zębatym napędowym. Jest ono sprzęgalne poprzez trzpień obrotowy z przekładnią drążka napędowego, a jego część sprzęgająca zazębiona mimośrodowo na tarczy napędowej może do wyboru zazębiać się z jedną lub drugą listwą zębatą. Częścią sprzęgającą jest przy tym mechanizm korbowo-wahaczowy, który poprzez czop korbowy jest połączony przegubowo z tarczą napędową i na jednym końcu znajduje się czop, mogący do wyboru wsuwać się w szczelinę poprzeczną w jednej lub drugiej listwie zębatej.

Przez odpowiednie dostosowanie średnicy koła zębatego napędowego do każdorazowej drogi przesuwu roboczego listew zębatych można zmieniać stosunek kątów obrotu tarczy napędowej i bezpośrednio z nią połączonej dźwigni napędowej do koła zębatego napędzanego.

W znanym urządzeniu uruchamiającym niekorzystne jest jednak to, ze do jego realizacji jest potrzebna stosunkowo duża obudowa jak również to, że będące do dyspozycji położenia łączenia nie odpowiadają stawianym obecnie wymaganiom rynkowym.

W niemieckim opisie patentowym nr DE-PS 1 272 161 zaproponowano przekładnię okucia zasuwnego, w której stosuje się ułożyskowanę obrotowo w obudowie przekładni, uruchamianą przez rękojeść obrotową tarczę napędową. Umieszczony jest na niej mimośrodowo w stosunku do jej osi czop zabierakowy, który wchodzi w szczelinę, rowek lub tym podobny fragment suwaka napędzanego prowadzonego w obudowie przekładni. Suwak ten porusza się w elemencie prowadzącym, który sam może być przesuwany w dwóch położeniach prostopadle do kierunku ruchu suwaka napędzanego. Sprzęga on przy tym suwak napędzany obustronnie z dalszym obracalnym członem. Na odwróconej od rękojeści obrotowej stronie suwaka napędowego na przebiegających równolegle do jego podlegającego wpływowi rękojeści obrotowej kierunku przesuwania krawędziach podłużnych są umieszczone w pewnym odstępie od siebie zwrócone ku sobie dwa szeregi zębów. Między szeregami zębów jest umieszczony ułoży skowany obrotowo zębnik napędzany, którego średnica jest mniejsza co najmniej o jedną wysokość zęba od odstępu między szeregami zębów. Na zębniku napędzanym znajduje się trzpień obrotowy.

Za pomocą uchwytów umieszczonych z boku na suwaku nastawczym można go ustawić w dwóch położeniach, co stanowi realizację obydwóch możliwych położeń łączenia okucia. Koło zębate napędowe połączone przez zabieranie obrotowe z rękojeścią obrotową napędza wiec jedno z obydwu uzębień suwaka nastawczego, którego strona dolna posiada dalsze uzębienie, współpracujące z kołem zębatym napędzanym, połączonym z kolei przez zabieranie obrotowe z przekładnią drążka napędowego zamieniającą ruch obrotowy w ruch postępowy.

Można przy tym zmieniać stosunek kątów obrotu koła zębatego napędowego i zębnika napędzanego przez zastosowanie różnych średnic kół podziałowych zębnika napędowego i koła zębatego napędowego.

Przedkładnia jest umieszczona w obudowie dźwigni ręcznej i przekazuje ruch obrotowy za pomocą znanego w handlu trzpienia kwadratowego.

Jednak także tu wadę stanowi to, ze są również przewidziane dwa położenia łączenia, które nie odpowiadają powszechnie stosowanemu obecnie sposobowi obsługiwania. Ponadto rozmieszczenie części konstrukcyjnych wyznacza konieczne wymiary obudowy dźwigni ręcznej, na czym cierpi wygląd okna.

W niemieckim opisie patentowym nr DE-AS 17 08 168 zaproponowano urządzenie uruchamiające dla zasuwnicy do okien i drzwi z metalu, w którym trzpień napędowy jest ułożyskowany bezpośrednio w kole zębatym napędowym i bez osadzonej na skrzydle rozety. Jest on przeprowadzony przez jego piastę i przymocowany z drugiej strony za pomocą wkręconej osiowo śruby z łbem lub równoważnego środka mocującego. Trzpień napędowy przechodzi więc przez koło zębate napędowe, które z jednej strony jest ułożyskowanę

180 207 obrotowo w obudowie przekładni. Koło zębate napędowe współpracuje z kołem zębatym przekładniowym, które z kolei zazębia się z drążkiem napędowym, dzięki czemu osiąga się różne kąty obrotu urządzeń uruchamiających i koła zębatego przekładniowego.

Niekorzystne jest przy tym to, ze cała przekładnia musi być umieszczona w przy Idze skrzydła i wymaga tam znacznej ilości miejsca.

Z niemieckiego opisu patentowego nr DE-OS 25 15 989 znana jest przekładnia krawędziowa dla okna, drzwi lub podobnego elementu, w której koło zębate jest wykonane jako jednoczęściowe razem z trzpieniem i współpracuje bezpośrednio z uzębieniem drążka napędowego. Trzpień jest przy tym ułożyskowany w rozecie rękojeści.

Wadą jest tu to, że umieszczenie stosunkowo dużego koła zębatego wymaga wykonania odpowiednio dużego otworu w skrzydle. Musi on być więc zakryty przez rozetę rękojeści o dużych wymiarach. Ponieważ suw pręta napędowego jest zależny od średnicy koła zębatego, więc jest on ograniczony przez możliwości wykonawstwa budowlanego.

W niemieckim opisie patentowym nr DE-PS 12 75 910 została zaproponowana przekładnia dla okucia zasuwnego, w której w rozecie umieszczony jest pierścień zębaty. Jego uzębienie wewnętrzne jest wykonane w postaci dwóch uzupełniających się do pełnego koła odcinków obwodu, które są przesunięte osiowo w stosunku do siebie o grubość połączonego z rękojeścią obrotową zębnika napędowego.

Przesuwalny osiowo w kierunku jego osi zębnik napędowy posiada znacznie mniejszą średnicę niż uzębienie wewnętrzne i może być sprzężony z jednym odcinkiem obwodowym uzębienia wewnętrznego bezpośrednio, a z drugim odcinkiem obwodowym uzębienia wewnętrznego poprzez zębnik zwrotny.

Przy niezmiennym zakresie kąta obrotu rękojeści obrotowej i w zależności od tego, czy zębnik napędowy jest utrzymywany w stanie zazębienia z górnym uzębieniem wewnętrznym lub przy włączeniu pośrednim zębnika nawrotnego z dolnym uzębieniem wewnętrznym, uzyskuje się różne kierunki ruchu obracanego przez pierścień zębaty trzpienia napędzanego, a więc i sprzężonego z nim elementu łączącego przekładni drążka napędowego.

Także tu wadę stanowi to, ze przekładnia jest umieszczona w rozecie. Ponadto są także potrzebne dwa osiowe położenia łączące rękojeści obrotowej.

Celem wynalazku jest dostarczenie urządzenia uruchamiającego przedstawionego na wstępie rodzaju dla okuć zasuwnych, które także jest wyposażone w mechanizm przekładniowy, lecz może być małe i nadaje się do umieszczania na zewnątrz obszaru przylgi skrzydła, bez konieczności godzenia się z ograniczeniami optyczno- lub wzrokowoestetycznymi.

Urządzenie uruchamiające dla okuć zasuwnych okien i drzwi, z ruchomą w ograniczonym zakresie kąta obrotu, zwłaszcza 90° lub 180°, rękojeścią obrotową jako członem napędowym i ze sprzężonym z nią poprzez mechanizm przekładniowy trzpieniem obrotowym, który⁷ każdorazowo wykonuje obrót o większym zakresie kąta obrotu niż rękojeść obrotowa, w którym rękojeść obrotowa i trzpień obrotowy są przytrzymywane przez obudowę łożyskową, przy czym obudowa łożyskowa jest przymocowywalna na wyposażonym w okucie zasuwne elemencie okna lub drzwi, a rękojeść obrotowa jest osadzona za pośrednictwem trzonka lub szyjki na obudowie łożyskowej, według wynalazku charakteryzuje się tym, że obudowa łożyskowa jest umieszczona we współosiowym wydrążeniu na wolnym końcu ukształtowanego kloszowo trzonka lub szyjki rękojeści obrotowej, a wewnątrz wydrążenia ukształtowanego kloszowo trzonka lub szyjki rękojeści obrotowej znajduje się umieszczone w nim nieobrotowo uzębienie wewnętrzne przy czym z. uzębieniem wewnętrznym znajduje się bezpośrednio lub pośrednio w stanie trwałego zazębienia przełozeniowe uzębienie obwodowe w postaci zębnika trzpienia obrotowego.

Korzystnie z uzębieniem wewnętrznym pierścienia zębatego ukształtowanego kloszowo trzonka lub szyjki jest zazębiony co najmniej jeden zębnik pośredni, który stale współpracuje z zębnikiem trzpienia obrotowego.

Korzystnie, także na wolnym końcu chwytowego trzpienia obrotowego znajduje się lub jest umieszczony zębnik, który zazębia się z uzębieniem znajdującym się na drążku napędowym.

180 207

Korzystnie oś obrotu trzpienia obrotowego jest przesunięta równolegle względem osi obrotu rękojeści obrotowej.

Korzystnie, współosiowe wydrążenie ma takie wymiary, ze obudowa łożyskowa mieści się w nim przynajmniej w przybliżeniu całkowicie.

Korzystnie, trzpień obrotowy posiada na wolnym końcu, cylindryczny czop, który co najmniej pod katem prostym do kierunku ruchu okucia zasuwnego jest uchwycony kształtowo w elemencie ustalającym.

Korzystnie, element ustalający składa się z umieszczonej prostopadle do kierunku ruchu, przebiegającej w kierunku ruchu, stanowiącej rodzaj podłużnej niecki otworu wgłębienia lub wybrania, wykonanego jednoczęściowe z uzębieniem. Korzystnie element ustalający składa się z trwale połączonego ze skrzydłem drzwi lub okna kozła łożyskowego.

Korzystnie obudowa łożyskowa i trzonek rękojeści obrotowej są wy centrowane wzajemnie ze sobą za pomocą połączenia czop-gniazdo.

Korzystnie obudowa łożyskowa i/lub trzonek rękojeści obrotowej posiada środki ryglujące do blokowania różnych, stanowiących położenia włączenia pozycji wzajemnych obudowy łożyskowej i trzonka rękojeści obrotowej.

Korzystnie środki ryglujące składają się z jednego lub kilku ruchomych w przybliżeniu równolegle do osi trzpienia obrotowego, obciążonych przez elementy sprężyste i wsuwalnych w wybrania ryglujące elementów ryglujących.

Korzystnie urządzenie posiada blokowanie obrotów obudowy łożyskowej i trzonka rękojeści obrotowej wzajemnie względem siebie za pomocą uruchamialnego kluczem oraz odry głowy walnego czopa blokującego, który jest wsuwalny z przymocowanego nieruchomo do trzonka rękojeści obrotowej zamka w wybranie w obudowie łożyskowej.

Korzystnie pierścień zębaty jest uchwycony jako obrotowy względnie, korzystnie za pomocą podkładki odległościowej i korpusu pierścieniowego, między częścią górną i dnem obudowy łożyskowej, a ponadto pierścień zębaty jest wyposażony na jego obwodzie zewnętrznym w sieczne powierzchnie sprzęgające, które są wprowadzalne w zamknięty kształtowo zaczep wtykowy z komplementarnymi powierzchniami przeciwsprzęgowymi współosiowego wydrążenia ukształtowanego kloszowo trzonka rękojeści obrotowej, przy czym z pierścienia zębatego co najmniej w kilku sektorach są wsuwalne chwytające na obwodzie części górnej obudowy haki zastrzaskowe jako osiowe elementy zabezpieczania położenia w podcięcia na obwodzie wewnętrznym wydrążenia ukształtowanego kloszowo trzonka.

Korzystnie siecznie skierowane powierzchnie sprzęgające pierścienia zębatego i/lub komplementarne powierzchnie przeciwsprzęgowe w wydrążeniu ukształtowanego kloszowo trzonka rękojeści obrotowej są zaopatrzone w przebiegające liniowo i korzystnie równolegle do osi profilowania o małej wysokości.

Korzystnie haki zatrzaskowe są wykonane jako wysięgniki brzegowe korpusu pierścieniowego, który znajduje się w szczelinie miedzy częścią górną obudowy łożyskowej i pierścieniem zębatym i który poprzez zaczepy zabierające tworzy nieobrotowe zaczepowe sprzężenie wtykowe z pierścieniem zębatym.

Korzystnie korpus pierścieniowy i haki zatrzaskowe tworzą razem jednoczęściową kształtkę z tworzywa sztucznego.

Korzystnie korpus pierścieniowy jest wyposażony w zwrócone ku części górnej obudowy łożyskowej odłamy walne lub odcinalne czopy blokujące, które wchodzą do części górnej obudowy łożyskowej, przy czym tworzą one zniszczalne zabezpieczenie pozycji podstawowej rękojeści obrotowej w obudowie łożyskowej.

Korzystnie trzpień obrotowy jest wykonany na całej długości jako zębnik i przy tym jest wprowadzalny w rozłączne połączenie osiowo-wtykowe zarówno z zębatką nakładki sprzęgłowej jak i z pierścieniem zębatym lub z zębnikami pośrednimi mechanizmu przekładniowego.

Korzystnie, stanowiąca rodzaj podłużnego otworu niecka w nakładce sprzęgłowej jest zaopatrzona w określonym miejscu, zwłaszcza w połowie jej długości, w otwór przepustowy lub rozszerzenie dla trzpienia obrotowego.

180 207

Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykładzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia urządzenie uruchamiające i trzonek rękojeści obrotowej w przekroju częściowym, fig. 2 - urządzenie uruchamiające według fig. 1 bez rękojeści obrotowej w rzucie bocznym i w zwiększonej skali, fig. 3 - urządzenie z fig. 2 bez dna obudowy łożyskowej w widoku od spodu, fig. 4 - urządzenie z fig. 3 z dnem obudowy w widoku od spodu, fig. 5 - inny rodzaj konstrukcji urządzenia uruchamiającego z zębnikami pośrednimi w widoku z boku, fig. 6 - urządzenie uruchamiające pokazane na fig.5 bez dna obudowy w widoku od spodu, fig. 7 - urządzenie uruchamiające zamontowane na skrzydle w połączeniu z nakładką sprzęgłową, fig. 8 - samą nakładkę sprzęgłową w widoku pionowym, fig. 9 urządzenie uruchamiające z zamkiem w przekroju częściowym oraz fig. 10 - pokrywę obudowy łożyskowej dla urządzenia uruchamiającego wyposażonego w zamek w widoku z góry, fig. 11 - budowę podstawową urządzenia uruchamiającego w innej postaci wykonania obejmującego rękojeść obrotową i mechanizm przekładniowy w przekroju podłużnym, fig. 12 - urządzenie uruchamiające gotowe do działania, wbudowane w okno, odpowiadające urządzeniu przedstawionemu na fig. 11, fig. 13 - urządzenie uruchamiające według fig. 12 w widoku z tyłu, fig. 14 - urządzenie uruchamiające analogiczne jak na fig. 13, lecz bez dna obudowy łożyskowej, w widoku częściowym, fig. 15 - analogiczny jak na fig. 14 widok poszczególnych części funkcjonalnych urządzenia uruchamiającego w większej skali, fig. 16 urządzenie uruchamiające w przekroju wzdłuż linii XVI-XVI na fig. 13 do 15, fig. 17 - obszar przekroju zaznaczony na fig. 16 jako XVII w powiększonej skali, fig. 18 - współdziałanie poszczególnych części funkcjonalnych urządzenia uruchamiającego pokazane częściowo w kierunku strzałki XVIII na fig. 17 i częściowo w przekroju, fig. 19 - nakładkę sprzęgłową należącą do urządzenia uruchamiającego według fig. 11 do 17 w widoku z boku, fig. 20 - położenie montażowe urządzenia uruchamiającego i przynależnej nakładki sprzęgłowej względem kształtownika skrzydła okna częściowo w widoku i częściowo w przekroju, a fig. 21 - urządzenie uruchamiające i nakładkę sprzęgła w jednym z obydwóch możliwych końcowych położeń włączenia względem kształtownika skrzydła okna.

Na fig. 1 jest pokazane urządzenie uruchamiające 1 dla okuć zasuwnych okien i drzwi, w którym z trzonka 2 rękojeści obrotowej wystaje np. promieniowo rękojeść obrotowa 3. Trzonek 2 rękojeści obrotowej zawiera współosiowe wydrążenie 4, w którym jest umieszczona obudowa łożyskowa 5. Przez wydrążenie 4 trzonek 2 rękojeści obrotowej otrzymuje zasadniczo ukształtowanie kloszowe. Z obudowy łożyskowej 5 wystaje do dołu na zewnątrz trzpień obrotowy 6, który w przedstawionym przykładzie wykonania jest ukształtowany jako mający postać pręta zębnik zaopatrzony w uzębienie obwodowe 7. Wolny koniec 8 trzpienia obrotowego 6 stanowi cylindryczny czop 9.

Oś 6a obrotu trzpienia obrotowego 6, według fig. 1 jest w obudowie łożyskowej 5 przesunięta równolegle względem osi 2a obrotu trzonka 2 rękojeści obrotowej. Przeciwległy względem swobodnego końca 8 koniec 10 trzpienia obrotowego 6 jest również ułoży skowany obrotowo jako czop cylindryczny 22 w części górnej 11 obudowy łożyskowej 5. Jak uwidoczniono na fig. 1, obudowa łożyskowa 5 jest prawie całkowicie umieszczona we współosiowym wydrążeniu 4 na wolnym końcu ukształtowanego kloszowo trzonka 2 rękojeści obrotowej.

We wnętrzu wydrążenia 4 ukształtowanego kloszowo trzonka 2 rękojeści obrotowej jest umieszczony nieobrotowo względem niego pierścień zębaty 12 z uzębieniem wewnętrznym 12a. W przykładzie wykonania na fig. 1 znajduje się on w stanie trwałego zazębienia bezpośrednio z uzębieniem obwodowym 7 trzpienia obrotowego 6. Współosiowe wydrążenie 4 w trzonku 2 trzpienia obrotowego jest zamknięte od dołu przez dno 13 obudowy łożyskowej 5, posiadające otwór przelotowy 14, w którym element łożyskowy 15, dopasowany w przekroju do kształtu trzpienia obrotowego 6, ułożyskowuje obrotowo trzpień obrotowy 6. Cześć górna 11 obudowy łożyskowej 5 wystaje centrująco czopem 16 do wnętrza otworu 17 w stropie 18 współosiowego wydrążenia 4. Część górna 11 obudowy i dno 13 obudowy są połączone ze sobą nieobrotowo, np. przez skręcenie śrubami lub przynitowanie.

W celu umożliwienia blokowania położeń włączenia okucia zasuwnego, jest wykonany w stropie 18 współosiowego wydrążenia 4 w trzonku 2 trzpienia obrotowego dalszy

180 207 otwór 19, w którym jest umieszczony element sprężysty 20, dociskający element ryglujący 21, który w tym przykładzie wykonania stanowi kulka ryglująca, do części górnej 11 obudowy. Każdorazowe położenia łączenia są przy tym blokowane przez wsuwanie kulki ryglującej 21 w odpowiednio ukształtowane, ale niewidoczne na fig. 1, wybrania ryglujące 49 w części górnej 11 obudowy (porównaj fig. 10).

Figura 2 ukazuje obudowę łożyskową 5 z wystającym z niej na zewnątrz trzpieniem obrotowym 6, jak również pierścień zębaty 12 z uzębieniem wewnętrznym 12a w powiększonej skali. Można przy tym wyraźnie zobaczyć, jak element łożyskowy 15 otacza trzpień obrotowy 6 i jest ułożyskowany obrotowo w dnie 13 obudowy. Od rodzaju i ukształtowania trzpienia obrotowego 6 zależy, czy tuleja łożyskowa 15 będzie wykonana z zastosowaniem kształtowego połączenia wtykowego z trzpieniem obrotowym 6 lub czy tuleja łożyskowa zostanie osadzona nieobrotowo w obudowie 13, a trzpień obrotowy 6 będzie ułożyskowany obrotowo w tulei łożyskowej 15. W tym ostatnim przypadku jest korzystnie, gdy tam gdzie element łożyskowy 15 styka się z trzpieniem obrotowym 6, ten ostatni ma przekrój cylindryczny. W przykładzie wykonania na fig. 2 element łożyskowy 15 posiada niewidoczny tu kontur wewnętrzny wykonany z uwzględnieniem uzębienia zewnętrznego trzpienia obrotowego 6, więc obraca się razem z nim w otworze przelotowym 14 w dnie 13 obudowy.

Zaopatrzony w uzębienie wewnętrzne 12a pierścień zębaty 12 jest umieszczony jako ruchomy obrotowo element w kształcie pierścienia kołowego między dnem 13 obudowy z i częścią górną 11 obudowy. W trakcie montażu w wydrążeniu 4, opuszczonego na tym rysunku, trzonka 2 rękojeści obrotowej zostaje on tak wtłoczony, że obydwie części są połączone ze sobą nieobrotowo. Ponieważ pierścień zębaty 12 jest ruchomy obrotowo, ale pod względem konstrukcyjnym jest jednolity z obudową łożyskową 5, więc przytrzymuje także obudowę łożyskową 5 w wydrążeniu 4 trzonka 2 rękojeści obrotowej.

Część górna 11 obudowy zawiera otwór 23 służący jako ułozyskowanie dla wykonanego w kształcie czopa 22 końca 10 trzpienia obrotowego 6. Między częścią górną 11 obudowy i pierścieniem zębatym 12 jest jeszcze umieszczona podkładka odległościowa 24, która ułatwia ruch względny między pierścieniem zębatym 12 i obudową łożyskową 5.

Działanie wyżej opisanego urządzenia uruchamiającego 1 można zrozumieć za pomocą fig. 1 do 3.

Trzonek 2 rękojeści obrotowej wprawia się w obrót ręcznie, na przykład za pomocą rękojeści obrotowej 3.

Ponieważ pierścień zębaty 12 jest osadzony nieobrotowo w wydrążeniu 4 trzonka 2 rękojeści obrotowej, na przykład przez połączenie obydwóch części za pomocą rowkowania na stronie zewnętrznej pierścienia zębatego 12, więc współobraca się on w sposób wymuszony. Obudowa łożyskowa 5 wy centrowana przez część górną 11 obudowy i przez czop 16 jest umieszczona we współosiowym wybraniu 4. Trzpień obrotowy 6 ułożyskowany obrotowo między dnem 13 obudowy i częścią górną 11 obudowy zazębia się jego uzębieniem zewnętrznym z uzębieniem wewnętrznym 12a pierścienia zębatego 12. Odpowiednio do stosunku średnicy koła podziałowego 25 pierścienia zębatego 12 do średnicy koła podziałowego 26 trzpienia obrotowego 6 istnieje przełożenie kątów obrotowych, nie widocznej tu rękojeści obrotowej 3 i trzpienia obrotowego 6.

Przede wszystkim z fig. 3 wynika, ze na części górnej 11 obudowy znajdują się dwie końcówki 27 sworzni nitowych na wychodzącym do wewnątrz średnicy wewnętrznej pierścienia zębatego 12 występie 28, które służą do połączenia z nie pokazanym tu dnem 13 obudowy.

Na fig. 4 pokazano w widoku od spodu obudowę łożyskową 5 z dnem 13, przez które przechodzi trzpień obrotowy 6. Trzpień obrotowy 6 jest ułożyskowany obrotowo w dnie 13 obudowy za pomocą elementu łożyskowego 15. Element łożyskowy 15 stanowi tu tuleja, która jest osadzona nieobrotowo w otworze przelotowym 14 wykonanym w dnie 13 obudowy. Możliwe jest jednak także, jak to już opisano wyżej, połączenie nieobrotowe elementu łożyskowego 15 z trzpieniem obrotowym 6, np. przez wykonanie połączenia kształtowego z uzębieniem obwodowym 7. Dno 13 obudowy posiada jeszcze także korzystnie dwa otwory

180 207 gwintowane 29, które mogą być wykorzystane do przymocowywania całego urządzenia uruchamiającego 1 do skrzydła okna lub drzwi.

W dnie 13 obudowy znajdują się także dwa otwory stopniowane 30, których stopień 31 o mniejszej średnicy przenika całkowicie przez dno obudowy. W trakcie montażu obudowy łożyskowej 5 końcówki 27 sworzni nitowych przechodzą tak daleko przez te otwory 31, że w rozszerzonej części otworu stopniowanego 30 mogą być zanitowane przez wykonanie zakuwek.

Figury 5 i 6 ukazują inny przykład wykonania urządzenia uruchamiającego 1. Między pierścieniem zębatym 12 i trzpieniem obrotowym 6 są tu wprowadzone dodatkowo koła pośrednie 32. Trzpień obrotowy 6 współpracuje więc z zębatką wewnętrzną 12a pierścienia zębatego 12 nie bezpośrednio, lecz za pośrednictwem kół pośrednich 32. Po pierwsze, powoduje to zmianę kierunku obrotów trzpienia obrotowego 6. Po drugie, przez odpowiednie dobranie wymiarów kół pośrednich 32 może być zmienione w pewnych granicach położenie osi trzpienia obrotowego 6 względem osi trzonka 2 rękojeści obrotowej bez zmiany przełożenia między pierścieniem zębatym 12 i trzpieniem obrotowym 6. Sięgający do wnętrza pierścienia zębatego 12 występ posiada w każdym z obszarów sąsiadujących z kołami pośrednimi 32 wcięcie 33 w przybliżeniu o kształcie ćwiartki koła.

Każde z kół pośrednich 32 ma na końcu czopy cylindryczne 34, które w celu ułozyskowania są osadzone w odpowiednich otworach 35 wykonanych w części górnej 11 obudowy i w dnie 13 obudowy.

W przykładzie wykonania według fig. 5 trzpień obrotowy 6 i koła pośrednie 32 mają jednakowe koła podziałowe 26, tak że zarówno koła pośrednie jak i trzpień obrotowy 6 można sporządzić z takiego samego materiału kształtowego z naciętymi na zewnątrz zębami.

Figura 7 ukazuje urządzenie uruchamiające 1 zamontowane na kształtowniku 36 skrzydła. Obudowa łożyskowa 5 znajduje się prawie całkowicie we współosiowym wydrążeniu 4 w trzonku 2 rękojeści obrotowej. Pierścień zębaty 12 z uzębieniem wewnętrznym jest połączony nieobrotowo z trzonkiem 2 rękojeści obrotowej. Połączenie nieobrotowe uzyskuje się na przykład przez wykonanie rowkowania na obwodzie zewnętrznym pierścienia zębatego 12, który wciska się w wydrążenie 4 w trzonku 2 rękojeści obrotowej. Obudowa łożyskowa 5 jest umieszczona w trzonku 2 rękojeści obrotowej obrotowo względem trzonka 2. Pierścień zębaty 12 i obudowa 5 są, jak to juz opisano, wycentrowane pośrednio przez czop 16 obudowy łożyskowej 5, który wchodzi w przebiegający osiowo w osi środkowej współosiowego wydrążenia 4 otwór 17. Pierścień zębaty 12 współpracuje za pośrednictwem jego uzębienia wewnętrznego 12a z uzębieniem 7 trzpienia obrotowego 6, który jest ułoży skowany obrotowo w części górnej 11 obudowy i w dnie 13 obudowy. Trzpień obrotowy 6 przechodzi przez lico skrzydła 36 i kończy się powyżej podciętego rowka 38 znajdującego się na powierzchni przylgowej 37 skrzydła. Podcięty rowek 38 posiada ograniczenie na przykład w kształcie litery C i zawiera przesuwny wzdłużnie drążek napędowy. Urządzeniu uruchamiającemu 1 jest przyporządkowana według fig.7 nakładka sprzęgłowa 39, która jest połączona z, nie pokazanym, drążkiem napędowym. Nakładka sprzęgłowa 39 otacza wolny koniec 8 trzpienia obrotowego 6 urządzenia uruchamiającego 1 i łożyskuje jego czop cylindryczny 9 w elemencie ustalającym 40. Dolna, przebiegająca równolegle do powierzchni przylgowej 37 skrzydła, powierzchnia wewnętrzna 41 nakładki sprzęgłowej 39 jest zaopatrzona w dopasowane do uzębienia 7 trzpienia obrotowego 6 uzębienie 41, tak ze zazębiają się one ze sobą, aby obroty trzpienia obrotowego 6 były przekształcane w ruch liniowy nakładki sprzęgłowej 39. Górna, przebiegająca równolegle do powierzchni przylgowej 37 skrzy'dła, powierzchnia nakładki sprzęgłowej 39 jest natomiast wykonana jako gładka powierzchnia 42. Przez takie uchwycenie wolnego końca 8 trzpienia obrotowego 6, a zwłaszcza przez ułożyskowanie za pomocą czopa cylindrycznego 9 w elemencie ustalającym 40 osiąga się to, że trzpień obrotowy jest prowadzony równolegle względem zębatki 41 nakładki 39 sprzęgła i pod działaniem sił zazębiania się współpracujących ze sobą zębatek 41 i 7 nie ulega odkształceniu prostopadle do podciętego rowka 38 i podniesieniu z zębatki 41.

Jak pokazano na fig. 8 element ustalający 40 nakładki sprzęgłowej 39 korzystnie jest wykonany w postaci wgłębienia mającego kształt podłużnego otworu, gdyż nakładka sprzę

180 207 głowa 39 przesuwa się względem nie przedstawionego tu trzpienia obrotowego 6. Nakładka sprzęgłowa 39 jest sprzęgalna za pomocą skierowanych ku dołowi czopów 43 z okuciem zasuwnym.

Możliwe jest jednak także wykonanie uzębienia 41 jako jednolitego materiałowo z drążkiem napędowym. Czop 9 na wolnym końcu 8 trzpienia obrotowego 6 urządzenia uruchamiającego 1 można również ułożyskować w stałym koźle łożyskowym przymocowanym trwale na skrzydle i położonym za podciętym rowkiem 38. Nakładka sprzęgłowa 39 jest w tym przypadku wyposażona tylko w uzębienie 41 służące do zamiany ruchu obrotowego trzpienia 6 na ruch postępowy przesuwalnego podłużnie drążka napędowego.

Na fig. 8 widać także, że uzębienie 41 i powierzchnia 42 są położone naprzeciw siebie. Dzięki przedstawionemu na fig. 7 i 8 ukształtowaniu nakładki sprzęgłowej 39 trzpień obrotowy 6 jest utrzymywany pewnie i niezawodnie w uzębieniu 41.

Możliwe jest również rozwiązanie polegające na tym, że trzpień obrotowy 6 współpracuje z umieszczoną w przyldze przekładnią drążka napędowego, która składa się z zazębionego z drążkiem napędowym koła zębatego sprzęgniętego z trzpieniem obrotowym 6 przez zabieranie obrotowe i umieszczonego w obudowie.

Figura 9 ukazuje jeszcze jedno urządzenie uruchamiające, które zawiera dodatkowo zamek 46 służący do zabezpieczania określonych położeń łączenia. Zamek 46 blokuje trzonek 2 rękojeści obrotowej względem części górnej 11 obudowy łożyskowej 5, gdy występ 47 zostanie wsunięty w wybranie 48 w części górnej 11 obudowy, przedstawione dopiero na fig. 10. Zamek 46 może być uruchamiany kluczem lub przez mechanizm ryglujący, tak ze wtedy klucz jest potrzebny tylko do odryglowania. Używa się zwłaszcza tak zwany zamek 46 z cylindrem naciskowym.

Figura 10 ukazuje część górną 11 obudowy łożyskowej 5 z czopem 16 służącym do centrowania jej w trzonku 2 rękojeści obrotowej. Widoczne są także wybrania 48 do umieszczania występu 47 pokazanego na fig. 9 zamka 46. Na figurze jest także dobrze widoczne, jak są rozmieszczone wybrania ryglujące 49, które za pomocą, również tu nie pokazanej, kulki ryglującej 21 blokują różne położenia łączenia urządzenia uruchamiającego 1. Wybrania ryglujące 49 są wykonane w części górnej 11 obudowy jako otwarte z boku wgłębienia, przy czym dla zapewnienia możliwości stosowania z prawej i lewej strony urządzenia uruchamiającego są do dyspozycji cztery położenia co 90°. W celu osiągnięcia dalszych blokowanych położeń włączenia można przewidzieć dalsze wybrania ryglujące.

Pokazana na fig. 11 do 20 postać wykonania urządzenia uruchamiającego 51 jest zgodna pod względem jej głównej zasady z urządzeniem uruchamiającym 1 według fig. 1 do 10. Dlatego też odpowiednie części funkcjonalne urządzenia uruchamiającego 51 według fig. 11 do 20 są zaopatrzone w oznaczenia liczbowe, które w stosunku do odpowiednich oznaczeń liczbowych dla urządzenia uruchamiającego 1 według fig. 1 do 10 są każdorazowo zwiększone o liczbę 50.

Także w urządzeniu uruchamiającym 51 dla okuć zasuwnych okien i drzwi według fig. 11 do 21 rękojeść obrotowa 53 wystaje z trzonka 52 rękojeści obrotowej zasadniczo promieniowo.

Trzonek 52 rękojeści obrotowej otrzymuje w przybliżeniu kloszowe ukształtowanie przez wykonanie współosiowego wydrążenia 54, w którym jest umieszczona obudowa łożyskowa 55. Z obudowy łożyskowej 55 dla mechanizmu przekładniowego wystaje do tyłu według fig. 12 trzpień obrotowy 56, który może być wykonany jako zębnik prętowy zaopatrzony w uzębienie obwodowe 57. Wolny koniec 58 tego trzpienia obrotowego 56 przy tym ma postać cylindrycznego czopa 59. Jako oś obrotu 56a według fig. 12 i 14 ma położenie przesunięte równolegle względem osi 52a obrotów trzonka 52 rękojeści obrotowej. Znajdujący się w obudowie łożyskowej 55 koniec trzpienia obrotowego 56 jest również ukształtowany jako czop cylindryczny 72 i umieszczony obrotowo w otworze 73 w części górnej 61 obudowy łożyskowej 55.

Figury 11, 12 i 16 ukazują wyraźnie, ze obudowa łożyskowa 55 w całości jest osadzona we współosiowym wydrążeniu 54 na wolnym końcu kloszowo ukształtowanego trzonka 52 rękojeści obrotowej i że przy tym płaskostożkowy garb 67 w środku wydrążenia 54

180 207 wchodzi w komplementarne wgłębienie 66 w stropie 68 części górnej 61 obudowy. Pierścień zębaty 62 między częścią górną 61 obudowy i dnem 63 obudowy łożyskowej 55 jest przy tym uchwycony jako obrotowy względnie. Ma on jednak całkowicie wolny obwód zewnętrzny. Ten obwód zewnętrzny pierścienia zębatego jest jednak zaopatrzony w dwóch miejscach odwróconych od siebie wzdłuż średnicy w rozciągające się siecznie spłaszczenie jako powierzchnię sprzęgającą 62b. Te powierzchnie sprzęgające 62b wchodzą w połączenie czynne z komplementarnymi powierzchniami przeciwsprzęgającymi 54a, które są wykonane na obwodzie wewnętrznym współosiowego wydrążenia 54 w trzonku 52 rękojeści obrotowej (porównaj fig. 14 i 15)

Powierzchnie sprzęgające 62b i powierzchnie przeciwsprzęgające 54a w prosty sposób tworzą ze sobą kształtowe połączenie wtykowe, gdy obudowa łożyskowa 55 i pierścień zębaty 62 zostaną razem wsunięte osiowo we współosiowe wydrążenie 54 w trzonku 52 rękojeści obrotowej. Tym samym pierścień zębaty 62 uzyskuje nieobrotowe połączenie z trzonkiem 52 rękojeści obrotowej, podczas gdy równocześnie obudowa łożyskowa 55 zostaje umieszczona jako obrotowa względnie we współosiowym wydrążeniu 54.

Do osiowego wzdłużnego zablokowania pierścienia zębatego 62 i obudowy łożyskowej 55 we współosiowym wydrążeniu 54 w trzonku 52 rękojeści obrotowej szczególnie przydatne są haki zatrzaskowe 100.

Wystają one z pierścienia zębatego 62 co najmniej w kilku miejscach na obwodzie części górnej 61 obudowy w postaci segmentów pierścieniowych. Haki zatrzaskowe 100 współpracują przy tym z podcięciami 101 w postaci rowków pierścieniowych na obwodzie wewnętrznym współosiowego wydrążenia 54 w trzonku 52 rękojeści obrotowej, gdy wsuwają się elastycznie w te podcięcia 101 w kierunku promieniowym na zewnątrz (porównaj fig-16).

Rozmieszczenie i ukształtowanie haków zatrzaskowych 100 jest pokazane szczególnie wyraźnie na fig. 16 do 18. Można przy tym stwierdzić, że haki zatrzaskowe 100 są wytworzone jako wysięgniki brzegowe 102 korpusu pierścieniowego 103, który wchodzi w szczelinę 104, znajdującą się między częścią górną 61 obudowy łożyskowej 55 i pierścieniem zębatym 62. Występy zabierające 105 na korpusie pierścieniowym 103 i zaczepy zabierające 106 w pierścieniu zębatym 62 zapewniająnieobrotowe połączenie tych części ze sobą.

Korpus pierścieniowy 103 i haki zatrzaskowe 100 razem stanowią w najprostszym przypadku jednoczęściową kształtkę z tworzywa sztucznego, która jest wystarczająco stabilna aby zapewnić osiowe zabezpieczenie położenia obudowy łożyskowej 55 i pierścienia zębatego 62 w wydrążeniu 54 w trzonku 52 rękojeści obrotowej.

Skuteczne okazało się także zaopatrzenie korpusu pierścieniowego 103 jeszcze w umieszczone w przybliżeniu równolegle do wysięgników brzegowych 102, cienkie czopy blokujące 107 (porównaj fig. 16 do 18). Te czopy blokujące 107 wchodzą przy tym każdorazowo w otwór blokujący 108 w części górnej 61 obudowy łożyskowej 55 i w ten sposób tworzą zabezpieczenie położenia podstawowego rękojeści obrotowej 53 względem obudowy łożyskowej 55. Ponieważ czopy blokujące 107 mają postać umożliwiającą łatwe ułamanie lub odcięcie ich, więc stanowią zabezpieczenie położenia podstawowego rękojeści obrotowej 53 w stosunku do obudowy łożyskowej 55, które po właściwym wmontowaniu urządzenia uruchamiającego może być na życzenie łatwo zniszczone przy pierwszym jego użyciu.

Analogicznie do korpusu pierścieniowego 103 może być między pierścieniem zębatym 62 i dnem 63 obudowy umieszczona podkładka odległościowa 74 z tworzywa sztucznego, aby zapewnić obracalność pierścienia zębatego 62 w obudowie łożyskowej 55 z małym luzem.

Zwłaszcza z fig. 15 można także wywnioskować, ze może być korzystne zaopatrzenie ustawionych siecznie powierzchni sprzęgających 62b na obwodzie zewnętrznym pierścienia zębatego 62 i/lub komplementarnych do nich powierzchni przeciwsprzęgających 54a we współosiowym wydrążeniu 54 trzonka 52 rękojeści obrotowej w przebiegające liniowo profilowania o małej wysokości, np. w ząbki trójkątne. Mogą one działać jako elementy do usuwania luzu między powierzchniami sprzęgającymi 62b i powierzchniami przeciwsprzę

180 207 gającymi 54a, gdy podczas łączenia trzonka 52 rękojeści obrotowej z obudową łożyskową i pierścieniem zębatym 62 trafią one na siebie i przy tym ulegną w większym lub mniejszym stopniu trwałemu odkształceniu.

Porównanie fig. 11 i 12 umożliwia stwierdzenie, że także może być korzystne, gdy trzpień obrotowy 56 na całej długości jest wyprofilowany jako zębnik. Umożliwia to mianowicie wytworzenie w prosty sposób rozłącznego osiowego połączenia wtykowego zarówno z uzębieniem 91 prowadzonej przesuwnie na skrzydle 86 w podciętym rowku 88 powierzchni przylgowej 87 skrzydła nakładki sprzęgłowej 39 jak i odpowiednio z uzębieniem wewnętrznym 62a pierścienia zębatego 62 lub także z zębnikiem pośrednim 82 mechanizmu przekładniowego. Trzpień obrotowy 56 przechodzi przy tym nie tylko przez otwór przelotowy 64 w dnie 63 obudowy, lecz także przez znajdujący się w tym otworze przelotowym 64 tulejowy element łożyskowy 65. Gdy ten ostatni jest osadzony w otworze przelotowym 64 z możliwością wykonywania ruchu obrotowego, wówczas jest korzystne ukształtowanie jego konturu wewnętrznego komplementarnie do profilu zębnika trzpienia obrotowego 56, tak że może on go obejmować kształtowo.

Na fig. 19 do 21 jest ukazana w specjalnej postaci wykonania należąca do urządzenia uruchamiającego 51 nakładka sprzęgłowa 39. Ma ona mianowicie jako element ustalający 90 dla czopa cylindrycznego 59 na wolnym końcu 58 trzpienia obrotowego 56 rozciągający się równolegle do jej uzębienia 91 otwór podłużny, który tylko w jednym określonym miejscu, korzystnie w połowie jego długości, jest zaopatrzony w otwór przelotowy 109 dla trzpienia obrotowego 56. Szerokość otworu przelotowego 109 jest przy tym dopasowana do średnicy koła wierzchołkowego zębnika prętowego tworzącego trzpień obrotowy 56, zaś pozostałe części długości podłużnego otworu elementu ustalającego 90 mają szerokość dopasowaną tylko do czopa cylindrycznego 59. Gdy nakładka sprzęgłowa 39 zostanie ustawiona jej otworem przelotowym 109 obok otworu przelotowego 64 w dnie 63 obudowy łożyskowej 55, wówczas trzpień obrotowy 56 może być wprowadzony w kierunku osiowym w rozłączne połączenie osiowo-wtykowe kolejno z uzębieniem 91 nakładki sprzęgłowej 39 i z uzębieniem wewnętrznym 62a pierścienia zębatego 62 lub z zębnikiem pośrednim 82. Na zakończenie należy jeszcze tylko zakryć z boku nakładkę 89 sprzęgła listwą zakrywającą 110 przez połączenie wtykowe, aby uczynić urządzenie uruchamiające 51 zdolnym do działania.

Na koniec należy jeszcze wspomnieć, że otwór przelotowy 109 w nakładce sprzęgłowej 39 można przez odpowiednie przesuwanie wyprowadzić także w położenie pokrywania się z każdym z pokazanych na fig. 13 otworów gwintowanych w dnie 63 obudowy łożyskowej 55, aby wtedy można było w każdy z nich wkręcić śrubę mocującą. W ten sposób można całe urządzenie uruchamiające 51 przymocować pewnie do skrzydła 86 okna lub drzwi.

Przykłady wykonania przedstawione na fig. 7 i 12, jak również 20 i 21 objaśniają użytkowanie urządzenia uruchamiającego 1 lub 51 w połączeniu z takimi okuciami zasuw nymi, których drążki napędowe są prowadzone podłużnie przesuwnie bezpośrednio w podciętych rowkach 38 lub 88 w powierzchni przylgowej 37 lub 87 skrzydła. Takie umieszczenie drążków napędowych jest możliwe wówczas, gdy kształtowniki skrzydeł zawierające podcięte rowki 38 lub 88 stoją do dyspozycji jako wytłaczane kształtowniki metalowe lub jako wytłaczane kształtowniki z tworzyw sztucznych.

Urządzenie uruchamiające 1 lub 51 oczywiście może być jednak stosowane także w połączeniu z okuciami zasuwnymi, w których drążki napędowe są prowadzone na stronie tylnej tak zwanej szyny mankietowej. W tym przypadku szyna mankietowa służy do przymocowania okucia zasuwnego w tak zwanym rowku stopniowanym (rowku typu Euro), który wówczas, zamiast w podciętym rowku, znajduje się w powierzchni przylgowej 37 lub 87 skrzydła.

W ostatnim wymienionym przypadku użycia urządzenia uruchamiającego 1 lub 51 istnieje jeszcze tylko konieczność umieszczenia nakładki sprzęgłowej 39 według fig. 8 lub nakładki sprzęgłowej 39 według fig. 19 na stronie tylnej prowadzonego przez szynę mankietową drążka napędowego i nieprzesuwnego połączenia go z nią.

180 207

2a

Fig. 4

180 207

12

Fig.6

180 207

Fig.7

180 207

Fig.10

180 207

Fig.11

180 207

56 64 54a 72 60 73 71 99

Fig.12

180 207

Fig.13

180 207

Fig.14

Fig. 16

180 207

Fig.17

Fig.18

180 207

Fig.19

180 207

Fig.20

180 207

5 4 11 18 16 17

Fig.l

Fig.9

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 70 egz. Cena 4,00 zł.

Claims (19)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Urządzenie uruchamiające dla okuć zasuwnych okien i drzwi, z ruchomą w ograniczonym zakresie kąta obrotu, zwłaszcza 90° lub 180°, rękojeścią obrotową jako członem napędowym i ze sprzężonym z nią poprzez mechanizm przekładniowy trzpieniem obrotowym, który każdorazowo wykonuje obrót o większym zakresie kąta obrotu niż rękojeść obrotowa, w którym rękojeść obrotowa i trzpień obrotowy są przytrzymywane przez obudowę łożyskową, przy czym obudowa łożyskowa jest przymocowywalna na wyposażonym w okucie zasuwne elemencie okna lub drzwi, a rękojeść obrotowa jest osadzona za pośrednictwem trzonka lub szyjki na obudowie łożyskowej, znamienne tym, ze obudowa łożyskowa (5, 55) jest umieszczona we współosiowym wydrążeniu (4, 54) na wolnym końcu ukształtowanego kloszowo trzonka lub szyjki (2, 52) rękojeści obrotowej, a wewnątrz wydrążenia (4, 54) ukształtowanego kloszowo trzonka lub szyjki (2, 52) rękojeści obrotowej znajduje się umieszczone w nim nieobrotowo uzębienie wewnętrzne (12a, 62a), przy czym z uzębieniem wewnętrznym (12a, 62a) znajduje się bezpośrednio lub pośrednio w stanie trwałego zazębienia przełożeniowe uzębienie obwodowe w postaci zębnika (7, 57) trzpienia obrotowego (6, 56).
2. 2. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, ze z uzębieniem wewnętrznym (12a) pierścienia zębatego (12) ukształtowanego kloszowo trzonka lub szyjki (2) jest zazębiony co najmniej jeden zębnik pośredni (32), który stale współpracuje z zębnikiem (7) trzpienia obrotowego.
3. 3. Urządzenie według zastrz. 1 albo 2, znamienne tym, że także na wolnym końcu chwytowego trzpienia obrotowego (6) znajduje się lub jest umieszczony zębnik (7), który zazębia się z uzębieniem (41) znajdującym się na drążku napędowym.
4. 4. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że oś obrotu (6a) trzpienia obrotowego (6) jest przesunięta równolegle względem osi obrotu (2a) rękojeści obrotowej (3).
5. 5. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że współosiowe wydrążenie (4) ma takie wymiary, ze obudowa łożyskowa (5) mieści się w nim przynajmniej w przybliżeniu całkowicie.
6. 6. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że trzpień obrotowy (6) posiada na wolnym końcu (8), cylindryczny czop (9), który co najmniej pod kątem prostym do kierunku ruchu okucia zasuwnego jest uchwycony kształtowo w elemencie ustalającym (40).
7. 7. Urządzenie według zastrz. 6, znamienne tym, że element ustalający (40) składa się z umieszczonej prostopadle do kierunku ruchu, przebiegającej w kierunku ruchu, stanowiącej rodzaj podłużnego otworu niecki, wgłębienia lub wybrania, wykonanego jednoczęściowo z uzębieniem (41).
8. 8. Urządzenie według zastrz. 6, znamienne tym, ze element ustalający (40) składa się z trwale połączonego ze skrzydłem drzwi lub okna kozła łożyskowego.
9. 9. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że obudowa łożyskowa (5) i trzonek (2) rękojeści obrotowej są wycentrowane wzajemnie ze sobą za pomocą połączenia czop-gniazdo (16,17).
10. 10. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że obudowa łożyskowa (5) i/lub trzonek (2) rękojeści obrotowej posiada środki ryglujące (21, 49) do blokowania różnych, stanowiących położenia włączenia pozycji wzajemnych obudowy łożyskowej (5) i trzonka (2) rękojeści obrotowej.
11. 11. Urządzenie według zastrz. 10, znamienne tym, że środki ryglujące (21, 49) składają się z jednego lub kilku ruchomych w przybliżeniu równolegle do osi trzpienia obrotowego (6), obciążonych przez elementy sprężyste (20) i wsuwalnych w wybrania ryglujące (49) elementów ryglujących (21).

    180 207
12. 12. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że posiada blokowanie obrotów obudowy łożyskowej (5) i trzonka (2) rękojeści obrotowej wzajemnie względem siebie za pomocą uruchamialnego kluczem oraz odry głowy walnego czopa blokującego (47), który jest wsuwalny z przymocowanego nieruchomo do trzonka (2) rękojeści obrotowej zanika (46) w wybranie (48) w obudowie łożyskowej (5).
13. 13. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że pierścień zębaty (62) jest uchwycony jako obrotowy względnie, korzystnie za pomocą podkładki odległościowej (74) i korpusu pierścieniowego (103), między częścią górną (61) i dnem (63) obudowy łożyskowej (55), a ponadto pierścień zębaty (62) jest wyposażony na jego obwodzie zewnętrznym w sieczne powierzchnie sprzęgające (62b), które są wprowadzalne w zamknięty kształtowo zaczep wtykowy z komplementarnymi powierzchniami przeciwsprzęgowymi (54a) współosiowego wydrążenia (54) ukształtowanego kloszowo trzonka (52) rękojeści obrotowej, przy czym z pierścienia zębatego (62) co najmniej w kilku sektorach są wsuwalne chwytające na obwodzie części górnej (61) obudowy haki zastrzaskowe (100) jako osiowe elementy zabezpieczania położenia w podcięcia (101) na obwodzie wewnętrznym wydrążenia (54) ukształtowanego kloszowo trzonka (52).
14. 14. Urządzenie według zastrz. 13, znamienne tym, że siecznie skierowane powierzchnie sprzęgające (62b) pierścienia zębatego (62) i/lub komplementarne powierzchnie przeciwsprzęgowe (54a) w wydrążeniu (54) ukształtowanego kloszowo trzonka (52) rękojeści obrotowej są zaopatrzone w przebiegające liniowo i korzystnie równolegle do osi profilowania (108) o małej wysokości.
15. 15. Urządzenie według zastrz. 13, znamienne tym, że haki zatrzaskowe (100) są wykonane jako wysięgniki brzegowe (102) korpusu pierścieniowego (103), który znajduje się w szczelinie (104) między częścią górną (61) obudowy łożyskowej (55) i pierścieniem zębatym (62) i który poprzez zaczepy zabierające (105, 106) tworzy nieobrotowe zaczepowe sprzężenie wtykowe z pierścieniem zębatym (62).
16. 16. Urządzenie według zastrz. 15, znamienne tym, że korpus pierścieniowy (103) i haki zatrzaskowe (100) tworzą razem jednoczęściową kształtkę z tworzywa sztucznego.
17. 17. Urządzenie według zastrz. 15 albo 16, znamienne tym, że korpus pierścieniowy (103) jest wyposażony w zwrócone ku części górnej (61) obudowy łożyskowej (55) odłamy walne lub odcinalne czopy blokujące (107), które wchodzą do części górnej (61) obudowy łożyskowej (55), przy czym tworzą one zniszczalne zabezpieczenie pozycji podstawowej rękojeści obrotowej (53) w obudowie łożyskowej (55).
18. 18. Urządzenie według zastrz. 13, znamienne tym, że trzpień obrotowy (56) jest wykonany na całej długości jako zębnik i przy tym jest wprowadzalny w rozłączne połączenie osiowo-wtykowe zarówno z zębatką (91) nakładki sprzęgłowej (89) jak i z pierścieniem zębatym (62) lub z zębnikami pośrednimi (82) mechanizmu przekładniowego.
19. 19. Urządzenie według zastrz. 6 albo 7, albo 18, znamienne tym, ze stanowiąca rodzaj podłużnego otworu niecka (90) w nakładce sprzęgłowej (89) jest zaopatrzona w określonym miejscu, zwłaszcza w połowie jej długości, w otwór przepustowy lub rozszerzenie (109) dla trzpienia obrotowego (56).

    * * *