Wiadomo, ze produkty sulfonowania wyzszych alifatycznych alkoholi lub ich soli uzywa sie jako srodka zwilzajacego, pieniacego lub emulgujacego.Stwierdzono, ze produkty sulfonowania eterów alkilowych wyzszych nienasyco¬ nych lub wielowartosciowych alkoholi o wiecej niz 8 atomach wegla, lub ich sole, równiez doskonale nadaja sie do wspo¬ mnianych celów. W szczególnosci dotyczy to eterów zawierajacych nizsze reszty al- kylowe, poczawszy od zwiazków metylo¬ wych, a konczac na amylowych. Sulfonowa¬ nie nizszych alkylowych eterów alkoholi szeregu tluszczowego jest tern dogodniej¬ sze w porównaniu z przerabianiem samych alkoholi, ze nizsze etery alkylowe sa bar¬ dziej plynne od odpowiednich wyzszych alkoholi. Okolicznosc ta posiada znaczenie o tyle, ze ulatwia ona mieszanie, zwlaszcza w temperaturach nizszych* i sprzyja jediio- stajnosci oddzialywania srodka sulfonuja¬ cego.Produkty sulfonowania wspomnianych eterów otrzymuje sie w ten sposób, ze prze- dewszystkiem z nienasyconych lub wielo- wartosciowych alkoholi przez alkylowanie w zwykly sposób otrzymuje sie eter- Otrzy-mane etery, zabierajace jeszcze /podwójne wiazania; lub wolne grupy wodorotlenowe, trakiuje- sie nastepnie srodkami,. sulfon^- * jacemi. Do sulfonowania nadaja sie»np. ste¬ zony kwas siarkowy, oleum, kwas chloror sulfonowy, ewentualnie w obecnosci srod¬ ków wiazacych wode, jak np. wobec nie¬ organicznych lub organicznych bezwodni¬ ków lub chlorków kwasowych. W zalezno-?- sci od warunków reakcji powstaja przy- tem badz estry kwasu siarkowego, badz tez rzeczywiste| ki^a^^siilfoh6Vf& Eterów: ; Przyklad 1. 320 kg eteru oktodeceny- lo-n-butylowego sulfonuje sie w tempera¬ turze okolo 15°C prky ^ttibfcy 200 kg ste¬ zonego kwasu siarkowego. Otrzymany ole¬ isty, latwo rozpuszczajacy sie w wodzie produkt przeciska sie na lód, przemywa nasyconym roztworem soli glauberskiej ce¬ lem usuniecia nadmiaru kwasu .siarkowego i zobojetnia lugiem sodowym.Przyklad II. 300 kg eteru oktodekan- diolmonometylowego, który otrzymuje sie przez redukcje estru kwasu oksystearyno- wego fi nastepne metylowanie, rozpuszcza sie W 200 kg trójchloroetylenu i sulfonuje w temperaturze pokojowej przy pomocy 120 kg kwasu chlorosulfonowego. Produkt przeciska sie na lód i celem usuniecia nad¬ miaru kwasu siarkowego i solnego przemy¬ wa nasyconym roztworem soli glauberskiej, pocztem zobojetnia sie lugiem sodowym.Przyklad III. 300 kg eteru oktodece- ny[izopropylowego sulfonuje sie w 10°C przy pomocy 300 kg stezonego kwasu siar¬ kowego i 100 kg bezwodnika octowego. Pro¬ dukt pnzeciska sie na lód, przemywa roz¬ tworem soli glauberskiej, celem usuniecia nadmiaru kwasu siarkowego i octowego, i wkoncu zobojetnia lugiem sodowym.Tak otrzymane produkty silnie zwilza¬ ja i pienia, przyczem same sa bardzo trwa- lemi cialami, które, o ile posiadaja budo¬ we rzeczywistych kwasów sulfonowych (przyklad III), nawet przez dluzsze goto¬ wanie w obecnosci srodków zmydlajacych nie odszczepiaja zwiazanego kwasu siarko- , Wfgo. Równiez przy suchem ogrzewaniu do wyzszych jteprperatur produkty te nie od¬ szczepiaja kwasu siarkowego, co ma wazne znaczenie przy kalandrowaniu materjalów wlókienniczych. Przy stosowaniu zwyklego oleju tureckiego w tych warunkach naste¬ puje czesto uszkodzenie wlókna.Produkty sulfonowania eterów alkoholi tluszczowych same lub w mieszaninie z in- nemi maferjalanii, takiemi, jak aromatycz¬ ne sulfokwasy lub ich sole, sulfonowane o- leje, mydla lub rozpuszczalniki tluszczów (weglowodory, chlorowcowane weglowodo¬ ry), moga byc zastosowane z korzyscia w przypadkach, gdzie chodzi o zwilzanie, czy¬ szczenie, pienienie, emulgowanie. Glówne- mi dziedzinami zastosowania jest przemysl wlókienniczy, skómiczy, farmaceutyczny, nastepnie otrzymywanie srodków do zwal¬ czania szkodników oraz cieczy, stosowa¬ nych przy obróbce metali, np. olejów do wiercenia, jak równiez rozszczepianie tlu¬ szczów.Przyklad IV. Dwie czesci produktu, otrzymanego wedlug przykladu I, rozpu¬ szcza sie w 100 cz. wody i otrzymuje sie przezroczysty roztwór silinie pieniacy, któ¬ ry szybko ziwilza materjaly wlókiennicze, jak welne lub bawelne, oraz calkowicie przenika nawet grube materjaly.Przyklad V. Jedna czesc produktu, otrzymanego wedlug przykladu II, rozpu¬ szcza sie w 100 czesciach lugu sodowego mocy 30° Be. Przy stosowaniu tej kapieli do merceryzowania uzyskuje sie, nawet bez poprzedniego wygotowania bawelny, bar¬ dzo szybkie i równomierne zmerceryzowa- nie.Przyklad VI. W 1000 czesciach kwasu siarkowego mocy 4° Be rozpuszcza sie 3 czesci produktu, otrzymanego wedlug przy¬ kladu III. W ten sposób otrzymuje sie do¬ skonale zwilzajaca kapiel karbonizacyjna. — 2 — PL PL