PL192600B1 - Urządzenie łożyskowe, zwłaszcza dla klamki - Google Patents

Abstract

1. Urzadzenie lozyskowe, zwlaszcza dla klamki, w którym na plytce lub podobnym czlonie przeznaczonym do zainstalowania do powierzch- ni, zwlaszcza powierzchni drzwi lub okna, jest zamocowane lozysko dzialajace zarówno osiowo jak i w kierunku promieniowym, na którym to lo- zysku klamka, lub inny obrotowy element funk- cjonalny, jest osadzona obrotowo wzgledem plytki majacej otwór dla lozyska, znamienne tym, ze otwór (7) dla lozyska (1) ma co najmniej jeden pierwszy element trzymajacy, natomiast lozy- sko (1) ma co najmniej jeden drugi element trzy- majacy, przy czym te elementy trzymajace sa sprzezone ze soba i stanowia zespól uniemozli- wiajacy obrót lozyska (1) wzgledem plytki (6). PL PL PL

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest urządzenie łożyskowe, zwłaszcza dla klamki.

W drzwiach, oknach i podobnych wyrobach, zwykle w konstrukcjach ułożyskowania klamek stosuje się łożysko z tworzywa sztucznego, które zapewnia dobre ślizganie się klamki i jej działanie prawie bez hałasu, chociaż części ruchome działają przeważnie bez smarowania. Ponadto, zużycie części jest niewielkie, jeżeli pomiędzy ruchomymi częściami metalowymi usytuowane jest łożysko z tworzywa sztucznego.

Najczęściej łożysko z tworzywa sztucznego jest częścią o kształcie tulejowym, a przy jednym swym końcu ma cienki kołnierz, który działa jako łożyskowe oporowe. Łożysko z tworzywa sztucznego jest używane zwłaszcza w połączeniu z lanymi płytkami, ponieważ zaobserwowano, że łożysko z tworzywa sztucznego musi mieć zasadniczo dużą powierzchnię współpracującą w otworze płytki, aby działało bez uszkodzeń. Ponieważ wytworzenie lanej płytki wymaga dość wiele pracy i w związku z tym płytka taka jest droga, testowano również łożysko z tworzywa sztucznego w płytce wykonanej z blachy, ale trwałość łożyska okazała się w tym przypadku niewielka. Łożysko w tego rodzaju wyrobach może obracać się albo tylko względem płytki, albo względem uchwytu, lub też względem obu tych części i w dowolnej proporcji.

Celem wynalazku jest opracowanie łożyska z tworzywa sztucznego, które oprócz swego dobrego wyglądu jest również pod względem swej trwałości odpowiednie do zastosowania w połączeniu z płytką wykonaną z blachy i z klamką lub podobnym elementem.

Urządzenie łożyskowe, zwłaszcza dla klamki, w którym na płytce lub podobnym członie przeznaczonym do zainstalowania do powierzchni, zwłaszcza powierzchni drzwi lub okna, jest zamocowane łożysko działające zarówno osiowo jak i w kierunku promieniowym, na którym to łożysku klamka, lub inny obrotowy element funkcjonalny, jest osadzona obrotowo względem płytki mającej otwór dla łożyska, według wynalazku charakteryzuje się tym, że otwór dla łożyska ma, co najmniej jeden pierwszy element trzymający, natomiast łożysko ma, co najmniej jeden drugi element trzymający, przy czym te elementy trzymające są sprzężone ze sobą i stanowią zespół uniemożliwiający obrót łożyska względem płytki.

Korzystnie, otwór płytki ma zasadniczo kształt okręgu, przy czym w kierunku promieniowym w otworze znajduje się, co najmniej jeden występ stanowiący pierwszy element trzymający, natomiast łożysko ma, co najmniej jedno zagłębienie stanowiące drugi element trzymający, przy czym występ ma kształt dopełniający względem zagłębienia.

Ewentualnie, otwór płytki ma zasadniczo kształt okręgu, przy czym w kierunku promieniowym w otworze znajduje się, co najmniej jedno zagłębienie stanowiące pierwszy element trzymający, natomiast łożysko ma, co najmniej jeden występ mający kształt dopełniający względem zagłębienia i stanowiący drugi element trzymający.

Korzystnie, łożysko ma kołnierzową część o wymiarze większym niż otwór płytki, na której to kołnierzowej części jest przynajmniej częściowo wsparta końcowa powierzchnia czopa klamki lub podobnego członu, przy czym ta kołnierzowa część stanowi łożysko oporowe dla klamki lub podobnego członu.

W szczególności, kołnierzowa część łożyska ma w przybliżeniu kształt powierzchni ściętego u dołu stożka i jest sprężysta w kierunku osiowym.

Korzystnie, klamka, łożysko i płytka są zblokowane w jedną całość częścią wsporczą, posiadającą kształt zasadniczo zbliżony do tulei i zaopatrzoną w pazur usytuowany przy końcu na okręgu wewnętrznym, który to pazur jest sprzęgalny z pierścieniowym rowkiem blokującym wytoczonym w czopie klamki.

W szczególności, przy drugim końcu części wsporczej na okręgu jest usytuowane, w kierunku osiowym, przynajmniej kilka szczelin, ustawiających pierścieniowy pazur końcowy względem pierścieniowego rowka blokującego na czopie klamki.

Łożysko i część wsporczą są, ewentualnie, wykonane ze stosunkowo sztywnego tworzywa sztucznego.

W rozwiązaniu według wynalazku łożysko nie może obracać się w otworze podczas używania klamki lub podobnego elementu funkcjonalnego. Jeżeli stosuje się płytkę wykonaną z blachy, żywotność łożyska jest znacznie dłuższa w porównaniu z rozwiązaniem, w którym łożysko może obracać się w otworze płytki. Jest to spowodowane zwłaszcza tym, że pole powierzchni podparcia łożyska w otworze płytki z blachy jest zasadniczo małe ze względu na cienki materiał płytki, a ponadto nieobrobiony

PL 192 600 B1 otwór płytki jest na swej powierzchni najczęściej szorstki po tłoczeniu. W rozwiązaniu według wynalazku, czop klamki i wewnętrzna powierzchnia łożyska z tworzywa sztucznego tworzą łożysko ślizgowe, powierzchnia łożyska jest w takim przypadku większa niż powierzchnia łożyska z tworzywa sztucznego i otworu płytki z blachy. Gładki czop klamki po toczeniu nie powoduje dużego zużycia wewnętrznej powierzchni łożyska z tworzywa sztucznego.

Jeżeli łożysko z tworzywa sztucznego zawiera kołnierzową część o wymiarze większym niż otwór płytki, na której to części końcowa powierzchnia klamki lub odpowiedniego czopa wsparta jest, co najmniej częściowo, kołnierzowa część ma za zadanie osiowe łożyskowanie klamki lub odpowiedniego elementu. Jeżeli kołnierzowa część łożyska ma kształt obwiedniowej powierzchni ściętego stożka, powierzchnia kołnierzowa jest sprężysta w kierunku osiowym dzięki sile osiowej powodowanej przez klamkę lub podobny element. Dlatego do zapewnienia odpowiedniego luzu osiowego i elastyczności osiowej nie potrzeba już konwencjonalnej giętkiej, tak zwanej falistej płytki, wykonanej ze stali, co upraszcza konstrukcję.

Jeżeli część wsporcza o zasadniczo tulejowym kształcie blokuje klamkę, łożysko i płytkę w jedną całość przez zastosowanie rowka w czopie klamki jako pierścieniowego rowka blokującego, konstrukcja jest jeszcze prostsza i tańsza, również ze względu na łatwy montaż. Ponieważ części są z tworzywa sztucznego, nie może już być korozji w wyrobie działającym w wilgotnych pomieszczeniach.

Jeżeli drugi koniec części wsporczej posiada na okręgu w kierunku osiowym przynajmniej kilka szczelin, dzięki którym część wsporcza może być sprężysta w fazie montażu, w celu ustawiania pierścieniowego pazura końcowego względem rowka czopa klamki jako pierścieniowego rowka blokującego z tylko dwiema częściami wykonanymi ze stosunkowo sztywnego tworzywa sztucznego, wówczas uzyskuje się łożysko z tworzywa sztucznego nadające się do płytki z blachy, o dobrej jakości, z zapewnieniem niezawodnej możliwości obracania się klamki i płytki, sztywno połączonych ze sobą.

Urządzenie łożyskowe według wynalazku, w przykładach wykonania, jest uwidocznione na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia łożysko z tworzywa sztucznego w widoku z góry, fig. 2 - łożysko z fig. 1 w przekroju wzdłuż linii II-II, fig. 3 - płytkę z otworem dla łożyska, fig. 4 - drugi przykład wykonania otworu płytki według fig. 3, fig. 5 - część wsporczą urządzenia, fig. 6 - część wsporczą w częściowym przekroju i w widoku w kierunku VI-VI z fig. 5, fig. 7 - urządzenie według wynalazku w częściowym przekroju, a fig. 8 przedstawia w powiększeniu obszar VIII z fig. 7.

Zasadniczo cylindryczne łożysko z tworzywa sztucznego, przedstawione na rysunku, ma jedno lub korzystnie kilka zagłębień 2 na zewnątrz cylindrycznej części 3. To łożysko 1 zawiera również przy swym jednym końcu kołnierzowy pierścień 4 służący jako łożysko oporowe. Przykładowo, w mechanizmie łożyskowania klamki drzwiowej bardzo odpowiednie jest cylindryczne łożysko z tworzywa sztucznego z cienką ścianką. Typowa grubość ścianki łożyska wynosi, w przybliżeniu, tylko 5% zewnętrznej średnicy łożyska.

Na fig. 2 przedstawiono łożysko 1 z fig. 1 w przekroju II-II. Zagłębienie 2 sięga od zewnętrznej powierzchni, w przybliżeniu, do połowy promieniowej grubości materiału łożyska, która to grubość wynosi, poza punktami zagłębienia, w przybliżeniu 1 mm. Kołnierz pierścienia 4 ma kształt uciętej u dołu powierzchni stożkowej. Zostanie to bardziej szczegółowo objaśnione poniżej. W kierunku osiowym długość promieniowej części łożyskowej w łożysku 1z tworzywa sztucznego jest, w przybliżeniu, tylko równa grubości płytki, około 1,5-2 mm. Trudniej jest wykonać płytkę z grubszego materiału, a zwiększona sztywność i wytrzymałość nie są tu wcale potrzebne. Największa średnica kołnierzowego pierścienia 4 w łożysku 1 nie może, ze względu na wygląd zewnętrzny, być większa niż średnica tak zwanego czopa klamki, jeżeli chodzi o koniec klamki zwrócony do płytki i mający w przybliżeniu kształt walcowy. Powierzchnia 5 kołnierza pierścienia 4 jest zwrócona do zewnętrznej powierzchni płytki 6 (patrz fig. 8).

W otworze 7 płytki 6 na fig. 3 usytuowany jest zasadniczo cylindryczny zewnętrzny okrąg 8, ale otwór 7 zawiera jeden lub kilka występów 9 otworu 7, przy czym występy te mogą mieć np. kształt zasadniczo niewielkiego wycinka okręgu. Zagłębienia 2 w łożysku 1i występy 9 w otworze 7 płytki są tak kompatybilne, że łożysko 1 pasuje w otwór 7, a występy 9 pasują w odpowiednie zagłębienia 2 oraz są dostosowane do ich podziałki i wymiarów. Zagłębienia 2 i występy 9 współpracują, zatem ze sobą, a łożysko 1nie może obracać się w otworze 7 płytki 6. Płytka 6 jest mocowana na drzwiach za pomocą wkrętów z łbem wpuszczanym. W tym celu płytka 6 zawiera konwencjonalne rozwiercenia 10 swych otworów.

PL 192 600 B1

Na fig. 4 przedstawiono konstrukcję alternatywną wobec fig. 3. W otworze 7 znajdują się zagłębienia 9', a więc łożysko 1 musi mieć odpowiadające występy. Cel i działanie tego alternatywnego rozwiązania są takie same jak dla konstrukcji pokazanej na fig. 3.

Na fig. 5 i 6 przedstawiono część wsporczą 11, która ma zasadniczo kształt pierścieniowy. Wewnętrzna średnica części wsporczej 11 jest w przybliżeniu taka sama jak średnica czopa klamki. Pierścień części wsporczej 11 zawiera kilka szczelin 12, które przebiegają w kierunku wzdłużnym części wsporczej 11 w przybliżeniu do połowy tej części. Dzięki temu część ta jest tak sprężysta, jak to jest konieczne w fazie montażu. Przy drugim końcu części wsporczej 11, w wewnętrznym okręgu, usytuowany jest kołnierzowy pazur 13 zwrócony do części środkowej, który to pazur ma takie wymiary, by pasował w pierścieniowy rowek blokujący 17 czopa klamki. Jest również możliwe, że część wsporcza 11 wcale nie ma pazura 13 (nie pokazano) tak, że część wsporcza 11 jest tylko cylindrycznym pierścieniem. Ten rodzaj części wsporczej 11 może być używany, jeżeli chce się stosować przy montażu konwencjonalny pierścień ustalający, to znaczy pierścień Seegera. Giętka płytka nie jest koniecznie potrzebna, ponieważ łożysko 1 zawiera osiowo sprężysty kołnierz 4.

Na fig. 7 przedstawiono konstrukcję łożyska w trakcie montażu. Łożysko 1 jest montowane na czopowej części 15 klamki 14 jako część kołnierzowa w prowadnicy. Następnie mocowana jest płytka 6. Mocowanie może również odbywać się w innej kolejności, najpierw z osadzeniem łożyska 1 w płytce 6, po czym mocuje się klamkę 14. Na zakończenie część wsporcza 11 jest wpychana siłą na swe miejsce. Zawinięty koniec 16 czopa 15 w klamce 14 i szczeliny 12 ułatwiają wsunięcie się pazurów 13 części wsporczej 11na swoje miejsce w pierścieniowym rowku blokującym 17. Klamka 14 może mieć konwencjonalną, tradycyjną konstrukcję z czopem 15 i otworem 14' na trzpień tak, że taki sam rodzaj klamki można stosować dalej w połączeniu ze znanym łożyskiem płytki.

Na fig. 8 przedstawiono, w powiększeniu, fragment VIII z fig. 7. W miejscach 18 i 19 usytuowane są niewielkie szczeliny. Podczas montażu nadlew 20 przy drugim końcu czopa 15 klamki 14 odgina nieco osiowo kołnierz 4 łożyska 1 w kształcie ściętego stożka, ale pazur 13 części wsporczej 11 wchodzi jednak niezawodnie w pierścieniowy rowek blokujący 17. Grubość płytki 6 w pobliżu otworu 7 jest nieco mniejsza niż odległość pomiędzy kołnierzem 4 łożyska 1 a końcem części wsporczej 11. Trzeba w tym punkcie wybrać wymiary w taki sposób, aby luz w łożysku oporowym był odpowiednio mały, ale nie za mały. Część wsporcza musi być nieruchoma w porównaniu z klamką 14 tak, by pazur nie wycierał się w trakcie eksploatacji. Przy stosowaniu łożyska w kierunku osiowym trzeba zapewnić takie wymiary części łożyska, aby przy montażu była pomiędzy nimi niewielka szczelina. Ułożyskowanie klamki 14 i płytki 6 w żadnym razie nie może działać w warunkach dużego tarcia, ponieważ w takim przypadku sprężyna powrotna zamka nie ma siły przywrócić klamki 14 do położenia poziomego po użyciu, co powodowałoby niekorzystny wygląd zewnętrzny.

Claims (8)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Urządzenie łożyskowe, zwłaszcza dla klamki, w którym na płytce lub podobnym członie przeznaczonym do zainstalowania do powierzchni, zwłaszcza powierzchni drzwi lub okna, jest zamocowane łożysko działające zarówno osiowo jak i w kierunku promieniowym, na którym to łożysku klamka, lub inny obrotowy element funkcjonalny, jest osadzona obrotowo względem płytki mającej otwór dla łożyska, znamienne tym, że otwór (7) dla łożyska (1) ma, co najmniej jeden pierwszy element trzymający, natomiast łożysko (1) ma, co najmniej jeden drugi element trzymający, przy czym te elementy trzymające są sprzężone ze sobą i stanowią zespół uniemożliwiający obrót łożyska (1) względem płytki (6).
2. 2. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że otwór (7) płytki (6) ma zasadniczo kształt okręgu, przy czym w kierunku promieniowym w otworze (7) znajduje się, co najmniej jeden występ (9) stanowiący pierwszy element trzymający, natomiast łożysko (1) ma, co najmniej jedno zagłębienie (2) stanowiące drugi element trzymający, przy czym występ (9) nią kształt dopełniający względem zagłębienia (2).
3. 3. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że otwór (7) płytki (6) ma zasadniczo kształt okręgu, przy czym w kierunku promieniowym w otworze (7) znajduje się co najmniej jedno zagłębienie (9') stanowiące pierwszy element trzymający, natomiast łożysko (1) ma co najmniej jeden występ mający kształt dopełniający względem zagłębienia (9') i stanowiący drugi element trzymający.

   PL 192 600 B1
4. 4. Urządzenie według zastrz. 2 albo 3, znamienne tym, że łożysko (1) ma kołnierzową część (4) o wymiarze większym niż otwór (7) płytki (6), na której to kołnierzowej części (4) jest przynajmniej częściowo wsparta końcowa powierzchnia (20) czopa (15) klamki (|4) lub podobnego członu, przy czym ta kołnierzowa część (4) stanowi łożysko oporowe dla klamki (14) lub podobnego członu.
5. 5. Urządzenie według zastrz. 4, znamienne tym, że kołnierzowa część (4) łożyska (1) ma w przybliżeniu kształt powierzchni ściętego u dołu stożka i jest sprężysta w kierunku osiowym.
6. 6. Urządzenie według zastrz. 1, znamienne tym, że klamka (14), łożysko (1) i płytka (6) są zblokowane w jedną całość częścią wsporczą (11), posiadającą kształt zasadniczo zbliżony do tulei i zaopatrzoną w pazur (13) usytuowany przy końcu na okręgu wewnętrznym, który to pazur (13) jest sprzęgalny z pierścieniowym rowkiem blokującym (17) wytoczonym w czopie (15) klamki (14).
7. 7. Urządzenie według zastrz. 6, znamienne tym, że przy drugim końcu części wsporczej (11) na okręgu jest usytuowane, w kierunku osiowym, przynajmniej kilka szczelin (12), ustawiających pierścieniowy pazur końcowy (13) względem pierścieniowego rowka blokującego (17) na czopie (15) klamki (14).
8. 8. Urządzenie według zastrz. 7, znamienne tym, że łożysko (1) i część wsporcza (11) są wykonane ze stosunkowo sztywnego tworzywa sztucznego.