PL196910B1

PL196910B1 - Pas pędniany, system napędu pasa pędnianego oraz sposób wytwarzania pasa pędnianego

Info

Publication number: PL196910B1
Application number: PL348465A
Authority: PL
Inventors: Kevin J.F. Whitfield
Original assignee: Gates Corp
Priority date: 1998-11-19
Filing date: 1999-11-19
Publication date: 2008-02-29
Also published as: ATE260425T1; DE1129308T1; DE69915095D1; US6358171B1; JP2005282861A; RU2224151C2; KR100396354B1; WO2000029762A1; EP1129308B1; HU223591B1; PL348465A1; AU1917400A; DE69915095T2; EP1129308B2; DE69915095T3; CA2349707C; ES2216613T3; KR20010080511A; ES2216613T5; EP1129308A1

Abstract

1. Pas p edniany, nadaj acy si e do pracy w tempe- raturach ni zszych ni z -30°C oraz przystosowany do sprzezenia z ko lem pasowym, zawieraj acy g lówny korpus pasa, czesc kontaktu z ko lem pasowym zin- tegrowan a z korpusem, srodki rozci agaj ace umiesz- czone w korpusie, gdzie przynajmniej jedno z korpu- su i czesci kontaktu z ko lem pasowym zawiera kom- pozyt elastomerowy zawieraj acy 100 czesci wago- wych przynajmniej cz esciowo uwodornionego zawie- raj acego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego, znamienny tym, ze zawiera: (a) od 5 do 40% jednostek nienasyconego mo- nomeru nitrylowego, (b) od 1 do 80% jednostek przynajmniej jednego monomeru posiadaj acego w la sciwo sc obni zania temperatury zeszklenia kauczuku, (c) do 20% jednostek sprzezonego monomeru dienowego, a tak ze (d) stabilizator w postaci jednostek uwodornione- go sprzezonego monomeru dienowego oraz zawiera od 0,5 do 50 cz esci wagowych zbrojenia w lóknem na sto cz esci kauczuku wybranego z grupy sk ladaj acej si e z w lókien siekanych i fibrylowanych. PL PL PL

Description

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196910 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 348465 ⁽¹³⁾ (22) Data zgłoszenia: 19.11.1999 ^{(51) Int.Cl.}

F16G 1/28 (2006.01) (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: F16G 5/20 (2006.01)

19.11.1999, PCT/US99/27547 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

25.05.2000, WO00/29762 PCT Gazette nr 21/00

Pas pędniany, system napędu pasa pędnianego oraz sposób wytwarzania pasa pędnianego

(30) Pierwszeństwo: 19.11.1998,US,60/109,117	(73) Uprawniony z patentu: THE GATES CORPORATION,Denver,US
(43) Zgłoszenie ogłoszono: 20.05.2002 BUP 11/02	(72) Twórca(y) wynalazku: Kevin J.F. Whitfield,Moffat,GB
(45) O udzieleniu patentu ogłoszono: 29.02.2008 WUP 02/08	(74) Pełnomocnik: Rachubik Irena, PATPOL Sp. z o.o.

(57) 1. Pas pędniany, nadający się do pracy w temperaturach niższych niż -30°C oraz przystosowany do sprzężenia z kołem pasowym, zawierający główny korpus pasa, część kontaktu z kołem pasowym zintegrowaną z korpusem, środki rozciągające umieszczone w korpusie, gdzie przynajmniej jedno z korpusu i części kontaktu z kołem pasowym zawiera kompozyt elastomerowy zawierający 100 części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego, znamienny tym, że zawiera:

(a) od 5 do 40% jednostek nienasyconego monomeru nitrylowego, (b) od 1 do 80% jednostek przynajmniej jednego monomeru posiadającego właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku, (c) do 20% jednostek sprzężonego monomeru dienowego, a także (d) stabilizator w postaci jednostek uwodornionego sprzężonego monomeru dienowego oraz zawiera od 0,5 do 50 części wagowych zbrojenia włóknem na sto części kauczuku wybranego z grupy składającej się z włókien siekanych i fibrylowanych.

PL 196 910 B1

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest pas pędniany, system napędu pasa pędnianego oraz sposób wytwarzania pasa pędnianego.

Pas ma zamknięty obwód i jest wytwarzany ze zbrojonego włóknami zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego, który odznacza się korzystną równowagą pomiędzy odpornością wysokotemperaturową, dobrą trwałością pasa oraz dobrą odpornością na pękanie w niskich temperaturach. Wynalazek ten odnosi się dalej do pasów synchronicznych i ciernych pasów pędnianych wytwarzanych ze zbrojonego włóknami zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego, które odznaczają się dobrą trwałością pasów oraz zakresem stosowalności od około -40°C do około 140°.

Pasy pędniane używane z zębatymi kołami pasowymi (lub kołami zębatymi lub kołami pasowymi klinowymi, rowkowymi) są dobrze znane w stanie techniki. Najczęściej stosowane spośród tych pasów zębatych są tak zwane pasy synchroniczne lub pasy napędu przymusowego. Dobrze znane jest użycie pasa zębatego w celu uzyskania synchronizacji pomiędzy dwoma obracającymi się wałami, przy czym pas ten zawiera tylną powierzchnię, wiele rozstawionych zębów rozmieszczonych przeciwlegle do tylnej powierzchni, przez co tworzone są powierzchnia styku zęba pomiędzy dwoma sąsiednimi zębami, rozciągająca się warstwa stykająca się z i umieszczona pomiędzy tylną powierzchnią i wieloma zębami oraz, korzystnie, pokrycie każdego z zębów, a także każda z powierzchni styku zębów, gdzie tylna powierzchnia oraz wiele zębów wykonane są z tworzywa elastomerowego. Pewne zastosowania, na przykład zastosowania motoryzacyjne, stawiają wysokie wymagania pasom pędnianym, włączając w to wysoką trwałość i szeroki zakres temperatur roboczych.

W trakcie pracy zę baty pas pę dniany poddawany jest najwi ększym naprężeniom na spodzie każdego zęba, gdy zazębia się on z odpowiednim zębem koła pasowego w celu przeniesienia mocy. Ponieważ naprężenie to przenoszone jest w zasadzie przez materiał elastomerowy, materiał ten posiada korzystnie wysoki moduł sprężystości tak, że pas zębaty mógł wytrzymywać duże obciążenie. Znany jest sposób zwiększenia ilości wypełniacza, na przykład sadzy, w tworzywie elastomerowym pasa w celu zwiększenia modułu wulkanizowanego kauczuku. Wiadomo jednakże, że zwiększanie zawartości wypełniacza negatywnie wpływa na pracę zarówno w wysokich, jak i w niskich temperaturach. Zarówno słaba odporność na starzenie w wysokich temperaturach, jak i słaba wytrzymałość w niskich temperaturach w pasie synchronicznym objawia się w tworzeniu się pę knięć w tylnej powierzchni.

Sugerowano również wprowadzenie środków zbrojenia włóknami do matrycy komponentów elastomerowych pasa w celu zwiększenia wytrzymałości zębów na ścinanie. Praktyczne zastosowanie tej techniki poddano pewnej krytyce w odniesieniu do jej wpływu na wytrzymałość na rozciąganie pasa. Pasy synchroniczne wytwarzane są zazwyczaj jednym spośród trzech sposobów: sposobem wytłaczania zębów, jak zostało to opisane w opisie patentowym US 2 507 852, Case, sposobem wstępnego formowania zębów, jak zostało to opisane w opisie patentowym US 3 250 653, Geist i inni, lub też sposobem przepływu, jak zostało to opisane w opisie patentowym US 3 078 206, Skura. Jeśli chodzi o wsad włókien do elastomeru pasa zauważono, że w praktyce pasy zębate zbrojone włóknami wytwarzane sposobem przepływu Skura przejawiają obniżoną wytrzymałość na rozciąganie ponieważ elementy pracujące na rozciąganie muszą być rozmieszczone w większych odległościach od siebie niż w pasach elastomerowych bez wsadu włókien, aby umożliwić materiałowi elastomerowemu wypełnionemu włóknami przepłynięcie przez elementy rozciągające.

Jak odnotowano powyżej, od pasów pędnianych, których przykładem są synchroniczne pasy motoryzacyjne wymaga się pracy w podwyższonych i obniżonych temperaturach. Pasy synchroniczne mogą być, na przykład, użyte w celu napędzania całego wału rozrządczego samochodu. Nie jest niczym nadzwyczajnym w takich zastosowaniach osiągnięcie przez temperaturę pracy pasa wysokości 140°C. Tworzywo elastomerowe użyte do wykonania tylnej powierzchni i wielu zębów staje się w tak trudnych warunkach podatne na temperaturowe starzenie się materiału, co może powodować wzrost ilości poważnych pęknięć i przedwczesnych awarii.

Sugerowano załadowanie materiału elastomerowego pasa pewnym rodzajem włókien w celu zwiększenia jego wytrzymałości temperaturowej. Dodanie włókna do nieutwardzonego elastomeru powoduje jednakże wzrost zarówno lepkości nieutwardzonego materiału jak i wzrost modułu, to jest twardości lub sztywności, materiału w stanie utwardzonym. W chłodnych klimatach temperatura otoPL 196 910 B1 czenia może osiągnąć -40°C lub mniej. Im wyższy moduł i twardość materiału elastomerowego, tym mniejsza jest jego niskotemperaturowa elastyczność i odporność na pęknięcia.

Opisy patentowe US 5 250 010, Mishima i inni, oraz 5 254 050, Nakajima i inni, ukazują testy eksperymentalne prowadzone na pasach żebrowanych w kształcie litery V w celu pomiaru odporności cieplnej i odporności na niskie temperatury, odpowiednio w zakresach -30°C do 130°C i -30°C do 120°C, ale nie ujawniają pasa pędnianego posiadającego dobrą trwałość w zakresie roboczym od około -40°C do około 140°C. Wytrzymałość wysokotemperaturowa i dobra zdolność do przenoszenia obciążenia może być uzyskana w pasie synchronicznym posiadającym części elastomerowe wykonane z konwencjonalnego uwodornionego kauczuku kopolimerowego butadienowo-nitrylowego (HNBR) z dodatkiem tylko dwóch monomerów. Jednakż e pasy synchroniczne wykonane z takich kopolimerów typu HNBR nie przejawiają dobrej wytrzymałości niskotemperaturowej i odporności na pękanie poniżej -30°C lub -35°C.

Pas pędniany, nadający się do pracy w temperaturach niższych niż -30°C oraz przystosowany do sprzężenia z kołem pasowym, zawierający główny korpus pasa, część kontaktu z kołem pasowym zintegrowaną z korpusem, środki rozciągające umieszczone w korpusie, gdzie przynajmniej jedno z korpusu i części kontaktu z kołem pasowym zawiera kompozyt elastomerowy zawierający 100 części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego, według wynalazku charakteryzuje się tym, że zawiera:

Suma zawartości jednostek monomeru (a) i (b) wynosi od 30 do 90% wagowych, a suma zawartości jednostek monomeru (c) i (d) wynosi od 10 do 70% wagowych.

Przynajmniej jeden monomer posiadający właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku wybrany jest z grupy składającej się z jednostek monomeru wolnego od fluoru estru nienasyconego kwasu karboksylowego oraz jednostek zawierającego fluor monomeru winylowego.

Korzystnie włókna są siekane i posiadają współczynnik kształtu wynoszący przynajmniej 10 oraz długość od 0,1 mm do 5 mm.

Włókna są fibrylowane i posiadają przynajmniej jedno spośród wymienionych: średnie pole powierzchni od 3 m²/g do 15 m²/g oraz średnią długość włókna od 0,3 mm do 3,5 mm.

Korzystnie włókna wytworzone są z materiału wybranego z grupy składającej się z para-poliamidów aromatycznych, meta-poliamidów aromatycznych, poliestru, poliamidu, bawełny, włókna z celulozy regenerowanej, sztucznego jedwabiu, szkła i mieszanin dwu lub więcej z powyż szych.

Monomer posiadający własność obniżania temperatury zeszklenia jest wybrany z grupy składającej się z:

(a) monomerów wolnych od fluoru estrów nienasyconego kwasu karboksylowego wybranych z:

(i) akrylany alkilowe i metakrylany posiadające 1 do 18 atomów węgla w grupie alkilowej, (ii) akrylany alkoksyalkilowe posiadające 2 do 12 atomów węgla w grupie alkoksyalkilowej, (iii) akrylany cyjanoalkilowe posiadające 2 do 12 atomów węgla w grupie cyjanoalkilowej, (iv) akrylany hydroksyalkiIowe posiadające 1 do 18 atomów węgla w grupie hydroksyalkiIowęj, (v) estry aminoalkilowe nienasyconych etylenowo kwasów karboksylowych posiadające 1 do 12 atomów wę gla w grupie aminoalkilowej, (vi) estry mono- i di-alkilowe nienasyconych kwasów karboksylowych, posiadające 1 do 8 atomów węgla w grupie alkilowej, (b) zawierające fluor monomery winylu wybrany z:

(i) akrylany i metakrylany fluoroalkilowe posiadające 3 do 21 atomów węgla w grupie fluoroalkilowej, (ii) akrylany i metakrylany z podstawionym fluorem, (iii) etery fluoroakrylowe winylu posiadające 1 do 8 atomów węgla w grupie fluoroakrylowej, (iv) O- i p-trifluorometylostyreny, pentafluorobenzoesan winylu, difluoroetylen i trifluoroetylen.

Kauczuk jest wulkanizowany z użyciem agenta wybranego z grupy składającej się z siarki, nadtlenku organicznego, innego wytwarzającego wolne rodniki środka wulkanizującego oraz układów dwu lub więcej z powyższych.

PL 196 910 B1

Pas ma postać pasa zębatego, kompozyt elastomerowy zawiera od 0,5 do 20 części wagowych fibrylowanego włókna para-poliamidu aromatycznego na sto części kauczuku oraz przynajmniej część włókien położona jest w głównym korpusie pasa oraz skierowana jest w wzdłużnym kierunku pasa, przy czym pas zębaty przejawia niskotemperaturową odporność na pękanie w temperaturach niższych od -35°C.

Korzystnie kompozyt elastomerowy zawiera od 1,0 do 5,0 części wagowych fibrylowanego włókna para-poliamidu aromatycznego na sto części elastomeru, które to włókno posiada przynajmniej jedno spośród wymienionych: średnie pole powierzchni od 3 m²/g do 12 m²/g oraz średnią długość włókna od 0,5 mm do 2,0 mm.

Kompozyt elastomerowy zawiera plastyfikator w ilości od 2 do 20 części wagowych na sto części kauczuku.

System napędu pasa pędnianego, zawierający pas określony w zastrzeżeniach 1 do 11, według wynalazku charakteryzuje się tym, że składa się z przynajmniej jednego koła pasowego napędzającego oraz przynajmniej jednego koła pasowego napędzanego.

Sposób wytwarzania pasa pędnianego, cechującego się odpornością temperaturową do 140°C oraz niskotemperaturową odpornością na pękanie do -40°C, który to pas przystosowany jest do sprzęgnięcia z kołem pasowym oraz zawiera tylną powierzchnię, zębatą część kontaktu z kołem pasowym zintegrowaną z tylną powierzchnią, element rozciągający umieszczony pomiędzy tylną powierzchnią i częścią zębatą, przy czym przynajmniej jedno spośród tylnej powierzchni i części zębatej wytworzone jest z kompozytu elastomerowego, w którym to sposobie wytwarza się tworzący zęby kompozyt elastomerowy, układa się element rozciągający we wciętej formie do tworzenia zębów, układa się tworzący zęby kompozyt elastomerowy wokół i przylegająco do elementu rozciągającego wewnątrz formy, oddziaływuje się wystarczającą ilością ciepła i ciśnieniem dla przepchnięcia kompozytu elastomerowego przez element rozciągający oraz do wcięć w formie, usuwa się utworzony w ten sposób pas z formy, według wynalazku charakteryzuje się tym, że wytwarza się kompozyt elastomerowy ze stu części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego oraz dodaje się zbrojenia z włókien w ilości od 0,5 do 50 części wagowych na sto części kompozytu elastomerowego do tego kompozytu elastomerowego podczas wytwarzania tego kompozytu elastomerowego.

Korzystnie miesza się przynajmniej częściowo uwodorniony zawierający grupy nitrylowe kauczuk kopolimerowy z drugim materiałem elastomerowym w ilości do 25% wagowo całkowitej zawartości elastomeru w kompozycie, wybranym z grupy składającej się z: kopolimerów i termopolimerów etyleno-alfa-olefinowych, kopolimerów butadienowo nitrylowych, kauczuku epichlorohydrynowego, kopolimerów etyleno-winylo-octanowych, transpolioktenów, kauczuku poliakrylowego, polibutadienu, kopolimerów izobutenowo-izoprenowych, chlorowcowanych kopolimerów izobutenowo-izoprenowych, elastomerów etylenowo-akrylowych, kauczuku poliizoprenowego, kauczuku silikonowego, polichloroprenu, elastomerów poliuretanowych oraz kombinacji dwu lub więcej z powyższych dla utworzenia kompozytu elastomerowego.

Dzięki wynalazkowi pędniane pasy synchroniczne i tarciowe wytworzone z elastomeru kauczukowego, pasy pędniane, mają odpowiednią równowagę pomiędzy wytrzymałością wysokotemperaturową, dobrą trwałością pasa i niskotemperaturową odpornością na pękanie.

Użycie zbrojenia z włókien w przynajmniej częściowo uwodornionym kauczuku kopolimerowym zawierającym grupy nitrylowe nieoczekiwanie spowodowało zasadnicze udoskonalenie niskotemperaturowej wytrzymałości na pękanie przy jednoczesnym utrzymaniu lub poprawieniu odporności wysokotemperaturowej pasa w porównaniu z pasami konwencjonalnymi. Wynalazek ten dostarcza pas pędniany o zakresie pracy od około -40°C do około 140°C, jak również dobrą trwałość pasa.

Pas według wynalazku odznacza się doskonałą wytrzymałością w wysokich temperaturach, jak również wysoką odpornością na pękanie w niskich temperaturach.

Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykładach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok perspektywiczny z częściowym przekrojem pasa synchronicznego zbudowanego według przykładu wykonania niniejszego wynalazku, fig. 2 - widok perspektywiczny z częściowym przekrojem pasa synchronicznego wykonanego według innego przykładu wykonania niniejszego wynalazku, fig. 3 - widok w podłużnym przekroju poprzecznym pasa synchronicznego wykonanego według przykładu wykonania niniejszego wynalazku, fig. 4 - schematyczny diagram ukazujący układ krążków przeznaczony do testu pęknięć w niskiej temperaturze pasa synchronicznego, a także fig. 5

PL 196 910 B1 przedstawia schematyczny diagram ukazujący układ krążków przeznaczony do testu wytrzymałości wysokotemperaturowej pasa synchronicznego.

Na fig. 1, przedstawiono pas synchroniczny 10 według przykładu wykonania niniejszego wynalazku. Pas 10 zawiera główny korpus pasa lub tylną powierzchnię 12, oraz drugą część przystosowaną do sprzęgania krążka zębatego lub koła pasowego klinowego, rowkowego, która to część zawiera tutaj wiele zębów 16 oraz powierzchni styku 18 zębów, które są utworzone pomiędzy dwoma sąsiednimi zębami. Przynajmniej jedno spośród tylnej powierzchni 12 i wielu zębów 16 wykonane jest z materiału elastomerowego zbrojonego włóknem 40 (przedstawionego schematycznie). Kształt zęba nie jest ograniczony do tego pokazanego na fig. 1, a zatem do tego pasa synchronicznego zastosowany może być każdy odpowiedni kształt zęba włączając ten pokazany na fig. 3.

Warstwa rozciągająca 20 stykająca się i umieszczona pomiędzy tylną powierzchnią 12, a wieloma zębami 16 stanowi oparcie i nadaje pasowi 10 wytrzymałość. Na fig. 1 warstwa rozciągająca posiada formę przynajmniej jednej ciągłej, spiralnie umieszczonej, odpornej na odkształcenie struny 22 wbudowanej w materiale elastomerowym oraz ułożonej podłużnie wzdłuż długości pasa 10. Należy jednakże rozumieć, że wykorzystany być może każdy rodzaj odpowiedniej lub konwencjonalnej warstwy rozciągającej 20. Ponadto, każdy pożądany materiał może być wykorzystany jako odporna na odkształcenie struna lub struny 22, taki jak bawełna, włókno z celulozy regenerowanej, sztuczny jedwab, nylon, poliester, poliamid aromatyczny, szkło, węgiel lub stal. W korzystnym przykładzie wykonania z fig. 1, warstwa rozciągająca 20 ma postać wielu końcówek strun odpornego na odkształcenie włókna szklanego utworzonych z pary ciągłych, spiralnie nawiniętych strun.

Według korzystnego przykładu wykonania wynalazku włókna zbrojenia 40 są korzystnie rozłożone w korpusie pasa składającego się z tylnej powierzchni 12 oraz zębów 16. Ufa się, iż według niniejszego wynalazku włókna 40 w tylnej powierzchni 12 pomagają powstrzymać rozprzestrzenianie się pęknięć w tylnej powierzchni. Pęknięcia wynikające z niskotemperaturowego lub cieplnego starzenia się, które mogą pojawić się na tylnej powierzchni rozrastają się, aż do napotkania włókna zbrojenia 40. Włókno to powstrzymuje w ten sposób rozrost pęknięcia i przez to poprawia działanie pasa zarówno w wysokich jak i w niskich temperaturach. Włókna 40 znajdujące się w zębach 16 zwiększają ponadto wytrzymałość na ścinanie zębów i umożliwiają w ten sposób przenoszenie większych obciążeń niż podobny pas wykonany bez zbrojenia włóknami.

Można zastosować pokrycie 24, które przylega dokładnie wzdłuż zębów 16 i powierzchni styków zębów 18 pasa 10 w celu utworzenia dla nich wzmacniającego pokrycia z tkaniny. Pokrycie to może mieć dowolną pożądaną postać taką jak konwencjonalna tkanina składająca się z nici osnowy i wątka pod każdym pożądanym kątem lub też może składać się z nici osnowy utrzymywanych razem przez rozstawione nici kordu, albo z konfiguracji dzianiny lub konfiguracji oplatanej, stretchu, włókniny i podobnych. Moż na zastosować wię cej niż jedną warstwę tkaniny. Zastosowane mogą zostać konwencjonalne tkaniny z wykorzystaniem takich materiałów jak bawełna, poliester, poliamid, poliamid aromatyczny, nylon, inne rozmaite naturalne i syntetyczne włókna oraz ich mieszaniny. W korzystnym przykładzie wykonania wynalazku, pokrycie 24 zbudowane jest z materiału stretchowego z nylonu 6,6.

Pas synchroniczny 10 może być wyprodukowany za pomocą dowolnego odpowiedniego sposobu wytwarzania zębatych pasów napędu przymusowego. Do sposobów tych należą sposób wytłaczania zębów, Case, według opisu patentowego US 2 507 852, sposób wstępnego formowania zębów, Geist i inni, według opisu patentowego US 3 250 653 oraz sposób przepływu, Skura, według opisu patentowego US 3 078 206. Te trzy opisy US 2 507 852, 3 250 653 oraz 3 078 206 załączone są w niniejszym przez odniesienie w celu opisania odpowiednich sposobów wytwarzania zębatych pasów pędnianych napędu przymusowego niniejszego wynalazku.

Dodatek włókien w materiale elastomerowym daje w rezultacie materiał o zwiększonej lepkości. Opis patentowy US 4 235 119, Wetzel, donosi, że w celu wytworzenia dobrego profilu zęba w pasie synchronicznym zbrojonym włóknem i wytworzonym sposobem przepływu Skura, ciągła, spiralnie nawinięta, odporna na odkształcenia struna lub struny musi być umieszczona w obrębie rozciągającej się warstwy w większej odległości niż w pasie nie zbrojonym włóknem. Na przykład, pas synchroniczny o skoku zębów pomiędzy 8 mm, a 10 mm oraz przynajmniej jednej ciągłej spiralnie umieszczonej odpornej na odkształcenie strunie z włókna szklanego o średnicy około 1,15 mm, wykorzystuje standardowe rozmieszczenie strun 18 - 20 strun na cal (7-8 strun/cm) szerokości pasa. Jednakże, przy wytwarzaniu pasa z materiału o wysokiej lepkości, takiego jak materiał elastomerowy zbrojony włóknami, może być niezbędne rozmieszczenie odpornych na odkształcenie spiralnie nawiniętych strun w wię kszych odstę pach, zmniejszają c liczbę nawinię tych strun o okoł o 2 struny na cal (0,8 strun na

PL 196 910 B1 cm). Rozmieszczenie odpornych na odkształcenie nawiniętych strun w większych odstępach skutkuje jednakże obniżeniem wytrzymałości na rozciąganie pasa. Przeciwnie, w praktyce, jeżeli chodzi o niniejszy wynalazek, odkryto z zaskoczeniem, że odporne na odkształcenie, spiralnie nawinięte struny nie muszą być rozmieszczone w większych odstępach przy zastosowaniu sposobu przepływu Skury. Pomimo, iż zastosowanie standardowego rozstawienia strun w materiale elastomerowym zbrojonym włóknem jest nieoczekiwane, to jednak korzystny przykład wykonania niniejszego wynalazku wykorzystuje standardowe rozmieszczenie strun. Takie standardowe rozmieszczenie strun nie powoduje obniżenia wytrzymałości na rozciąganie pasa synchronicznego. W korzystnym przykładzie wykonania pas synchronicznym o rozstawie zębów pomiędzy 8 mm, a 10 mm, a korzystniej około 9,5 mm oraz z parą ciągłych spiralnie nawiniętych odpornych na odkształcenie strun z włókna szklanego o średnicy około 1,15 mm wykorzystuje standardowe rozstawienie strun 18 - 20 strun na cal (7-8 strun na cm) szerokości pasa.

Odwołując się do fig. 2, przedstawiono pas 32 żebrowany w kształcie litery V według przykładu wykonania wynalazku. Pas 32 żebrowany w kształcie litery V posiada warstwę kompresji 14 tworzącą powierzchnie pasa kontaktu z kołami zębatymi lub klinowymi rowkowymi, a także warstwę rozciągającą 12 tworzącą główną część korpusu pasa. Przynajmniej jedno spośród warstwy rozciągającej 12 i warstwy kompresji 14 utworzone jest z materiał u elastomerowego zbrojonego wł óknem, jak opisano to dla pasa synchronicznego 10 z fig. 1 dla tylnej powierzchni 12 i jej zębów 16. W warstwie kompresji 14 utworzonych jest wiele żeber w kształcie litery V 36 z rowkami 38 utworzonymi pomiędzy sąsiednimi żebrami 36, w celu pomieszczenia dostosowanego krążka (nie pokazanego). W materiale elastomerowym wbudowana jest przynajmniej jedna struna rozciągająca 22, która rozciąga się wzdłuż żebrowanego w kształcie litery V pasa w postaci ciągłej spirali pomiędzy warstwą rozciągającą 12, a warstwą kompresji 14. Struna lub struny rozciągające 22 wykonane są z materiału podobnego do tego użytego na strunę lub struny odporne na odkształcenie z fig. 1 opisane powyżej.

Ponad formy zilustrowane na fig. 1 i fig. 2, termin pas pędniany używany w niniejszym ujawnieniu odnosi się do każdej konwencjonalnej lub odpowiedniej budowy pasa pędnianego, włączając w to pasy pł askie, pasy dwustronnie ż ebrowane w kształcie litery V (gdzie ż ebra w kształ cie litery V, jak opisano to powyżej dla fig. 2 rozciągają się wzdłuż obydwu pierwszej i drugiej powierzchni pasa), dwustronne pasy synchroniczne lub zębate (gdzie naprzemienne części zębów i powierzchni kontaktu zębów, jak opisane powyżej dla fig. 1 tworzą pierwsze i drugie powierzchnie pasa), a także hybrydy powyższych, na przykład zębate pasy żebrowane w kształcie litery V (gdzie żebra w kształcie litery V, jak opisane powyżej dla fig. 2 rozciągają się wzdłuż pierwszej powierzchni pasa, a naprzemienne części zębów i powierzchni kontaktu zębów jak opisane powyżej dla fig. 1 rozciągają się wzdłuż drugiej powierzchni pasa).

W korzystnym przykł adzie wykonania, jak opisano na przykł ad dla fig. 1 i fig. 2, pasy zawierają jako swoją główną część korpusu materiał elastomerowy opisany poniżej. Taki materiał elastomerowy zawiera 100 części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego oraz od około 0,5 do 50 części włókien zbrojenia 40 na sto części wagowych wspomnianego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego. W kontekście niniejszego ujawnienia termin kopolimer używany jest dla określenia elastomeru wytworzonego poprzez polimeryzację dwu lub więcej odmiennych monomerów.

Przynajmniej częściowo uwodornione nitrylowe kauczuki kopolimerowe według korzystnego przykładu wykonania niniejszego wynalazku ujawnione są na przykład w następujących trzech opisach patentowych USA: Nr 4 956 417, 5 013 796 oraz 5 013 797.

W korzystnym przykł adzie wykonania, ów przynajmniej częściowo uwodorniony zawierają cy grupy nitrylowe kauczuk kopolimerowy jest wysoko nasycony i zawiera (1) od około 5 do około 40% jednostek nienasyconego monomeru nitrylowego, (2) od około 1 do około 80% jednostek przynajmniej jednego drugiego monomeru, który posiada właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku, (3) aż do około 20% jednostek sprzężonego monomeru dienowego oraz (4) stabilizator w postaci jednostek uwodornionego sprzężonego monomeru dienowego. W korzystnym przykładzie wykonania suma zawartości jednostek monomeru (1) i (2) wynosi od około 30 do 90% wagowych, a suma zawartości jednostek monomeru (3) i (4) wynosi od około 10 do około 70% wagowych.

W jeszcze innym korzystnym przykładzie wykonania, jednostki spoś ród powyższego przynajmniej jednego drugiego monomeru (2) wybrane są z grupy składającej się z jednostek wolnego od fluoru monomeru estru nienasyconego kwasu karboksylowego oraz jednostek zawierającego fluor monomeru winylu.

PL 196 910 B1

W jeszcze innym korzystnym przykładzie wykonania, który wykorzystuje wolny od fluoru monomer estru nienasyconego kwasu karboksylowego jako drugi monomer, zawierający grupy nitrylowe wysoko nasycony kauczuk kopolimerowy zawiera (1) od około 10 do około 35% jednostek nienasyconego monomeru nitrylowego, (2) od około 15 do około 60% jednostek monomeru wolnego od fluoru estru nienasyconego kwasu karboksylowego, (3) do około 15% jednostek sprzężonego monomeru dienowego oraz (4) stabilizator w postaci jednostek uwodornionego sprzężonego monomeru dienowego, gdzie suma zawartości jednostek monomeru (1) i (2) wynosi od około 40 do 90% wagowych, najkorzystniej od około 55 do 90% wagowych, a suma zawartości jednostek monomeru (3) i (4) wynosi od około 10 do około 60% wagowych, najkorzystniej od około 10 do około 45% wagowych.

W innym korzystnym przykładzie wykonania, który wykorzystuje zawierający fluor monomer winylu, zawierający grupy nitrylowe wysoko nasycony kauczuk kopolimerowy zawiera (1) od około 10 do około 35% jednostek nienasyconego monomeru nitrylowego, (2) od około 5 do około 60% jednostek zawierającego fluor monomeru winylu, (3) aż do około 15% jednostek sprzężonego monomeru dienowego oraz (4) stabilizator w postaci jednostek uwodornionego sprzężonego monomeru dienowego, gdzie suma zawartości jednostek monomeru (1) i (2) wynosi od około 40 do 90% wagowych, a suma zawartości jednostek monomeru (3) i (4) wynosi od około 10 do około 60% wagowych.

Nienasycone monomery nitrylowe przydatne w niniejszym wynalazku zawierają, ale nie są ograniczone do nich, akrylonitryl, metakrylonitryl oraz α - chloroakrylonitryl.

Drugie monomery, wybrane z grupy składającej się z monomeru wolnego od fluoru estru nienasyconego kwasu karboksylowego oraz zawierającego fluor monomeru winylowego, zawierają, ale nie są ograniczone do nich:

(a) Monomery wolnych od fluoru estrów nienasyconego kwasu karboksylowego:

(i) Akrylany alkilowe i metakrylany posiadające 1 do 18 atomów węgla w grupie alkilowej, takie jak akrylan metylu, akrylan etylu, akrylan propylu, akrylan n-butylu i akrylan 2-etylheksylu.

(ii) Akrylany alkoksyalkilowe posiadające 2 do 12 atomów węgla w grupie alkoksyalkilowej, takie jak akrylan metoksymetylu, akrylan metoksyetylu, akrylan etoksyetylu i akrylan butoksyetylu.

(iii) Akrylany cyjanoalkilowe posiadające 2 do około 12 atomów węgla w grupie cyjanoalkilowej, takie jak akrylany α- i β-cyjanoetylu, akrylany α-, β- i γ-cyjanopropylu i akrylan cyjanobutylu.

(iv) Akrylany hydroksyalkilowe posiadające 1 do 18 atomów węgla w grupie hydroksyalkilowej takie jak akrylan 2-hydroksyetylu i akrylan hydroksypropylu.

(v) Estry aminoalkilowe nienasyconych etylenowo kwasów karboksylowych posiadające 1 do 12 atomów węgla w grupie aminoalkilowej, takie jak akrylan metyloaminoetylu, akrylan t-butyloaminoetylu, akrylan dimetyloaminoetylu, akrylan dimetyloaminopropylu oraz metakrylan dietyloaminoetylu.

(vi) Estry mono- i di-alkilowe nienasyconych kwasów karboksylowych, posiadające 1 do 8 atomów węgla w grupie alkilowej, takie jak maleinian monoetylu, maleinian dimetylu, fumaran dimetylu, fumaran dietylu, itakonian dimetylu, itakonian dietylu oraz itakonian di-n-butylu.

(b) Zawierające fluor monomery winylu:

(i) Akrylany i metakrylany fluoroalkilowe posiadające 3 do 21 atomów węgla w grupie fluoroalkilowej, takie jak akrylan trifluoroetylu, akrylan tetrafluoropropylu, akrylan pentafluoropropylu, akrylan oktafluoropentylu, metakrylan trifluoroetylu i metakrylan tetrafluoropropylu.

(ii) Akrylany i metakrylany z podstawionym fluorem, takie jak akrylan fluorobenzylowy, akrylan difluorobenzylowy i metakrylan fluorobenzylowy.

(iii) Etery fluoroakrylowe winylu posiadające 1 do 8 atomów węgla w grupie fluoroakrylowej, takie jak eter fluoroetylowy winylu, eter fluoropropylowy winylu oraz eter trifluorometylowy winylu.

(iv) O- i p-trifluorometylostyreny, pentafluorobenzoesan winylu, difluoroetylen i trifluoroetylen.

Sprzężone monomery dienowe użyteczne dla niniejszego wynalazku zawierają, ale nie są do nich ograniczone, 1,3-butadien, 2,3-dimetylobutadien, izopropen i 1,3-pentadien.

Przykłady zawierających grupy nitrylowe wysoko nasyconych kauczuków kopolimerowych korzystnych w realizacji niniejszego wynalazku dostępne są u firmy Bayer pod znakiem towarowym THERBAN, nr XN535C, a także u firmy Nippon Zeon, pod znakiem towarowym ZETPOL, nr 4110, 4120, 3110 i 3120.

W celu wytworzenia materiału elastomerowego niniejszego wynalazku zawierający grupy nitrylowe wysoko nasycony kauczuk kopolimerowy może zostać opcjonalnie połączony z, korzystnie mniej niż 50% wagowych, korzystniej do około 25% wagowych, a najkorzystniej do około 10% wagowych całkowitej zawartości materiału elastomerowego mieszaniny, drugim materiałem elastomerowym włączając w to, ale nie ograniczając się do nich, kopolimery i termopolimery etyleno-alfa-olefinowe, kopo8

PL 196 910 B1 limery butadienowe nitrylowe, kauczuk epichlorohydrynowy, kopolimery etyleno-winylo-octanowe, transpoliokten, kauczuk poliakrylowy, polibutadien, kopolimery izobutenowo-izoprenowe, chlorowcowane kopolimery izobutenowo-izoprenowe, elastomery etylenowo-akrylowe, kauczuk poliizoprenowy (naturalny lub syntetyczny), kauczuk silikonowy, elastomery polichloroprenowe, poliuretanowe i ich mieszaniny, w celu uzyskania pasa pędnianego cechującego się dobrą równowagą wytrzymałości wysokotemperaturowej, dobrą trwałością i niskotemperaturową odpornością na pękanie z zakresem roboczym od około -40°C do około 140°C lub wyżej.

Do rodzajów włókien 40, które mogą być z powodzeniem zastosowane jako zbrojenie elastomeru pasa należą meta-poliamidy aromatyczne, para-poliamidy aromatyczne, poliester, poliamid, bawełna, włókno z celulozy regenerowanej, sztuczny jedwab i szkło, jak również kombinacja jednego lub więcej z powyższych, ale korzystnie jest nim para-poliamid aromatyczny. Włókna te mogą być fibrylowane lub roztarte na miazgę, co jest dobrze znane w stanie techniki, gdzie dla danego rodzaju włókien możliwe jest zwiększenie ich powierzchni, lub też mogą być one siekane albo w postaci włókien staplowych. Dla celów niniejszego ujawnienia terminy fibrylowany i roztarty na miazgę będą używane wymiennie w celu określenia tej samej znanej cechy, a także terminy siekane lub staplowe będą używane wymiennie dla określenia odmiennej znanej cechy. Włókna 40 posiadają korzystnie długość od około 0,1 do około 10 mm. Włókna te mogą być opcjonalnie poddawane obróbce, jeśli jest to pożądane, w oparciu o rodzaj włókien, w celu poprawienia ich adhezji do elastomeru. Przykładem obróbki włókien jest każdy odpowiedni lateks formaldehydowo rezorcynowy (RFL).

W korzystnym przykładzie wykonania, gdzie włókna są typu siekanego lub staplowego, włókna 40 mogą być wytworzone z poliamidu, z celulozy regenerowanej, sztucznego jedwabiu lub szkła, a takż e posiadają współ czynnik kształ tu lub L/D (stosunek dł ugoś ci wł ókna do jego ś rednicy) wynoszący korzystnie 10 lub więcej. Dodatkowo, włókna posiadają korzystnie długość od około 0,1 do około 5 mm.

W innym korzystnym przykł adzie wykonania, gdzie włókna są typu roztartego na miazgę lub fibrylowanego, włókna są wytworzone korzystnie z para-poliamidu aromatycznego i posiadają szczególne pole powierzchni od około 1 m²/g do około 15 m²/g, korzystniej od około 3 m²/g do około 12 m²/g, a najkorzystniej od około 6 m²/g do około 8 m²/g, a także i/lub średnią długość włókna od około 0,1 mm do około 5,0 mm, korzystniej od około 0,3 mm do około 3,5 mm, a najkorzystniej od około 0,5 mm do około 2,0 mm.

Ilość fibrylowanego włókna 40 z para-poliamidu aromatycznego użytego w korzystnym przykładzie wykonania wynalazku może korzystnie wynosić od około 0,5 do około 20 części na sto części wagowych kauczuku nitrylowego, korzystnie od około 0,9 do około 10,0 części na sto części wagowych kauczuku nitrylowego, korzystniej od około 1,0 do około 5,0 części na sto części wagowych kauczuku nitrylowego, a najkorzystniej od około 2,0 do około 4,0 części na sto części wagowych kauczuku nitrylowego. Osoba biegła w tej dziedzinie techniki zauważy, że przy wyższych koncentracjach wsadu włókien elastomer mógłby być korzystnie zmodyfikowany w celu włączenia dodatkowych materiałów, na przykład plastyfikatorów, w celu zapobieżenia nadmiernej twardości utwardzonego elastomeru.

Włókna mogą być dodawane do kompozytu elastomerowego za pomocą każdej odpowiedniej i/lub konwencjonalnej techniki, takiej jak dodawanie z początku fibrylowanych włókien do właściwego pierwszego kompozytu elastomerowego w celu utworzenia zawierającej włókna przedmieszki o końcowej zawartości włókien około 50% wagowych lub innej odpowiedniej ilości, następnie dodanie zawierającej włókna przedmieszki do kompozytu elastomerowego pasa, a następnie utworzenie pasa z tak wypełnionego włóknem kompozytu elastomerowego za pomocą każdej właściwej i/lub konwencjonalnej techniki.

Jeden taki sposób, który ułatwia osiągnięcie korzystnej orientacji włókien w kierunku wzdłużnym (lub kierunku biegu) pasa zębatego, jak opisano w opisie patentowym US 3 078 206, Skura, składa się z etapów układania elementu rozciągającego w wyciętej formie, układania wypełnionego włóknem tworzącego zęby kauczuku wokół i przylegająco do elementu rozciągającego w formie, oddziaływania wystarczającą ilością ciepła i odpowiednim ciśnieniem w celu przepchnięcia kompozytu elastomerowego przez element rozciągający oraz do wcięć formy w celu utworzenia zębów pasa, a następnie usunięcia pasa z formy. Gdy wykorzystywany jest płaszcz zęba z tkaniny, płaszcz taki jest jako pierwszy umieszczany pomiędzy elementem rozciągającym, a powierzchnią formy zawierającą wcięcia, a następnie następują kolejne etapy jak opisano powyżej.

PL 196 910 B1

Włókna 40 mogą być rozproszone przypadkowo w materiale elastomerowym w pasie pędnianym. Możliwe jest także, a jest korzystne dla pasów zębatych wytworzonych według niniejszego wynalazku, że włókna 40 są zorientowane w materiale elastomerowym pasa pędnianego, jak zilustrowano to przykładowo na fig. 3. Jak pokazano w korzystnym przykładzie wykonania z fig. 3, włókna 40 w tylnej powierzchni 12 zorientowane są wzdłużnie, to jest, w kierunku biegu pasa, w ogólności równolegle do odpornej na odkształcenie struny lub strun 22. Właściwość ta jest bez trudu osiągana poprzez wytwarzania pasa sposobem przepływu Skura opisanym powyżej i dalej szczegółowo poniżej.

Włókna 40 w zębach 16 również są korzystnie zorientowane wzdłużnie, w poprzek przekroju zębów. Ale nie wszystkie włókna 40 w zębach 16 są równoległe do odpornych na odkształcenie strun 22. Włókna 40 w tych zębach ułożone są wzdłużnie, jednakże podążają za kierunkiem przepływu materiału elastomerowego podczas wytwarzania zęba sposobem przepływu. Powoduje to w rezultacie, że włókna 40 zorientowane są w zębach pasa 16 podłużnie, w ogólności sinusoidalnie, co odpowiada profilowi zębów 16. Jak zilustrowano dalej na fig. 3, przy wytwarzaniu sposobem przepływu Skura, przynajmniej część włókien w tylnej powierzchni 12 pasa w obszarze przeciwległym do danego zęba 16 może również zanurzać się nieco w celu utworzenia z lekka krzywoliniowej konfiguracji. Jest to skutkiem podążania włókien za kierunkiem przepływu elastomeru podczas formowania zęba i nie stwierdzono, aby wpływało to niekorzystnie na działanie pasa.

Przy zorientowaniu w tej korzystnej konfiguracji takiej, że kierunek włókien leży w ogólności w kierunku biegu pasa zębatego stwierdzono, że włókna 40 położ one w tylnej powierzchni 12 pasa powstrzymują propagację pęknięć w tylnej powierzchni pasa, w szczególności tych powodowanych przez pracę w nadmiernie wysokiej lub niskiej temperaturze, które w przeciwnym wypadku rozprzestrzeniają się w ogólności w kierunku poprzecznym do kierunku biegu pasa. Należy jednakże rozumieć, że włókna 40 nie muszą być lub powinny być zorientowane w kierunku lub kierunkach różnych od tego niż zilustrowane.

Ponieważ niniejszy wynalazek zilustrowany jest w odniesieniu do przykładów wykonania pokazanych na fig. 1-3, należy rozumieć, że niniejszy wynalazek nie może być ograniczony do tych szczególnych przykładów wykonania lub form jak zilustrowano, ale raczej stosowalny jest do każdej dynamicznej konstrukcji w zakresie zastrzeżeń zdefiniowanych poniżej.

Kompozyt zawierający grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego użyteczny w niniejszym wynalazku może być wulkanizowany siarką, nadtlenkiem organicznym lub innym wytwarzającym wolne rodniki środkiem. Materiał elastomerowy może być także wulkanizowany mieszanym systemem wulkanizacji wykorzystując kombinację siarki, nadtlenku organicznego lub innego wytwarzającego wolne rodniki materiału. W korzystnym przykładzie wykonania niniejszego wynalazku zawierający grupy nitrylowe wysoko nasycony kauczuk kopolimerowy wulkanizowany jest siarką. Do możliwych donorów siarki służących wulkanizacji należą, ale nie ograniczają się do nich, dwusiarczek tetra-metylo-tiuramu, dwusiarczek tetra-etylo-tiuramu, dwusiarczek dipentametyleno tiuramu, czterosiarczek dipentametyleno tiuramu, sześciosiarczek dipentametyleno tiuramu, di-tio-di-morfolina, di-tio-di-caprolactam oraz 2-(4-morfolino di-tio)-benzotiazol. Mniema się, że jeśli kauczuk nitrylowy wulkanizowany jest z użyciem nadtlenku organicznego i wzmocniony włóknem według niniejszego wynalazku, wytrzymałość wysokotemperaturowa pasa pędnianego będzie nawet wyższa niż podobnego kauczuku wulkanizowanego siarką i osiągnie potencjalnie najwyższe temperatury robocze rzędu 160°C do 165°C lub wyżej.

Inne konwencjonalne dodatki do elastomeru, oleje technologiczne i oleje rozcieńczalników, antyutleniacze, wosk, barwniki, plastyfikatory, zmiękczacze i tym podobne mogą być dodawane zgodnie z powszechną praktyką obróbki kauczuku bez oddalania się od niniejszego wynalazku. Na przykład, w korzystnym przykł adzie wykonania niniejszego wynalazku materiał elastomerowy zawiera również sadzę, plastyfikator korzystnie w ilości do około 20 części wagowych na sto części elastomeru, antyutleniacze, przyspieszacze wulkanizacji oraz opóźniacz wulkanizacji.

Pasy synchroniczne wytworzone były sposobem przepływu opisanym przez Skura w opis patentowy USA Nr 3 078 206 i uformowane zasadniczo zgodnie z ilustracją pokazaną na fig. 1. Pasy wykonane były z konwencjonalnego kopolimeru HNBR (zawierającego tylko dwa polimery), z- oraz bez zbrojenia włóknem, przy dwu różnych poziomach zawartości sadzy (próbki porównawcze 1 i 3 oraz próbki 2 i 4). Inna grupa pasów przygotowana została z zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego zawierającego przynajmniej trzeci monomer posiadający właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku, jak opisano powyżej, który został poddany wulkanizacji siarkowej z- oraz bez zbrojenia włóknem przy trzech różnych poziomach wzmocnienia sadzą

PL 196 910 B1 (próbki 26 porównawcze 5,7 i 9 oraz próbki 6,8 i 10). Ostatecznie, trzecia grupa pasów przygotowana została z tego samego zawierającego dodatkowy monomer, zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego opisanego powyżej, który został poddany wulkanizacji nadtlenkowej z- oraz bez zbrojenia włóknem, przy jednym poziomie wzmocnienia sadzą (próbka porównawcza 11 i próbka 12).

Zbrojenie włóknem użyte w próbkach oznaczonych parzystymi numerami pokazane w celu ilustracji przykładów wykonania niniejszego wynalazku stanowiło 3,0 części wagowe na 100 części kauczuku fibrylowanego lub roztartego na miazgę włókna z para-poliamidu aromatycznego posiadającego oznaczenie chemiczne tereftalamid poliparafenylenu, oferowany pod nazwą handlową TWARON przez firmę znaną uprzednio jako Akzo Chemical (teraz Twaron Products).

Każdy pas charakteryzował się szerokością wynoszącą w przybliżeniu 19 mm, liczbą 97 zębów oraz rozstawem zębów około 9,5 mm (3/8 cala). Warstwa rozciągająca w każdym przypadku składała się z pary strun z włókna szklanego o średnicy około 1,15 mm i 2,0 skrętach na cal (0,45 do 0,79 skrętów na cm), rozmieszczonych około 18 do 20 strun na cal (7 do 8 strun na cm) szerokości pasa.

Tabela 1 rozpoczyna się zestawieniem składników kauczuku wykorzystywanego w próbkach i próbkach porównawczych pasów 1-12. Skł adniki został y wymieszane w mieszaczu B Banbury o pojemności wewnętrznej 1,7 litra. Mieszanie prowadzone było z prędkością w przybliż eniu 40 obrotów na minutę. Wsady obrabiane były jako trzy przebiegi mieszanek. W pierwszym przebiegu do mieszacza B Banbury dodane były wszystkie składniki z wyjątkiem agentów wulkanizacji, przyspieszaczy i opóź niaczy, i mieszane był y przez 4 minuty lub do maksymalnej temperatury 140°C. W drugim przebiegu wsad mieszany był ponownie przez w przybliżeniu 2 kolejne minuty lub aż do osiągnięcia temperatury 140°C. W trzecim przebiegu dodane zostały pozostałe składniki i mieszane, aż temperatura wsadu osiągnęła 100°C. Po każdym przebiegu wsad był chłodzony na młynie dwuwalcowym. Następnie produkowane były pasy synchroniczne sposobem przepływu dla składów zestawionych w tabeli 1.

T a b e l a 1.

Skład	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12
	COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E
THERBAN C3446¹	100,0	100,0	100,0	100,0	-	-	-	-	-	-	-	-
THERBAN XN535C²	-	-	-	-	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0	100,0
Fibrylowane włókno P-poliamidu aromatycz- nego³		3,0		3,0		3,0		3,0		3,0		3,0
Sadza N550	-	-	-	-	70,0	70,0	55,0	55,0	30,0	30,0	-	-
Sadza N772	60,0	60,0	55,0	55,0	-	-	-	-	-	-	50,0	50,0
Plastyfikator	10,0	10,0	10,0	10,0	15,0	15,0	15,0	15,0	15,0	15,0	10,0	10,0

¹THERBAN C3446 firmy Bayer (uwodorniony kauczuk kopolimerowy nitrylo-butadienowy (HNBR)).

²THERBAN XN535C firmy Bayer (zawierający grupy nitrylowe wysoko nasycony kauczuk kopolimerowy).

³Dodany poprzez RHENOGRAN P91/50 50% włókno p-poliamidu aromatycznego (fibrylowane) w przedmieszce kauczuku etylenowo-propylenowego firmy Bayer (RheinChemie).

W dodatku do materiałów wyszczególnionych w tabeli 1, każ dy skład zawierał tlenek cynku, kwas stearynowy oraz kombinację środków przeciwdziałających degradacji, środków wulkanizujących, przyspieszaczy i opóźniaczy wulkanizacji, każde w ilości typowo stosowanej dla kompozytów elastomerowych przeznaczonych do takich zastosowań. Próbki porównawcze 1-9 oraz próbki 2-10 wulkanizowane były z wykorzystaniem siarki, a próbki porównawcze 11 i próbka 12 wulkanizowane były z wykorzystaniem nadtlenku.

PL 196 910 B1

Pasy synchroniczne wyszczególnione w tabeli 1 poddane zostały różnorodnym testom. Testy te zawierały test na pękanie w obniżonej temperaturze, a także test wytrzymałości cieplnej. Wyniki tych testów przedstawiono w tabeli 2.

Test na pękanie w obniżonej temperaturze zilustrowany jest na fig. 4. W teście na pękanie w obniż onej temperaturze pas synchroniczny napę dzany był na napę dowym kole pasowym 50 z 19 rowkami, dwóch napę dzanych kołach pasowych 52 i 54 o odpowiednio 19 i 20 rowkach, dwóch kołach pasowych pośredniczących 56 (o średnicy 50 mm) oraz naprężaczu 58. Naprężacz 58 przykładał naprężenie 200 N za pomocą wiszącego obciążnika. Napędowe koło pasowe 50 obracane było z prędkością 720 obrotów na minutę przez 1 minutę, a następnie pozostawiane nieruchomo przez 59 minut. Było to powtarzane przez 10 albo 50 godzin (zależnie od poszczególnego testu) i pas synchroniczny był badany pod kątem pęknięć w tylnej powierzchni. Jeżeli nie zaobserwowano żadnych pęknięć w tylnej powierzchni pasa synchronicznego, temperatura testu obniżana była o 5°C w teście 10 godzinnym lub o 2°C w teście 50 godzinnym i test powtarzany był na nowej próbce pasa. Jeżeli na tylnej powierzchni pasa synchronicznego widoczne były pęknięcia temperatura testu podnoszona była o 5°C w teście 10 godzinnym, a o 2°C w teście 50 godzinnym i test powtarzany był na nowej próbce pasa. Najniższa temperatura, która dawała jedno lub więcej pęknięć w tylnej powierzchni pasa synchronicznego była zapisywana, jak również jakościowy opis rodzaju i/lub liczby pęknięć powstałych w tej temperaturze. Testy niskotemperaturowe wykonywane były na dwóch urządzeniach aparatury testowej oznaczonych w tabeli poniżej jako L i R. W testach niskotemperaturowych, przy pierwszych oznakach pękania poszczególnego pasa w danej temperaturze test był przerywany na obydwu urządzeniach, a temperatura odnotowywana.

Podczas gdy 10 godzinny test niskotemperaturowy z grubsza tylko przybliża warunki pracy motoryzacyjnego pasa synchronicznego w bardzo chłodnych warunkach klimatycznych i z tego względu odzwierciedla wartości leżące w zakresie roboczym badanych pasów, to niskotemperaturowy test 50 godzinny jest intensywnym rygorystycznym, przyspieszonym testem.

Test wytrzymałości cieplnej (to jest starzenia wysokotemperaturowego) zilustrowany jest na fig. 5. W układzie testu wytrzymałości cieplnej napędowe koło pasowe 60 z 19 rowkami obracane było z prędkością w przybliżeniu 8000 obrotów na minutę. Układ ten zawierał również napędzane koło pasowe 62 z 38 rowkami oraz naprężacz 64. Naprężacz 64 posiadał średnicę 50 mm, za pomocą wiszącego obciążnika przykładane było naprężenie 220 N. Układ testowy na fig. 5 z pasem synchronicznym uruchamiany był w gorącej skrzyni z powietrzem o temperaturze utrzymywanej na poziomie 140°C. W momencie pojawienia się ścinania zębów lub widocznych pęknięć na tylnej powierzchni pasa synchronicznego zapisywany był czas w godzinach bezawaryjnej pracy.

T a b e l a 2.

Skład	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12
	COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E		COM PAR ATIV E
1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13
Moduł 100% kompozytu (kg/cm²)⁴	4,3	10,8	3,8	9,5	5,8	8,4	4,2	8,5	1,7	4,8	2,3	5,7
10 godz. test na pękanie w obn. temp. (°C temp. awarii)		>-35			>-40	<-40		<-40
50 godz. test na pękanie w obn. temp.⁵ (°C, temp. awarii (L))	-26	-26	-26	-26	-34	<-34	>-36	>-36	-36	-36	-34

PL 196 910 B1 cd. tabeli 2

1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13
50 godz. test na pękanie w obn. temp. (°C, temp. awarii (R))	-26	<-26	-26	<-26	<-34	<-34	>-36	-36	<-36	<-36		-38
Test wytrz. cieplnej, długość życia w 140°C (godziny)	479	597	558	813	208	254	303	595	402	792	399	446

⁴ moduł mieszanki mierzony pod naprężeniem ⁵ (L) oznacza wyniki na pierwszym urządzeniu, a (R) oznacza rezultaty na drugim urządzeniu.

Dla testów w obniżonej temperaturze: < oznacza brak pęknięć, < oznacza jedno lub dwa pęknięcia, > oznacza wiele pęknięć, > oznacza wiele dużych pęknięć, w przeciwnym wypadku obserwowano tylko niewielką liczbę małych pęknięć.

Tabela 2 pokazuje, że moduł, albo też sztywność, jak również wytrzymałość cieplna w 140°C każdej próbki poprawia się znacząco wraz z dodaniem zbrojenia włóknem p-poliamidu aromatycznego dla danego kompozytu elastomerowego, tak jak oczekiwano. Tendencja ta widoczna jest w obydwu próbkach 2 i 4 oraz próbkach porównawczych 1 i 3 uwodornionego kauczuku nitrylo-butadienowego (HNBR) (zawierającego tylko dwa monomery) oraz próbkach 6,8,10 i 12 oraz próbkach porównawczych 5,7,9 i 11 zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego w tabeli 2. W każdej z par 1 i 2, 3 i 4, 5 i 6, 7 i 8, 9 i 10, 11 i 12, wyższy moduł i wyższa wytrzymałość temperaturowa widoczna jest dla parzyście numerowanej próbki pasa zawierającej włókno.

Tabela 2 pokazuje również nieoczekiwany wynik zwiększonej odporności niskotemperaturowej wraz z dodatkiem włókna. Tendencja ta widoczna jest w obydwu pasach opartych na kopolimerze HNBR, gdzie kopolimer ten zawiera tylko dwa monomery oraz pasach z zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego, gdzie kopolimer ten zawiera dodatkowy monomer posiadający właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku. Pasy wyprodukowane z kopolimeru HNBR bez zbrojenia włóknem, próbki porównawcze 1 i 3, pękały w temperaturze -26°C w 50 godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze (drugie urządzenie), podczas gdy próbki pasów wytworzone z kopolimeru HNBR z trzema częściami wagowymi zbrojenia włókna z p-poliamidu aromatycznego na sto części polimeru, próbki 2 i 4, nie przejawiały pęknięć oraz odpowiednio jedno lub dwa pęknięcia w temperaturze -26°C w 50 godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze (drugie urządzenie). Zatem dodatek zbrojenia włóknem do kopolimeru HNBR pozwolił na lepszą pracę próbkom pasów w niskiej temperaturze -26°C.

Próbki z zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku polimerowego zawierające przynajmniej jeden monomer, który posiada właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku również przejawił nieoczekiwaną tendencję do poprawienia właściwości niskotemperaturowych wraz z dodatkiem zbrojenia włóknem. Wyniki 10 godzinnego testu na pękanie w obniżonej temperaturze w tabeli 2 pokazują, że pas wytworzony z tego zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego bez włókien, próbka porównawcza 5, przejawił wiele pęknięć w temperaturze -40°C w 10 godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze, podczas gdy pas wytworzony z tego samego zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego ze zbrojeniem włóknem nie pękał w temperaturze -40°C. Podobne rezultaty były widoczne w 50 godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze dla próbek porównawczych 5 i 6. Dla tych pasów badanych na pierwszym urządzeniu, widoczne były tylko jedno lub dwa niewielkie pęknięcia w próbce zawierającej zbrojenie włóknem, podczas gdy więcej pęknięć widocznych było na próbce nie zawierającej włókna.

Podobne wyniki widoczne były przy mniejszym wsadzie sadzy, na przykład dla próbek porównawczych 9 i 10, w 50 godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze (drugie urządzenie). Próbka porównawcza 9, pas wytworzony z zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego (zawierającego monomer(-y) obniżające temperaturę zeszklenia) bez włókien przejawił jedno lub dwa pęknięcia w temperaturze -36°C w 50 godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze. Próbka 10, pas identyczny do próbki porównawczej 9 za wyjątkiem dodatku 3 częPL 196 910 B1 ści wagowych zbrojenia fibrylowanego włókna a p-poliamidu aromatycznego na sto części polimeru nie przejawił żadnych pęknięć przy -36°C.

Poprzez porównanie punktów pomiarowych w teście na pękanie w obniżonej temperaturze dla danego rodzaju elastomeru, przy danym poziomie sadzy, na pojedynczym urządzeniu, obydwu przypadków z oraz bez wsadu włókien, można zauważyć, że w każdym przypadku dodatek wsadu włókien albo poprawiał albo zachowywał niskotemperaturową wytrzymałość na pękanie pasa elastomerowego w porównaniu do próbek bez wsadu włókien. Na przykład, dla próbek porównawczych 5 i 6 poddanych 50-godzinnemu testowi na pękanie w obniżonej temperaturze, pierwsze urządzenie (L), próbka 5 przejawiła poprawę niskotemperaturowej wytrzymałości na pękanie. Poprawa lub zachowanie właściwości w wytrzymałości niskotemperaturowej przejawia się w każdej tak określonej parze próbek i próbek porównawczych.

Należy zauważyć, po analizie danych, że dane zebrane na drugim urządzeniu (oznaczonym R) pokazały wyższy poziom różnic pomiędzy próbkami z wsadem włókien i bez wsadu włókien. Ponieważ przyczyna tej różnicy nie jest w chwili obecnej znana, zakłada się, że niniejszy wynalazek, tak czy inaczej znacząco poprawia właściwości niskotemperaturowe w porównaniu do konstrukcji obecnych w stanie techniki.

Ponadto, w porównaniu do wyników testu wysokotemperaturowego próbek porównawczych 3, 7 i 8, przedstawia się dodatkową korzystną właściwość niniejszego wynalazku odnoszącą się do korzystnego zawierającego grupy nitrylowe kopolimeru. Każda próbka zawiera taką samą ilość wypełniacza w postaci sadzy (to jest 55 części na 100 części wagowych). Próbki porównawcze 7 i 8 składają się jednakże z elastomeru z zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kauczuku kopolimerowego korzystnego w realizacji niniejszego wynalazku, i który zawiera monomer posiadający właściwość obniżania temperaturę zeszklenia kauczuku, podczas gdy próbka porównawcza 3 wytworzona jest z bardziej konwencjonalnego uwodornionego kauczuku nitrylo-butadienowego posiadającego własności niskotemperaturowe gorsze od własności kauczuku korzystnego (patrz na przykład wyniki 50godzinnego testu na pękanie w obniżonej temperaturze, tabela 2). W sposób zauważalny dla próbek bez wsadu włókien wytrzymałość cieplna próbki wykonanej z uwodornionego kauczuku nitrylowobutadienowego (próbka porównawcza 3) przekroczyła wartości dla próbki wytworzonej z tego kauczuku nitrylowego przejawiającego poprawioną wytrzymałość niskotemperaturową (próbka porównawcza 7). Odpowiednie wyniki testów nisko- i wysokotemperaturowych dla próbki 8 odzwierciedlają jednakże optymalną równowagę wytrzymałości nisko i wysokotemperaturowej. Zauważono, że dzięki włączeniu włókna do elastomerowych części pasa z zawierającego grupy nitrylowe wysoko nasyconego kopolimeru według niniejszego wynalazku, a w szczególności do obszaru tylnej jego powierzchni, można otrzymać pas odznaczający się dobrą równowagą trwałości i wytrzymałości w wysokich i w niskich temperaturach, posiadający zakres roboczy od około -40°C do przynajmniej około 140°C.

Udoskonalenie zarówno wysokotemperaturowych jak i niskotemperaturowych właściwości pasa pędnianego niniejszego wynalazku przypisuje się zastosowaniu jako głównej części korpusu pasa materiału elastomerowego zawierającego 100 części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego kauczuku nitrylowego oraz od około 0,5 do około 50 części wagowych włókien zbrojenia na sto części wspomnianego kopolimerowego kauczuku nitrylowego. Ten kauczuk nitrylowy jest korzystnie zawierającym grupy nitrylowe wysoko nasyconym kauczukiem kopolimerowym zawierającym (1) od około 5 do około 40% jednostek nienasyconego monomeru nitrylowego, (2) od około 1 do około 80 % jednostek przynajmniej jednego drugiego monomeru, który posiada właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku, i który wybrany jest korzystnie z grupy składającej się z jednostek monomeru wolnego od fluoru estru nienasyconego kwasu karboksylowego i jednostek zawierającego fluor monomeru winylowego, (3) do około 20% jednostek sprzężonego monomeru dienowego oraz (4) stabilizator w postaci jednostek uwodornionego sprzężonego monomeru dienowego, gdzie suma zawartości jednostek monomeru (1) i (2) wynosi od około 30 do około 90% wagowych, a suma zawartości jednostek monomeru (3) i (4) wynosi od około 10 do około 70% wagowych. Użycie zbrojenia włóknem w zawierającym grupy nitrylowe wysoko nasyconym kauczuku kopolimerowym spowodowało nieoczekiwanie znaczącą poprawę niskotemperaturowej odporności na pękanie przy zwiększeniu odporności wysokotemperaturowej pasa.

W korzystnym przykładzie wykonania niniejszego wynalazku zbrojenie włóknem wybrane jest tak, aby zakres temperatur roboczych wynosił od około -40°C do przynajmniej około 140°C. Innymi słowy mówiąc, temperatura awarii pasa w 10-godzinnym teście na pękanie w obniżonej temperaturze opisanym uprzednio jest korzystnie niższa od -30°C, korzystniej niższa od -32°C i najkorzystniej niż14

PL 196 910 B1 sza od -35°C. Czas bezawaryjnej pracy pasa w teście odporności cieplnej przy 140°C opisanym uprzednio wynosi korzystnie przynajmniej 250 godzin, korzystniej przynajmniej 400 godzin i najkorzystniej przynajmniej 500 godzin.

Chociaż niniejszy wynalazek został opisany szczegółowo celem ilustracji, należy rozumieć, że taki poziom szczegółowości wynika wyłącznie z tego celu oraz, że możliwe są różne zmiany dokonane przez osobę biegłą w tej dziedzinie techniki bez oddalania się od idei i zakresu niniejszego wynalazku z wyłączeniem tego co moż e być ograniczone przez zastrzeż enia. Wynalazek ujawniony w niniejszym może zostać odpowiednio zrealizowany przy braku jakiegokolwiek nie ujawnionego szczegółowo w niniejszym elementu.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Pas pędniany, nadający się do pracy w temperaturach niższych niż -30°C oraz przystosowany do sprzężenia z kołem pasowym, zawierający główny korpus pasa, część kontaktu z kołem pasowym zintegrowaną z korpusem, środki rozciągające umieszczone w korpusie, gdzie przynajmniej jedno z korpusu i części kontaktu z kołem pasowym zawiera kompozyt elastomerowy zawierający 100 części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego, znamienny tym, że zawiera:

(a) od 5 do 40% jednostek nienasyconego monomeru nitrylowego, (b) od 1 do 80% jednostek przynajmniej jednego monomeru posiadającego właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku, (c) do 20% jednostek sprzężonego monomeru dienowego, a także (d) stabilizator w postaci jednostek uwodornionego sprzężonego monomeru dienowego oraz zawiera od 0,5 do 50 części wagowych zbrojenia włóknem na sto części kauczuku wybranego z grupy składającej się z włókien siekanych i fibrylowanych.
2. Pas według zastrz. 1, znamienny tym, że suma zawartości jednostek monomeru (a) i (b) wynosi od 30 do 90% wagowych, a suma zawartości jednostek monomeru (c) i (d) wynosi od 10 do 70% wagowych.
3. Pas według zastrz. 1, znamienny tym, że przynajmniej jeden monomer posiadający właściwość obniżania temperatury zeszklenia kauczuku wybrany jest z grupy składającej się z jednostek monomeru wolnego od fluoru estru nienasyconego kwasu karboksylowego oraz jednostek zawierającego fluor monomeru winylowego.
4. Pas według zastrz. 1, znamienny tym, że włókna są siekane i posiadają współczynnik kształtu wynoszący przynajmniej 10 oraz długość od 0,1 mm do 5 mm.
5. Pas według zastrz. 1, znamienny tym, że włókna są fibrylowane i posiadają przynajmniej jedno spośród wymienionych: średnie pole powierzchni od 3 m²/g do 15 m²/g oraz średnią długość włókna od 0,3 mm do 3,5 mm.
6. Pas według zastrz. 1, znamienny tym, że włókna wytworzone są z materiału wybranego z grupy składającej się z para-poliamidów aromatycznych, meta-poliamidów aromatycznych, poliestru, poliamidu, bawełny, włókna z celulozy regenerowanej, sztucznego jedwabiu, szkła i mieszanin dwu lub więcej z powyższych.
7. Pas według zastrz. 3, znamienny tym, że monomer posiadający własność obniżania temperatury zeszklenia jest wybrany z grupy składającej się z:

(a) monomerów wolnych od fluoru estrów nienasyconego kwasu karboksylowego wybranych z:

(i) akrylany alkilowe i metakrylany posiadające 1 do 18 atomów węgla w grupie alkilowej, (ii) akrylany alkoksyalkilowe posiadające 2 do 12 atomów węgla w grupie alkoksyalkilowej, (iii) akrylany cyjanoalkilowe posiadające 2 do 12 atomów węgla w grupie cyjanoalkilowej, (iv) akrylany hydroksyalkilowe posiadające 1 do 18 atomów węgla w grupie hydroksyalkilowej, (v) estry aminoalkilowe nienasyconych etylenowo kwasów karboksylowych posiadające 1 do 12 atomów węgla w grupie aminoalkilowej, (vi) estry mono- i di-alkilowe nienasyconych kwasów karboksylowych, posiadające 1 do 8 atomów węgla w grupie alkilowej, (b) zawierające fluor monomery winylu wybrany z:

(i) akrylany i metakrylany fluoroalkilowe posiadające 3 do 21 atomów węgla w grupie fluoroalkilowej, (ii) akrylany i metakrylany z podstawionym fluorem,

PL 196 910 B1 (iii) etery fluoroakrylowe winylu posiadające 1 do 8 atomów wę gla w grupie fluoroakrylowej, (iv) O- i p-trifluorometylostyreny, pentafluorobenzoesan winylu, difluoroetylen i trifluoroetylen.
8. Pas według zastrz. 1, znamienny tym, że kauczuk jest wulkanizowany z użyciem agenta wybranego z grupy składającej się z siarki, nadtlenku organicznego, innego wytwarzającego wolne rodniki środka wulkanizującego oraz układów dwu lub więcej z powyższych.
9. Pas według zastrz. 6, znamienny tym, że ma on postać pasa zębatego, kompozyt elastomerowy zawiera od 0,5 do 20 części wagowych fibrylowanego włókna para-poliamidu aromatycznego na sto części kauczuku oraz przynajmniej część włókien położona jest w głównym korpusie pasa oraz skierowana jest w wzdłużnym kierunku pasa, przy czym pas zębaty przejawia niskotemperaturową odporność na pękanie w temperaturach niższych od -35°C.
10. Pas według zastrz. 9, znamienny tym, że kompozyt elastomerowy zawiera od 1,0 do 5,0 części wagowych fibrylowanego włókna para-poliamidu aromatycznego na sto części elastomeru, które to włókno posiada przynajmniej jedno spośród wymienionych: średnie pole powierzchni od 3 m²/g do 12 m²/g oraz średnią długość włókna od 0,5 mm do 2,0 mm.
11. Pas według zastrz. 9, znamienny tym, że kompozyt elastomerowy zawiera plastyfikator w iloś ci od 2 do 20 części wagowych na sto części kauczuku.
12. System napędu pasa pędnianego, zawierający pas określony w zastrzeżeniach 1 do 11, znamienny tym, że składa się z przynajmniej jednego koła pasowego napędzającego oraz przynajmniej jednego koła pasowego napędzanego.
13. Sposób wytwarzania pasa pędnianego, cechującego się odpornością temperaturową do 140°C oraz niskotemperaturową odpornością na pękanie do -40°C, który to pas przystosowany jest do sprzęgnięcia z kołem pasowym oraz zawiera tylną powierzchnię, zębatą część kontaktu z kołem pasowym zintegrowaną z tylną powierzchnią, element rozciągający umieszczony pomiędzy tylną powierzchnią i częścią zębatą, przy czym przynajmniej jedno spośród tylnej powierzchni i części zębatej wytworzone jest z kompozytu elastomerowego, w którym to sposobie wytwarza się tworzący zęby kompozyt elastomerowy, układa się element rozciągający we wciętej formie do tworzenia zębów, układa się tworzący zęby kompozyt elastomerowy wokół i przylegająco do elementu rozciągającego wewnątrz formy, oddziaływuje się wystarczającą ilością ciepła i ciśnieniem dla przepchnięcia kompozytu elastomerowego przez element rozciągający oraz do wcięć w formie, usuwa się utworzony w ten sposób pas z formy, znamienny tym, że wytwarza się kompozyt elastomerowy ze stu części wagowych przynajmniej częściowo uwodornionego zawierającego grupy nitrylowe kauczuku kopolimerowego oraz dodaje się zbrojenia z włókien w ilości od 0,5 do 50 części wagowych na sto części kompozytu elastomerowego do tego kompozytu elastomerowego podczas wytwarzania tego kompozytu elastomerowego.
14. Sposób według zastrz. 13, znamienny tym, że miesza się przynajmniej częściowo uwodorniony zawierający grupy nitrylowe kauczuk kopolimerowy z drugim materiałem elastomerowym w ilości do 25% wagowo całkowitej zawartości elastomeru w kompozycie, wybranym z grupy składającej się z: kopolimerów i termopolimerów etyleno-alfa-olefinowych, kopolimerów butadienowo nitrylowych, kauczuku epichloro-hydrynowego, kopolimerów etyleno-winylo-octanowych, transpolioktenów, kauczuku poliakrylowego, polibutadienu, kopolimerów izobutenowo-izoprenowych, chlorowcowanych kopolimerów izobutenowo-izoprenowych, elastomerów etylenowo-akrylowych, kauczuku poliizoprenowego, kauczuku silikonowego, polichloroprenu, elastomerów poliuretanowych oraz kombinacji dwu lub więcej z powyższych dla utworzenia kompozytu elastomerowego.