Opis wynalazku Wynalazek dotyczy, ogólnie, urz adzenia pozwalaj acego na zamkni ecie ramy i zawieraj acego pokryw e nadaj ac a si e do ryglowania na ramie za pomoc a klucza i zasuwy po laczonej z pokryw a. Urz adzenie tego typu jest znane w stanie techniki i opisane w dokumencie patentowym EP 0 383 374. Urz adzenie to stosowane jest z pionow a ram a studzienki, zamykan a przez lekk a pokryw e. Dok ladniej, urz adzenie wed lug EP 0 383 374 jest urz adzeniem zamykaj acym z selektywnym ryglowaniem s lu zacym do zamykania ramy, obejmuj acym zasadniczo p lask a pokryw e nak ladaln a na rame, zasuw e polaczon a z pokryw a, oraz klucz zawieraj acy tulej e i rami e, na którego zako nczeniu znajduje si e tuleja, pokryw e majac a otwór dost epu do zasuwy dla klucza, przy czym zasuwa obejmu- jaca rygiel wspó lpracuj acy z elementem oporowym ramy i klucz przemieszczalny, w otworze, mi edzy po lo zeniem ryglowania, w którym klucz mo zna wprowadzi c i swobodnie wyjac, i w którym rygiel jest przytrzymany elementem oporowym, a po lozeniem odryglowania, w którym klucz jest zatrzymany w otworze, za s rygiel jest uwolniony z elementu oporowego. Jak wspomniano, urz adzenie wed lug EP 0 383 374, przeznaczone jest dla pionowych ram z pokrywami, które s a stosunkowo lekkie w porównaniu z bardzo ci ezkimi pokrywami w lazów drogowych, które s a umieszczone poziomo na swoich ramach. Niedogodno sci a urz adzenia wed lug EP 0 383 374 jest to, ze nie zapobiega aktom wandalizmu i nieuprawnionemu otwieraniu za pomoc a dost epnych w han- dlu narz edzi, które mo zna latwo w lo zy c w otwór pokrywy. Celem wynalazku jest opracowanie urz adzenia przydatnego do ró znych zastosowa n, a zw lasz- cza takich, w których pokrywa jest zeliwnym w lazem na przyk lad zamykaj acym studzienk e drogow a. Wynalazek obejmuje dwa zagadnienia wynikaj ace z tego typu zastosowa n, a mianowicie z jed- nej strony trudno sci manipulowania pokryw a, które wynikaj a wprost z podwy zszonego ciezaru i po- ziomego po lo zenia pokrywy, i z drugiej strony z konieczno sci zapobie zenia aktom wandalizmu, a zw laszcza zabezpieczenia si e przed nieuprawnionym otwarciom pokrywy. Celem wynalazku jest przedstawienie urz adzenia rozwi azuj acego te zagadnienia. Urz adzenie wed lug wynalazku jest urz adzeniem zamykaj acym z selektywnym ryglowaniem, s lu zacym do zamykania ramy, obejmuj acym p lask a pokryw e nak ladaln a na ram e, zasuw e po laczon a z pokryw a, oraz klucz zawieraj acy rami e i tulej e, która znajduje si e na zako nczeniu klucza, pokryw e majac a wej scie dla klucza daj ace dost ep do zasuwy, przy czym zasuwa obejmuje rygiel wspó lpracuj a- cy z elementem oporowym ramy i klucz przemieszczalny w wej sciu, mi edzy po lo zeniem ryglowania, zapewniaj acym swobod e wk ladania i wyjmowania klucza, i w którym rygiel jest zablokowany elemen- tem oporowym, a po lozeniem odryglowania, zapewniaj acym blokowanie klucza wej sciu i swobod e rygla wzgl edem elementu oporowego. Urz adzenie wed lug wynalazku charakteryzuje si e tym, ze rami e i tuleja klucza s a prostopad le jedno do drugiego i tym, ze rami e jest prostopad le do pokrywy w po lozeniu odryglowania klucza. Korzystnie, wn eka ma wej scie, które daje dost ep do wn eki pokrywy, która to wn eka po laczona jest z otworem oraz tym, ze wej scie ma kszta lt litery "L", której rami e prostopad le do otworu stanowi drog e klucza mi edzy po lo zeniami ryglowania i odryglowania, gdy tuleja znajduje si e w otworze, oraz stanowi blokad e ramienia w kierunku równoleg lym do otworu, gdy rami e jest prostopad le do pokrywy i gdy tuleja znajduje si e w otworze. Wn eka korzystnie ma pierwsz a sciank e lezac a w p laszczy znie nachylonej i zapewniaj ac a pro- wadzenie tulei we wn ece. Klucz korzystnie zawiera r ekojesc sztywno po laczon a z ramieniem, równoleg la do tulei, oraz po- lozon a przeciwlegle do niej. Otwór korzystnie znajduje si e w drugiej sciance, prostopad lej do pierwszej scianki, za s w otwo- rze znajduje si e wa lek utrzymuj acy rygiel. Tuleja korzystnie zawiera wewn etrzne osiowe zebro, przystosowane do wspó lpracy z osiowym rowkiem wykonanym na wa lku utrzymuj acym rygiel. Korzystnie, tuleja klucza zawiera, od swojej strony otwartej, dwa zewn etrzne przeciwleg le wy- st epy, przystosowane do wspó lpracy z zebrami prowadz acymi na dnie wn eki i do przej scia przez otwór, którego obrze ze zawiera rowki o kszta lcie odpowiadaj acym tym wyst epom. Wa lek utrzymuj acy rygiel jest korzystnie zamontowany obrotowo na uchu równoleg lym do dru- giej scianki i posiada p laskie sciecie do sztywnego po laczenia przy obrocie wa lka i rygla, który ma kszta lt k atownika.PL 203 634 B1 3 Rygiel korzystnie jest utrzymywany sprezy scie poprzez rami e k atownika na wymienionym uchu, mi edzy tym uchem i wymienion a sciank a z otworem przy u zyciu spr ezyny i podk ladek. Drugie rami e k atownika jest korzystnie przystosowane do wspó lpracy z wyci eciem tworz acym element oporowy, wykonanym w pod lu znicy lub jej odpowiedniku wewn atrz ramy. Wymienione rami e k atownika, utrzymywane na uchu, korzystnie zawiera otwór ze sci eciem wspó lpracuj acym z wymienionym p laskim scieciem na wa lku, który stanowi o s obrotu rygla. Dzi eki temu uk ladowi, pokrywa mo ze by c podniesiona poprzez klucz zamocowany cala po- wierzchni a boczn a tulei a nie tylko przez dwa wyst epy, jak to jest w przypadku rozwi azania wedlug cytowanego dokumentu, które to rozwi azanie jest nie do przyj ecia w przypadku cz esci odlewanych ze wzgl edu na ich ciezar i ich tolerancje wykonania. Ponadto, w wyniku tego, ze tuleja znajduje si e równolegle do p laszczyzny pokrywy, mechanizm ryglowania i odryglowania nie jest bezpo srednio widoczny i pozostaje niedost epny dla narz edzi stan- dardowych. W tych warunkach, mo zliwe jest na przyk lad takie rozwi azanie, ze wej scie w postaci du zego otworu daje dost ep do wn eki pokrywy, w której jest wylot drugiego otworu, i ze to wej scie ma kszta lt litery "L", której rami e prostopad le do drugiego otworu, umo zliwia przej scie klucza z jednego dowolne- go ze swoich po lo ze n zaryglowania i odryglowania w drugie od momentu gdy tuleja jest wprowadzona do otworu, oraz uniemo zliwia przemieszczenie ramienia równoleg le do tego otworu od chwili gdy ra- mi e jest mniej wi ecej prostopad le do pokrywy podczas gdy tuleja jest wprowadzona do otworu. Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przyk ladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok perspektywiczny cz esci pokrywy w lazu zamykaj acego studzienk e, zaopatrzonego w urz adzenie rygluj ace i odryglowuj ace wed lug wynalazku po roz lo zeniu na cz esci, ze specjalnym kluczem; fig. 2 - widok z góry zgodnie ze strza lk a II zaznaczon a na fig. 1 pokazuj acy jedynie otwór w lazu po laczony z jego wn ek a przeznaczon a do umieszczenia klucza (nie pokazanego) uruchamiaj a- cego zasuw e (tak ze nie pokazan a); fig. 3 pokazuje przekrój wedlug linii III-III zaznaczonej na fig. 2; fig. 4 -przekrój wed lug linii IV-IV zaznaczonej na fig. 2; fig. 5 - widok z góry podobny do fig. 2 ale po- kazuj acy zasuw e w po lo zeniu zaryglowanym i klucz zwyczajnie wprowadzony do dna wn eki po laczo- nej z otworem w lazu; fig. 6 - przekrój wed lug linii VI-VI zaznaczonej na fig. 5; fig. 7 - widok z góry po- dobny do fig. 5 ale pokazuj acy tulej e klucza w polaczeniu z wa lkiem nap edu obrotowego rygla; fig. 8 - przekrój wed lug linii VIII-VIII zaznaczonej na zaznaczonej na fig. 7; oraz fig. 9 do 12 pokazuj a w przekroju, wed lug mniej wi ecej linii IX-IX zaznaczonej na fig. 7, kolejne po lo zenia klucza i zasuwy przy przej sciu z po lo zenia zaryglowanego do po lo zenia odryglowanego pokrywy na ramie. Urz adzenie rygluj ace wed lug wynalazku jest szczególnie przeznaczone do wyposa zenia w la- zów lub pokryw 1 nadaj acych si e do zamykania ramy, lub podobnego urz adzenia oznaczonego 2 na fig. 5 do 8 i ograniczaj acego otwór na przyk lad studzienki ulicznej. Urz adzenie rygluj ace jest uruchamiane kluczem ogólnie oznaczonym 3 na fig. 1 i fig. 5 do 12. Zgodnie z wynalazkiem, scianka górna 1a w lazu lub pokrywy 1 ma wej scie 4 daj ace dost ep dla klucza 3. Wej scie to prowadzi z jednej strony na zewn atrz pokrywy 1 i z drugiej strony do wn eki 5 w pobli zu dna, w którym jest zamontowany mechanizm ryglowania, opisany szczegó lowo dalej. Jak pokazano na fig. 1, klucz 3 zawiera cz esc 6 tworz ac a r ekojesc i tulej e 7 po laczon a z r ekoje- sci a 6 poprzez rami e 8. Zgodnie z wynalazkiem, r ekojesc 6 i tuleja 7 po lo zone s a odpowiednio na dwóch zako ncze- niach ramienia 8 wzd lu z dwóch linii prostopad lych i skierowane w tym samym kierunku. Inaczej mó- wi ac o s X-X' tulei 7 jest równoleg la do r ekoje sci 6, która skierowana jest w tym samym kierunku co wymieniona tuleja. Wej scie 4 dost epu dla klucza 3, a szczególnie dla tulei 7 tego klucza, jest cz esciowo zamkni ete przez p lyt e 9, która nadaje wej sciu 4 kszta lt litery L. Rzeczywi scie, wida c na fig. 1, 2, 5, a zw laszcza na fig. 7, ze wej scie 4 ma, zgodnie z pokazanym przyk ladem wykonania, kszta lt prostok ata, którego jedno z naro zy jest zamkni ete przez p lyt e 9, która ma kszta lt mniej wi ecej kwadratowy tak, ze pozosta- la niezamkni eta cz esc wej scia 4 w sciance górnej pokrywy 1 ma mniej wi ecej kszta lt litery "L" do któ- rego b edzie móg l by c wprowadzony i w którym b edzie móg l by c poruszany klucz 3, jak to zostanie dalej opisane. Wn eka 5 polaczona z pokryw a 1 i po lo zona poni zej p lyty 9, ma sciank e 10, w kszta lcie p lasz- czyzny nachylonej, która zapewnia prowadzenie tulei 7 klucza 3 w wymienionej wn ece. Wn eka 5 ma równie z sciank e 11, dobrze widoczn a na fig. 3, 6 i 8 i która jest prostopad la do scianki 10 w kszta lcie p laszczyzny nachylonej.PL 203 634 B1 4 Scianka 11 ma otwór 12 poprzez który mo ze przechodzi c tuleja 7 klucza 3 tak, ze ta tuleja mo- ze nasun ac si e na wa lek 13 osadzony jako czop w uchu 14 po laczonym sztywno z pokryw a 1, i utrzymujacy rygiel oznaczony ogólnie 15. W dnie wn eki 5 s a umieszczone przeciwleg le zebra prowadz ace 16. Po wprowadzeniu tulei 7 klucza do wn eki 5, zebra 16 stanowi a rodzaj zderzaka i prowadnicy w przemieszczaniu tulei 7 klucza 3 za po srednictwem dwóch zewn etrznych, przeciwleg lych wyst epów 17 przewidzianych od strony otwartej 7a zewn etrznej cz esci tulei 7. Otwór 12 wykonany w sciance 11 wn eki 5 zawiera w swoim obrze zu rowki 18 w kszta lcie odpowiadaj acym wyst epom 17 tulei 7 umo zliwiaj ace przej scie tulei i nasuni ecie na wa lek 13 utrzymuj acy rygiel 15. Oprócz wyst epów 17, tuleja 7 ma wewn etrzne i osiowe zebro 19 widoczne dobrze na fig. 1. To zebro mo ze wspó lpracowa c z osiowym rowkiem 20 o kszta lcie odpowiednio wykonanym na wa lku 13, który utrzymuje i nap edza rygiel 15 kiedy manewruje si e kluczem 3. Wa lek 13 jest zamontowany obrotowo w otworze 21 wykonanym w uchu 14 i usytuowanym w osi otworu 12, który wykonany jest w sciance 11 wn eki 5 i pozwala na dost ep tulei 7 klucza 3, jak zostanie to wyja snione dalej. Jak pokazano na fig. 3, 6, a zw laszcza fig. 8, ucho 14 jest równolegle do scianki 11, i mi edzy uchem i sciank a mo ze obraca c si e rygiel 15, który ma kszta lt k atownika, wed lug pokazanego przyk la- du wykonania. Jedno z ramion 15a k atownika ma otwór 22 ze sci eciem 23, takim samym jak wykona- ne p laskie sciecie 24 na wa lku 13 nap edu rygla 15. W ten sposób, dzi eki dwóm wspó lpracuj acym sci eciom 23, 24 rygla 15 i walka 13, rygiel mo ze obraca c si e na wa lku, kiedy zebro 19 tulei 7 nalezacej do klucza 3 po laczy si e z rowkiem 20 wa lka 13. Jak pokazano na fig. 1, 6, a zw laszcza fig. 8 stos 25 zestawiony z podk ladek i spr ezyny utrzy- muje spr ezy scie, za pomoc a zawleczki 26, rami e 15a k atownika 15 na uchu 14 mi edzy tym uchem i sciank a 11 wn eki 5 w pokrywie 1. Drugie rami e 15b k atownika 15 stanowi czynn a cz esc rygla, w tym znaczeniu, ze to ona b edzie rzeczywi scie wspó lpracowa la z wyci eciem lub odpowiednikiem oznaczonym 27 na fig. 5 i 7 i wykona- nym w pod lu znicy lub odpowiedniku 28 tworz acym odsadzenie wewn atrz ramy 2. Jak pokazano na fig. 5 do 8 ograniczniki 29 gniazda pokrywy na ramie 2 s a usytuowane powy- zej zawieraj acej wyci ecie pod lu znicy 28, tworz acej element oporowy 27 rygla wewn atrz ramy 2. Dla u latwienia zrozumienia wynalazku, podany zostanie opis funkcjonowania urz adzenia z opi- sanym kluczem w powi azaniu z figurami rysunku, zw laszcza fig. 9 do 12. Jak pokazano na fig. 1 i 9, tuleja 7 klucza 3 jest wprowadzona przez wej scie 4 do wn eki 5 i to wprowadzenie klucza mo ze by c dokonane tylko w jednym kierunku, mianowicie tym pokazanym na fig. 1. Dok ladniej, tuleja 7 slizga si e po sciance 10 w kszta lcie nachylonej p laszczyzny wn eki 5, a z do momentu kiedy przeciwleg le wyst epy 17 tulei 7 znajd a oparcie na zebrach 16 na dnie tej wn eki, jak pokazano to na fig. 10 i równie z na fig. 5 i 6. Trzeba zaznaczy c, ze w tym po lozeniu, klucz 3 jest za- blokowany swoim ramieniem 8 mi edzy brzegiem otworu 4 i przeciwleg lym brzegiem 9a p lyty 9. Unieruchomiony w ten sposób klucz 3 mo ze si e tylko przemieszcza c poprzez po slizg wyst epów 11 tulei 7 na zebrach 16 wn eki 5, i to a z do momentu kiedy tuleja, przechodz ac przez otwór 12 scianki 11, po laczy si e z wa lkiem 13 rygla 15 poprzez swoje zebro 19, które wsuwa si e w rowek 20 wa lka 13. W tym miejscu trzeba u sci sli c, ze fig. 9 pokazuje rygiel 15 w po lo zeniu zaryglowanym w wyci e- ciu 27 ramy 2. Kiedy tuleja 7 jest po laczona z wa lkiem 13 obrotu rygla 15, jak to pokazano na fig. 7 i 8, rami e 8 klucza 3 wychodzi z po lo zenia unieruchomienia opisanego wcze sniej, w jednym z ramion litery "L", które tworzy wej scie 4, ustawiaj ac si e pod k atem prostym w drugim ramieniu "L" w ten sposób, ze klucz 3 mo ze by c manewrowany obrotowo, jak pokazano to na fig. 11 i 12, wprawiaj ac w obrót wa lek 13 a wi ec i rygiel 15, który mo ze uwolni c si e swoj a czescia 15b z wyci ecia 27 ramy 2. Pokrywa 1 w lazu jest wi ec "otwarta", a klucz 3 pozostaje polaczony z wa lkiem 13 i jest utrzyma- ny w tej pozycji, przez swoje rami e 8, unieruchomione w otworze 4 (patrz fig. 12) co pozwala, przy pomocy klucza 3, podnie sc pokryw e 1 z ramy 2. Pokrywa 1 mo ze by c oczywi scie przywrócona do po lo zenia zamkni etego na ramie 2 kluczem 3, który jest zatrzymany we wn ece 5 w po lo zeniu odblokowanym rygla 5. W celu ponownego zaryglowania pokrywy 1 na ramie 2, wystarczy dokona c przechylenia klucza 3, a nast epnie jego przemieszczenia we wn ece 5 w kierunku przeciwnym do opisanego wcze sniej, tak aby by lo mozna wyjac tulej e 7 z wn eki.PL 203 634 B1 5 Trzeba wi ec wykona c kluczem 3 we wn ece 5 ruch post epowy nast epnie obrotowy lub odwrotnie aby odpowiednio odryglowa c lub zaryglowa c pokryw e na ramie, i to przechodz ac z jednego z ramion litery L do drugiego, które tworz a wej scie 4 z do laczon a p lyt a 9. Zgodnie z wynalazkiem zosta l zrealizowany mechanizm rygiel-element oporowy, który jest nie- widoczny z zewn atrz i pozostaje niedost epny chyba, ze u zywa si e klucza o kszta lcie specjalnym we- d lug wynalazku. Zrozumia le jest, ze skutkiem tego nie b edzie mo zliwe, bez u zycia tego klucza, nawet przy u zyciu handlowego klucza z tulej a wykorbion a, odnalezienie wa lka nap edu rygla, to znaczy wprowadzenie tulei do dna wn eki, tak aby by la dok ladnie na wprost wa lka nap edu rygla, wreszcie aby tuleja mog la po laczy c si e z tym wa lkiem. Dodatkowo, trzeba zauwa zy c, ze na fig. 7 pokazuj acej tulej e klucza wed lug wynalazku w po la- czeniu z wa lkiem, kiedy rygiel 15b jest w po lo zeniu zablokowanym, pokazano mimo to, dla latwiejsze- go zrozumienia ten rygiel lini a punktow a dla zilustrowania jak, w po lo zeniu odblokowanym, on omija w wyci eciu 27 wewn etrzn a pod lu znic e 28 ramy 2. PL PL PL PL PL