PL208737B1 - Układ zamykający z wieloma cylindrami zamykającymi i z płaskimi kluczami - Google Patents

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest układ zamykający z wieloma cylindrami zamykającymi i z płaskimi kluczami, przyporządkowanymi zwłaszcza do hierarchicznie zamykanych układów zamykających, w których szerokie boki klucza posiadają przebiegające w jego kierunku wzdłużnym rowki, a kanały cylindrów mają korespondujące z nimi żebra tak, że hierarchia zamykania jest ustalana przez różne pochylenie jednego lub wielu wariantów boków tych rowków względem szerokiej powierzchni klucza.

Wariant profilu w omawianym rodzaju jest znany z opisu DE 33 14 417 C2, w którym koncentrycznie do środkowych linii prostych są usytuowane okręgi. Następnie środkowe linie proste są skrzyżowane z promieniowo umieszczonymi liniami. W wyniku tego zostaje utworzony kołowy system promieniowy, który jest podstawą odmienności profili. Warianty rowków są tak wykonane, że zbiegają się one w kierunku środkowych linii prostych, a podstawa rowków stanowi odcinek linii kołowej.

Z opisu AT 004 291 U1 znany jest system profilowy dla kluczy pł askich, w którym szeroki bok klucza posiada odmienne elementy profilowe w postaci karbów z prostopadle do siebie umieszczonymi bokami. Dla osiągnięcia hierarchii zamykania karby są wypełnione częściowo polami trapezowymi.

W opisie AT 005 395 U1 przedstawiony jest również system profilowy do kształtowania przekrojów płaskich kluczy. Także tutaj występuje odmienność profili przez wypełnienie polami elementu profilowego, utworzonego przez karb.

Celem wynalazku jest, aby przy znanym rodzajowo ukształtowaniu utworzyć w prosty sposób odmienność profili z dużą możliwością wprowadzenia do nich zmian.

Układ zamykający według wynalazku z wieloma cylindrami zamykającymi i płaskimi kluczami, posiadający różniące się od siebie kanały i pasujące do nich klucze, których szerokie boki mają rowki, rozmieszczone wzdłuż powierzchni klucza, a kanały mają żebra korespondujące z rowkami klucza, przy czym indywidualność i zwłaszcza hierarchia zamykania są ustalane przez różne pochylenie boków jednego lub wielu wariantów rowka względem szerokiej powierzchni klucza, zaś boki rowka są ustawione w stosunku do środkowej linii prostej rowka, przebiegającej w kierunku wzdłużnym klucza i dodatkowo w stosunku do wielkości odstępów pomiędzy nimi, charakteryzuje się tym, że w przekroju klucza, dwa boki rowka leżą na przecinających się pod kątem prostym liniach prostych, które przechodzą przez punkty końcowe półkolistego łuku rozmieszczone z dwóch przeciwległych stron środkowej linii prostej półkolistego łuku rowka, przy czym punkt przecięcia znajduje się na półkolistym łuku. Kąt nachylenia odchodzących pod kątem prostym boków rozmieszczonych z dwóch stron środkowej linii, co najmniej jednego rowka, korzystnie jest wyznacznikiem hierarchii zamykania cylindra zamka kluczem. Punkty końcowe rowka korzystnie są umieszczone na płaszczyźnie szerokiego boku klucza, lub są równolegle odsunięte od tej płaszczyzny. Promienie półkolistych łuków, co najmniej dwóch naprzeciwległych rowków korzystnie nakładają się paracentrycznie na siebie. W płaszczyźnie równoległej do płaszczyzny szerokiego boku klucza, korzystnie są wycięte, co najmniej dwa przeciwległe rowki, a półkoliste łuki różnych rowków korzystnie mają średnice o różnej wielkości. Prostoliniowe boki rowka korzystnie przecinają się pod kątem rozwartym, co najmniej na jednym grzbiecie, usytuowanym wewnątrz półkolistego łuku. Półkoliste łuki rowków korzystnie pokrywają się częściowo. Prostoliniowe boki różnej odmiany rowków klucza głównego, korzystnie każdorazowo przecinają się pod kątem prostym w punkcie przecięcia znajdującym się na półkolistym łuku i/lub boki te przecinają się pod kątem rozwartym, co najmniej na jednym grzbiecie, usytuowanym wewnątrz półkolistego łuku. Klucz, korzystnie klucz główny ma profil przekroju zbliżony do półkolistej powierzchni rowka w kształcie wielokąta. Karby i inne elementy zamykające kluczy płaskich korzystnie są przyporządkowane kołkom i zastawkom cylindra zamka, zależnie od ustalonej hierarchii zamykania, przy czym hierarchicznie zamykany cylinder ma mieszczący klucz kanał, którego rowki i żebra mają odwrotny profil do rowków klucza tak, że korespondują z rowkami umieszczonymi na szerokim boku pasującego klucza.

Jak opisano powyżej, dwa boki rowka, które przechodzą przez punkty końcowe umieszczone z dwóch przeciwległych stron środkowej linii prostej półkolistego łuku i przecinają się pod ką tem prostym w punkcie znajdującym się na tym łuku półkolistym. W wyniku takiego ukształtowania można wykonać wiele różniących się od siebie wariantów rowków. Kąt rozwarcia rowka wynosi zawsze 90° i wychodzi z pół kolistego ł uku. Wierzchoł ek nabiegają cego dna rowka moż e się znajdować w każ dym miejscu półkolistego łuku, przy czym boki wariantu rowka w postaci prostych przebiegają przez punkty końcowe półkolistego łuku, usytuowanego wokół prostej centralnej, a kąt otwarcia pozostaje stale kątem prostym. Rozwiązanie według wynalazku opiera się na „Twierdzeniu Talesa” zgodnie z którym: miejscem geometrycznym punktów wierzchołkowych wszystkich kątów prostych, których ramiona

PL 208 737 B1 przechodzą przez dwa punkty stałe jest koło na odcinku, tworzącym średnicę. W wyniku tego rozwiązania można uzyskać oszczędności odnośnie narzędzi do wykonywania rowków. Zróżnicowaną postać odmiennych rowków można, bowiem wykonać jedynie przez odpowiednie ukierunkowanie odpowiedniego narzędzia do szerokiego boku klucza. Dodatkowe warianty rowków można wykonać dzięki temu, że punkty końcowe są usytuowane w płaszczyźnie szerokiego boku klucza lub przestawione równolegle do niej, przy czym równoległe przestawienie może być skierowane albo do wewnątrz klucza lub na zewnątrz tego klucza. W rozwiązaniu według wynalazku uniemożliwiono, aby przez spiłowanie szerokiego boku klucza otrzymać nadrzędny klucz główny. W tym celu zgodnie z wynalazkiem przewidziano, że promienie półkolistych łuków, co najmniej dwóch naprzeciwległych rowków nakładają się paracentrycznie na siebie. W wykonaniu szczegółowym płaszczyzna, przebiegającą równolegle do płaszczyzny szerokiego boku klucza, jest przecięta, co najmniej dwoma przeciwległymi rowkami. Następnie w celu zwiększenia różnorodności zabezpieczenia można stosować rozwiązanie, w którym półkoliste łuki różnych wariantów rowków mają średnice o różnej wielkości. Pomimo takiego ukształtowania, we wszystkich rozwiązaniach klucz można wykonać z użyciem tych samych narzędzi. W celu wykonania nadrzędnych kluczy głównych, które zamykają zarówno poszczególne cylindry podporządkowane jak i nadrzędne cylindry główne, przewidziane są prostoliniowe boki odmiany rowka, z których każdorazowo dwa przecinają się w punkcie przecięcia, znajdującym się na półkolistym łuku. Oznacza to, że na każdej półkolistej powierzchni są przewidziane trójkąty prostokątne, umieszczone w sposób przestawny i wzajemnie nakładający się, które to trójkąty ustalają podstawę profilu rowka. Stąd też może powstać takie ukształtowanie, w którym boki rowka przecinają się pod kątem rozwartym na, co najmniej jednym grzbiecie, usytuowanym w półkolistej płaszczyźnie. Istnieje wtedy możliwość, aby w celu zwię kszenia róż norodnoś ci dotyczą cych odmiennoś ci profili przewidzieć częściowo nakł adają ce się półkoliste łuki w obrębie których przebiegają przecinające boki odmiennych rowków. Ukształtowania według wynalazku można stosować w układach zamykających z pewną liczbą cylindrów zamykających z odchylanymi od siebie zamknięciami i pasującymi do nich kluczami. Co najmniej jeden nadrzędny klucz główny ma przy tym ukształtowane boki w taki sposób, że dwa boki rowka przecinają się pod kątem rozwartym, co najmniej na grzbiecie znajdującym się na półkolistej powierzchni. Praktycznie możliwe jest takie ukształtowanie, że w kluczu, a zwłaszcza w kluczu głównym profil przekroju jest, co najmniej zbliżony do wariantu rowka w kształcie wielokąta w półkolistej powierzchni. Rozwiązanie według wynalazku jest zastosowane przy kluczach płaskich z uchwytem i trzonkiem, które mają karby zamykające lub podobne do ustawiania kołków zastawek i różne rowki, które dla ustalania hierarchii zamykania mają różnie wyprofilowane przekroje. Każdorazowe zindywidualizowanie klucza dla danego układu względnie instalacji zamykającej, ma odpowiednio wyprofilowany kształt przekroju. W zasadzie wygląda to tak, że rowki szerokiego boku klucza korespondują z ż ebrami kanału cylindra dla tego klucza. Żebra są, więc elementami składowymi cylindra zamykającego i mają odwrotny profil.

Klucze i układ zamykający według wynalazku są proste w produkcji i niemożliwe do podrobienia przez proste spiłowanie podobnych kluczy.

Odmiana profilu według wynalazku dwa zadania, to jest z jednej strony gwarantuje prawidłowe przemieszczanie się klucza w jego kanale, a ponadto z drugiej strony ustala, czy klucz może być wprowadzony lub nie do określonego zamka. Istotna jest przy tym możliwość, aby za pomocą reguły odmienności profili zaprojektować układy zamykające z wieloma płaszczyznami hierarchii zamykania zamka. Reguła odmienności profili umożliwiają ponadto, aby różne układy zamykające zestroić ze sobą w ten sposób, że dodatkowe względnie prowizoryczne zamknięcia są wykluczone.

Poniżej zostanie objaśnione dokładniej kilka przykładów wykonania wynalazku w oparciu o rysunek, na którym fig. 1 przedstawia w ujęciu perspektywicznym odmianę profilową prefabrykatu płaskiego klucza według wynalazku; fig. 2 - dwa profile podstawowe trzonka klucza z możliwym układem półkolistych łuków, których centralne proste znajdują się na szerokim boku klucza; fig. 3 - umieszczone obok siebie trzy odmiany profilowe według wynalazku do poszczególnych kluczy, przy czym środkowe linie proste znajdują się na wysokości szerokich boków kluczy; fig. 4 - trzy różnie wykonane odmiany profilowe kluczy, przy czym klucz 4a jest głównym kluczem nadrzędnym a klucze 4b i 4c są osobnymi kluczami pojedynczymi; oraz fig. 5 - umieszczone obok siebie dwie dalsze odmiany profilowe płaskich kluczy, przy czym fig. 5a pokazuje częściowo zakrywające się półkoliste łuki, a fig. 5b środkowe linie proste, które umieszczone są przestawnie względem szerokiego boku klucza.

Fig. 1 pokazuje wykonany jako półwyrób płaski klucz 1, składający się z trzonka 2 i uchwytu 3. Grzbiet 4 trzonka klucza przebiega po łuku kołowym, patrząc w przekroju, przy czym zakrzywienie linii obwodowej rdzenia cylindra jest dopasowane do cylindra zamykającego, który nie został pokazany na

PL 208 737 B1 rysunku. Naprzeciw grzbietu 4 znajduje się część przednia 5. Od tego boku zostają, niepokazane na rysunku, nacięte karby zamykające, które w znany sposób służą do uporządkowania kołków zastawek tak, że przy prawidłowo ukształtowanym kluczu zastawki zostają tak rozmieszczone, że umożliwione jest obracanie rdzenia cylindra.

Na szerokich bokach 6 klucza znajdują się różne rowki 7. Przy wsuwaniu klucza do jego kanału w cylindrze zamykającym, do rowków 7 wchodzą rozmieszczone komplementarnie żebra, które są w cylindrze odpowiednio wyprofilowane.

Przedstawione na fig. 2 podstawowe profile pokazują możliwości układu środkowych linii prostych Z w odniesieniu do szerokich boków 6 klucza. Zgodnie z fig. 2a lewy szeroki bok 6 klucza posiada trzy środkowe linie proste 7. W pewnym odstępie od nich przebiegają półkoliste łuki B. Także prawy szeroki bok klucza 6 posiada trzy środkowe linie proste Z z przyporządkowanymi do nich półkolistymi łukami B. Za pomocą linii kreska-kropka zaznaczonych jest wiele trójkątów, których podstawą jest średnica półkolistego łuku, podczas gdy przyprostokątne przecinają się w punkcie znajdującym się na półkolistym łuku B. W wyniku tego każdy trójkąt ma kąt prosty. W ten sposób można wykonać najróżniejsze warianty profili odmian rowków 7.

Jeśli przewiduje się symetryczny układ rozmaitych rowków dla środkowej, poprzecznej płaszczyzny klucza, to można na tej podstawie wykonać klucz, który ma garby na jego szerokich bokach. Według fig. 2a na każdej szerokiej stronie 6 klucza są uwidocznione dwa półkoliste łuki B, umieszczone jeden obok drugiego, które przylegają stycznie do środkowej wzdłużnej płaszczyzny x-x klucza. Pozostały półkolisty łuk B ma natomiast promień, który jest mniejszy od połowy grubości klucza.

Według fig. 2b na każdym szerokim boku 6 klucza pokazane są dwie środkowe linie proste Z, przebiegające w kierunku wprowadzania klucza. Wokół tych prostych przebiegają w pewnym odstępie półkoliste łuki B, które są umieszczone stycznie do środkowej płaszczyzny wzdłużnej x=x klucza. W obrębie półkolistych powierzchni są naniesione liniami kropka-kreska możliwości prostokątnych trójkątów, których boki mogą służyć do utworzenia różnych rowków 7. Także w tej wersji istnieje możliwość utworzenia symetrycznego układu dla poprzecznej płaszczyzny środkowej trzonka klucza tak, że przy odpowiednim ukształtowaniu cylindra zamykającego i trzonka klucza możliwe jest zastosowanie klucza odwróconego, który wtedy ma ukształtowane wgłębienia na swych szerokich bokach.

Na fig. 3 są pokazane możliwe odmiany profilowe poszczególnych kluczy. Szczególnie fig. 3a pokazuje profil przekroju pojedynczego klucza, na którego lewym, szerokim boku znajdują się trzy różne rowki 7. Ich linie centralne Z znajdują się na wysokości szerokiego boku 6 klucza. W ten sposób górny wariant rowka 7 pokazuje, że dwa przecinające się boki 7', 7] przebiegają, jako proste i przechodzą przez końcowe punkty półkolistych łuków B. Proste przecinają się w punkcie P, leżącym na półkolistym łuku B. Wpisany kąt α jest tym samym, jak wyżej podano, kątem prostym. Zgodnie z fig. 3a wybrano ukształtowanie, w którym boki 72 są dłuższe od boków 7.

Podobne ukształtowanie występuje odnośnie wariantu rowka 7 na prawym szerokim boku klucza 6. Różnica polega na tym, że tam półkolisty łuk B ma mniejszą średnicę, której środkowa linia prosta Z leży również na szerokiej stronie 6 klucza. Środkowy wariant rowka 7 jest wyłącznie ukształtowany w postaci półkolistego łuku, który dochodzi również do odmiany rowka 7 umieszczonej po górnej, prawej szerokiej stronie 6 klucza, co zostało pokazane na fig. 3a. Umieszczone poniżej profilowane rowki 7 mają postać kątów prostych o bokach 7, 7], które przecinają się na półkolistym łuku B w punktach P. Następnie środkowe linie proste Z przebiegają na wysokości szerokiego boku 6 klucza.

Na fig. 3b i 3c są uwidocznione dalsze możliwości wykonywania dalszych wariantów profilowych różnych rowków 7, których odpowiednie elementy posiadają takie same liczby odniesienia.

Zgodnie z fig. 4, klucze 4b i 4c są kluczami pojedynczymi, które zgodnie z opisanymi wyżej regułami mają każdorazowo trzy różne rowki 7 na każdym szerokim boku 6 klucza. Główny klucz według fig. 4a jest tak ukształtowany, że przy jego pomocy są zamykane poszczególne cylindry, które mogą być uruchomione za pomocą poszczególnych kluczy 4b i 4c. W tym celu każdy wariant rowka głównego klucza według fig. 4a posiada pewną liczbę prostoliniowych boków 7, 72, z których każdorazowo dwa przecinają się pod kątem prostym w punkcie przecięcia, znajdującym się na półkolistym łuku. W przedstawionym przykładzie wykonania według fig. 4a, na przykład powyżej górnego półkolistego łuku B, znajdującego się na lewym szerokim boku klucza, są rozmieszczone trzy trójkąty z każdorazowo prostymi kątami. Trójkąt ] odpowiada korespondującemu wariantowi rowka 7 pojedynczego klucza według fig. 4b, a trójkąt ]] przyporządkowanemu wariantowi rowka 7 pojedynczego klucza według fig. 4c. Trójkąt ]]] nie ma żadnego pendantu dla poszczególnych kluczy. Odpowiednio do tego żebro głównego cylindra zamykającego ma odwrotny profil wykonany tak, że poszczególne klucze według

PL 208 737 B1 fig. 4b i 4c nie mogą być wprowadzone do kanału klucza głównego. Dalsze warianty rowków 7 głównego klucza są wykonane odpowiednio. Stąd też nie będzie to przedmiotem dokładniejszych rozważań. Przy rozpatrywaniu wariantów rowków głównego klucza według fig. 4a, boki 7', Z sąsiednich trójkątów przecinają się pod kątem rozwartym, co najmniej na jednym grzbiecie półkolistej powierzchni. W kluczu głównym profil przekroju jest podobny, co najmniej do jednego z wariantów rowka w kształcie wielokąta w obrębie powierzchni półkolistej. W zasadzie można jednak stwierdzić, że żebra kanału klucza cylindra zamykającego stanowią odwrotność profilu różnych odmian rowków.

Pojedynczy klucz według fig. 5a ma na lewym, szerokim boku taki wariant profilu, że sąsiednie półkoliste łuki B częściowo pokrywają się. Ich środkowe linie proste Z znajdują się na wysokości szerokiego boku 6 klucza. Na przeciwległym szerokim boku klucza są umieszczone we wzajemnym odstępie półkoliste łuki B, jednak z środkowymi liniami prostymi Z, usytuowanymi na szerokich bokach tego klucza. Według fig. 5a mogą być wykonane takie odmiany rowków 7, które tworzą strukturę piłokształtną. Oznacza to, że boki 7' przebiegają wzajemnie równolegle do sąsiednich różnych rowków 7.

Klucz według fig. 5b posiada wariant profilu, w którym na każdym szerokim boku jeden z rowków 7 jest tak ukształtowany, że końcowe punkty 8 są usytuowane równolegle i przestawione względem szerokiego boku 6 klucza, i to w kierunku do wewnątrz. Oznacza to, że wtedy odnośne, środkowe linie proste Z' znajdują się w obrębie profilu przekroju trzonka 2 klucza. Na fig. 5b pokazano na prawym szerokim boku 6 klucza, środkowy wariant rowka 7, a na przeciwległym szerokim boku 6 klucza, dolny wariant rowka 7. Przesunięcie do wewnątrz jest przy tym oznaczone przez y. Następnie średnica dolnego półkolistego łuku B po jego lewej stronie jest mniej więcej w połowie tak duża, jak średnica półkolistego łuku B, znajdującego się po przeciwległej szerokiej stronie klucza. W wyniku zmiany odległości y i promienia środkowego półkolistego łuku B, który to promień odpowiada połowie grubości klucza, nakładają się promienie półkolistych łuków B, co najmniej dwóch znajdujących się naprzeciw siebie wariantów rowków 7. W ten sposób jest możliwe, że płaszczyzna przebiegająca równolegle do płaszczyzny szerokiego boku klucza zostaje przecięta, co najmniej dwoma przeciwległymi rowkami 7. W przedstawionym przypadku są to rowki 7, sąsiadujące z poprzeczną płaszczyzną środkową trzonka 2 klucza. W wyniku tego nie można wykonać żadnego głównego klucza poprzez spiłowanie szerokich boków klucza, ponieważ na skutek paracentryczności mógłby on łatwo rozpaść się.

Claims (12)

1. Układ zamykający z wieloma cylindrami zamykającymi i z płaskimi kluczami, posiadający różniące się od siebie kanały i pasujące do nich klucze, których szerokie boki (6) mają rowki (7), rozmieszczone wzdłuż powierzchni klucza, a kanały mają żebra korespondujące z rowkami klucza, przy czym indywidualność i zwłaszcza hierarchia zamykania są ustalane przez różne pochylenie boków (7, 7) jednego lub wielu wariantów rowka (7) względem szerokiej powierzchni klucza, zaś boki (7], 7) rowka są ustawione w stosunku do środkowej linii prostej (Z, Z]) rowka, przebiegającej w kierunku wzdłużnym klucza i dodatkowo przez wielkości odstępów pomiędzy nimi, znamienny tym, że w przekroju klucza (1), dwa boki (7], 7) rowka (7), leżą na przecinających się pod kątem prostym liniach prostych, które przechodzą przez punkty końcowe (8) półkolistego łuku (B), rozmieszczone z dwóch przeciwległych stron środkowej linii prostej (Z, Z) półkolistego łuku (B), przy czym punkt przecięcia (P), znajduje się na półkolistym łuku (B).

2. Układ zamykający według zastrz. 1, znamienny tym, że kąt nachylenia boków (7], 7) rozmieszczonych z dwóch stron środkowej linii prostej (Z, Z]), co najmniej jednego rowka (7) jest wyznacznikiem hierarchii zamykania cylindra zamka kluczem (1).

3. Układ zamykający według zastrz. 1, znamienny tym, że punkty końcowe (8) są umieszczone na płaszczyźnie (6) szerokiego boku klucza, lub są równolegle odsunięte od tej płaszczyzny.

4. Układ zamykający według zastrz. 1, znamienny tym, że promienie półkolistych łuków (B), co najmniej dwóch naprzeciwległych rowków (7) nakładają się paracentrycznie na siebie.

5. Układ zamykający według zastrz. 1, znamienny tym, że w płaszczyźnie równoległej do płaszczyzny (6) szerokiego boku klucza, są wycięte, co najmniej dwa przeciwległe rowki (7).

6. Układ zamykający według zastrz. 1, znamienny tym, że półkoliste łuki (B) różnych rowków (7) mają średnice o różnej wielkości.

7. Układ zamykający według zastrz. 6, znamienny tym, że boki (7], 7) rowka (7), przecinają się pod kątem rozwartym, co najmniej na jednym grzbiecie, usytuowanym wewnątrz półkolistego łuku (B).

PL 208 737 B1

8. Układ zamykający według zastrz. 6, znamienny tym, że półkoliste łuki (B) pokrywają się częściowo.

9. Układ zamykający według zastrz. 2, znamienny tym, że prostoliniowe boki (7', 7), różnej odmiany rowków klucza głównego, każdorazowo przecinają się pod kątem prostym w punkcie przecięcia (P), znajdującym się na półkolistym łuku (B) i/lub boki (7, 7) rowka (7) przecinają się pod kątem rozwartym, co najmniej na jednym grzbiecie, usytuowanym w wewnątrz półkolistego łuku (B).

10. Układ zamykający według zastrz. 2, albo 9, znamienny tym, że klucz, korzystnie klucz główny ma profil przekroju zbliżony do półkolistej powierzchni rowka (7), w kształcie wielokąta.

11. Układ zamykający według zastrz. 2, albo 9, albo 10, znamienny tym, że karby i inne elementy zamykające kluczy płaskich są przyporządkowane kołkom i zastawkom cylindra zamka, zależnie od ustalonej hierarchii zamykania.

12. Układ zamykający według zastrz. 1 do 11, znamienny tym, że hierarchicznie zamykany cylinder ma mieszczący klucz (1) kanał, którego rowki i żebra mają odwrotny profil do rowków (7) klucza tak, że korespondują z rowkami umieszczonymi na szerokim boku pasującego klucza.