PL213071B1

PL213071B1 - Zastosowanie olejku rozmarynowego

Info

Publication number: PL213071B1
Application number: PL390098A
Authority: PL
Inventors: Jerzy Kazimierczak; Wiesław Londzin; Agnieszka Łysik; Danuta Bombińska; Sylwia Sobera-Madej; Sylwia Porębska
Original assignee: Inst Przemyslu Organiczego
Priority date: 2009-12-30
Filing date: 2009-12-30
Publication date: 2013-01-31
Also published as: PL390098A1

Description

Przedmiotem wynalazku jest zastosowanie olejku rozmarynowego do wytwarzania preparatu do zwalczania roztoczy u pszczół.

Roztocza występujące w otoczeniu człowieka, jak i inne występujące w środowisku naturalnym przenoszą patogenne drobnoustroje, odpowiedzialne za wiele chorób skórnych i ogólnoustrojowych. Odrębną grupę roztoczy stanowią Varroa destructor, atakujące owady, zwłaszcza owady użytkowe. Są szczególnie niebezpieczne dla pszczół, gdyż wywołują warrozę, groźną chorobę niszczącą rodziny pszczele.

Dotychczasowe zwalczanie roztoczy polega głównie na stosowaniu pestycydów. Jako przykłady znanych środków stosowanych przeciwko roztoczom można wymienić fipronil, amikacynę, fluwalinat, kumafos, bromfenwinfos i inne. Preparaty te stosowano do ochrony zwierząt domowych przed kleszczami, jak również do leczenia pszczół z warrozą. Jednak chemiczne preparaty powinny być stosowane z wyjątkową ostrożnością ze względu na ich wysoką toksyczność.

W ostatnich latach w leczeniu pszczół zastosowano wiele preparatów pochodzenia naturalnego, np. stosowano tymol, mentol, kwas szczawiowy, kwas mrówkowy i in. W ostatnich latach w leczeniu pszczół zastosowano wiele preparatów pochodzenia naturalnego, np. stosowano tymol, mentol, kwas szczawiowy, kwas mrówkowy i in. Z polskiego opisu patentowego nr PL 186883 znany jest preparat żelowy o powolnym uwalnianiu przeznaczony do zwalczania m.in. roztoczy. Substancją czynną w tym preparacie mogą być naturalne olejki.

Znany jest olejek rozmarynowy (Rosmarinus officinalis), od wielu lat stosowany w medycynie naturalnej. Olejek rozmarynowy jest jednym z najcenniejszych olejków w aromaterapii o niezwykle szerokim oddziaływaniu. Ma działanie pobudzające, przeciwbólowe, antyseptyczne, wzmacnia system immunologiczny.

Z opisów zgłoszeń patentowych US2002022043, DE202006012918 oraz JP6256128 znane jest zastosowanie olejku rozmarynowego do zwalczania roztoczy rozwijających się w kurzu obecnym w pomieszczeniach mieszkalnych, a także w materiałach tekstylnych, takich jak np. pościel i wykładziny dywanowe. Rozwiązania te odnoszą się jednak wyłącznie do roztoczy kurzu domowego, żywiących się głównie naskórkiem. Tymczasem roztocza występują w około 30 tysiącach gatunków, dostosowanych do różnych środowisk, a w konsekwencji charakteryzujących się odmiennymi cechami gatunkowymi. Ich wspólną cechą jest tylko zlanie głowotułowia z odwłokiem i brak śladów segmentacji na zewnątrz. W wyżej wymienionych publikacjach brak jest jakiejkolwiek sugestii o możliwości zastosowania olejku rozmarynowego do zwalczania szczególnego rodzaju roztoczy atakujących pszczoły.

Okazało się, że olejek rozmarynowy ma również wysoką zdolność zwalczania roztoczy u pszczół.

Istotą wynalazku jest zatem zastosowanie olejku rozmarynowego do wytwarzania preparatu do zwalczania roztoczy u pszczół.

Korzystnie preparat jest przeznaczony do zwalczania Varroa destruktor lub Typhlodromus pyri Sch.

₃

Korzystnie olejek rozmarynowy stosuje się w stężeniu od 0,1 do 0,5 g/dm³ w stosunku do objętości ula.

Korzystnie olejek rozmarynowy stosuje się w mieszaninie z innym olejkiem eterycznym i/lub z chemicznym środkiem roztoczobójczym, takim jak fipronil, amikacyna, fluwalinat, kumafos, bromfenwinfos, amitraza.

Korzystnie stosuje się mieszaninę olejku rozmarynowego z olejkiem jodłowym i/lub tymolem.

Korzystnie olejek rozmarynowy stosuje się naprzemiennie z chemicznymi środkami zwalczającymi roztocza, takim jak fipronil, amikacyna, fluwalinat, kumafos, bromfenwinfos, amitraza.

Korzystnie olejek rozmarynowy wprowadza się do ula z wykorzystaniem kształtki nasączonej olejkiem lub kształtki pokrytej olejkiem.

Korzystnie kształtka jest wykonana z materiału naturalnego lub z tworzywa sztucznego.

Korzystnie jest także, gdy olejek rozmarynowy jest stosowany do wylewania lub opryskiwania ula.

Badania biologiczne obejmowały próby na dwóch bioindykatorach: roztoczu drapieżnym Typhlodromus pyri Sch. oraz na Varroa destruktor. Badanie prowadzono w klateczkach testowych na pszczołach z pasożytującymi na nich pasożytami. Klateczki umieszczano w szczelnym pojemniku, do którego wprowadzano knoty nasączone badanym olejkiem. Na podstawie ubytku masy knota obliczano dawkę olejku, która przedostała się do klateczki. Aktywność olejku oceniano na podstawie ilości osypanych, martwych roztoczy. Po zakończeniu badania na knot nanoszono kwas mrówkowy i ocePL 213 071 B1 niano roztocza osypane po tym zabiegu. Badanie wykazało wysoką aktywność olejku rozmarynowe₃ go. Warroa zostały całkowicie usunięte (100% aktywności) w stężeniach ok. 0,2 g/dm³. Równie wysoką aktywność wykazały również badania z zastosowaniem mieszaniny z tymolem.

Roztocza Typhlodromus pyri Sch., zamknięte w szczelnych urządzeniach testowych, poddawano gazowemu działaniu olejku rozmarynowego. Ocena aktywności roztoczobójczej polegała na określeniu procentu śmiertelności oraz nietypowego zachowania roztoczy, poddanych gazowemu działaniu olejku rozmarynowego. Badania wykazały wysoką aktywność olejku rozmarynowego wobec roztocza drapieżnego (śmiertelność do 100,0%).

Olejek rozmarynowy może stanowić doskonałe uzupełnienie lub może zastąpić chemiczne środki ochrony pszczół. Szczególnie dobre rezultaty uzyskuje się przy użyciu olejku rozmarynowego samego lub w mieszaninie z tymolem lub olejkiem jodłowym. Możliwe jest również stosowanie terapii zamiennej, np. stosowanie w jednym roku jednego z chemioterapeutyków, na przykład, amitrazy, zaś w następnym olejku rozmarynowego, co pozwoli na zmniejszenie zagrożeń spowodowanych np. narastaniem oporności lub innym związanym z gromadzeniem produktów aktywnych lub produktów rozkładu w miodzie lub w wosku. Możliwa jest też do zastosowania strategia stosowania bezpieczniejszego olejku rozmarynowego w czasie małego lub średniego nasilenia warrozy, zaś dopiero w przypadkach bardzo silnego porażenia wykorzystania chemioterapeutyków.

Poniżej, aktywność olejku rozmarynowego będzie zilustrowana w przykładach.

P r z y k ł a d 1

Pszczoły z pasożytującymi na nich roztoczami, pobierano do klateczek testowych, w których przenoszono je do urządzeń testowych. Po wprowadzeniu klateczek z pszczołami, do urządzeń te23 stowych wprowadzono na 24 godziny knoty o powierzchni 24 cm² i objętości 8 cm³, nasączone olejkiem rozmarynowym lub mieszanina olejku rozmarynowego z tymolem. Na każdy knot nanoszono po 1 ml badanego olejku. Knoty nasączone olejkami ważono przed instalacją w aparatach testowych oraz po ich wyjęciu. Na tej podstawie obliczono masę olejku (dawkę) odparowaną podczas 24 godzinnej ekspozycji. Po zakończeniu aplikacji tj. po 24 godzinach liczono osypane, martwe roztocza, następnie wykonano dodatkowy zabieg 60% kwasem mrówkowym w dawce 0,25 ml/knot i po kolejnych 24 godzinach liczono ponownie martwe roztocza. Skuteczność działania ocenianego olejku obliczono według wzoru:

S_E = j-100% gdzie:

SE - skuteczność zabiegu,

E - liczba roztoczy osypanych pod wpływem działania olejku rozmarynowego,

S - suma roztoczy zlikwidowanych przez badany olejek i kwas mrówkowy.

W czasie badań nie obserwowano niekorzystnego wpływu na pszczoły. Wyniki zwalczania Varroa destructor przy użyciu olejku rozmarynowego przedstawiono w tabeli 1.

T a b e l a 1

Wpływ olejku rozmarynowego na śmiertelność roztoczy Varroa destructor

Olejek	Dawka [g/litr]	Liczba pszczół [sztuki]	Osyp roztoczy A	Osyp roztoczy B	Całkowity osyp roztoczy [sztuki]	Skuteczność substancji badanej [%]
Olejek rozmarynowy	0,21	305	37	0	37	100,0
Olejek rozmarynowy + tymol	0,22 + 0,005	351	16	0	16	100,0
Kontrola	0	340	8	38	46	17,4*

Osyp roztoczy A - po zastosowaniu badanych substancji [sztuki po 24 godzinach].

Osyp roztoczy B - po zastosowaniu kontrolnej substancji (kwas mrówkowy) [sztuki po 24 godzinach].

PL 213 071 B1

P r z y k ł a d 2 ₃

Modelowe urządzenie składało się ze szklanego, szczelnego pojemnika o pojemności 1 dm³, mieszczącego trzy stanowiska badawcze. Podstawowy zestaw, to płytki (3 cm x 3 cm x 0,5 cm) z centralnym otworem (1,5 cm), szkiełka podstawowe (3 cm x 3 cm) oraz odpowiednie kwadraty bibuły. Takie komplety montuje się w komory za pomocą neutralnego kleju oraz gumek. Tak skonstruowane urządzenia badawcze umożliwiają gazowy kontakt roztoczy z oparami olejków eterycznych oraz łatwą obserwację efektów ich działania.

Sześciany (2 cm x 2 cm x 2 cm) wycięte z gąbki florystycznej, nasączano 2 ml olejku eterycznego i zważono przed włożeniem do pojemnika. Po 24 h gąbkę ponownie zważono, celem obliczenia ilości wyparowanego olejku.

W doświadczeniu olejek eteryczny oceniano w trzech powtórzeniach, po 5 osobników w każdym, łącznie 15 osobników.

Równolegle z serią badaną prowadzono kontrolę (3 x 5 sztuk roztoczy), która nie miała kontaktu z badanym materiałem.

Do komór testowych dodawano pokarm w postaci pyłku sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris), następnie delikatnym pędzelkiem wprowadzano dorosłe osobniki Typhlodromus pyri Sch., pobierane z hodowli. Komory umieszczano pionowo na szklanych statywach w szczelnych pojemnikach, do których wkładano również nasączoną określonym olejkiem eterycznym gąbkę florystyczną. Roztocza wystawiane były na działanie oparów olejków eterycznych przez 24 h.

Doświadczenie przeprowadzono w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych, wymaganych dla organizmów testowych. Monitoring temperatury i wilgotności rejestrowano w sposób ciągły za pomocą termohigrografu.

Śmiertelność roztoczy oceniono po 24 godzinach licząc od momentu przeniesienia roztoczy do urządzeń testowych.

Obserwacje śmiertelności w grupach badanych odnoszono odpowiednio do grupy kontrolnej i zapisywano w karcie odczytu wyników.

Do obserwacji wykorzystywano mikroskop stereoskopowy. Używając czystego pędzelka klasyfikowano je w następujące kategorie:

Roztocza martwe - kiedy nie reagowały na trzykrotną stymulację, były nieruchome;

Roztocza w stanie agonii - kiedy wciąż drgały lecz były niezdolne do wyprostowania;

Roztocza żywe - kiedy poruszały się spontanicznie, nie wykazując oznak porażenia;

Roztocza porażone - kiedy wykazywały oznaki zmniejszonej koordynacji w porównaniu do roztoczy z grupy kontrolnej.

Śmiertelność roztoczy obliczono dodając osobniki martwe, zaginione i osobniki w stanie agonii. Wartość tę porównano do liczby roztoczy, występujących na początku doświadczenia. Osobniki zaginione to roztocza, które nie można odnaleźć w obszarze badawczym.

T a b e l a 2

Aktywność olejku rozmarynowego wobec roztocza Typhlodromus pyri Sch. W porównaniu z aktywnością wobec innych olejków eterycznych

Olejek	Stężenie olejku w powietrzu [g/dm³]	Średnia śmiertelność [%]	Porażenie [%]	Średnia śmiertelność w kontroli [%]
rozmarynowy	0,4	100,0	0	0
bazyliowy	0,1	40,0	20,0	6,6
hyzopowy	0,2	26,6	6, 6	6, 6
anyżowy	0,03	20,0	53,3	6,6
z melisy	0,1	13,3	20,0	0,0

Olejek rozmarynowy wykazuje wysoką aktywność (śmiertelność roztocza 100,0%) wobec roztocza drapieżnego Typhlodromus pyri Sch.. Jego wysoka lotność pozwala na uzyskiwanie wyższych stężeń w powietrzu, tym samym zapewnia jego wysoką skuteczność.

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Zastosowanie olejku rozmarynowego do wytwarzania preparatu do zwalczania roztoczy u pszczół.
2. Zastosowanie według zastrz. 1, znamienne tym, że preparat jest przeznaczony do zwalczania roztoczy Varroa destruktor lub Typhlodromus pyri Sch.
3. Zastosowanie według zastrz. 1, znamienne tym, że olejek rozmarynowy stosuje się w stęże₃ niu od 0,1 do 0,5 g/dm³ w stosunku do objętości ula.
4. Zastosowanie według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienne tym, że olejek rozmarynowy stosuje się w mieszaninie z innym olejkiem eterycznym i/lub z chemicznym środkiem roztoczobójczym, takim jak fipronil, amikacyna, fluwalinat, kumafos, bromfenwinfos, amitraza.
5. Zastosowanie według zastrz. 4, znamienne tym, że stosuje się mieszaninę olejku rozmarynowego z olejkiem jodłowym i/lub tymolem.
6. Zastosowanie według zastrz. 1, znamienne tym, że olejek rozmarynowy stosuje się naprzemiennie z chemicznymi środkami zwalczającymi roztocza, takim jak fipronil, amikacyna, fluwalinat, kumafos, bromfenwinfos, amitraza.
7. Zastosowanie według zastrz. 1, znamienne tym, że olejek rozmarynowy wprowadza się do ula z wykorzystaniem kształtki nasączonej olejkiem lub kształtki pokrytej olejkiem.
8. Zastosowanie według zastrz. 7, znamienne tym, że kształtka jest wykonana z materiału naturalnego lub z tworzywa sztucznego.
9. Zastosowanie według zastrz. 1, znamienne tym, że olejek rozmarynowy stosuje się do wylewania lub opryskiwania ula.