PL218310B1 - Zamek zapadkowy - Google Patents

Abstract

Klucz zamka zapadkowego (2) zawiera trzpień oraz ucho zamocowane do krańca uchwytowego tego trzpienia. Na części roboczej trzpień zawiera na obwodzie cztery wzdłużne strefy w postaci jednej pary naprzemianległych stref rozpychających oraz drugiej pary naprzemianległych stref kodowanych z nacięciami. Zamek zapadkowy (2) zawiera wewnątrz korpusu pod pokrywą stos zapadek (2.2), osadzonych na wspólnej osi obrotu oraz w każdej zapadce szczelinę (2.4). Każda zapadka (2.2) ma środek ciężkości przesunięty poza oś obrotu. Mechanizm ryglujący (3) z zamkiem zapadkowym (2) zawiera co najmniej jeden baskwil (3.1, 3.2, 3.3), sprzężony z elementem obrotowym (3.5) z zabierakami (3.4), Gdzie ten element obrotowy sterowany jest klamką. Pomiędzy strefą przesuwnego mocowania krańca mocującego baskwila (3.1, 3.2, 3.3) a roboczym krańcem tego baskwila znajduje się strefa odkształcalna (3.9).

Description

Przedmiotem wynalazku jest zamek zapadkowy. Zamek znajduje zastosowanie zwłaszcza jako element sterujący mechanizmem ryglującym drzwi sejfów, kas pancernych, szaf pancernych oraz drzwi skarbców i innego typu drzwi wejściowych.

Znanych jest szereg rozwiązań konstrukcyjnych zamków zapadkowych z kluczem, w tym również z kluczem o całkowicie cylindrycznym trzpieniu. Klucz tego rodzaju przedstawiono w opisie zgłoszeniowym patentu europejskiego nr EP 1 479 858. Według tego znanego rozwiązania, klucz zamka zawiera okrągły trzpień i na roboczej części tego trzpienia nacięte są obwodowe rowki. System szerokości i głębokości tych obwodowych rowków stanowi kod klucza.

Według rozwiązania znanego ze zgłoszenia patentu europejskiego nr EP 1 479 858, zespół zamka wielozapadkowego zawiera wewnątrz korpusu, pod pokrywą stos zapadek osadzonych na wspólnym trzpieniu centrującym oraz zawiera wysuwny rygiel zamocowany trwale do płytki podstawy rygla, znajdującej się pod stosem zapadek. Wewnątrz zamka, w osi trzpienia klucza, znajduje się element wykonawczy w postaci obrotnicy. W tym znanym rozwiązaniu rygiel zawiera gniazdo o kształcie odpowiadającym kształtowi ułożonemu ze szczelin w przednich częściach zapadek ułożonych w stos na kluczu, w otwartym położeniu zamka. Zamek według tego znanego rozwiązania zawiera docisk, stanowiący płaską płytkę osadzona pod stosem zapadek i wyposażoną w pionową część oporową, oraz w pionowy trzpień ustalający położenie zapadek. Docisk zawiera krawędź współpracującą ze sprężyną dociskową osadzoną w korpusie zamka. Obrotnica według tego znanego rozwiązania stanowi płaską płytkę osadzoną w wybraniu docisku. Ta płytka stanowiąca obrotnicę wyposażona jest w zabierak współpracujący z wybraniem w płytce podstawy rygla. Obrotnica w tym znanym rozwiązaniu ma od spodu wyprofilowany okrągły czop sterujący osadzony obrotowo w otworze dna korpusu zamka. Zapadki w tym znanym rozwiązaniu utrzymywane są w położeniu spoczynkowym, każda przez swoją sprężynę. Każda z zapadek posiada tu strefę przewężenia i kodowanie systemu zapadek do rowków na części roboczej klucza odbywa się na stanowisku roboczym, poprzez dogięcie stosu zapadek w ich strefach przewężeń, stosownie do systemu rowków na kluczu.

Zamek zapadkowy zwykle stanowi element blokujący ruch co najmniej jednego rygla zamykającego drzwi sejfu, kasy pancernej, szafy pancernej lub skarbca.

Według wynalazku, zamek zapadkowy zawiera wewnątrz korpusu pod pokrywą stos zapadek osadzonych na wspólnej osi obrotu. W każdej zapadce znajduje się szczelina współpracująca z iglicą elementu ryglującego. W każdej zapadce zamka krawędź, gdzie znajduje się szczelina zawiera układ nacięć w postaci zębów, przy czym każda z zapadek ma, co najmniej jeden dodatkowy otwór prowadzący oraz otwór dla klucza.

Według wynalazku, zespół zamka charakteryzuje się tym, że każda zapadka ma środek ciężkości przesunięty poza oś obrotu.

W korzystnej postaci wynalazku, środek ciężkości każdej zapadki jest przesunięty poza linię łączącą oś obrotu zapadki, z co najmniej jednym otworem prowadzącym zapadkę. W każdej zapadce otwór dla klucza, który znajduje się w płytce kodującej, ma po jednej stronie wystający do wnętrza tego otworu występ współpracujący z nacięciem w części roboczej trzpienia klucza, zaś po drugiej stronie ten otwór dla klucza ma wybranie. Krawędź tego występu znajduje się w odległości od wybrania co najmniej równej średnicy trzpienia klucza.

Według wynalazku, każda zapadka stanowi płaską płytkę i zawiera, co najmniej po jednej stronie, punktowe wytłoczenia stanowiące elementy dystansowe, oddzielające zapadki jedna od drugiej i ułatwiające ich wzajemne przemieszczanie się.

Te punktowe wytłoczenia zapobiegają przyklejaniu się zapadek jedna do drugiej i ułatwiają zajęcie przez każdą z zapadek właściwego położenia w pozycji „zamknięte”, pod wpływem działania siły grawitacji.

Zaproponowano dwa rodzaje konstrukcji zapadek. Zapadka pierwszego rodzaju stanowi wymienioną płaską płytkę, gdzie kodowane jest położenie szczeliny dla iglicy baskwila i kod zamka stanowi system takich zapadek ułożonych w stos. Wymaga to wytwarzania szeregu rodzajów zapadek i dobierania ich wzajemnego ułożenia. Natomiast zapadka drugiego rodzaju według wynalazku zawiera wstawioną płytkę kodującą.

Wymieniona płytka kodująca według wynalazku wpasowana jest w zapadkę jako jej fragment. Płytka kodująca ma krawędź kodową oraz ma krawędź ustalającą. Krawędź ustalająca służy do osadzenia płytki kodującej w otworze w płytce zapadki. Obie wymienione krawędzie płytki kodującej

PL 218 310 B1 współpracują z odpowiadającymi im krawędziami otworu w płytce zapadki. W wymienionej płytce kodującej znajduje się otwór dla klucza.

Wymieniona krawędź kodowa płytki kodującej ma kształt krawędzi zębatej i otwór dla tej płytki kodującej w zapadce posiada współpracującą z nią zębatą krawędź kodową. Ta krawędź kodowa płytki kodującej ma kształt wycinka koła zębatego. Długość zębatej krawędzi kodowej zapadki jest większa niż długość zębatej krawędzi płytki kodującej, co pozwala na zmianę położenia krawędzi kodowej płytki kodującej względem krawędzi kodującej zapadki.

Dla ustalenia położenia płytki kodującej w otworze zapadki służy krawędź ustalająca płytki kodującej, która korzystnie ma kształt wycinka koła. Po ułożeniu na powierzchni zębatej i wciśnięciu płytki kodującej do otworu w zapadce w obrębie jej krawędzi ustalającej oraz krawędzi kodującej, zapadka wraz z płytką kodującą przybierają postać monolitycznej płytki. Położenie zapadki względem nacięcia na kluczu zostaję ustalone położeniem płytki kodującejW każdej zapadce otwór dla klucza, który znajduje się w płytce kodującej, ma po jednej stronie wystający do wnętrza tego otworu występ współpracujący z wybraniem w części roboczej trzpienia klucza, zaś po drugiej stronie, ten otwór dla klucza ma wybranie. Krawędź tego występu znajduje się w odległości od wybrania, co najmniej równej średnicy trzpienia klucza.

W pokrywie korpusu zamka, pod otworem dla klucza w stosie płytek kodujących, znajduje się gniazdo centrujące współpracujące ze stożkiem centrującym klucza. To gniazdo ma kształt odwzorowanego odwróconego stożka klucza.

Według wynalazku przesunięto środek ciężkości zapadek poza oś obrotu i poza linię łączącą oś obrotu z otworem prowadzącym i ograniczającym obrót zapadki na osi. Pozwoliło to w zamku według wynalazku wyeliminować sprężyny sterujące ruchem każdej zapadki w dotychczas znanych rozwiązaniach. Działanie sprężyn w rozwiązaniu według wynalazku zastąpiło działanie siły grawitacji, którą wykorzystano do powrotu zapadek w położenie spoczynkowe w pozycji „zamknięte”. Zaproponowany trzpień klucza z układem czerech wzdłużnych stref, pozwala wprowadzić trzpień, rozsunąć zapadki dwoma gładkimi powierzchniami trzpienia, a następnie po wprowadzeniu stożka klucza do stożkowego gniazda w dnie korpusu zamka, przekręcić klucz o ćwierć obrotu i wtedy części robocze zapadek, pod działaniem siły grawitacji zajmą miejsca w szczelinach klucza w dwóch naprzemianległych strefach kodowanych, zgodnie z kodem klucza. Otwarta zostanie tym samym szczelina w stosie zapadek dla iglicy baskwila i umożliwiony zostanie obrót klamki. Element obrotowy sterowany klamką, za pośrednictwem baskwili wciągnie do wnętrza drzwi rygle, umożliwiając otwarcie drzwi. Po zamknięciu drzwi klamką i obrocie klucza o ćwierć obrotu, płytki kodowe zapadek oprą się na gładkich strefach trzpienia klucza i po wyjęciu klucza z zamka, każda z zapadek na skutek działania siły grawitacji opadnie, likwidując szczelinę dla iglicy baskwila. Odbudowa szczeliny możliwa jest ponownie po włożeniu do zamka klucza z właściwie zakodowanymi nacięciami.

Zaproponowana konstrukcja w powiązaniu z otworem dla klucza ulokowanym w płytce kodującej, pozwala kodować zamek przy użyciu jednego kształtu zapadki oraz jednego kształtu płytki kodującej. Ogranicza to do dwóch liczbę wykrojników koniecznych do wytwarzania zapadek oraz płytek kodujących. Kodowanie zamka prowadzi się na krawędzi zębatej otworu a płytce zapadki, poprzez różne ustawienie płytki kodującej na krawędzi zębatej otworu zapadki.

Przedmiot wynalazku pokazano w przykładach wykonania na załączonych rysunkach, na których poszczególne figury obrazują:

Figura 1 - klucz zamka w widoku na strefę gładką.

Figura 2 - klucz zamka w widoku na strefę kodowaną.

Figura 3 - klucz zamka w widoku perspektywicznym.

Figura 4 - zamek zapadkowy bez pokrywy, w widoku na zapadki.

Figura 5 - zamek zapadkowy w widoku z boku.

Figura 6 - zamek zapadkowy bez pokrywy w widoku perspektywicznym.

Figura 7 - zamek zapadkowy z płytkami kodującymi w widoku na zapadki.

Figura 8 - zamek według fig. 7 w widoku z boku.

Figura 9 - zamek według fig. 7 w widoku perspektywicznym.

Figura 10 - zamek zapadkowy w wykonaniu do pracy w poziomie.

Figura 11 - zamek zapadkowy według fig. 10 w widoku perspektywicznym.

Jak to pokazano na załączonych rysunkach fig. 1, fig. 2 oraz fig. 3, klucz 1 zamka zapadkowego, zawiera trzpień 1.1 oraz ucho 1.2 zamocowane do końca uchwytowego tego trzpienia 1.1. Trzpień 1.1 klucza 1 stanowi wzdłużny element, w którego części roboczej znajduje się zespół nacięć 1.3, współ4

PL 218 310 B1 pracujących z zapadkami zamka zapadkowego. Trzpień 1.1 klucza 1 w części roboczej zawiera na obwodzie cztery wzdłużne strefy. W jednej parze naprzemianległych stref rozpychających 1.4, zewnętrzna powierzchnia jest gładka. W drugiej parze naprzemianległych stref zewnętrzna powierzchnia stanowi powierzchnię kodowaną, z nacięciami 1.3 współpracującymi z zapadkami zamka. Tak więc, w pokazanym przykładzie wykonania, na obwodzie części roboczej trzpienia 1.1 klucza 1 rozlokowane są naprzemiennie cztery wzdłużne strefy: strefa rozpychająca 1.4, strefa powierzchni z nacięciami 1.3, dalej znowu strefa rozpychająca 1.4 i dalej kolejna strefa powierzchni z nacięciami 1.3. Dwie wzdłużne strefy rozpychające 1.4 gładkie i dwie wzdłużne strefy z nacięciami 1.3 leżą naprzeciw siebie na obwodzie trzpienia 1.1 klucza. Ten trzpień 1.1 klucza 1 w części roboczej korzystnie zakończony jest stożkiem centrującym 1.5. Wymieniony trzpień 1.1 ma w przekroju poprzecznym kształt cylindryczny. Nie jest wykluczony w innych przykładach wykonania trzpień 1.1, który ma w przekroju poprzecznym kształt owalny. Przedstawiony klucz współpracuje z zamkiem według wynalazku, opisanym przykładowo poniżej.

Jak to pokazano w przykładowym wykonaniu na rysunkach fig. 4, fig. 5 oraz fig. 6, zespół zamka zapadkowego stanowi zamek 2 zawierający wewnątrz korpusu 2.1 pod pokrywą stos zapadek 2.2 osadzonych na wspólnej osi obrotu 2.3. W każdej zapadce 2.2 znajduje się szczelina 2.4 współpracująca z iglicą, co najmniej jednego z baskwili prowadzących rygle. W każdej zapadce 2.2 zamka 2 krawędź kodująca 2.5, gdzie znajduje się szczelina zawiera układ zębów, przy czym każda z zapadek 2.2 ma co najmniej jeden dodatkowy otwór prowadzący 2.6 oraz otwór 2.7 dla klucza. Każda zapadka 2.2 ma środek ciężkości przesunięty poza oś obrotu 2.3.

W korzystnej postaci wynalazku, środek ciężkości każdej zapadki 2.2 jest przesunięty poza linię łączącą oś obrotu 2.3 zapadki 2.2, z co najmniej jedną osią otworu prowadzącego 2.6 zapadkę 2.2, co pokazano przykładowo na rysunkach fig 4 oraz fig. 6. Na tych samych rysunkach fig. 4 oraz fig. 6 pokazano, że każda zapadka 2.2 stanowi płaską płytkę i zawiera, co najmniej po jednej stronie, punktowe wytłoczenia 2.8 stanowiące elementy dystansowe, oddzielające zapadki 2.2, jedną od drugiej. Punktowe wytłoczenia 2.8 zapobiegają przyklejaniu się zapadek 2.2 jedna do drugiej i ułatwiają zajęcie przez każdą z zapadek 2.2 właściwego położenia wobec nacięć kodowych na kluczu w pozycji „zamknięte, pod wpływem działania siły grawitacji.

Zaproponowano dwa rodzaje konstrukcji zapadek. Zapadka 2.2 pierwszego rodzaju stanowi wymienioną płaską płytkę, gdzie kodowane jest położenie szczeliny 2.4 dla iglicy baskwila i kod zamka stanowi system takich zapadek 2 ułożonych w stos. Wymaga to wytwarzania szeregu rodzajów zapadek 2.2 i dobierania ich wzajemnego ułożenia. Natomiast zapadka drugiego rodzaju według wynalazku zawiera wstawioną płytkę kodującą.

Jak to pokazano za załączonych rysunkach fig. 7, fig. 8 oraz fig. 9, wymieniona płytka kodująca 2.9 wpasowana jest w zapadkę 2.2, jako jej fragment. Płytka kodująca 2.9 ma krawędź kodową 2.10 oraz ma krawędź ustalającą 2.11. Krawędź ustalająca 2.11 służy do osadzenia płytki kodującej 2.10 w otworze w płytce zapadki 2.2. Obie wymienione krawędzie 2.10 oraz 2.11 płytki kodującej 2.9 współpracują z odpowiadającymi im krawędziami otworu w płytce zapadki 2.2. W wymienionej płytce kodującej 2.9 znajduje się otwór dla klucza 2.7.

Wymieniona krawędź kodowa 2.10 płytki kodującej 2.9 ma postać krawędzi zębatej i otwór dla tej płytki kodującej 2.9 w zapadce 2.2 posiada współpracującą z nią wymienioną wcześniej zębatą krawędź kodową 2.5. Ta krawędź kodowa 2.10 płytki kodującej 2.9 ma przykładowy kształt wycinka koła zębatego. Długość zębatej krawędzi kodowej 2.5 zapadki 2.2 jest większa niż długość zębatej krawędzi kodowej 2.10 płytki kodującej 2.9. Pozwala to na zmianę położenia krawędzi kodowej 2.10 płytki kodującej 2.9 względem krawędzi kodującej 2.5 zapadki 2.2 i stanowi główny element kodowania zamka.

Dla ustalenia położenia płytki kodującej w otworze zapadki służy krawędź ustalająca 2.11 płytki kodującej 2.9, która w przykładzie wykonania pokazanym na rysunku fig. 7 oraz fig. 9 ma kształt wycinka koła. Nie wyklucza to innego ukształtowania tej krawędzi ustalającej 2.11, zarówno w odniesieniu do tej krawędzi płytki kodującej 2.9, jak i współpracującej z nią krawędzi otworu zapadki 2.2. Po złożeniu kodujących krawędzi zębatych 2.5, 2.10 i wciśnięciu płytki kodującej 2.9 do otworu w zapadce 2.2 w obrębie jej krawędzi ustalającej 2.11 oraz krawędzi kodującej 2.5, zapadka 2.2 wraz z płytką kodującą 2.9 przybierają postać monolitycznej płytki. Położenie zapadki 2.2 względem nacięcia 1.3 na kluczu 1 zostaje ustalone położeniem płytki kodującej 2.9 w zapadce 2.2.

W każdej zapadce 2.2 otwór 2.7 dla klucza 1, który to otwór 2.7 znajduje się w płytce kodującej 2.9, ma po jednej stronie wystający do wnętrza tego otworu 2.1 występ 2.12 współpracujący z nacięPL 218 310 B1 ciem 1.3 w części roboczej trzpienia klucza. Pokazano to na załączonych rysunkach fig. 4 oraz fig. 7. Krawędź tego występu 2.12 znajduje się w odległości od wybrania 2.13 co najmniej równej średnicy trzpienia klucza. Na wskazanych rysunkach fig. 4 oraz fig. 7 w świetle tego wybrania 2.13 widoczny jest występ 2.12 kolejnej zapadki 2.2.

W dnie korpusu 2.1, pod otworem 2.7 dla klucza 1 w stosie zapadek 2.2 z płytkami kodującymi 2.9, znajduje się gniazdo centrujące 2.14 współpracujące ze stożkiem centrującym 1.5 klucza 1. To gniazdo 2.14 ma kształt odwróconego stożka.

Na rysunkach fig. 4, fig. 5 oraz fig. 6 pokazano przykładowo zamek zapadkowy 2 z zapadkami 2.2 w formie jednorodnych płytek, gdzie dla zakodowania zamka 2 wymagane jest złożenie stosu różnych zapadek 2.2.

Na rysunkach fig. 7, fig. 8 oraz fig. 9 pokazano przykładowo inną odmianę zamka 2 z zapadkami 2.2 w formie płytek z wstawkami kodującymi 2.9. W tym przykładowym wykonaniu zakodowanie zamka polega na złożeniu jednakowych zapadek 2.2 z jednakowymi płytkami kodującymi 2.9, lecz płytka kodująca i zapadka w każdym zestawie są względem siebie przestawione na wspólnych krawędziach zębatych 2.5, 2.10. Kodowanie każdej zapadki 2.2 odbywa się na wymienionych krawędziach zębatych.

W zamku zapadkowym pokazanym w przykładach wykonania na rysunkach od fig. 4 do fig. 9 wykorzystano siły grawitacji do ustawiania zapadek 2.2 w położeniu „zamknięte i w tych przykładach wykonania zamek 2 jest przeznaczony do współpracy z iglicą o ruchu pionowym, zajmującą miejsce w pionowej szczelinie 2.4.

Na rysunku fig. 10 oraz fig. 11 pokazano przykład wykonania zamka zapadkowego 2 przeznaczonego do współpracy z iglicą o ruchu poziomym, zajmującą miejsce w poziomej szczelinie 2.4. W tym przykładzie wykonania pokazano zamek z zapadkami wyposażonymi we wstawki kodujące, opisane wyżej. Jednak obie pokazane tu zapadki 2.2 są różnie wyważone tak, aby szczelina 2.4 jednej zapadki 2.2 pod wpływem siły grawitacji opadała w dół po wyjęciu klucza, zaś szczelina 2.4 drugiej zapadki 2.4, aby podnosiła się do góry pod wpływem siły grawitacji po wyjęciu klucza z zamka. Opisana konstrukcja zapadek i zamków eliminuje stosowane w znanych rozwiązaniach sprężyny powrotne zapadek i wykorzystuje w to miejsce siłę grawitacji.

Claims (12)

1. Zamek zapadkowy, zawierający wewnątrz korpusu zamka, pod pokrywą stos zapadek osadzonych na wspólnej osi obrotu oraz zawierający w każdej zapadce szczelinę współpracującą z iglicą elementu ryglującego, przy czym w każdej zapadce krawędź gdzie znajduje się szczelina zawiera układ nacięć, zaś każda zapadka ma co najmniej jeden dodatkowy otwór prowadzący oraz otwór dla klucza, znamienny tym, że w każdej zapadce (2.2) otwór (2.7) dla klucza (1) ma po jednej stronie wystający do wnętrza tego otworu występ (2.12) współpracujący z nacięciem (1.3) w części roboczej trzpienia (1.1) klucza (1), zaś po przeciwnej stronie ten otwór dla klucza (1) ma wybranie (2.13), przy czym każda zapadka (2.2) ma środek ciężkości przesunięty poza oś obrotu (2.3).

2. Zamek zapadkowy według zastrz. 1, znamienny tym, że środek ciężkości każdej zapadki (2.2) jest przesunięty poza linię łączącą oś obrotu (2.3) z osią co najmniej jednego otworu prowadzącego (2.6).

3. Zamek zapadkowy według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że każda zapadka (2.2) stanowi płaską płytkę i zawiera co najmniej po jednej stronie punktowe wytłoczenia (2.8).

4. Zamek zapadkowy według zastrz. 3, znamienny tym, że zapadka (2.2) zawiera wstawioną płytkę kodującą (2.9).

5. Zamek zapadkowy według zastrz. 4, znamienny tym, że płytka kodująca (2.9) wpasowana jest w zapadkę (2.2) jako jej fragment.

6. Zamek zapadkowy według zastrz. 4 albo 5, znamienny tym, że płytka kodująca (2.9) ma krawędź kodową (2.10) oraz ma krawędź ustalającą (2.11), przy czym obie krawędzie (2.10, 2.11) płytki kodującej (2.9) współpracują z krawędziami otworu w zapadce (2.2).

7. Zamek zapadkowy według zastrz. 4 albo 5, znamienny tym, że otwór (2.7) dla klucza (1) znajduje się w płytce kodującej (2.9).

PL 218 310 B1

8. Zamek zapadkowy według zastrz. 4 albo 5, znamienny tym, że krawędź kodowa (2.10) płytki kodującej (2.9) ma kształt krawędzi zębatej, zaś zapadka (2.2) posiada współpracującą z nią zębatą krawędź kodową (2.5),

9. Zamek zapadkowy według zastrz. 6, znamienny tym, że krawędź ustalająca (2.11) płytki kodującej (2.9) ma kształt wycinka koła.

10. Zamek zapadkowy według zastrz. 6, znamienny tym, że krawędź kodowa (2.10) płytki kodującej (2.9) ma kształt wycinka koła.

11. Zamek zapadkowy według zastrz. 1, znamienny tym, że w otworze (2.7) zapadki (2.2) krawędź występu (2.12) znajduje się w odległości od wybrania (2.13) co najmniej równej średnicy trzpienia (1.1) klucza (1).

12. Zamek zapadkowy według jednego z zastrzeżeń od 1 do 11, znamienny tym, że w pokrywie korpusu (2.1), pod otworem (2.7) dla klucza (1) w stosie płytek kodujących (2.2), znajduje się gniazdo centrujące (2.14) współpracujące ze stożkiem centrującym (1.5) klucza (1).