PL220728B1

PL220728B1 - Sposób określania poziomu ryzyka raka układu pokarmowego u pacjenta pochodzącego z populacji polskiej

Info

Publication number: PL220728B1
Application number: PL397024A
Authority: PL
Inventors: Jan Lubiński; Marcin Lener; Anna Wiechowska-Kozłowska; Józef Kładny; Magdalena Muszyńska; Grzegorz Sukiennicki; Anna Jakubowska
Original assignee: Pomorski Univ Medyczny W Szczecinie
Priority date: 2011-11-17
Filing date: 2011-11-17
Publication date: 2015-12-31
Also published as: PL397024A1

Abstract

Ujawniony sposób opiera się na nieoczekiwanym ustaleniu, że występuje silna korelacja pomiędzy poziomem selenu w surowicy a ryzykiem raków przewodu pokarmowego (trzustka, jelito grube, żołądek) w populacji polskiej. Ze względu na ryzyko ocenianych raków przewodu pokarmowego u większości osób z polskiej populacji należy podwyższyć poziom selenu w surowicy do poziomu ok. 80-100 µg/l. Ocena poziomu selenu może wielokrotnie zwiększyć efektywność programów przesiewowych w kierunku raków przewodu pokarmowego, np. kilkadziesiąt razy może obniżyć koszt wykrycia bezobjawowego raka jelita grubego za pomocą kolonoskopii.

Description

U ludzi, na podstawie aktualnych danych, selen działa prewencyjnie w stosunku do raka jelita grubego, żołądka i przełyku pod warunkiem, że suplementacja tym mikroelementem stosowana jest w grupach ludzi o relatywnie niskim - <100 μg/I osocza/surowicy stężeniem wyjściowym selenu (1,2,3,4). Suplementacja selenem osób o wyższym wyjściowym poziomie tego pierwiastka może spowodować efekt odwrotny (1,2,3,4,5,6). Polska należy do krajów o niskim poziomie selenu - średni jego poziom w surowicy/osoczu wynosi ok. 70 μg/l.

W naszym ośrodku przeprowadziliśmy badania nad korelacją pomiędzy ryzykiem raków płuca, krtani, prostaty i sutka a stężeniem selenu w surowicy/ osoczu i genotypami selenoprotein (7). Stwierdziliśmy odwrotną korelację pomiędzy ryzykiem raków płuca i krtani a stężeniem selenu. Według naszych danych optymalne stężenie selenu dla obniżenia ryzyka powyższych raków wynosi ok. 100 μg/I surowicy.

W grupach ryzyka raka piersi i raka prostaty sytuacja zależy nie tylko od poziomu selenu, ale i od wariantów genów selenoprotein tak, że u części osób poziom selenu powinien być podwyższany, u części obniżany a w pozostałej grupie niezmieniany.

Celem mniejszego opracowania było dostarczenie sposobu określania ryzyka raków żołądka, jelita grubego i trzustki, zwłaszcza w populacji polskiej.

Nieoczekiwanie okazało się, że istnieje ścisła korelacja pomiędzy poziomem selenu w surowicy a ryzykiem raków żołądka, jelita grubego i trzustki w populacji polskiej.

Przedmiotem wynalazku jest sposób określania poziomu ryzyka raka układu pokarmowego u pacjenta pochodzącego z populacji polskiej charakteryzujący się tym, że bada się poziom selenu w próbce biologicznej pobranej od pacjenta, przy czym obniżony poziom selenu wskazuje na znacząco zwiększone ryzyko rozwoju raków trzustki, żołądka lub jelita grubego, natomiast ryzyko raków jest wielokrotnie obniżone przy poziomie Se odpowiadającym ok. 74-113 μg/l surowicy w przypadku raka trzustki i przy poziomie Se odpowiadającym ok. 67-103 μg/l surowicy w przypadku raków jelita grubego i żołądka.

Korzystnie, materiał biologiczny do oceny stężenia selenu u pacjenta jest pobierany z jakiejkolwiek tkanki lub wydzielin, zwłaszcza z krwi, włosów, paznokci lub moczu. Korzystnie, poziom selenu u osoby badanej jest oznaczany przez bezpośredni pomiar selenu lub pośrednio przez ocenę metabolitu selenu lub jakiegokolwiek innego metabolitu, którego stężenie jest skorelowane ze stężeniem selenu.

Poniżej opisano przykłady realizacji oraz wyniki, które leżą u podstaw sposobu według wynalazku.

I. Badania asocjacyjne

Pacjenci

Rak trzustki

Grupę badaną stanowiło 30 osób z kolejnymi rakami trzustki rozpoznanymi w Pracowni Endoskopii, Zakładu Opieki Zdrowotnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Szczecinie i w naszym ośrodku (Onkologiczna Poradnia Genetyczna) w okresie II - XI 2011. Do serii raków nie włączano osób z rozpoznanym w przeszłości nowotworem złośliwym o dowolnej lokalizacji. Dla każdego pacjenta włączonego do badań wynaleziono w rejestrze naszego ośrodka osobę bez raka i stanowiącą parę. Pary dobrano pod względem; roku urodzenia (+/- 3 lata), płci, całkowitej liczby raków trzustki i jakichkolwiek nowotworów złośliwych wśród krewnych I stopnia; palenia tytoniu - liczby paczkolat (paczkolata +/- 10%). Utworzono 30 par. Kliniczną charakterystykę osób włączonych do badania zestawiono w tab. 1.

Tabela 1. Rak trzustki - charakterystyka kliniczna osób włączonych do badania

	Raki	Kontrole
1	2	3
ROK URODZENIA - średni	1947	1947
- zakres	1929-1976	1932-1978
PALENIE TYTONIU
- nigdy	8	8
- paczkolata na osobę	25,04	24,95
- zakres	8-55	8-50

PL 220 728 B1 cd. tabeli 1

1	2	3
KREWNI I STOPNIA
- z rakiem trzustki	1	1
- z rakiem innego narządu	24	24

Rak jelita grubego lub żołądka.

Grupę badaną stanowiło 64 osób z kolejnymi rakami jelita grubego (55 osób) lub żołądka (9 osób) rozpoznanymi w naszym ośrodku (Klinika Chirurgii) w okresie VIII 2010 - II 2011, Do serii raków nie włączano osób z rozpoznanym w przeszłości nowotworem złośliwym o dowolnej lokalizacji. Dla każdego pacjenta włączonego do badań wynaleziono w rejestrze naszego ośrodka osobę bez raka i stanowiącą parę. Pary dobrano pod względem: roku urodzenia (+/- 3 lata), płci, całkowitej liczby raków jelita grubego lub żołądka i jakichkolwiek nowotworów złośliwych wśród krewnych I stopnia: palenia tytoniu - liczby paczkolat (paczkolata +/-10%). Utworzono 64 pary.

Kliniczną charakterystykę osób włączonych do badania zestawiono w tab. 2.

Tabela 2. Rak jelita grubego lub żołądka - charakterystyka kliniczna osób włączonych do badania

	Raki	Kontrole
ROK URODZENIA - średni	1947	1944
- zakres	1926-1973	1928-1971
PALENIE TYTONIU
- nigdy	26	26
- paczkolata na osobę	22,05	22,05
- zakres	2-54	2-50
KREWNI I STOPNIA
- z rakiem jelita grubego	6	6
- z rakiem żołądka	2	2
- z rakiem innego narządu	34	34

Materiał

Od każdej osoby włączonej do badania pobrano próbkę surowicy do pomiaru selenu.

Pomiary poziomu selenu

Stężenie selenu w surowicy oceniano stosując technikę GFAAS (graphite furnace atomie absorption spectrometry). Pomiary walidowano stosując materiał referencyjny (liofilizowaną ludzką surowicę - Seronorm^TM, Nycomed Pharma AS, Oslo. Norway). Co cztery próbki mierzono materiał referencyjny w celu zachowania jakości pomiarów. Dokładność pomiaru wynosiła +/- 5% μg Se/l.

Statystyka

Różnice w częstościach pomiędzy analizowanymi grupami oceniano przy pomocy Testu Zgodności Fishera.

Wyniki

Asocjacja w podgrupach zidentyfikowanych w zależności od poziomu selenu w surowicy

Wyniki analizy rozkładu raków i kontroli w ćwiartkach („quartiles”) reprezentujących podgrupy w zależności do poziomu selenu w surowicy i bez dodatkowej stratyfikacji na podstawie wariantów DNA zestawiono w tabeli 3.

PL 220 728 B1

Tabela 3. Asocjacja między poziomem selenu w osoczu a ryzykiem analizowanych raków

Lokalizacja raka	Ćwiartka	Zakres stężenia selenu (pg/l)	% raków [liczba]
Trzustka	I	25,69-50,09	100%	(15/15)
	II	50,72-65,58	60%	(9/15)
	III	66,34-73,30	40%	(6/15)
	IV	74,07-113,89	(0/15)	-
Jelito grube lub żołądek	I	15,92-55,25	87,5%	(28/32)
	II	56,08-67,05	59,37%	(19/32)
	III	67,22-75,96	25%	(8/32)
	IV	76,45-103,36	28,13%	(9/32)

Z kolei wyniki analizy statystycznej przedstawiono w tabeli 4.

Tabela 4. Wyniki analizy statystycznej ryzyka raków trzustki/jelita grubego lub żołądka w zależności od poziomu selenu w surowicy

Lokalizacja raka	Ćwiartka	Zakres stężenia selenu (pg/l)	Raki/próbki grupy kontrolnej w porównywanych grupach	Test Fishera
P	OR	Cl
Trzustka	I vs II	25,69-50,09 vs 50,72-65,58	15/0 vs 9/6	0,017	21,2	1,07-421,11
	I vs II	25,69-50,09 vs 66,34-73,30	15/0 vs 6/9	0,0007	45,3	2,2-899,53
	I vs IV	25,69-50,09 vs 74,07-113,89	15/0 vs 0/15	< 0,0001	961	7,9-51,617
Jelito grube lub żołądek	I vs II	15,92-55,25 vs 56,08-67,05	(5)28/4 vs (3)19/13	0,0219	4,79	1,35-16,94
	I vs III	15,92-55,25 vs 67,22-75,96	(5)28/4 vs (0)8/24	<0,0001	21	5,6-78,5
	I1 vs IV	15,92-55,25 vs 76,45-103,36	(5)28/4 vs (1)9/23	<0,0001	17,9	4,8-65,7

(n)* liczba raków żołądka

Tabela 5. Wyniki analizy statystycznej ryzyka raków trzustki/ jelita grubego lub żołądka w zależności od poziomu selenu w surowicy w połączonych ćwiartkach

Lokalizacja raka	Ćwiartka	Zakres stężenia selenu (pg/l)	Raki/próbki grupy kontrolnej w porównywanych grupach	Test Fishera
P	OR	Cl
1	2	3	4	5	6	7
Trzustka	I/II vs III/IV	25,69-65,58 vs 66,34-113,89	24/6 vs 6/24	<0,0001	16	4,51-56,72
	II/III vs I/IV	50,72-73,30 vs 25,69-113,89	15/15 vs 15/15	1,2	1	0,36-2,75

PL 220 728 B1 cd. tabeli 5

1	2	3	4	5	6	7
Jelito grube lub żołądek	l/II vs III/IV	15,92-67,05 vs 67,22-103,36	(8)47/17 vs (1)17/47	<0,0001	7,64	3,49-16,75
	II/III vs I/IV	56,08-75-96 vs 15,92-103,36	(3)27/37 vs (6)37/27	0,11	0,53	0,26-1,07

* rak żołądka

Najwyższy odsetek raków znaleziono w ćwiartkach z najniższym poziomem selenu - 100% dla raków trzustki i 87,5% dla raków żołądka. Stopniowo odsetek raków zmniejszał się w następnych ćwiartkach osiągając w ćwiartce 4 wartość 0% dla raków trzustki. Z kolei dla raków jelita grubego lub żołądka najmniejszy odsetek raków zaobserwowano w ćwiartce III i IV (odpowiednio 25% i 28,13%).

W podsumowaniu:

Na podstawie wyników badań własnych oraz badań opublikowanych przez zespoły badaczy z innych krajów wysunąć można nowatorskie wnioski:

1. Występuje silna korelacja pomiędzy poziomem selenu w surowicy a ryzykiem raków przewodu pokarmowego (trzustka, jelito grube, żołądek) w populacji polskiej.

2. Ze względu na ryzyko ocenianych raków przewodu pokarmowego u większości osób z polskiej populacji należy podwyższyć poziom selenu w surowicy do poziomu ok. 80-100 μg/l.

3. Ocena poziomu selenu może wielokrotnie zwiększyć efektywność programów przesiewowych w kierunku raków przewodu pokarmowego, np. kilkadziesiąt razy może obniżyć koszt, wykrycia bezobjawowego raka jelita grubego za pomocą kolonoskopii.

Claims

1. Sposób określania poziomu ryzyka raka układu pokarmowego u pacjenta pochodzącego z populacji polskiej, znamienny tym, że bada się poziom selenu w próbce biologicznej pobranej od pacjenta, przy czym obniżony poziom selenu wskazuje na znacząco zwiększone ryzyko rozwoju raków trzustki, żołądka lub jelita grubego, natomiast ryzyko raków jest wielokrotnie obniżone przy poziomie Se odpowiadającym ok. 74-113 μg/l surowicy w przypadku raka trzustki i przy poziomie Se odpowiadającym ok. 67-103 μg/l surowicy w przypadku raków jelita grubego i żołądka.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że materiał biologiczny do oceny stężenia selenu u pacjenta jest pobierany z jakiejkolwiek tkanki lub wydzielin, zwłaszcza z krwi, włosów, paznokci lub moczu.

3. Sposób według 1 albo 2, znamienny tym, że poziom selenu u osoby badanej jest oznaczany przez bezpośredni pomiar selenu lub pośrednio przez ocenę metabolitu selenu lub jakiegokolwiek innego metabolitu, którego stężenie jest skorelowane ze stężeniem selenu.