PL222930B1 - Sposób wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia wody przesyłanej w sieciach wodociągowych - Google Patents

Abstract

Sposób wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia wody, przesyłanej w sieciach wodociągowych, polega na tym, że pierwszy punkt pomiaru ciśnienia wody lokalizowany jest w miejscu/miejscach zasilania sieci wodociągowej w wodę, zaś kolejne punkty pomiaru ciśnienia wody lokalizuje się w sposób rekurencyjny, w pierwszym przybliżeniu rozpatrując wydzielone podobszary jednostki osadniczej, obsługiwanej przez sieć wodociągową, zaś w drugim przybliżeniu - węzły sieci wodociągowej tej jednostki osadniczej w oparciu o ranking wskaźnika.

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest sposób wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia wody przesyłanej w sieci wodociągowej dla celów monitoringu jej funkcjonowania.

Konieczność monitorowania systemu dystrybucji wody jest zapisana w kluczowych aktach prawnych regulujących funkcjonowanie systemów wodociągowych i związaną z tym działalność ek sploatujących je przedsiębiorstw między innymi w Ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzeniu ścieków z 2001 r. oraz normie PN-EN 805:2002. W wymienionych aktach określa się bardzo wyraźnie potrzebę monitorowania parametrów hydraulicznych wody dostarczanej do odbiorców siecią wodociągową. Korzyści jakie uzyskuje przedsiębiorstwo z posiadania i użytkowania systemu pomiarowego można ująć w kilku punktach:

- dostarczanie informacji do sterowania i regulacji systemu dystrybucji wody,

- dostarczenie danych do wspomagania procesu eksploatacji, modernizacji i rozwoju sieci,

- dostarczanie danych do kalibracji modelu sieci wodociągowej - modułu hydraulicznego, a przy tym, ułatwienie lokalizacji zamkniętych/przymkniętych zasuw na sieci,

- ułatwienie oceny niezawodności dostawy wody do odbiorców.

Jednym z najtrudniejszych a zarazem kluczowym zadaniem projektowania systemów monitoringu jest właściwa lokalizacja punktów pomiaru badanych parametrów hydraulicznych. Problem ten nie został rozwiązany w pełni ani w obowiązujących aktach prawnych i normach ani też w licznych pracach badawczych dotyczących monitoringu prowadzonych w kraju i za granicą.

Dotychczas w większości przypadków lokalizację punktów pomiaru ciśnienia wody wyznacza się w oparciu o doświadczenie eksploatatorów sieci wodociągowych lub z wykorzystaniem jednej ze znanych metod, które można zaliczyć do następujących grup:

- metody jawne (ang. explicit methods) - hydrauliczne modele symulacyjne - Ferreri G.B., Napoli, E., Tumbiolo, A. (1994), „Calibration of Roughness in Water Distribution Networks”, Proc. 2nd International Conference on Water Pipeline Systems, Edinburgh, UK, D. S. Miller, ed., vol. 1,379-396

- metody niejawne (ang. implicit methods) - modele optymalizacyjne - Yu G., and Powell, R.S. (1994), „Optimal Design of Meter Placement in Water Distribution Systems”, International Journal of Systems Science, 25(12), 2155-2166.

Cechą charakterystyczną powyższych metod jest wykorzystanie różnego typu modeli numerycznych i optymalizacyjnych, bazujących na wielkości rozbioru wody i/lub układzie strukturalnym sieci wodociągowych. Wspomniane powyżej metody posiadają przez to znaczące ograniczenie, ponieważ nie uwzględniają charakterystyki odbiorców wody, innej niż tylko wielkość zużywanej przez nich wody.

Istotą sposobu wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia wody przesyłanej w sieciach wodociągowych jest to, że pierwszy punkt pomiaru ciśnienia wody lokalizowany jest w miejscu/miej scach zasilania sieci wodociągowej w wodę, zaś kolejne punkty pomiaru ciśnienia wody lokalizuje się w sposób rekurencyjny, w pierwszym przybliżeniu rozpatrując wydzielone podobszary jednostki osa dniczej obsługiwanej przez sieć wodociągową, zaś w drugim przybliżeniu poszczególne węzły sieci wodociągowej tej jednostki osadniczej, w oparciu o ranking wskaźnika W zdefiniowany następującym wzorem gdzie:

Q - wielkość dobowego zapotrzebowania na wodę, a - współczynnik opisujący wymaganą pewność dostawy wody o wymaganej jakości, zależny od rodzaju odbiorców wody, b - współczynnik opisujący skutki braku dostawy wody, zależny od rodzaju zabudowy na terenie zaopatrywanym przez sieć wodociągową w wodę, d - współczynnik zależny od mniejszej z różnic pomiędzy ciśnieniem panującym w danym węźle a górnym lub dolnym ciśnieniem dopuszczalnym lub wymaganym, zależny od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wodociągowej, e - współczynnik zależny od wielkości zmian ciśnienia w ciągu doby w węźle, zależny od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wodociągowej, przy czym wartości współczynników a, b, d, e przyjmują wartości od 1 do 5, zgodnie z klasyfikacją szacowania ryzyka.

PL 222 930 B1

Korzystnym skutkiem sposobu według wynalazku jest to, że można wyznaczyć lokalizację punktów pomiaru ciśnienia wody w sieciach wodociągowych niezależnie od ich wielkości i układu strukturalnego oraz to, że oprócz wielkości zapotrzebowania na wodę uwzględnia on dodatkowe czynniki, takie jak wymagana pewność dostawy wody do odbiorców, skutki braku tej dostawy, dopuszczalną i zapewnianą wysokość ciśnienia oraz wielkość wahań tego ciśnienia w ciągu doby. Sposób według wynalazku umożliwia ograniczenie pracochłonności wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia - pierwsze przybliżenie, bazujące na wytypowanych obszarach jednostki osadniczej zasilanej przez sieć wodociągową w wodę, pozwala na ograniczenie liczby węzłów tej sieci poddawanych an alizie w drugim przybliżeniu, jak również zabezpiecza przed możliwością lokalizowania punktów pomiarowych zbyt blisko siebie.

Wynalazek został uwidoczniony w przykładzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia modelową sieć wodociągową wraz z obszarem jednostki osadniczej zasilanej przez nią w wodę, fig. 2 - modelową sieć wodociągową z wyróżnionymi podobszarami oraz wyróżnionym poprzez kreskowanie podobszarem o najwyższej wartości wskaźnika W wyliczonego ze wzoru (1), fig. 3 - powiększenie podobszaru zakreskowanego na rysunku fig. 2, wraz z oznaczeniami poszczególnych węzłów znajdującej się tam modelowej sieci wodociągowej.

Sposób wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia wody przesyłanej w sieciach wodociągowych polega na rekurencyjnym prowadzeniu procesu lokalizacji punktów pomiarowych. Pierwszy punkt pomiarowy lokalizuje się w miejscu/miejscach zasilania sieci w wodę. Dalsze punkty lokalizuje się w sposób rekurencyjny, w pierwszym przybliżeniu rozpatrując wydzielone podobszary jednostki osadniczej obsługiwanej przez sieć wodociągową, w drugim przybliżeniu zaś poszczególne węzły sieci wodociągowej tej jednostki osadniczej, w oparciu o ranking wskaźnika „W” zdefiniowany następującym wzorem:

W = Q · a · b · d · e (1) w którym:

Q - wielkość dobowego zapotrzebowania na wodę, a - współczynnik opisujący wymaganą pewność dostawy wody o wymaganej jakości, zależny od rodzaju odbiorców wody, b - współczynnik opisujący skutki braku dostawy wody, zależny od rodzaju zabudowy na terenie zaopatrywanym przez sieć wodociągową w wodę, d - współczynnik zależny od mniejszej z różnic pomiędzy ciśnieniem panującym w danym węźle a górnym lub dolnym ciśnieniem dopuszczalnym lub wymaganym, zależny od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wodociągowej, e - współczynnik zależny od wielkości zmian ciśnienia w ciągu doby w węźle, zależny od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wod ociągowej.

Wartości powyższych współczynników wahają się w granicach od 1 do 5, zgodnie z klasyfikacją przyjętą w metodach szacowania ryzyka, podaną przez: Rak J., Tchórzewska-Cieślak B. „Metody analizy i oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę”, Wyd. Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów 2005. Według powyższej klasyfikacji wartość 1 odpowiada bardzo małym, 2 - małym, 3 - średnim, 4 - dużym i 5 - bardzo dużym, negatywnym skutkom wystąpienia awarii.

Wartość współczynnika a ze wzoru (1) uzależniona jest od rodzaju odbiorców wody, wykazywanych w dokumentacji projektowej sieci wodociągowej oraz dokumentacji działu sprzedaży wody w przedsiębiorstwach wodociągowych. Zestawienie wyodrębnionych rodzajów odbiorców wody wraz z przyporządkowanymi im wartościami współczynnika a do wzoru (1) przedstawiono w tabeli 1.

Wartości współczynnika b ze wzoru (1) uzależniona jest od rodzaju zabudowy, wykazywanej w planie zagospodarowania przestrzennego jednostki osadniczej zasilanej w wodę przez sieć wodociągową. Zestawienie rodzajów zabudowy wraz z przyporządkowanymi im wartościami współczynnika b do wzoru (1) przedstawiono w tabeli 2.

PL 222 930 B1

T a b e l a 1.

Wartości współczynnika a w zależności od rodzaju odbiorców wody

Rodzaj odbiorców	Wartość wsp. a
Mieszkańcy	1
Szkoły, internaty, usługi niewodochłonne	2
Usługi wodochłonne, centra handlowe, centra administracyjne, małe sklepy	3
Przychodnie, hale widowiskowo-sportowe, tereny przemysłowo-składowe, gastronomia	4
Przemysł wodochłonny, bazy straży pożarnej, szpitale	5

T a b e l a 2.

Wartości współczynnika b, w zależności od rodzaju zabudowy

Rodzaj zabudowy	Wartość wsp. b
Zabudowa niska	1
Zabudowa średnia	2
Zabudowa wysoka	3
Centra administracyjne, tereny przemysłowe	4
Obiekty służące ratowaniu życia	5

Wartość współczynnika d do wzoru (1) uzależniona jest od mniejszej z różnic pomiędzy ciśnieniem panującym w danym węźle a górnym lub dolnym ciśnieniem dopuszczalnym lub wymaganym, w zależności od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wodociągowej. W sposobie zastosowano równomierny podział wielkości tych różnic na 5 grup, przyjmując, że im mniejsza różnica pomiędzy ciśnieniem panującym a dopuszczalnym lub wymaganym w sieci wodociągowej, tym większe niebezpieczeństwo awarii sieci wodociągowej lub braku zasilania odbiorców w wodę. Zestawienie różnic pomiędzy ciśnieniem panującym a dopuszczalnym w sieci wodociągowej wraz z przyporządkowanymi im wartościami współczynnika d do wzoru (1) przedstawiono w tabeli 3.

T a b e l a 3.

Wartości współczynnika d, w zależności od różnicy pomiędzy ciśnieniem panującym w danym węźle a dopuszczalnym lub wymaganym

Różnica pomiędzy ciśnieniem panującym a dopuszczalnym	Wartość wsp. d
Powyżej 20 ml-^O	1
16 do 20 mH2O	2
11 do 15 mH2O	3
6 do 10 IT1H2O	4
0 do 5 IT1H2O	5

Wartość współczynnika e do wzoru (1) uzależniona jest od wielkości zmian ciśnienia w ciągu doby w węźle, w zależności od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wodociągowej. W sposobie zastosowano równomierny podział wielkości zmian ciśnienia na pięć grup, przyjmując, że im większe wahania ciśnienia, tym większe niebezpieczeństwo awarii sieci wodociągowej lub braku zasilania odbiorców w wodę. Zestawienie wielkości wahań ciśnienia wraz z przyporządkowanymi im wartościami współczynnika e do wzoru (1) przedstawiono w tabeli 4.

PL 222 930 B1

T a b e l a 4.

Wartości współczynnika e, w zależności od wielkości wahań ciśnienia w ciągu doby w danym węźle

Wielkość wahań ciśnienia w ciągu doby w danym węźle	Wartość wsp. e
do 20% maksymalnych różnic wykazywanych przez model	1
21-40% max.	2
41-60% max.	3
61-80% max	4
Powyżej 80%	5

W początkowej fazie sposobu według wynalazku, obszar sieci wodociągowej dzieli się na podobszary A, B, C, D, E, F, G, H, j - kwadraty, o długości boku odpowiadającej odległości jaką przepłynie woda ze średnią prędkością panującą w sieci wodociągowej w godzinie o średnim godzinowym rozbiorze, przez zakładany przez projektanta czas lub minimalnej dopuszczalnej odległości pomiędzy kolejnymi punktami pomiarowymi. Dla każdego podobszaru A, B, C, D, E, F, G, H, j, za pomocą wzoru (1) sporządza się ranking wg wskaźnika W, przyjmując wartości współczynników wzoru (1) zgodnie z dominującymi w danym podobszarze rodzajami odbiorców i zabudowy oraz przyjmując, że różnica ciśnienia panującego i dopuszczalnego lub wymaganego oraz wielkość wahań ciśnienia w ciągu doby w każdym podobszarze A, B, C, D, E, F, G, H, j, odpowiada wartościom wyznaczonym za pomocą modelu numerycznego warunków hydraulicznych panujących w sieci, w pojedynczym węźle zlokalizowanym centralnie w stosunku do każdego z wydzielonych podobszarów. Do dalszej analizy wybiera się podobszary o najwyższych pozycjach w tym rankingu, w liczbie odpowiadającej założonej liczbie punktów pomiarowych. Jako zasadę przyjmuje się lokalizowanie jednego punktu pomiarowego na terenie każdego z podobszarów wytypowanych w pierwszej fazie zastosowania sposobu.

W drugiej fazie analizie poddaje się poszczególne węzły sieci wodociągowej znajdujące się na terenie wytypowanych w przedstawiony powyżej sposób podobszarach. Pomija się tu węzły zlokalizowane na podobszarach, które znalazły się na niskich pozycjach w rankingu, co znacząco ogranicza pracochłonność analiz. W obrębie każdego z wytypowanych podobszarów sporządza się ranking zlokalizowanych w nich węzłów sieci wodociągowych, w oparciu o wskaźnik W wyznaczany zgodnie ze wzorem (1). Wartości współczynników a, b, d i e wyznacza się na tym etapie ze znacznie większą szczegółowością niż na etapie poprzednim, ponieważ węzły sieci wodociągowej odpowiadają pojedynczym lub co najwyżej kilku budynkom zlokalizowanym blisko siebie. Poszukiwana lokalizacja punktów pomiaru ciśnienia wody odpowiada lokalizacjom węzłów o najwyższej pozycji w rankingu opartego o wskaźnik W, w każdym z wytypowanych w pierwszej fazie podobszarów.

W przykładzie wykonania modelowa sieć wodociągowa, składa się z 37 węzłów i 46 odcinków. Zasilana jest ona z pojedynczego źródła wody Z, przy którym znajduje się pierwszy punkt pomiaru ciśnienia przesyłanej wody. Teren jednostki osadniczej zasilanej przez sieć oznaczono prostokątem. Powyższy obszar dzieli się na kwadratowe podobszary A, B, C, D, E, F, G, H, I. Długość boku kwadratu wyznaczono jako minimalną dopuszczalną odległość pomiędzy kolejnymi punktami pomiarowymi. Każdy z wyznaczonych podobszarów A, B, C, D, E, F, G, H, j scharakteryzowano pod względem rodzaju dominujących odbiorców, rodzaju zabudowy różnicy pomiędzy ciśnieniem panującym lub wymaganym (Ap) oraz wielkości wahań ciśnienia w ciągu doby (ΔΗ). Powyższą charakterystykę zawarto w tabeli 5. Dla każdego podobszaru obliczono wskaźnik W wyrażony wzorem (1).

T a b e l a 5.

Charakterystyka podobszarów modelowej sieci wodociągowej, uwidocznionych na rysunku fig. 2, wraz z wartościami współczynników do wzoru (1)

Pod- obszar	Rodzaj	Q	Δρ	AH	a	b	d	e	W
odbiorcy	zabudowy	m3/d	mH2O	IT1H2O	-	-	-	-	-
1	2	3	4	5	6	7	8	9	010	11
A	mieszkańcy	niska	8,0	15,0	5,0	1	1	3	2	48
B	mieszkańcy	wysoka	30,5	17,0	6,0	1	3	2	2	366

PL 222 930 B1 ciąg dalszy Tabeli 5

1	2	3	4	5	6	7	8	9	010	11
C	przemysł. - składowy	przemysł	25,0	8,0	15,0	4	4	4	5	8000
D	mieszkańcy	niska	15,0	18,0	8,0	1	1	2	3	90
E	centrum handlowe i administr.	średnia	50,7	16,0	6,0	3	4	2	2	2434
F	mieszkańcy	średnia	20,0	16,0	8,0	1	2	2	3	240
G	mieszkańcy	niska	7,0	14,0	9,0	1	1	3	3	63
H	mieszkańcy	niska	1,0	13,0	16,0	1	1	3	5	15
I	mieszkańcy	niska	1,0	12,0	16,0	1	1	3	5	15

W oparciu o uzyskane wartości wskaźnika W sporządzono ranking podobszarów A, B, C, D, E, F, G, H, I· Najwyższą pozycję w tym rankingu uzyskał podobszar C, oznaczony poprzez zakreskowanie, w którym zgodnie z przyjętą metodyką przewiduje się lokalizację drugiego punktu pomiarowego.

W podobszarze C znajduje się 6 węzłów: C1, C2, C3, C4, C5 i C6. Dla każdego z tych węzłów sporządzono charakterystykę odbiorców, rodzaju zabudowy, różnicy pomiędzy ciśnieniem panującym a dopuszczalnym lub wymaganym oraz wielkości wahań ciśnienia w ciągu doby, a następnie obliczono wskaźnik W w oparciu o wzór (1). Charakterystykę węzłów oraz współczynniki wzoru (1) zestawiono w tabeli 6.

T a b e l a 6.

Charakterystyka węzłów modelowej sieci wodociągowej, uwidocznionych na rysunku fig. 3, wraz z wartościami współczynników do wzoru (1)

Pod- obszar	Rodzaj	Q	Δρ	ΔΗ	a	b	d	e	W
odbiorcy	zabudowy	m3/d	mH2O	IT1H2O	-	-	-	-	-
	mieszkańcy	średnia	3,0	9,0	10,0	1	2	4	4	96
C2	przemysł	przemysł	5,0	7,5	14,0	4	4	4	5	1600
C3	magazyn	przemysł	2,0	7,0	13,0	4	4	4	5	640
C4	mieszkańcy	niska	5,0	8,0	15,0	1	1	4	5	100
C5	straż pożarna	Obiekt ratowania życia	4,0	7,5	15,0	5	5	4	5	2000
C6	przemysł	przemysł	6,0	8,0	15,0	4	4	4	5	1920

Najwyższą wartość wskaźnika W, zestawionego w tabeli 6, obliczono dla węzła C5. Zgodnie ze sposobem w węźle tym zlokalizowano poszukiwany punkt pomiaru ciśnienia wody.

W przypadku zakładanej większej liczby punktów pomiarowych, proces wyznaczania ich lokalizacji prowadzi się analogicznie do opisanego, oddzielnie dla każdego z podobszarów wytypowanych na podstawie rankingu z pierwszej fazy procesu.

W prezentowanym przykładzie analizie poddano 9 obszarów i 6 węzłów. Bez zastosowania rekurencyjnego sposobu wyznaczania punktów pomiarowych analizie tej należałoby poddać wszystkie 37 węzłów, co zwiększyłoby pracochłonność działań. Powyższe ograniczenie pracochłonności będzie tym bardziej widoczne im bardziej będzie złożona sieć wodociągowa i im więcej węzłów będzie ona zawierać.

Claims (1)

1. Zastrzeżenia patentowe

   1. Sposób wyznaczania lokalizacji punktów pomiaru ciśnienia wody przesyłanej w sieciach wodociągowych, znamienny tym, że pierwszy punkt pomiaru ciśnienia wody lokalizowany jest w miejscu/miejscach zasilania sieci wodociągowej w wodę, zaś kolejne punkty pomiaru ciśnienia wody lok alizuje się w sposób rekurencyjny, w pierwszym przybliżeniu rozpatrując wydzielone podobszary je dPL 222 930 B1 nostki osadniczej obsługiwanej przez sieć wodociągową, zaś w drugim przybliżeniu poszczególne węzły sieci wodociągowej tej jednostki osadniczej, w oparciu o ranking wskaźnika W zdefiniowany następującym wzorem

   W = Q · a · b · d · e gdzie:

   Q - wielkość dobowego zapotrzebowania na wodę, a - współczynnik opisujący wymaganą pewność dostawy wody o wymaganej jakości, zależny od rodzaju odbiorców wody, b - współczynnik opisujący skutki braku dostawy wody, zależny od rodzaju zabudowy na terenie zaopatrywanym przez sieć wodociągową w wodę, d - współczynnik zależny od mniejszej z różnic pomiędzy ciśnieniem panującym w danym węźle a górnym lub dolnym ciśnieniem dopuszczalnym lub wymaganym, zależny od wyników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wodociągowej, e - współczynnik zależny od wielkości zmian ciśnienia w ciągu doby w węźle, zależny od w yników obliczeń symulacyjnych opartych o model numeryczny funkcjonowania sieci wod ociągowej, przy czym wartości współczynników a, b, d, e przyjmują wartości od 1 do 5, zgodnie z klasyfikacją szacowania ryzyka.