PL224541B1 - Sposób rozpychania tulei grubościennych, zwłaszcza o przekroju kołowym i narzędzie rozpychające do stosowania tego sposobu - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób rozpychania tulei grubościennych, zwłaszcza o przekroju kołowym i narzędzie rozpychające do tulei grubościennych, zwłaszcza o przekroju kołowym.

Ogólny stan techniki znany jest z literatury naukowo-technicznej, na przykład z publikacji W. Przybylski: Technologia obróbki nagniataniem, WNT, Warszawa 1987, J. Łunarski: Nowe technologie nagniatania i ich zastosowanie w przemyśle elektromaszynowym, ODK-SIMP, Rzeszów 1986 i M. Skarbiński, J. Skarbiński: Technologiczność konstrukcji maszyn, WNT, Warszawa 1982.

Ten znany stan techniki jest pokazany na rysunku na pos. I + IX, z których pos. I + III przedstawiają przepychacze trzpieniowe z częścią roboczą odpowiednio stożkową, baryłkową i kulistą, zaś pos. IV + IX - powstawanie i kolejne fazy wzrostu wypływki podczas przepychania dla narzędzia roboczego z częścią roboczą stożkową i w postaci kulki.

Istnieją liczne przypadki procesów technologicznych, w których wymagane jest nieznaczne zwiększenie zewnętrznej średnicy tulei bez zmiany jej wysokości na drodze odkształceń plastycznych. Przykładowo taka operacja jest stosowana podczas produkcji różnego rodzaju tulejek metalowo-gumowych, zwłaszcza tych stosowanych w przemyśle motoryzacyjnym, maszynowym itp. Typowa tulejka metalowogumowa składa się z dwóch tulejek metalowych, zewnętrznej i wewnętrznej nałożonych na siebie, zaś szczelina pomiędzy powierzchnią zewnętrzną tulei wewnętrznej a powierzchnią wewnętrzną tulei zewnętrznej wypełniona jest elastomerem, na przykład gumą. Po ustaleniu tulejek zewnętrznej i wewnętrznej w formie oraz wykonaniu wulkanizacji korzystnym jest, aby wprowadzić naprężenia ściskające w warstwie elastomeru w celu znacznego polepszenia właściwości mechanicznych tulejek metalowo-gumowych. Naprężenia takie wprowadza się między innymi poprzez nieznaczne zwiększenie zewnętrznej średnicy tulejki wewnętrznej po procesie wulkanizacji tej tulejki. W praktyce zwiększenie tej zewnętrznej średnicy prowadzi się w operacji rozpychania tulejki wewnętrznej realizowanej na g otowej już części. Ogólnie ujmując operacja rozpychania polega na wprowadzeniu do osiowego otworu tulejki wewnętrznej narzędzia rozpychającego, którego zadaniem jest rozepchanie i wygładzenie tego osiowego otworu, to jest zwiększenie średnicy tego osiowego otworu na drodze odkształceń plastyc znych, a tym samym zwiększenie zewnętrznej średnicy tulei wewnętrznej i wywołanie wymaganych naprężeń wstępnych w materiale elastomerowym tulejki metalowo-gumowej.

Proces rozpychania kinematycznie przebiega tak samo jak przetłaczanie ślizgowe zwane też kalibrowaniem lub przepychaniem nagniatającym. Charakterystyczną cechą kinematyki tych procesów jest brak ruchu obrotowego w układzie obróbkowym. Występuje jedynie ruch posuwowy narzędzia roboczego. Obecnie do rozpychania i przepychania kalibrującego stosuje się praktycznie takie same narzędzia robocze. Jednak w przypadku rozpychania występują znacznie większe naddatki na obró bkę, a odkształcenia plastyczne występują nie tylko przy powierzchni obrabianego otworu, lecz zazw yczaj w całym przekroju materiału tulei. Ze względu na narzędzie robocze rozróżnia się przepychanie kulką lub przepychaczem trzpieniowym. W przypadku przepychacza trzpieniowego jego część robocza jest stożkowa, baryłkowa lub kulista, jak pokazano na pos. I : III, przy czym część robocza jest wykonana jednoczęściowo z trzpieniem lub połączona z nim. Bardzo popularnym narzędziem roboczym stosowanym do rozpychania otworów jest jak zaznaczono wcześniej kulka. Zastosowanie jako narzędzia roboczego kulki łożyskowej jest w wielu przypadkach bardzo praktyc znym i wygodnym rozwiązaniem. Kulkę o odpowiednio dobranej średnicy wtłacza się w osiowy otwór tulei, a następnie przepycha przy pomocy trzpienia.

Przepychanie wszystkimi znanymi z dotychczasowego stanu techniki narzędziami roboczymi ma sporo ograniczeń. Największym z nich jest tworzenie się w trakcie przepychania tak zwanej wypływki, której powstawanie i kolejne stadia wzrostu przedstawiono na pos. IV : VI dla narzędzia roboczego stożkowego oraz na pos. VII + IX dla kulki. Należy podkreślić, że wypływka powstaje dla wszystkich dotychczas znanych geometrii narzędzi roboczych. Jej wielkość jest zależna od wielkości naddatku na obróbkę, definiowanego jako różnica pomiędzy średnicą otworu rozpychanej tulei a średnicą narzędzia roboczego, a ponadto kształtu i geometrii narzędzia, rodzaju materiału tulei, warunków tarcia itd. Tworzenie się wypływki powoduje, iż zwiększenie zewnętrznej średnicy tulei nie jest jednakowe na całej jej wysokości. Ponadto przy dość długich tulejach i znacznych naddatkach w wielu przypadkach wypływka jest tak duża, że następuje jej ścinanie, jak pokazano na pos. IX. W wyniku ścięcia wypływki praktycznie nie zwiększa się zewnętrzna średnica tulei, a powierzchnia otworu posiada liczne pęknięcia i wyrwania materiału. Ponadto powstawanie wypływki w trakcie rozpychania powoduje znaczny wzrost siły przepychania, a tym samym zwiększa obciążenie narzędzia roboczego.

PL 224 541 B1

Należy podkreślić, że osiowa siła przepychania nie jest stała lecz zwiększa się wraz ze wzrostem wielkości wypływki. Wielkość wypływki można minimalizować stosując bardzo małe naddatki na odkształcenia. Jednak takie podejście w celu uzyskania wymaganego zwiększenia średnicy wiąże się z dużą ilością operacji, a do realizacji każdej z tych operacji należy zastosować inne narzędzie rob ocze. Jak przedstawiono na pos. IV + VI i VII + IX powstawanie wypływki jest zjawiskiem bardzo niekorzystnym zwłaszcza przy stosowaniu większych naddatków na obróbkę jak ma to miejsce podczas rozpychania tulei.

Znany jest także, na przykład z polskiego opisu patentowego nr PL 192 051 B1, stempel do kalibrowania otworu na zimno i gorąco w odkuwkach cylindrycznych na prasach ogólnego przeznaczenia, szczególnie do produkcji pierścieni łożysk tocznych, w którym część robocza stempla w kształcie czaszy kulistej posiada powierzchnię kalibrującą i powierzchnię wygładzającą. Przy cofniętym ku górze suwaku prasy wkłada się w oś pionową działania stempla gorącą odkuwkę. Po uruchomieniu prasy powierzchnia kalibrująca czaszy kulistej stempla wchodzi w otwór odkuwki powodując jego kalibrowanie. Po zakończeniu kalibrowania suwak prasy cofa się ku górze, stempel wychodzi z otworu o dkuwki powodując jego wygładzenie powierzchnią wygładzającą czaszy kulistej stempla.

Dla uniknięcia wymienionych niedogodności opracowano rozwiązania według wynalazku, dotyczące sposobu rozpychania tulei i konstrukcji narzędzia rozpychającego do stosowania tego sposobu.

Sposób rozpychania tulei, zwłaszcza grubościennych o przekrojach kołowych, w którym rozp ychanie prowadzi się narzędziem rozpychającym posiadającym końcówkę roboczą z częściami obróbczymi, według wynalazku charakteryzuje się tym, że rozpychanie prowadzi się narzędziem rozpychającym z końcówką roboczą z częściami obróbczymi w postaci części prowadzącej połączonej poprzez środkową część kształtującą z częścią kalibrującą oraz powierzchniami obwodowymi części końcówki roboczej połączonymi bezstopniowo i powierzchnią obwodową części kształtującej nachyloną do osi wzdłużnej narzędzia rozpychającego pod ostrym kątem nachylenia, przy czym część prowadzącą pasuje się suwliwie albo lekko luźnie z osiowym otworem początkowym obrabianej tulei, zaś wielkość kąta nachylenia powierzchni obwodowej w części kształtującej dobiera się w zależności od materiału obrabianej tulei, a poprzeczny wymiar części kalibrującej dopasowuje się do wymaganego poprzecznego wymiaru dla osiowego otworu końcowego obrabianej tulei, korzystnie z uwzględnieniem zjawiska jej sprężynowania.

Korzystnie zarys części kształtującej narzędzia rozpychającego dobiera się prostoliniowy alb o lekko wklęsły albo lekko wypukły.

Kolejne korzyści są uzyskiwane jeśli w narzędziu rozpychającym z końcówką roboczą o poprzecznym przekroju kołowym stosunek długości jego części prowadzącej do drugiej średnicy tej części prowadzącej dobiera się z zakresu od 0,5 do 2, a ponadto w narzędziu rozpychającym z końcówką roboczą o poprzecznym przekroju kołowym kąt nachylenia powierzchni obwodowej w części kształtującej dobiera się z zakresu od 2° do 13°, korzystnie od 2° do 6°.

Następne korzyści uzyskuje się, jeżeli końcówkę roboczą narzędzia rozpychającego przepycha się przez otwór początkowy obrabianej tulei górnym trzpieniem roboczym narzędzia rozpychającego, położonym od strony części kalibrującej tej końcówki roboczej i/lub przeciąga się przez ten otwór p oczątkowy obrabianej tulei dolnym trzpieniem roboczym narzędzia rozpychającego, położonym od strony części prowadzącej tej końcówki roboczej.

Narzędzie rozpychające do tulei, zwłaszcza grubościennych o przekrojach kołowych, posiadające końcówkę roboczą z częściami obróbczymi, według wynalazku charakteryzuje się tym, że części obróbcze końcówki roboczej w narzędziu rozpychającym mają postać części prowadzącej połączonej poprzez środkową część kształtującą z częścią kalibrującą, a powierzchnie obwodowe części końcówki roboczej są połączone bezstopniowo, przy czym część prowadząca ma pasowanie suwliwe albo lekko luźne z osiowym otworem początkowym obrabianej tulei, zaś powierzchnia obwodowa części kształtującej jest nachylona do osi wzdłużnej narzędzia rozpychającego pod ostrym kątem nachylenia, a poprzeczny wymiar części kalibrującej jest dopasowany do poprzecznego wymiaru dla osiowego otworu końcowego obrabianej tulei, korzystnie z uwzględnieniem zjawiska jej sprężynowania.

Korzystnie poprzeczny przekrój końcówki roboczej narzędzia rozpychającego jest zasadniczo kołowy, przy czym część prowadząca narzędzia rozpychającego i jego część kalibrująca są w kształcie zbliżonym do walca, zaś część kształtująca narzędzia rozpychającego ma kształt zasadniczo stożkowy, o zarysie prostoliniowym albo lekko wklęsłym albo lekko wypukłym, a ponadto stosunek długości części prowadzącej narzędzia rozpychającego do drugiej średnicy walca tej części prowadzącej

PL 224 541 B1 wynosi od 0,5 do 2, zaś kąt nachylenia stożkowej powierzchni obwodowej dla części kształtującej w narzędziu rozpychającym wynosi od 2° do 13°, korzystnie od 2° do 6°.

Kolejne korzyści są uzyskiwane, jeśli narzędzie rozpychające posiada górny trzpień roboczy i/lub dolny trzpień roboczy, każdy przewidziany do współpracy z końcówka roboczą narzędzia rozpychającego, przy czym górny trzpień roboczy jest położony od strony części kalibrującej tego narzędzia rozpychającego, zaś dolny trzpień roboczy jest położony od strony jego części prowadzącej, a pona dto trzpień roboczy narzędzia rozpychającego jest jednoczęściowy z końcówką roboczą narzędzia rozpychającego albo jest połączony nierozłącznie z końcówką roboczą tego narzędzia rozpychającego, na przykład poprzez spawanie, zgrzewanie albo lutowanie, albo też jest połączony rozłącznie z końcówką roboczą tego narzędzia rozpychającego, na przykład poprzez połączenie kształtowe.

Dzięki wynalazkowi jest wyeliminowane zjawisko tworzenia się wypływki i problemy z nim związane podczas rozpychania tulei. Narzędzie rozpychające według wynalazku jest tak pomyślane i zaprojektowane aby uniemożliwić powstawanie i wzrost wypływki w trakcie procesu rozpychania tulei. Końcówka robocza narzędzia rozpychającego jest połączona na stałe lub rozłącznie z trzpieniem roboczym albo jest w postaci tak zwanego korka, czyli bez połączenia z dolnym lub górnym trzpieniem roboczym. Dla końcówki roboczej o przekroju kołowym optymalny stosunek długości części prowadzącej do jej drugiej średnicy wynosi od 0,5 do 2, przy czym stosunek ten dobiera się w zależności od wielkości naddatku na obróbkę, a ponadto kąt nachylenia stożka części kształtującej w narzędziu ro zpychającym wynosi od 2° do 13° i zależy między innymi od gatunku obrabianego materiału, warunków tarcia itp. Należy tu jednak zaznaczyć, że w miarę wzrostu kąta nachylenia wzrasta również składowa osiowa siły rozpychania, co może powodować trwałe deformacje powierzchni czołowych tulejek. Z tego względu kąt ten przyjmuje z zakresu mniejszych wartości od 2° do 6°. Zasadniczo zarys powierzchni stożka części kształtującej narzędzia rozpychającego jest prostoliniowy, niemniej jednak stożek ten może być wklęsły lub nieznacznie wypukły. Poprzeczny wymiar części kalibrującej narzędzia rozpychającego odpowiada poprzecznemu wymiarowi otworu końcowego w tulei, który chcemy uzyskać, powiększonemu o wielkość wynikającą ze zjawiska sprężynowania.

Rozpychanie narzędziem rozpychającym według wynalazku pozwala wyeliminować wady w ystępujące podczas realizacji tego procesu dotychczas znanymi narzędziami. Ponadto stosowanie tego nowego narzędzia rozpychającego pozwala uzyskać następujące efekty: jednakową średnicę zewnętrzną obrabianej tulei na całej jej długości, stałą siłę przepychania, której wartość praktycznie nie zależy od długości rozpychanej tulei, jednakowo odkształconą i gładką powierzchnię otworu końcowego obrabianej tulei na całej jego długości, brak pęknięć i wyrwań materiału tulei jak może mieć to miejsce podczas ścięcia wypływki w przypadku obróbki narzędziami rozpychającymi d otychczas stosowanymi.

Rozwiązania według wynalazku są bliżej wyjaśnione w przykładach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia narzędzie rozpychające w preferowanym wykonaniu, w widoku z przodu, fig. 2, 3 i 4 przedstawiają kolejno początkowy, środkowy i końcowy etap operacji przepychania narzędzia rozpychającego z górnym trzpieniem roboczym, przez otwór początkowy w obrabianej tulei, w przekroju osiowym, zaś fig. 5 przedstawia końcowy etap operacji przeciągania narzędzia rozpychającego z dolnym trzpieniem roboczym, przez otwór początkowy w obrabianej tulei, w przekroju osiowym.

Sposób rozpychania tulei 1, według wynalazku w przykładach wykonania, jest przewidziany do rozpychania tulei 1 grubościennych o przekrojach kołowych, a rozpychanie prowadzi się narzędziem rozpychającym 2 z końcówką roboczą 3, zaopatrzoną w części obróbcze.

W preferowanym wykonaniu sposobu rozpychanie prowadzi się narzędziem rozpychającym 2 z końcówką roboczą 3 z częściami obróbczymi w postaci części prowadzącej 4 połączonej poprzez środkową część kształtującą 5 z częścią kalibrującą 6 oraz powierzchniami obwodowymi części 4, 5 i 6 końcówki roboczej 3 połączonymi bezstopniowo, zaś powierzchnią obwodową części kształtującej 5 nachyloną do osi wzdłużnej 7 narzędzia rozpychającego 1 pod ostrym kątem nachylenia a. Część prowadzącą 4 pasuje się suwliwie albo lekko luźnie z osiowym otworem początkowym 8 obrabianej tulei 2, zaś wielkość kąta nachylenia a powierzchni obwodowej w części kształtującej 5 dobiera się w zależności od materiału obrabianej tulei 1, a poprzeczny wymiar w części kalibrującej 6, to jest jej pierwszą średnicę d₁ dopasowuje się wielkością do wymaganej wielkości średnicy końcowej dla osiowego otworu końcowego 9 obrabianej tulei 1 z uwzględnieniem zjawiska jej sprężynowania. Zarys 10 części kształtującej 5 narzędzia rozpychającego 2 dobiera się prostoliniowy, a stosunek długości b jego części prowadzącej 4 do drugiej średnicy d₂ tej części prowadzącej 4 dobiera się z zakresu od 0,5 do 2, zaś kąt nachylenia a powierzchni obwodowej w części kształtującej 5 narzędzia rozpychająPL 224 541 B1 cego 2 dobiera się z zakresu od 2° do 6°. Końcówkę roboczą 3 narzędzia rozpychającego 2 przep ycha się przez osiowy otwór początkowy 8 obrabianej tulei 1 górnym trzpieniem roboczym 11 narzędzia rozpychającego 2, położonym od strony części kalibrującej 6 tej końcówki roboczej 3, jak pokazano na fig. 2 + 4.

W innym wykonaniu sposobu według wynalazku końcówkę roboczą 3 narzędzia rozpychającego 2 przeciąga się przez osiowy otwór początkowy 8 obrabianej tulei 1 dolnym trzpieniem roboczym 12 narzędzia rozpychającego 2, położonym od strony części prowadzącej 4 tej końcówki roboczej 3, jak pokazano na fig. 5.

Narzędzie rozpychające 2 do tulei 1, według wynalazku w przykładach wykonania, jest przewidziane do rozpychania tulei 1 grubościennych o przekrojach kołowych i posiada końcówkę roboczą 3 z częściami obróbczymi.

W preferowanym wykonaniu narzędzia rozpychającego 2 części obróbcze końcówki roboczej 3 w narzędziu rozpychającym 2 mają postać części prowadzącej 4 połączonej poprzez środkową część kształtującą 5 z częścią kalibrującą 6, a powierzchnie obwodowe części 4, 5 i 6 końcówki roboczej 3 są połączone bezstopniowo. Część prowadząca 4 ma pasowanie suwliwe albo lekko luźne z osiowym otworem początkowym 8 obrabianej tulei 2. Powierzchnia obwodowa części kształtującej 5 jest nachylona do osi wzdłużnej 7 narzędzia rozpychającego 2 pod ostrym kątem nachylenia a. Poprzeczny wymiar części kalibrującej 6 jest dopasowany do poprzecznego wymiaru dla osiowego otworu końcowego 9 obrabianej tulei 2 z uwzględnieniem zjawiska jej sprężynowania. Poprzeczny przekrój końcówki roboczej 3 narzędzia rozpychającego (2) jest zasadniczo kołowy. Część prowadząca 4 narzędzia rozpychającego 2 i jego część kalibrująca 6 są w kształcie zbliżonym do walca, zaś część kształtująca 5 narzędzia rozpychającego 2 ma kształt stożkowy o zarysie 10 prostoliniowym. Stosunek długości b części prowadzącej 4 narzędzia rozpychającego 2 do drugiej średnicy d₂ walca tej części prowadzącej 4 wynosi od 0,5 do 2, zaś kąt nachylenia a stożkowej powierzchni obwodowej dla części kształtującej 5 w narzędziu rozpychającym 2 wynosi od 2° do 6°. Narzędzie rozpychające 2 posiada górny trzpień roboczy 11 przewidziany do przepychania końcówki roboczej 3 przez osiowy otwór p oczątkowy 8 tulei 1, przy czym górny trzpień roboczy 11 jest położony od strony części kalibrującej 6 tego narzędzia rozpychającego 2 i jest jednoczęściowy z końcówką roboczą 3 tego narzędzia rozp ychającego 2.

W innym wykonaniu narzędzia rozpychającego 2 posiada ono w miejsce górnego trzpienia roboczego 11 dolny trzpień roboczy 12 przewidziany do przeciągania końcówki roboczej 3 przez osiowy otwór początkowy 8 tulei 1, przy czym dolny trzpień roboczy 12 jest położony od strony części prowadzącej 4 tego narzędzia rozpychającego 2 i jest jednoczęściowy z końcówką roboczą 3 tego narzędzia rozpychającego 2.

Obrabianą tuleję 1 ustawia się na płycie oporowej 13 współosiowo z otworem przelotowym 14 niemniejszym niż średnica części kalibrującej 6 narzędzia rozpychającego 2, po czym wprowadza część prowadzącą 4 narzędzia rozpychającego 2 do otworu początkowego 8 w obrabianej tulei 1, jak pokazano na fig. 2. Następnie górnym trzpieniem roboczym 11, zamocowanym na tłoczysku prasy nie pokazanej na rysunku, przepycha się na przelot narzędzie rozpychające 2 przez otwór początkowy 8 w tulei 1, przekształcając otwór początkowy 8 w otwór końcowy 9 o zwiększonej średnicy i powiększając średnicę zewnętrzną obrabianej tulei 1, jak pokazano na fig. 3 i 4.

Wynalazek znajduje zastosowanie zwłaszcza do rozpychania tulei 1 grubościennych z dużymi naddatkami na obróbkę oraz tulejek metalowo-gumowych ze wstępnym naprężeniem, stosowanych na przykład w przemyśle motoryzacyjnym i maszynowym.

Wykaz oznaczeń

- tuleja,

- narzędzie rozpychające a - kąt nachylenia

- końcówka robocza b - długość

- część prowadząca d₁ - pierwsza średnica

- część kształtująca d₂ - druga średnica

- część kalibrująca

- oś wzdłużna

- otwór początkowy

- otwór końcowy 10 - zarys

PL 224 541 B1

- górny trzpień roboczy

- dolny trzpień roboczy

- płyta oporowa

- otwór przelotowy.

Claims (14)

1. Sposób rozpychania tulei, zwłaszcza grubościennych o przekrojach kołowych, w którym rozpychanie prowadzi się narzędziem rozpychającym posiadającym końcówkę roboczą z częściami obróbczymi, znamienny tym, że rozpychanie prowadzi się narzędziem rozpychającym (2) z końcówką roboczą (3) z częściami obróbczymi w postaci części prowadzącej (4) połączonej poprzez środkową część kształtującą (5) z częścią kalibrującą (6) oraz powierzchniami obwodowymi części (4, 5 i 6) końcówki roboczej (3) połączonymi bezstopniowo i powierzchnią obwodową części kształtującej (5) nachyloną do osi wzdłużnej (7) narzędzia rozpychającego (1) pod ostrym kątem nachylenia (a), przy czym część prowadzącą (4) pasuje się suwliwie albo lekko luźnie z osiowym otworem początkowym (8) obrabianej tulei (2), zaś wielkość kąta nachylenia (a) powierzchni obwodowej w części kształtującej (5) dobiera się w zależności od materiału obrabianej tulei (1), a poprzeczny wymiar części kalibrującej (6) dopasowuje się do wymaganego poprzecznego wymiaru dla osiowego otworu końcowego (9) obrabianej tulei (1), korzystnie z uwzględnieniem zjawiska jej sprężynowania.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że zarys (10) części kształtującej (5) narzędzia rozpychającego (2) dobiera się prostoliniowy albo lekko wklęsły albo lekko wypukły.

3. Sposób według zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, że w narzędziu rozpychającym (2) z końcówką roboczą (3) o poprzecznym przekroju kołowym stosunek długości (b) jego części prowadzącej (4) do drugiej średnicy (d₂) tej części prowadzącej (4) dobiera się z zakresu od 0,5 do 2.

4. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, znamienny tym, że w narzędziu rozpychającym (2) z końcówką roboczą (3) o poprzecznym przekroju kołowym kąt nachylenia (a) powierzchni obwodowej w części kształtującej (5) dobiera się z zakresu od 2° do 13°, korzystnie od 2° do 6°.

5. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, znamienny tym, że końcówkę roboczą (3) narzędzia rozpychającego (2) przepycha się przez otwór początkowy (8) obrabianej tulei (1) górnym trzpieniem roboczym (11) narzędzia rozpychającego (2), położonym od strony części kalibrującej (6) tej końcówki roboczej (3).

6. Sposób według zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4, albo 5, znamienny tym, że końcówkę roboczą (3) narzędzia rozpychającego (2) przeciąga się przez otwór początkowy (8) obrabianej tulei (1) dolnym trzpieniem roboczym (12) narzędzia rozpychającego (2), położonym od strony części prowadzącej (4) tej końcówki roboczej (3).

7. Narzędzie rozpychające do tulei, zwłaszcza grubościennych o przekrojach kołowych, posiadające końcówkę roboczą z częściami obróbczymi, znamienne tym, że części obróbcze końcówki roboczej (3) w narzędziu rozpychającym (2) mają postać części prowadzącej (4) połączonej poprzez środkową część kształtującą (5) z częścią kalibrującą (6), a powierzchnie obwodowe części (4, 5 i 6) końcówki roboczej (3) są połączone bezstopniowo, przy czym część prowadząca (4) ma pasowanie suwliwe albo lekko luźne z osiowym otworem początkowym (8) obrabianej tulei (2), zaś powierzchnia obwodowa części kształtującej (5) jest nachylona do osi wzdłużnej (7) narzędzia rozpychającego (2) pod ostrym kątem nachylenia (a), a poprzeczny wymiar części kalibrującej (6) jest dopasowany do poprzecznego wymiaru dla osiowego otworu końcowego (9) obrabianej tulei (2), korzystnie z uwzględnieniem zjawiska jej sprężynowania.

8. Narzędzie rozpychające według zastrz. 7, znamienne tym, że poprzeczny przekrój końcówki roboczej (3) narzędzia rozpychającego (2) jest zasadniczo kołowy, przy czym część prowadząca (4) narzędzia rozpychającego (2) i jego część kalibrująca (6) są w kształcie zbliżonym do walca, zaś część kształtująca (5) narzędzia rozpychającego (2) ma kształt zasadniczo stożkowy, o zarysie (10) prostoliniowym albo lekko wklęsłym albo lekko wypukłym.

9. Narzędzie rozpychające według zastrz. 8, znamienne tym, że stosunek długości (b) części prowadzącej (4) narzędzia rozpychającego (2) do drugiej średnicy (d₂) walca tej części prowadzącej (4) wynosi od 0,5 do 2.

PL 224 541 B1

10. Narzędzie rozpychające według zastrz. 8 albo 9, znamienne tym, że kąt nachylenia (a) stożkowej powierzchni obwodowej dla części kształtującej (5) w narzędziu rozpychającym (2) wynosi od 2° do 13°, korzystnie od 2° do 6°.

11. Narzędzie rozpychające według zastrz. 7 albo 8, albo 9, albo 10, znamienne tym, że posiada górny trzpień roboczy (11) i/lub dolny trzpień roboczy (12), każdy przewidziany do współpracy z końcówką roboczą (3) narzędzia rozpychającego (2), przy czym górny trzpień roboczy (11) jest położony od strony części kalibrującej (6) tego narzędzia rozpychającego (2), zaś dolny trzpień roboczy (12) jest położony od strony jego części prowadzącej (4).

12. Narzędzie rozpychające według zastrz. 11, znamienne tym, że trzpień roboczy (11 i/lub 12) narzędzia rozpychającego (2) jest jednoczęściowy z końcówką roboczą (3) tego narzędzia rozpychającego (2).

13. Narzędzie rozpychające według zastrz. 11, znamienne tym, że trzpień roboczy (11 i/lub 12) narzędzia rozpychającego (2) jest połączony nierozłącznie z końcówką roboczą (3) tego narzędzia rozpychającego (2).

14. Narzędzie rozpychające według zastrz. 11, znamienne tym, że trzpień roboczy (11 i/lub 12) narzędzia rozpychającego (2) jest połączony rozłącznie z końcówką roboczą (3) tego narzędzia ro z-