Wynalazek niniejszy dotyczy nabojów rozsadzajacych, zwlaszcza nabojów, uzy¬ wanych w górnictwie, w których rdzen wybuchowy jest otoczony plaszczeni, u- twarzonym z jednej lub kilku substancyj, chlodzacych lub oslaniajacych gorace pro¬ dukty spalenia po wybuchu przez wywiazy¬ wanie niezapalnych gazów i (albo) przez rozklad lub zmiane swego stanu fizyczne¬ go, polaczona z odpowiednia absorbcja ciepla.Wynalazek niniejszy dotyczy naboju rozsadzajacego, zawierajacego proch ar¬ matni albo podobny powoli spalajacy sie materjal wybuchowy, który jest wystar¬ czajaco bezpieczny przy uzywaniu go w ko¬ palniach, w których znajduja sie gazy.Glówna zalete prochu armatniego, uzywa¬ nego do sporzadzania naboju rozsadzaja¬ cego, stanowi, ze jego dzialanie jest mniej gwaltowne i bardziej zesrodkowane w po¬ równaniu z dzialaniem detonujacych mate- rjalów wybuchowych, np. nitrogliceryny, a w wyniku rozsadzania otrzymuje sie wieksza ilosc materjalu w brylach z mniej¬ sza iloscia mialu.Proch armatni daje plomien, który la¬ two zapala gaz kopalniany albo pyl weglo¬ wy, wskutek czego jest zbyt niebezpieczny do uzytku w kopalniach, zawierajacych gaz. Domieszka soli chlodzacych do pro¬ chu armatniego nie daje dobrego wyniku, poniewaz okazalo sie, ze ilosc soli chlodza¬ cych, dodawana do prochu i wystarczaja¬ ca do usuniecia niebezpieczenstwa zapa¬ lenia sie gazów, czesto powoduje nienor¬ malny wybuch.Okazalo sie równiez, ze substancje chlo¬ dzace, uzywane dotychczas jako materjal do oslaniania nabojów detonujacych typumtroglicerynówcgó, maja stosunkowo mala wartosc, jesli uzyc ich do oslaniania ladun¬ ku prochu armatniego lub podobnego ma- terjalu wybuchowego.Wynalazek niniejszy opiera sie na spo¬ strzezeniu, ze przez otoczenie ladunku wy¬ buchowego, zlozonego zasadniczo z prochu armatniego lub podobnego materjalu wy¬ buchowego, oslona, zawierajaca boran, naj¬ lepiej boraks, ewentualnie zmieszany z kwasem bornym, otrzymuje sie naboje roz¬ sadzajace, posiadajace duzy stopien bez¬ pieczenstwa i dostateczna szybkosc spala¬ nia sie.Dodatek kwasu borowego ma na celu glównie polepszenie mechanicznych wlasci¬ wosci materjalu oslaniajacego. Oprócz bo¬ ranów oslona moze zawierac male ilosci materjalów obojetnych albo soli, stosowa¬ nych zwykle jako skladniki chlodzace przy sporzadzaniu rozsadzajacych materjalów wybuchowych, ewentualnie z dodatkiem srodków wiazacych lub nadajacych oslonie nieprzemakalnosc. Jako skladniki chlodza¬ ce mozna wymienic chlorki potasowców, a zwlaszcza chlorek sodu i potasu, szcza¬ wian lub dwuweglan amonu albo szczawia¬ ny lub dwuweglany potasowców. Ladunek wybuchowy, tworzacy rdzen naboju, moze zawierac równiez mala ilosc jednej lub kil¬ ku stalych powyzej wspomnianych soli chlodzacych i (albo) mala ilosc kwasu bo¬ rowego lub boranów.Przy uzyciu boranu wraz z innemi sta- lemi solami chlodzacemi, o ile sie je stosu¬ je w oslonie, ilosc substancji chlodzacej w naboju rozsadzajacym, jako w calosci, mozna znacznie zwiekszyc powyzej ilosci, uznanej dotychczas za odpowiednia, bez widocznego obnizenia szybkosci spalania lub mocy materjalu wybuchowego. Najle¬ piej jest, gdy oslona ciagnie sie na calej dlugosci rdzenia wybuchowego, a kazdy lub tylko jeden jego koniec jest zakryty równiez zatyczka lub krazkiem z materja¬ lu oslonowego albo z innego odpowiednie¬ go materjalu obojetnego lub substancji ó- ziebiajacej, Zatyczki lub krazki moga po¬ siadac kanal do wprowadzania lontu, Materjal rdzenia wybuchowego moze byc ziarnisty albo tez moze miec postac stloczonego cylindra z kanalem podluz¬ nym do wprowadzania lontu. Srodek rdze¬ nia moze równiez stanowic mater jal wy¬ buchowy o czulosci i szybkosci spalania znacznie wiekszej niz reszta rdzenia wybu¬ chowego, Materjal oslonowy mozna wprowadzac na mater jal rdzenia wybuchowego w roz¬ maity sposób. Mozna go np, odlewac lub wytlaczac w ksztalcie rurki, w której moz¬ na umieszczac ladunek prochu wybucho¬ wego luzno albo w postaci stloczonego cy¬ lindra. W tym przypadku ladunek prochu utrzymuje sie w oslonie zapomoca opaski z woskowanego lub niewoskowanego pa¬ pieru.Ladunek prochu armatniego mozna wprowadzac równiez do srodkowej prze¬ strzeni pierscienia z papieru o podwójnych sciankach, miedzy któremi umieszczony jest luzno materjal oslonowy, W razie potrzeby materjal oslonowy i proch armatni mozna odpowiednio umie¬ szczac w zbiorniku, najlepiej z cynowej blachy zelaznej, który nastepnie wklada sie do otworu wiertniczego, albo tez proch armatni mozna umieszczac w zbiorniku w postaci stloczonego cylindra, a materjal oslonowy wokolo zbiornika lub cylindra, Materjal oslonowy moze byc wiec umie¬ szczany wokól cylindra przez stloczenie w odpowiedniej formie, albo tez ziarnisty ma¬ terjal wybuchowy i mater jal oslonowy moz¬ na umieszczac w zadanem wzajemnem po¬ lozeniu w formie i nadawac im jednocze¬ snie odpowiedni ksztalt przez stlaczanie.Dwa ostatnio wymienione sposoby maja te zalete, ze materjal chlodzacy scisle przyle¬ ga do rdzenia wybuchowego i nie latwo sie oden oddziela.W razie potrzeby i rdzen wybuchowy i — 2 —gotowy nabój mozna owijac w papier albo podobny materjal.Grubosc oslony zalezy w pewnym stopniu od jej skladu, lecz w wiekszosci przypadków grubosc 4 mm jest dosta¬ teczna do bezpiecznego spowodowania wybuchu naboju w kopalniach, zawieraja¬ cych gazy i pyl.Szczególnie bezpiecznemi sa naboje wybuchowe wedlug wynalazku, zawiera¬ jace proch armatni, jako skladnik wybu¬ chowy, np. proch armatni, zlozony w przy¬ blizeniu z 75% azotanu potasu, 15% we¬ gla drzewnego i 10% siarki. Poza tern we¬ dlug wynalazku mozna stosowac równiez jako materjal wybuchowy inne powoli spalajace sie materjaly wybuchowe o wlasciwosciach, podobnych do wlasciwo¬ sci prochu armatniego,. Nazwa ,,powoli spalajace sie materjaly wybuchowe", uzy¬ ta w niniejszym opisie i zastrzezeniach patentowych, dotyczy materjalu wybucho¬ wego o skladzie, odpowiadajacym 1 i 2 klasie angielskiego krajowego spisu zare¬ jestrowanych materjalów wybuchowych.To znaczy, ze jako takie materjaly wy¬ buchowe nalezy rozumiec materjaly, sta¬ nowiace mechaniczna mieszanine azotanu lub nadchloranu z weglem lub innym nie¬ wybuch©wym materjalem weglowym i z in- nemi materjalami palnemi, np, z siarka, lub bez tych materjalów. Tak wiec np, ma- terjalem wybuchowym moze byc proch armatni, zawierajacy np, 73% azotanu sodowego, 17% wegla drzewnego i 10% siarki albo skladajacy sie z mieszaniny, zlozonej z 44% azotanu sodowego, 34% nadchloranu sodowego i 22 % wegla drzew¬ nego.Jako materjal oslonowy najlepiej jest stosowac wedlug niniejszego wynalazku boran sodowy z domieszka lub bez do¬ mieszki kwasu borowego; mozna równiez stosowac inne borany, np, boran baru, cynku, magnezu, manganu lub amonu.Przyklad I, Cylinder z cienkiej bla¬ chy metalowej ó srednicy wewnetrznej 31,8 mm ustawia sie wspólosiowo w pio¬ nowej formie cylindrycznej o srednicy wewnetrznej 36,5 mm, zaopatrzonej w srodkowy trzpieniek o srednicy 6,3 mm, 57 gramów prochu armatniego laduje sie do przestrzeni srodkowej, a sproszkowany boraks wprowadza sie do przestrzeni pier¬ scieniowej miedzy scianka cylindra a scian¬ ka formy dopóty, az poziomy prochu we¬ wnatrz cylindra i proszku boraksowego nazewnatrz cylindra zrównaja sie. Ilosc materjalu oslonowego wynosi po napel¬ nieniu cylindrów okolo 50% materjalu wybuchowego. Wtedy wyciaga sie cy¬ linder z blachy metalowej i stlacza sie proszki w formie pod cisnieniem 2000 kg.Nabój, wytworzony w ten sposób, moze byc zapalany ze znacznie wiekszem niz zwy¬ kle bezpieczenstwem w kopalniach, za¬ wierajacych gaz i pyl.Przyklad IL 57 gramów prochu ar¬ matniego laduje sie do przestrzeni srod¬ kowej formy, opisanej w przykladzie I, na warstwe boraksu, zawierajaca 30% kwasu borowego, a nastepnie przestrzen pierscieniowa napelnia sie, jak poprzed¬ nio, mieszanina sproszkowanego boraksu, zawierajaca 30% kwasu bornego, poczem wyjmuje sie przegrode i przeprowadza stlaczanie, jak opisano w przykladzie L Przyklad III. 57 gramów prochu ar¬ matniego laduje sie do srodkowej prze¬ strzeni formy, opisanej w przykladzie I, na wierzch warstwy boranu manganu, a nastepnie przestrzen pierscieniowa wy¬ pelnia sie boranem manganu. Calkowita waga boranu manganowego wynosi 57 gramów. Nastepnie przegrode sie wyjmu¬ je i przeprowadza sie stlaczanie, jak to opisano poprzednio.Przyklad IV. 57 gramów mieszaniny 1 czesci wagowej chlorku potasowego z 2 czesciami wagowemi prochu armatniego laduje sie do srodkowej przestrzeni for¬ my, opisanej w przykladzie I, na wierzch — 3 —/o Warstwy boirak&u. Przestrzen pierscienio¬ wa napelnia sie boraksem do poziomu mieszaniny prochu armatniego. Nastepnie usuwa sie przegrode i wprowadza warstwe boraksu, aby przykryc proch armatni, po- czem przeprowadza sie zabieg stlaczania, jak to opisano poprzednio. Calkowita ilosc uzytego boraksu wynosi 14 gramów. PL PL PL