PL235761B1

PL235761B1 - Kompozycja eterycznego olejku konopnego do zastosowania do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich

Info

Publication number: PL235761B1
Application number: PL420036A
Authority: PL
Inventors: Daniel BAJAS; Daniel Bajas; Rafał MODLIŃSKI; Rafał Modliński; Ryszard Kaniewski
Original assignee: Daniel Bajas; Modlinski Rafal
Priority date: 2016-12-29
Filing date: 2016-12-29
Publication date: 2020-10-19
Also published as: PL3562495T3; HRP20240507T1; HUE066399T2; EP3562495B1; PL420036A1; ES2978291T3; WO2018124896A1; EP3562495A1; PT3562495T

Abstract

Przedmiotem zgłoszenia jest kompozycja do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich oraz zastosowanie olejku konopnego do otrzymywania kompozycji. W uszczegółowieniu zgłoszenie dotyczy kompozycji zawierającej olejek eteryczny z konopi do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich, zwłaszcza chorób pasożytniczych, w tym warrozy i nosemozy pszczół.

Description

Przedmiotem wynalazku jest kompozycja eterycznego olejku konopnego do zastosowania do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich. Bardziej szczegółowo wynalazek dotyczy kompozycji zawierającej olejek eteryczny z konopi do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich, zwłaszcza chorób pasożytniczych, w tym warrozy i nosemozy pszczół.

W rodzinach pszczelich występuje wiele gatunków roztoczy. Większość z nich zamieszkuje dno ula i żywi się resztkami produkowanymi przez pszczoły. Jednak kilka gatunków roztoczy prowadzi pasożytniczy tryb życia i może doprowadzić do śmierci całych rodzin.

Warroza jest chorobą pasożytniczą dotyczącą zarówno pszczół dorosłych, jak i czerwiu. W Europie spotyka się wyłącznie typ koreański (rosyjski) roztocza Varroa destruktor. Osobniki męskie Varroa destructor występują tylko na zasklepionym czerwiu lub krótko po wygryzieniu pszczoły. Na dorosłych pszczołach spotyka się wyłącznie samice roztocza. Narządy gębowe Varroa destruktor są typu ssąco-kłującego, przystosowane do pobierania hemolimfy, która stanowi wyłączny pokarm tego pasożyta. Cały cykl rozwojowy odbywa się w zasklepionym czerwiu, zarówno pszczelim jaki i trutowym. Samica roztocza wnika do komórki z czerwiem tuż przed jej zasklepieniem. Następnie składa na ścianie komórki kilka jaj, od 2 do 5. Pierwsze złożone jajo jest niezapłodnione i powstaje z niego po kilku linieniach samiec. Z kolejnych jaj powstają osobniki żeńskie. Samiec po kopulacji ginie. Cykl rozwojowy samca zamyka się w granicach 6,2 dnia, a samicy w granicach 6,9 dnia. Cykl rozwojowy pszczoły robotnicy pod zasklepem trwa 12 dni, trutnia 14 dni, wobec czego nie wszystkie potomne osobniki żeńskie roztoczy uzyskują pełną dojrzałość i zostają zapłodnione. Przyjmuje się, że średnio w komórce z czerwiem pszczelim powstają 2-3 sztuki samic potomnych, a w komórce z czerwiem trutowym 3-4 samic potomnych. Samice roztocza wraz z wgryzającą się pszczołą opuszczającą komórkę, przechodzą na dorosłe pszczoły, na których żerują (zwykle około 14 dni), a następnie wnikają do kolejnych komórek z czerwiem w celu odbycia cyklu rozwojowego. Niezapłodniona młoda samica roztocza również wnika do komórki i składa tylko jedno jajo - niezapłodnione. Powstały w ten sposób samiec unasienia w czasie kopulacji własną matkę, która w kolejnym cyklu rozrodczym uzyskuje własne córki [1].

Roztocze u pszczół z reguły zwalczane są przy zastosowaniu pestycydów, do których zaliczają się m.in. apiwarol na bazie amitrazu, fipronil, fluwalinat, kumafos i inne. W zwalczaniu Varroa destructor stosuje się metody farmakologiczne oraz metody hodowlane umożliwiające ograniczenie populacji roztocza w rodzinie pszczelej.

W Polsce dostępna jest także biologiczna metoda zwalczania Varroa destructor w postaci pożytecznych roztoczy Stratiolaelaps scimitus, które aplikuje się do ula z pszczołami wiosną i jesienią. Roztocza są zbyt małe by zjadły Varroa destructor jednak walcząc z nim uszkadza go w stopniu uniemożliwiającym rozwój.

W badaniach naukowych wykazano, że typ koreański Varroa destructor wykształca bardzo szybko odporność na akarycydy, zwłaszcza na te należące do grupy syntetycznych pyretroidów. Stąd wynikła malejąca skuteczność leków opartych zwłaszcza na fluwalinacie. Varroa destructor jest bardzo wytrzymały na brak pożywienia, bez którego może się obywać nawet 9 dni. Na plastrach ze zamarłym czerwiem roztocze przeżywać mogą do 30 dni.

Pszczelarze co roku mierzą się z problemem warrozy. Zaatakowane rodziny pszczele wiosną bez pomocy człowieka giną już jesienią, a wystarczy zakażenie wiosenne na poziomie 10 roztoczy. Podstawą prowadzenia pasieki jest dokładnie „wyczyszczenie” rodzin pszczelich z tych pasożytów, tak by nie doszło do reinwazji z nie leczonych pasiek.

Varroa destructor powoduje m.in.:

- straty w rodzinach pszczelich wywołane przez Varroa destruktor,

- upadki rodzin w czasie zimowli,

- zwiększony osyp zimowy,

- słaby wiosenny rozwój,

- niska wydajność miodowa,

- nagłe słabnięcie rodzin po pożytkach,

- deformacje rozwojowe. [1]

W zgłoszeniu patentowym PL 217334 (opubl. 2013-09-02) opisano zastosowanie mieszaniny olejków eterycznych, a dokładniej olejku z drzewa herbacianego w mieszaninie z olejkiem bazylikowym i/lub z olejkiem jodłowym do wytwarzania preparatu do zwalczania roztoczy u pszczół, przy czym roztocza obejmują Varroa destruktor lub Typhlodromus pyri Sch.

PL 235 761 B1

Opis patentowy PL 186883 (opubl. 1997-12-18) ujawnia preparat żelowy o powolnym uwalnianiu oraz sposób zwalczania inwazji roztoczy, motyli, grzybów i bakterii na kolonie pszczół miodnych, który zawiera jako substancję czynną olejek eteryczny lub kwas organiczny w stężeniu od 5% do 50%, korzystnie od 10% do 40% masy całkowitej preparatu, substancje zagęszczające ze środkiem sieciującym w stężeniu od 0,01% do 1,5%, korzystnie od 0,1% do 1,0% masy całkowitej preparatu, nośnik i wodę. Preparat o powolnym uwalnianiu, według wynalazku jest skuteczny przeciwko inwazjom Varroa jacobsoni rojów pszczelich w porównaniu z koloniami kontrolnymi.

Z opisu patentowego PL 214762 (opubl. 2011-03-28) znana jest kompozycja na bazie olejku konopnego do zwalczania szkodników, zwłaszcza pluskwiaków, a szczególnie mszyc. Koncentrat do sporządzania emulsji wodnej na bazie olejku konopnego przeznaczony jest przede wszystkim do zwalczania mszycy jabłoniowej (Aphis pomi Deg.) i jabłoniowo-babkowej (Dysaphis plantaginea Pass.).

Ponadto w zgłoszeniu PL 394918 (opubl. 2012-11-19) opisano kompozycję przeciwko szkodnikom, zwłaszcza przędziorkom na bazie eterycznego olejku konopnego do zwalczania szkodników, głównie przędziorków. Koncentrat do sporządzania emulsji olejku konopnego przeznaczony jest przede wszystkim do zwalczania przędziorka chmielowca (Tetranychus urticae Koch) i przędziorka szklarniowca (Tetranychus cinnabarinus Bois.).

Pomimo, że znane jest stosowanie kompozycji na bazie eterycznego olejku konopnego do zwalczania przędziorków należy zwrócić uwagę na fakt, że roztocza występują w około 30 tysiącach gatunków, dostosowanych do różnych środowisk, w efekcie czego są całkowicie odmienne gatunkowo. Jedyną wspólną cechą roztoczy jest połączenie głowotułowia z odwłokiem i brak śladów segmentacji na zewnątrz. Ze stanu techniki nie jest znane, ani w najmniejszym stopniu zasugerowane wykorzystanie kompozycji na bazie eterycznego olejku konopnego do zastosowania względem określonego gatunku roztoczy atakujących pszczoły.

Ponadto, pomimo istniejących rozwiązań w stanie techniki istnieje ciągła potrzeba uzyskania kompozycji do zapobiegania i zwalczania roztoczy u pszczół, zwłaszcza, że dotychczasowe rozwiązania okazują się niewystarczające. Roztocze uodparniają się na akarycydy. Pestycydy osłabiają system odpornościowy wielu zwierząt i roślin. Preparaty chemiczne mają wpływ na zanieczyszczenie miodu oraz wosku. Natomiast zastosowanie kwasów organicznych, takich jak kwas mrówkowy, kwas mlekowy czy też kwas szczawiowy, pomimo że nie prowadzi do nabrania oporności na te kwasy przez roztocza, jest jednak pracochłonne i zależne od warunków atmosferycznych oraz od stadium rozwoju rodziny pszczelej i z reguły nie wystarczają. Preparaty warroabójcze nie mogą być stosowane w okresie produkcji miodu towarowego. Ponadto, konieczne jest bezwzględne przestrzeganie okresów karencji wymaganych dla poszczególnych preparatów.

Celem wynalazku jest zwalczanie V.destructor za pomocą olejku eterycznego z konopi siewnych (Cannabis sativa L.). Preparaty te działają odstraszająco (repelentnie) lub trująco. Ważne jest, że składniki znajdujące się w olejku mają bardzo zasadniczy wpływ na zwalczanie Varroa destructor i mogą stać się bardzo dobrą alternatywą dla preparatów chemicznych.

Gatunkiem, z którego wyciągi lub olejki mogłyby zostać wykorzystane do ochrony pszczół przed roztoczami są konopie siewne (Cannabis sativa L.). Gatunek ten należy do rodzaju Cannabis, rodziny Cannabaceae - Konopiowate. W obrębie rodzaju Cannabis wyróżnia się trzy gatunki: konopie indyjskie (Cannabis indica Lam.), konopie siewne (Cannabis sativa L.) i konopie dzikie (Cannabis ruderalis Janisch.).

Gatunki z rodzaju Cannabis zawierają substancję narkotyczną tetrahydrokannabinol (Δ⁹ THC). Ze względu na zawartość tego związku wyróżnia się konopie haszyszowe (5 do 20% THC) i włókniste (mniej niż 0,2% THC). W patencie wykorzystuje się wyłącznie eteryczne olejki konopne produkowane z polskich odmian konopi: Beniko i Białobrzeskie o niskiej zawartości kannabinoidów (poniżej 0,2% w suchej masie ziela). Odmiany te spełniają wymagania określone w ustawię (z dnia 6 września 2001 r., Dz. U. Nr 125, poz. 1367) i są dopuszczone do uprawy w kraju.

W rzeczywistości średnia zawartości THC w olejkach w ostatnich 3 latach wynosi około 0,0237%.

Eteryczny olejek konopny opisany został szczegółowo w zgłoszeniu PL 394918. Jest to klarowna ciecz, barwy jasnożółtej do ciemnozielonej. Gęstość względna w temperaturze 20°C wynosi średnio 0,840 g/cm³. W skład olejku konopnego wchodzi około 58 monoterpenów i 38 sesquiterpenow. Najważniejsze z nich to: α-Pinen, β- Pinen, Δ 3-Karen, β-Mircen, Limonen, β-Felandren, cis-Ocymen, trans-Ocymen, α-Terpinen, trans-a-Bergamoten, β-Kariofilen, β-Humulen, β-Farnezen, β-Selinen, Selina-3,7(11)-dien.

PL 235 761 Β1

Olejek uzyskiwany jest przez destylację parą wodną kwiatostanów (wiech konopnych) i młodych liści. Ze względu na charakterystyczny aromat olejek ten jest wykorzystywany do produkcji różnych artykułów, w tym m.in. kosmetyków, artykułów żywnościowych, w tym również alkoholowych. Dodatkowo olejek konopny znajduje zastosowanie również w aromaterapii oraz jako środek ochrony roślin, gdyż dwa związki zawarte w olejku konopnym: limonene i α-pinene swoim zapachem działają odstraszająco na owady.

Prowadzono badania nad wykorzystaniem samych konopi oraz wyciągów z tej rośliny jako repelentu przeciw różnym szkodnikom upraw. Ponadto olejek eteryczny z konopi ma działanie bakteriostatyczne w stosunku do bakterii Gram+ (Staphylococcus, Streptococcus, Bacillus cereus, Bacillus subtilis, Staphylococcus aureuś) i bakterii Gram- (Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella paratyphi, Shigella specieś).

Nieoczekiwanie okazało się, że eteryczny olejek konopny może być zastosowany do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich, zwłaszcza chorób pasożytniczych, w tym warrozy i nosemozy pszczół.

Istotą wynalazku jest kompozycja eterycznego olejku konopnego do zastosowania do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich a w szczególności do zwalczania Varroa destructor i/lub nosemozy pszczół.

Korzystnie, gdy kompozycja do zastosowania charakteryzuje się tym, że eteryczny olejek konopny jest w stężeniu zawartym w przedziale od 0,1 do 10% i kompozycja zawiera olej słonecznikowy, przy czym stosunek eterycznego olejku konopnego do oleju słonecznikowego wynosi 1:20.

Korzystnie, gdy kompozycja do zastosowania charakteryzuje się tym, że poza eterycznym olejkiem konopnym kompozycja zawiera naturalny rozpuszczalnik, obejmujący oleje roślinne w tym olejki eteryczne, wosk, propolis, etanolowy ekstrakt propolisowy EEP, wodę, naftę, alkohol, glicerynę.

Korzystnie, gdy kompozycja do zastosowania charakteryzuje się tym, że kompozycję aplikuje się pszczołom z wykorzystaniem standardowych metod wybranych spośród odymiania olejkiem za pomocą urządzeń do spalania, naturalnego odparowania olejku z niewielkiego pojemnika umieszczonego w ulach, z wosku, propolisu lub etanolowego ekstraktu (EEP), nasączenia drewnianych kształtek olejkiem i umieszczeniem ich w ulu, polewania pszczół w uliczkach (wolne przestrzenie pomiędzy plastrami w ulu) olejkiem.

W celu lepszego zrozumienia wynalazku poniżej przedstawiono przykładowe rozwiązania.

Przykład 1

Olejek konopny stosowano w stężeniu 5% rozpuszczając go w naturalnym oleju słonecznikowym. Badania przeprowadzono na 10-ciu rodzinach pszczelich rasy/linii Kwainka CTA6 na ulach typu „warszawski” z których 5 stanowiło grupę doświadczalną gdzie zastosowano przedmiot wynalazku a pozostałe grupę kontrolną. Przed rozpoczęciem badań określono wyjściowe porażenie rodzin pszczelich pasożytem V.destructor.

Wyjściowe porażenie rodzin pszczelich V.destructor

Grupa doświadczalna
Nr ula	Ilość V.destructor
1	13
2	17
3	15
4	8
5	10
Łącznie:	63

Grupa kontrolna
Nr ula	Ilość V.destructor
6	25
7	12
8	11
9	16
10	17
Łącznie:	81

PL235 761 Β1

W celu zwalczenia V.destructor w ulach należących do grupy doświadczalnej, nasączone olejkiem konopnym drewniane paski zostały umieszczone pomiędzy plastrami. W każdym ulu zastosowano trzy paski. Śmiertelność pasożyta określono po upływie 48 godzin. W grupie kontrolnej jako środek porównawczy zastosowano - Apiwarol 12,5 mg. Zabiegi wykonano w dwóch powtórzeniach w odstępie siedmiu dni bezpośrednio na rodzinach pszczelich w pasiece.

Śmiertelność pasożyta V.destructor

	Osyp pasożyta V.destructor (szt.)
	Olejek konopny 5 %	Apiwarol 12,5mg
Pierwszy zabieg	50	54
Drugi zabieg	28	17

Po upływie 48 godzin od wykonania zabiegu, 5% olejek konopny wykazywał skuteczność olejku konopnego w stosunku do działania środka porównawczego Apiwarolu na podobnym poziomie. Przy drugim zabiegu, wykonanym po upływie siedmiu dni, odnotowano jego 60% skuteczność w porównaniu z w/w środkiem warroabójczym.

P rzykład 2

Olejek konopny stosowano w stężeniach 0,5; 1 i 2,5% rozpuszczając go w nafcie oczyszczonej. Badania przeprowadzono na trzech wybranych rodzinach pszczelich rasy/linii Kwainka CTA6, na ulach typu „wielkopolski” z dennicą higieniczną. Zabiegi wykonano w dwóch powtórzeniach w odstępie 3 dni. Po przeprowadzeniu badań dla określenia skuteczności przedmiotu wynalazku, po upływie 7 dni zastosowano preparat kontrolny - Apiwarol.

Przykład 2.1

0,5 ml olejku konopnego rozpuszczono w 99,5 ml oczyszczonej nafty dla uzyskania 0,5% stężenia. W celu zwalczenia V.destructor w rodzinie pszczelej 0,5% roztwór odparowano w ulu za pomocą elektronicznego urządzenia. Śmiertelność pasożyta określono 12 godzin po zastosowaniu zabiegu.

Przykład 2.2 ml olejku konopnego rozpuszczono w 99 ml oczyszczonej nafty dla uzyskania 1% stężenia. W celu zwalczenia V.destructor w rodzinie pszczelej 1% roztwór odparowano w ulu za pomocą elektronicznego urządzenia. Śmiertelność pasożyta określono 12 godzin po zastosowaniu zabiegu.

Przykład 2.3

2,5 ml olejku konopnego rozpuszczono w 97,5 ml oczyszczonej nafty dla uzyskania 2,5% stężenia. W celu zwalczenia V.destructor w rodzinie pszczelej 2,5% roztwór odparowano w ulu za pomocą elektronicznego urządzenia. Śmiertelność pasożyta określono 12 godzin po zastosowaniu zabiegu.

W przeprowadzonych badaniach stwierdzono skuteczność działania olejku z konopi siewnych w zwalczaniu chorób pasożytniczych pszczół w tym V.destructor.

Śmiertelność pasożyta po zastosowaniu olejku konopnego

	Osyp pasożyta V. destructor (szt.)
Zabieg 1	Zabieg 2
UL nr 1 olejek konopny - 0,5%	18	11
UL nr 2 olejek konopny -1%	38	13
UL nr 3 olejek konopny - 2,5%	28	7

PL 235 761 Β1

Śmiertelność pasożyta po zastosowaniu środka kontrolnego - Apiwarol po upływie siedmiu dni od zastosowania olejku konopnego.

	Osyp pasożyta V. destructor (szt.)
Ul nr 1	6
Ul nr 2	7
Ul nr 3	3

Liczebność pasożyta V. destructor po przeprowadzeniu drugiego zabiegu odparowania olejku konopnego w ulu zmniejszyła się o:

- 39% dla stężenia 0,5%,

- 64% dla stężenia 1%

- 75% dla stężenia 2,5%

Po przeprowadzeniu kontrolnego badania z udziałem środka porównawczego - Apiwarol, stwierdzono wysoką skuteczność działania olejku konopnego. Osyp V.destructor po zastosowaniu kontrolnego badania zmniejszył się średnio o 75% w porównaniu do osypu określonego po wykonaniu pierwszego zabiegu.

Referencje:

1. Paweł Chorbiński „Zapobieganie i zwalczanie chorób pszczół”

2. Krystyna Pohorecka „Zwalczanie warrozy - propozycja modelu postępowania w warunkach polskich” Zakład Parazytologii i Chorób Inwazyjnych, PIWet-PIB w Puławach

3. Paweł Chorbiński (2008) „Pokonaj warrozę”

4. Maksymiuk W., Konopacka Z., (1986) „Gospodarka pasieczna na terenach zagrożonych warrozą”, WOPR Hałasy z/s w Gra ba nowie.

5. Cybulski W., Dzierżanowski A., (2010) „Analiza statystyczna wyników skuteczności APIWAROLU AS w badaniach prowadzonych w latach 1981-2009”

Claims

1. Kompozycja eterycznego olejku konopnego do zastosowania do zapobiegania i zwalczania chorób pszczelich a w szczególności do zwalczania Varroa destructor i/lub nosemozy pszczół.

2. Kompozycja do zastosowania według zastrz. 1, w którym eteryczny olejek konopny jest w stężeniu zawartym w przedziale od 0,1 do 10% i kompozycja zawiera olej słonecznikowy, przy czym stosunek eterycznego olejku konopnego do oleju słonecznikowego wynosi 1:20.

3. Kompozycja do zastosowania według zastrz. 1, w którym poza eterycznym olejkiem konopnym kompozycja zawiera naturalny rozpuszczalnik, obejmujący oleje roślinne w tym olejki eteryczne, wosk, propolis, etanolowy ekstrakt propolisowy EEP, wodę, naftę, alkohol, glicerynę.

4. Kompozycja do zastosowania według zastrzeżeń 1 do 3, w którym kompozycję aplikuje się pszczołom z wykorzystaniem standardowych metod wybranych spośród odymiania olejkiem za pomocą urządzeń do spalania, naturalnego odparowania olejku z niewielkiego pojemnika umieszczonego w ulach, z wosku, propolisu lub etanolowego ekstraktu (EEP), nasączenia drewnianych kształtek olejkiem i umieszczeniem ich w ulu, polewania pszczół w uliczkach (wolne przestrzenie pomiędzy plastrami w ulu) olejkiem.