PL243150B1 - Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III) - Google Patents

Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III) Download PDF

Info

Publication number
PL243150B1
PL243150B1 PL422434A PL42243417A PL243150B1 PL 243150 B1 PL243150 B1 PL 243150B1 PL 422434 A PL422434 A PL 422434A PL 42243417 A PL42243417 A PL 42243417A PL 243150 B1 PL243150 B1 PL 243150B1
Authority
PL
Poland
Prior art keywords
iii
tris
terbium
terb
hydroxybenzoate
Prior art date
Application number
PL422434A
Other languages
English (en)
Other versions
PL422434A1 (pl
Inventor
Joanna Ortyl
Anna Chachaj-Brekiesz
Katarzyna Kukuła
Maciej Pilch
Iwona Kamińska-Borek
Original Assignee
Politechnika Krakowska Im Tadeusza Kosciuszki
Priority date (The priority date is an assumption and is not a legal conclusion. Google has not performed a legal analysis and makes no representation as to the accuracy of the date listed.)
Filing date
Publication date
Application filed by Politechnika Krakowska Im Tadeusza Kosciuszki filed Critical Politechnika Krakowska Im Tadeusza Kosciuszki
Priority to PL422434A priority Critical patent/PL243150B1/pl
Publication of PL422434A1 publication Critical patent/PL422434A1/pl
Publication of PL243150B1 publication Critical patent/PL243150B1/pl

Links

Landscapes

  • Organic Low-Molecular-Weight Compounds And Preparation Thereof (AREA)
  • Polymerization Catalysts (AREA)
  • Polymerisation Methods In General (AREA)

Abstract

Zgłoszenie dotyczy nowych systemów fotoinicjujących do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowych związków kompleksowych terbu(III), sposobu ich wytwarzania, zastosowań związków kompleksowych terbu(III), nowych luminescencyjnych sond molekularnych do monitorowania procesów polimeryzacji oraz nowych luminescencyjnych sensorów molekularnych do badań materiałów powłokowych. Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, zawierające sole oniowe i ko-inicjator, charakteryzują się tym, że zawierają a) co najmniej jedną sól oniową wybraną spośród następujących: sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4'-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4'-dimetylodifenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4'-izopropylodifenylojodoniowego; sole sulfoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu trifenylo-sulfoniowego i heksafluoroantymonianu trifenylosulfoniowego; oraz b) co najmniej jeden ko-inicjator wybrany z grupy związków kompleksowych terbu(III) o wzorze ogólnym (1), w którym: A1 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2), w którym podstawnik R1 oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową; A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3), w którym podstawnik R5 oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4), x oznacza 0, 1 lub 2; n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7.

Description

DZIEDZINA TECHNIKI
Wynalazek dotyczy nowych systemów fotoinicjujących do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowych związków kompleksowych terbu(lll), sposobu wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(lll) i zastosowań związków kompleksowych terbu(III).
Nowe systemy fotoinicjujące według wynalazku mogą mieć zastosowanie do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej monomerów, potencjalnie dla potrzeb poligrafii, stomatologii, medycyny, stereolitografii oraz produkcji kolorowych lakierów, farb i klejów fotoutwardzalnych a także do produkcji bezbarwnych lakierów, farb i klejów fotoutwardzalnych.
Użyte w niniejszym opisie określenia „sonda molekularna”, „sensor molekularny” lub „czujnik molekularny”, względnie „luminescencyjne sensory” lub „luminescencyjne sondy” lub „luminescencyjne czujniki” są sformułowaniami stosowanymi zamiennie.
STAN TECHNIKI
SYSTEMY FOTOINICUJĄCE DO JEDNOCZESNEGO INICJOWANIA WSZYSTKICH TYPÓW FOTOPOLIMERYZACJI
Fotoinicjowana polimeryzacja zdobywa na rynkach światowych coraz większe znaczenie jako łatwa, energooszczędna i nieszkodliwa dla środowiska metoda otrzymywania usieciowanych powłok polimerowych. Wzrastające zainteresowanie fotopolimeryzacją skłania do poszukiwań nowych typów wysokowydajnych fotoinicjatorów, ponieważ to właśnie od ich właściwości zależy efektywność i szybkość polimeryzacji. Dodatkowym aspektem aktualnie realizowanym jest opracowanie fotoinicjatorów lub systemów fotoinicjujących odznaczających się nie tylko efektywnością w procesie inicjacji ale i wszechstronnością działania. Wszechstronność wiąże się z przydatnością systemów fotoinicjujących do różnych typów procesów fotopolimeryzacji m.in.: do fotopolimeryzacji kationowej, fotopolimeryzacji wolnorodnikowej, fotopolimeryzacji tiol-en oraz fotopolimeryzacji hybrydowej. W związku z powyższym poszukuje się fotoinicjatorów lub systemów fotoinicjujących dających możliwość jednoczesnego inicjowania wszystkich typów procesów fotopolimeryzacji.
LUMINESCENCYJNE SONDY MOLEKULARNE DO PROCESÓW POLIMERYZACJI
Obecnie techniki fotochemiczne wykorzystujące zjawisko fluorescencji nabierają coraz większego znaczenia w różnych dziedzinach nauki, począwszy od biologii molekularnej a skończywszy na chemii polimerów. Współczesne zastosowanie fluorescencji w chemii polimerów dotyczy zarówno procesów fotopolimeryzacji, czyli polimeryzacji inicjowanej światłem, jak również metod kontroli procesów polimeryzacji oraz charakteryzacji otrzymywanych tworzyw sztucznych ((1) Pączkowski J. Fotochemia polimerów teoria i zastosowanie Toruń 2003). Jednak intensywny rozwój technik fotochemicznych w chemii polimerów nastąpił dopiero w XX wieku wraz z rozwojem technologii fluorescencyjnych sond molekularnych, zwanej również w skrócie technologią FPT (Fluorescence Probe Technology). W chemii polimerów technologia FPT wykorzystywana jest w zakresie monitoringu postępu procesów polimeryzacji i fotopolimeryzacji, jak również kontroli jakości surowców stosowanych do produkcji polimerów oraz parametrów gotowych już polimerów ((2) Popielarz R., Neckers D.C., Proceedings Rad. Tech. 1996, 271). Ponadto, zaczęto ją stosować do optymalizacji procesów fotopolimeryzacji powłok polimerowych oraz ilościowej oceny sprawności nowych fotoinicjatorów polimeryzacji ((3) Hu S., Popielarz R., Neckers D.C. Macromolecules 1998, 31, 4107). Spektroskopia fluorescencyjna posiada szereg zalet, których pozbawione są tradycyjne metody kontroli postępu polimeryzacji. Technika FPT jest metodą niedestruktywną o wysokiej czułości, charakteryzującą się krótkim czasem odpowiedzi (< 10-8s) ((4) Itagaki H., Horie K., Mitra L, Progress in Polymer Science 1990,15: 361-424; (5) Bosch P., Catalina F., Corrales T., Peinado C., Chemistry European Journal 2005, IV 4314-4325). Ponadto, co jest bardzo istotne, może być wykorzystywana do pomiarów przebiegu procesów polimeryzacji zarówno w laboratorium (off-line) jak i w liniach produkcyjnych (on-line), gdzie polimeryzowana kompozycja często jest w ruchu względem urządzenia pomiarowego. Technologia FPT (Fluorescence Probe Technology) ((6) US5955002; (7)WO9530890) opiera swe działanie na zastosowaniu fluorescencyjnych sond molekularnych, które reagują na zmiany zachodzące w ich mikrootoczeniu. Podstawą technologu FPT jest pomiar zmian charakterystyki fluorescencji sondy, dodawanej w ilości 0.01-0.5% do badanego układu, w miarę zmian zachodzących w badanym układzie. Związki chemiczne wykorzystywane w roli sond fluorescen
PL 243150 Β1 cyjnych winny wykazywać zdolność do zmiany charakterystyki fluorescencji wraz ze zmianami właściwości ich otoczenia. Dlatego sondami fluorescencyjnymi w tym rozumieniu określa się jedynie te związki, których właściwości fotofizyczne i fotochemiczne zależą od właściwości fizykochemicznych mikrootoczenia ((8) Paczkowski J., Polimery 2005; 50: 520-529). Sondy fluorescencyjne zwykle reagują na zmiany mikrolepkości i/lub polarności otoczenia i w ten sposób działają jak czujniki molekularne, w których do przenoszenia informacji pomiędzy czujnikiem i urządzeniem pomiarowym służą kwanty światła. W miarę postępu polimeryzacji monomeru maleje polarność układu, gdyż bardziej polarne wiązania podwójne monomeru są przekształcane w mniej polarne wiązania pojedyncze w polimerze. Równocześnie wzrasta lepkość układu. W rezultacie, w miarę postępu polimeryzacji następuje przesuwanie widma fluorescencji w stronę fal krótszych. Często zmianie ulega również intensywność fluorescencji.
Do dnia dzisiejszego opracowano kilka różnych typów sond fluorescencyjnych do monitorowania procesów polimeryzacji, różniących się między sobą mechanizmem działania. Jednak w zależności od badanego środowiska, wymagana jest określona budowa, czułość i wydajność kwantowa sondy fluorescencyjnej. Dlatego też nie ma całkowicie uniwersalnych sond. Niemniej jednak każdy proces, powodujący zmiany polarności lub mikrolepkości układu, może być monitorowany metodą FPT, ale w zależności od charakteru zachodzących zmian, wymaga odpowiednio dobranej sondy. Z tego względu większość znanych obecnie sond molekularnych nadających się do monitorowania polimeryzacji wolnorodnikowej z reguły nie jest przydatnych do systemów utwardzanych według mechanizmu kationowego. Do roku 1999 opracowano kilka nowych sond fluorescencyjnych przydatnych do monitorowania zarówno polimeryzacji wolnorodnikowej jak i kationowej ((9) Strehmel B., Malpert J.H., Sarker A.M., Neckers D.C., Macromolecules 1999, 32: 7476-7482). Jednak każda z nich jest bardzo droga, ponieważ są związkami fluoroorganicznymi, co wyklucza ich masowe zastosowanie w przemyśle. Ostatnio opracowano serię nowych sond fluorescencyjnych do monitorowania polimeryzacji kationowej, będących pochodnymi stilbenu (przykładowo trans-2-(2',5'-dimetoksyfenylo)etenylo-2,3,4,5,6-pentafluorobenzen) oraz kumaryny. Stwierdzono, że dodatek tych sond do monomeru nie zwiększa czasu indukcji fotopolimeryzacji kationowej tak jak dodatek typowych sond stosowanych do polimeryzacji wolnorodnikowej, co jest cennym odkryciem ((10) Ortyl J., Sawicz-Kryniger K., Popielarz R., Galek M., Przemysł Chemiczny, 2010, 12; (II) Ortyl J., Sawicz K., Popielarz R., Journal of Polymer Science Part A:Polymer Chemistry, 2010, 48, 4522-4528).
Interesującym typem sond stosowanych do badań materiałów polimerowych są sondy wykorzystujące zmiany charakterystyki fosforescencji zamiast fluorescencji (tj. sondy fosforescencyjne), stanowią nieliczną grupę sond metaloorganicznych opracowanych przez Lees et al. ((12)K.A. Rawlins, A.J. Lees S.J. Fuerniss, K.l. Papathomas. Chem.Mater., 8, 1540 (1996); (13) A.J. Lees. Coord.Chem.Rev., 177, 3 (1998)). Tylko nieliczne związki organiczne wykazują fosforescencję w roztworach ciekłych o intensywności porównywalnej z intensywnościami fluorescencji. Do związków tych należą niektóre kompleksy metaloorganiczne, w których oddziaływania metal-ligand ułatwiają odwrócenie spinu elektronu w czasie emisji ze stanów trypletowych. Typowymi przedstawicielami tej grupy są karbonylki renu i wolframu skoordynowane z organicznymi ligandami chelatującymi, np. chlorek trikabonylo-(4,7-difenylo-1,10-fenantrolino)renu i tetrakarbonylo-(4-metylo-1,10-fenantrolino)wolfram.
Sondy te wykazują wewnątrzcząsteczkowe przeniesienie elektronu od metalu do ligandu w trypletowym stanie wzbudzonym, które jest wrażliwe na zmiany sztywności otoczenia. Wrażliwość ta w przypadku sond metaloorganicznych jest nazywana efektem rigidochromowym lub rigidichromizmem ((14)W. Wrighton, D.L. Morse. J.Am.Chem.Soc., 96, 998 (1974); (15)P.J. Giordano, S.M Fredericks, M.S. Wrighton, D.L. Morse. J.Am.Chem.Soc., 100, 2257 (1978)). Wzrost intensywności fosforescencji sond organometalicznych ze wzrostem sztywności układu w trakcie procesów polimeryzacji wykorzystano do monitorowania utwardzania żywic epoksydowych i wolnorodnikowej polimeryzacji kompozycji akrylowych ((16)T.G. Kotch, A.J. Lees, S.J. Fuerniss, K.I. Papathomas. Chem.Mater., 3, 24 (1991)). Sondy te są dobrze rozpuszczalne w monomerach, stabilne termicznie, a w niektórych środowiskach wykazują nawet podwójną luminescencję, czyli mogą być stosowane do monitorowania polimeryzacji również przy użyciu stosunków intensywności fluorescencji. Problemem jest jednak duża toksyczność większości karbonylków metali.
Ograniczona uniwersalność znanych aktualnie związków do stosowania jako sondy powoduje, że nadal konieczne jest poszukiwanie nowych molekuł do roli sond fluorescencyjnych do monitorowania procesów polimeryzacji kationowej, wolnorodnikowej, tiol-en i hybrydowej.
LUMINESCENCYJNE SONDY MOLEKULARNE DO BADAŃ NIENISZCZĄCYCH MATERIAŁÓW POWŁOKOWYCH
Grubość nakładanej powłoki ma istotne znaczenie na koszt produktu końcowego oraz na właściwości w tym także mechaniczne otrzymanego produktu. Powłoka zbyt cienka nie będzie wystarczająco trwała a pokryta tego typu powłoką powierzchnia szybko może ulegać korozji jeśli nakładana jest przykładowo na podłoże metalowe. Zbyt cienka powłoka powoduje że jej siła krycia oraz zdolności ochronne są niewystarczające, co wymaga dodatkowego czasu na ponowne pokrycie powierzchni. Z drugiej jednak strony nałożenie zbyt grubej powłoki podnosi koszt materiałów i produktu końcowego niekoniecznie gwarantując podwyższone właściwości odpornościowe lub estetyczne. Jeśli więc nałożona warstwa jest zbyt gruba to może przykładowo skutkować pękaniem, łuszczeniem się powłoki lub wydłużonym czasem schnięcia/utwardzania. Posiadając odpowiednio dobraną metodykę lub technikę do pomiaru grubości warstw materiałów powłokowych można precyzyjnie określić zużycie kompozycji powłoko twórczej. Jeśli chodzi o pomiar grubości to można wykonywać tego typu pomiary na warstwach mokrych w celu dokładnego kontrolowanego nakładania powłoki na powierzchnię. Pomiar grubości warstwy mokrej (WFT - Wet Film Thickness) polega na pomiarze kształtu powierzchni oraz spodziewanym przedziale grubości mokrej warstwy. Innym typem pomiarów grubości powłok są pomiary warstw suchych (DFT - Dry Film Thickness). Kontrola grubości warstwy suchej może odbywać się na sposób nieniszczący lub niszczący, np. w przypadku powłok wielowarstwowych. Do pomiarów grubości warstw suchych nieniszczących stosuje się głównie:
(1) metodę magnetyczną - do pomiarów powłok niemagnetycznych nałożonych na podłoże magnetyczne - metoda polega na pomiarze siły potrzebnej do oderwania magnesu stałego lub elektromagnesu od powierzchni pokrytej badaną powłoką, lub na pomiarze siły z jaką poprzez powłokę przyciągany jest magnes przez magnetyczne podłoże;
(2) metodę elektromagnetyczną - stosowaną do pomiarów powłok niemagnetycznych naniesionych na podłoże magnetyczne - metoda polega na pomiarze zmian indukcyjności czujnika;
(3) metodę prądów wirowych, którą to metodę stosuje się do pomiarów grubości powłok izolacyjnych na podłożu metalowym niemagnetycznym, powłok metalowych niemagnetycznych na podłożu niemetalowym lub ewentualnie powłok niemagnetycznych powłok metalowych na podłożu metalowym niemagnetycznym;
(4) metodę radiometryczną (β-odbiciową) stosowaną do pomiarów grubości powłok wykonanych tylko z materiałów o znanym składzie chemicznym - metoda ta polega na wykorzystaniu różnic intensywności odbijania promieni β przez różne materiały;
W metodach od (1) do (3) wymagane jest użycie mierników elektronicznych, które mierzą grubość powłok izolacyjnych na podłożu metalowym nie wykazującym właściwości magnetycznych (NFe - na przykład aluminium, miedź, mosiądz, stal szlachetna, brąz, magnez, cynk) oraz powłok niemagnetyczne na podłożu z żelaza lub stali (Fe). Działanie mierników stosowanych do pomiarów grubości warstw suchych w metodach nieniszczących opiera się na dwóch zasadach: (1) pomiarze indukcji magnetycznej dla pomiarów warstw wykonywanych na podłożach żelaza lub stali (typu Fe) lub na zasadzie (2), zgodnie z którą dokonywany jest pomiar prądu wirowego na podłożach metalowych nie wykazujących właściwości magnetycznych (typu NFe).
PL 243150 Β1
Innym typem pomiarów grubości warstw suchych są pomiary niszczące obejmujące między innymi:
(1) metody mechaniczne - w tym mikroskopowe polegające na obserwacji przekroju powłoki przy wykorzystaniu na przykład elektronowej mikroskopii skaningowej, lub profilometryczne - głównie stosowana jest do pomiarów grubości do 0,1 pm), (2) metody chemiczne obejmujące między innymi metodę całkowitego chemicznego rozpuszczenia powłoki bez naruszenia podłoża z metalu, lub poprzez metodę kroplową polegająca na miejscowym rozpuszczaniu powłoki kolejnymi porcjami kropel rozpuszczalnika lub poprzez metodę strumieniową polegająca na chemicznym rozpuszczaniu powłoki strumieniem roztworu oraz (3) metody elektrochemiczne (kulometryczne) polegające na anodowym rozpuszczaniu powłoki na ściśle określonej powierzchni.
Jednakże wszystkie wymienione metody niszczące wymagają ingerencji w nałożoną powłokę i powodują trwałe uszkodzenie miejscowe powłoki, dlatego nie mogą być wykorzystane w badaniach na elementach gotowych produktów tylko na próbkach specjalnie do tego celu wyselekcjonowanych.
Alternatywnym rozwiązaniem w odniesieniu do wyżej opisanych metod badania grubości powłok, zarówno metodą WFT - Wet Film Thickness jak i DFT - Dry Film Thickness, jest możliwość zastosowania spektroskopii luminescencyjnej wykorzystującej luminescencyjne chemiczne sensory. Technika FPT (Fluorescence Probe Technology), opiera swe działanie na zastosowaniu chemosensorów molekularnych, których dodatek do układu pozwala nie tylko na monitorowanie kinetyki procesów polimeryzacji jak to zostało opisane powyżej, ale także na pomiar grubości powłok polimerowych. Intensywność luminescencji mierzona przy dowolnej długości fali w ustalonych warunkach pomiarowych jest proporcjonalna do stężenia sensora i do grubości warstwy. Gdy stężenie chemosensora jest utrzymywane na stałym poziomie, wówczas mierzone natężenie fluorescencji jest proporcjonalne tylko do grubości warstwy. Wykazano, że nawet w przypadku gdy powłoki kładzione są na podłoża, które również fluoryzują i to niekiedy z intensywnością znacznie przekraczającą natężenie fluorescencji pochodzące od sensora w powłoce, nadal możliwe jest monitorowanie zmian grubości powłoki tą metodą.
Zjawisko luminescencji, zachodzące w organicznych związkach kompleksowych metali, a w szczególności pierwiastków ziem rzadkich (bloku f), jest tematem prac badawczych w różnych dziedzinach nauki, począwszy od medycyny, biochemii, a skończywszy na nowych materiałach typu urządzeń molekularnych, służących do konwersji światła UV-VIS, UV-NIR, z uwagi na bardzo unikatowe własności luminescencyjne dla tego typu układów. Widma emisyjne takich związków koordynacyjnych charakteryzują się długim czasem życia stanu wzbudzonego 10'3 s, podczas gdy dla przeciętnych organicznych chromoforów wynosi on średnio 10'9 s. Ponadto związki kompleksowe ziem rzadkich posiadają duże przesunięcie Stokes’a, a ich widma emisyjne są bardzo wąskie i intensywne. Co więcej, związki kompleksowe metali ziem rzadkich wykorzystuje się w czasowo rozdzielczej mikroskopii luminescencyjnej (tzw. time-resolved luminescence microscopy - TRLM), w której stosowane są jako biomarkery (tzw. lanthanide luminescent bioprobes - LLBs) w medycynie do obrazowania komórkowego, detekcji tkanek nowotworowych, a także w systemach monitorowania dostarczania leków oraz analizy kluczowych biochemicznych metabolitów. Związki lantanowców wykorzystuje się także między innymi w czasie badania tak zwanego obrazowania metodą rezonansu magnetycznego (z ang. magnetic resonance imaging - MRI), w której stosuje się związki kompleksowe gadolinu jako środek kontrastujący. Wszystko to sprawia, że poprzez odpowiedni dobór ligandów organicznych jak i metalu stanowiącego centrum koordynacyjne możliwe jest konstruowanie bezpiecznych dla organizmu ludzkiego nietoksycznych luminescencyjnych sensorów chemicznych. W związku z powyższym zrodziła się idea zaprojektowania odpowiednich luminescencyjnych związków kompleksowych organiczno-nieorganicznych w oparciu o metale ziem rzadkich, do zastosowań w chemii polimerów, jako chemicznych sensorów molekularnych do monitorowania i kontroli jakości procesów fotopolimeryzacji.
Z opisu chińskiego zgłoszenia patentowego (17) CN102584870 znany jest organiczny luminescencyjny związek kompleksowy metali ziem rzadkich (Sm, Eu, Tb) o wzorze ogólnym (I)
RE/TPTZ)zAyBz(C2H5OH)*nH2O (I), w którym RE oznacza Sm3+ lub Eu3+ lub Tb3+,
TPTZ oznacza 2,4,6-tri(2-pirydylo)-1,3,5-triazynę o wzorze (II);
A oznacza resztę aromatycznego kwasu karboksylowego lub jego pochodnej;
B oznacza jednowartościowy ujemny anion nieorganiczny;
PL 243150 Β1 x oznacza 1 lub 2; y jest liczbą większą od 0; z jest liczbą większą lub równą 0;
n jest dodatnią liczbą całkowitą od 1 do 8;
gdy A oznacza resztę kwasu monokarboksylowego, to 3x = y + z, gdy A oznacza resztę kwasu dikarboksylowego, to 3x = 2y + z.
(Π)
Organiczne luminescencyjne związki kompleksowe metali ziem rzadkich cechuje stabilność i dobra rozpuszczalność, długa żywotność i duża efektywność luminescencyjna. Wynalazek według zgłoszenia CN102584870 dotyczy także sposobu wytwarzania przedmiotowych związków kompleksowych, które mogą znaleźć zastosowanie w chemii bio-analitycznej, do wytwarzania materiałów do laserów, materiałów służących do wytwarzania kolorowych atramentów lub wykorzystywanych przy przeciwdziałaniu fałszowaniu znaków towarowych.
W opisie wynalazku według zgłoszenia CN102584870 omówiono m.in. widma emisji fluorescencji związków kompleksowych terbu o wzorach (IIIA), (IIIB) i (HIC):
Tb(TPTZ)(NO3)3(C2H5OH)*H2O (IIIA)
Tb(TPTZ)(C7H6O:?)3(C2H5OH)*2H2O (IIIB)
Tb2(TPTZ)2(C8H4O4)(NO3)4(C2H5OH)*H2O (IIIC)
Japoński wynalazek o numerze zgłoszenia (18) JPH04276755 dotyczy światłoczułej kompozycji zawierającej organiczny fotoutleniacz, aminę aromatyczną, prekursor substancji alkalicznej i polimer posiadający grupy hydroksylowe pochodzące od związku z pierścieniem aromatycznym (np. żywica fenolowo-formaldehydowa). Jako organiczne foto utleniacze preferowane są fotoinicjatory, takie jak sole jodoniowe, diazoniowe, ketony - np. benzofenon, związki kompleksowe żelaza z allenami. Zalecane jest stosowanie fotosensybilizatorów takich jak barwniki ksantenowe, azowe, cyjaninowe. Spośród amin aromatycznych mających zastosowanie w światłoczułej kompozycji wymieniono szczególnie polecaną anilinę i jej pochodne, takie jak 4-chloro-2-nitroanilinę, 6-bromo-2-cyjano-4-nitroanilinę, 2-metoksy-5-Ν,Ν-dietylosulfamoiloanilinę i wiele innych. Jako prekursory substancji alkalicznej mają zastosowanie nieorganiczne sole amoniowe, aminy organiczne, mocznik, tiomoczniki ich pochodne.
Z amerykańskiego opisu patentowego (19) US6025112 znana jest fotoutwardzalna kompozycja zawierająca jako bazowy materiał związek z grupami nienasyconymi, związek kompleksowy metalu z arenem jako inicjator fotopolimeryzacji, oraz jako fotosensybilizator związek anilinowy wybrany spośród 2,6-diizopropylo-N,N-dimetyloaniliny i 2,4,6,N,N-pentametyloaniliny. Jako związki kompleksowe metalu z arenem wymieniono związki kompleksowe żelaza, niklu, kobaltu i chromu, w szczególności wskazano ^5-2,4-cyklopentadien-1-yl)[1,2,3,4,5-η]-(1-metyloetylo)benzen]żelazo(1+)heksafluorofosforan(1_).
Z opisu międzynarodowego zgłoszenia patentowego (20) WO2011/069943 znana jest ulegająca wolnorodnikowej polimeryzacji pod wpływem promieniowania UV-LED kompozycja zawierająca fotoinicjator, będący pochodną karbazolu o wzorze ogólnym (IV)
(IV)
PL 243150 Β1 oraz ko-inicjator wybrany z grupy obejmującej alifatyczne aminy trzeciorzędowe, akrylowane lub metakrylowane aminy (np. N-morfolinoetylo-akrylan) i pochodne dialkiloaniliny, w szczególności aminobenzoesany. Jako korzystny fotoinicjator przytoczono m.in. związek o wzorze (V) o o
Z polskiego zgłoszenia patentowego (21) P.418196, nie opublikowanego w dacie wniesienia niniejszego zgłoszenia, znane są systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, które zawierają
a) co najmniej jedną sól oniową wybraną z grupy obejmującej:
• sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylodifenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, • sole sulfoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu trifenylosulfoniowego i heksafluoroantymonianu trifenylo-sulfoniowe go oraz
b) co najmniej jeden ko-inicjator wybrany z grupy pochodnych aniliny o wzorze ogólnym (VI)
w którym R oznacza podstawnik wybrany z grupy obejmującej:
Ze zgłoszenia (21) P.418196 znane są także fluorescencyjne sondy molekularne do monitorowania procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, które stanowią pochodne aniliny o wyżej wymienionym wzorze ogólnym (VI). Ujawnione w powyższym zgłoszeniu patentowym ko-inicjatory, będące pochodnymi aniliny, stosowane w systemach fotoinicjujących, przeznaczonych do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, pełnią w nich równocześnie rolę sond molekularnych do monitorowania tychże procesów.
Z opisu chińskiego zgłoszenia patentowego (22) CN103242354 znane są związki kompleksowe lantanowców, w tym terbu, mogące mieć zastosowanie do produkcji urządzeń typu płaskich wyświetlaczy panelowych czy diod OLED. Opisane związki kompleksowe mają wzór ogólny (VII), w którym Ln oznacza atom lantanowca, a Ar oznacza 2,2'-bipirydynę lub 1,10-fenantrolinę, które mogą mieć podstawniki takie jak atom wodoru lub halogenu, alkil lub aryl (alicykliczny lub skondensowany).
(VII)
PL 243150 Β1
Z chińskiego zgłoszenia patentowego (23) CN 102093628 znane są związki kompleksowe lantanowców: terbu (III) i europu(lll), które używane są w polimerowych powłokach filmowych EVA (etylen-winyl-octan), stosowanych w panelach słonecznych. Dzięki zawartości związków kompleksowych terbu(lll) i europu(lll) w powłokach filmowych EVA światło ultrafioletowe, którego szybkość wykorzystania przez baterie słoneczne jest mała, jest konwertowane na światło widzialne, którego szybkość wykorzystania przez baterie słoneczne jest duża. Spośród związków kompleksowych europu(lII) i terbu(lll) ujawniono, między innymi, związki o wzorach ogólnych (IX), (X) i (XI)
w których Ln oznacza atom lantanowca: Tb(lll) lub Eu(lII), podstawnik Ri oznacza grupę metylową, grupę fenylową, grupę 2-tienylową lub grupę 2-furylową, a podstawnik R2 oznacza grupę metylową grupę fenylową, grupę trifluorometylową lub grupę t-butylową.
W opisie zgłoszenia patentowego (23) CN102093628 przytoczono przykładowe składy kompozycji tworzących polimerowe powłoki filmowe EVA.
Z ukraińskiego opisu patentowego (24) UA102332 znana jest metoda oznaczania substancji biologicznie aktywnej - hemoglobiny, w której to metodzie stosuje się sondę luminescencyjną i przeprowadza się pomiar intensywności luminescencji badanej próbki w roztworze wodnym przy pH równym 8,0, przy długości fali światła wynoszącej λ = 545 nm. Próbkę naświetla się światłem UV przy długości fali wzbudzenia iwzbud = 317 nm. Sondę luminescencyjną stanowi związek kompleksowy terbu(lll), w którym ligandem organicznym jest (4-metylo-pirydyn-2-ylo)amid kwasu 1-etylo-4-hydroksy-2-okso-1,2-dihydro-chinolino-węglowego.
Z publikacji ((25) DNA binding and antibacterial propertis of ternary lanthanide complexes with salicylic acid and phenanthroline; B. Yue, H.-J. Sun, Y.-N. Chen, K. Kong, H.-B. Chu, Y.-L. Zhao, Applied Organometallic Chemistry, 2014, 28, 162-168) znany jest związek kompleksowy terbu(lll) o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll). Autorzy publikacji (25) badali interakcję między 12 związkami kompleksowymi lantanowców, (między innymi terbu), a DNA z grasicy cieląt. Badane związki kompleksowe posiadały ligandy w postaci kwasu salicylowego i fenantroliny. W wyniku badań okazało się, że związki kompleksowe, w których występowały lantanowce z mniejszymi promieniami jonu lantanowca, wykazywały silniejszą zdolność łączenia się z DNA. Ponadto stwierdzono, że badane związki kompleksowe cechowało działanie przeciwbakteryjne w stosunku do bakterii Escherichia coli. Autorzy publikacji (25) wytwarzali badane związki kompleksowe lantanowców z kwasu salicylowego, który poddawali reakcji z trójchlorkiem odpowiedniego lantanowca, a następnie wprowadzali do środowiska reakcji fenantrolinę. Reakcję syntezy prowadzono w etanolu w obecności amoniaku, który służył do ustalenia pH na poziomie 7,0.
Związek kompleksowy terbu(lll), o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll), znany jest również z publikacji ((26) Synthesis, structural, thermal and optical studies of rare earth coordinated complex: Tb(Sal)3Phen; G. Kaur, Y. Dwiverdi, S.B. Rai, Materials Chemistry and Physics, 2011, 130, 1351-1356). Autorzy publikacji (26) przeprowadzili syntezę związku kompleksowego terbu(lll) oraz badali jego właściwości w aspekcie strukturalnym, termicznym i optycznym. Zdaniem autorów badany związek kompleksowy terbu(lll) jest potencjalnym kandydatem do zastosowania jako materiał luminescencyjny do kolektorów słonecznych.
Z publikacji (26A) S.P. Sinha, H.M.N.H Irving, „The synergic extraction of the europium(lll)-bis-phenanthroline-tris-salicylate complex and the preparation and properties of analogous ternary rare earth complexes”, Analytica Chimica Acta, vol. 52, Issue 2, November 1970, pp. 193-205, tab. 1, znany jest związek kompleksowy bis(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll).
Z opisu patentowego (27) US5717217 znana jest metoda wyznaczania grubości, stopnia spolimeryzowania i innych właściwości powłok polimerowych. Metoda ta opiera się na pomiarze fluorescencji
PL 243150 Β1 i zastosowaniu sondy fluorescencyjnej. Jako przykładowe sondy fluorescencyjne zaproponowano szereg związków, m.in. pochodne aniliny, stilbenu, naftalenu i karbazolu.
Z opisu patentowego (28) US5955002 znany jest sposób monitorowania właściwości kompozycji poddanej polimeryzacji kationowej, z wykorzystaniem sondy fluorescencyjnej, którą stanowi pochodna naftalenu.
W żadnej z przytoczonych wyżej publikacji nie było wzmianek o zastosowaniu związków kompleksowych terbu(lll) w procesach fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej.
ISTOTA WYNALAZKU
W trakcie badań procesów polimeryzacji materiałów powłokowych nieoczekiwanie okazało się, że związki kompleksowe terbu(lll) mogą znaleźć zastosowanie w procesach fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej monomerów, potencjalnie dla potrzeb poligrafii, stomatologii, medycyny, stereolitografii oraz produkcji kolorowych lakierów, farb i klejów fotoutwardzalnych a także do produkcji bezbarwnych lakierów, farb i klejów fotoutwardzalnych.
Nieoczekiwanie okazało się, że efektywnymi systemami fotoinicjującymi do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, są systemy, które zawierają:
a) co najmniej jedną sól oniową wybraną spośród następujących:
• sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylodifenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, • sole sulfoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu trifenylosulfoniowego i heksafluoroantymonianu trifenylosulfoniowego oraz
b) co najmniej jeden ko-inicjator wybrany z grupy związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1)
w którym:
- Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
(2), w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
- A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
R5—P=O-R5 (3),
PL 243150 Β1 w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo Az oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
- x oznacza 0, 1 lub 2;
- n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7.
Korzystną postać wynalazku stanowią systemy fotoinicjujące, w których sól oniowa wybrana jest z grupy obejmującej sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylo-difenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, a ko-inicjator wybrany jest spośród następujących związków kompleksowych terbu(lll):
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(llll)-pentahydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
Celem łatwiejszej identyfikacji przez czytelnika określonych związków chemicznych oraz łatwego przywoływania w tekście konkretnych związków kompleksowych terbu(lll), otrzymanych w ramach niniejszego wynalazku i opisanych w przykładach wykonania, nadano im kody literowo-cyfrowe. Wzory, nazwy chemiczne oraz kody ko-inicjatorów - związków kompleksowych terbu(lll), stosowane w dalszej części niniejszego opisu zestawione są w poniższej Tabeli 1.
PL 243150 Β1
Tabela L Znany związek kompleksowy terbuCni) i nowe związki kompleksowe terbu(Hl) skoordynowane z pochodnymi kwasu 2hydroksybenzoesowego
Br o--- τί>----0 OH θ ·γ° 4^0 “A, YV-OH /L d.....Tb—O OH ó ’o »5^0 HO J. ^Χ^ί^ΟΗ Λ—01 Χίς» Ó.....Tb—-0 OH °/° l) Cl
KK44 Tb(5-Br-2-HBA)3(H2O)d KK38 Tb(2-H-5MBA)3(H2O)5 KK41 ΤΚ4-Ο1·2ΉΒΑ)3·(Η2Ο)2
tris(5’bromo-2hydroksybenzoes ano) ter b (111) tr is (2 · hy drok sy 5 · metylobenzoesano)terb(lll) tris(4-chlnro-2hydroksybenzoesano)terb(lll)
Cl ψθΗ 1 i 0Ά0 .'/O Z—x ur- ο.-1* 'W VCI HO ^G( T “X Cl ΎΧ HgC, [ HgC^^O..··, /.-0/-Ą ΗΑ-^ρ-,Ο HsCY O'-'O HO HaGi T HO., Y i Brti HsC4 Y0H HA-^I o<ko Br c°· Y- HeCr / o^o HO ►W Y °A
KK43 Tb(4-Cl-2-HBA)3(TBPO)2 KK40 Tb(2 -H -5MBA)3(TBPO)2-H2O KK46 Tb(5-Br-2-HBA)3(TBPO)2
tris(4-chkro-2· hydroksybenzoesano)bis(tlene k tributylofosfiny)terb(III) tr i s (2 hy droksy - 5 metylobenzoesano) bis(tlenek tribulylofos£iny)terb(III) tris(5’bromo-2· hychOksybenzoesano)bis (tlenek tr ib u tylofosfiny)ter bO II)
Cl HitC, 1 h17c,. I 0Λ0 ΙΙτΟ^'Ο./, /...0 η^....ρ5ο·^ °γ° H0 h%A, Tj h2o Cl ΎΊι ν0Η hi?Cb I h17Cb^I / *o.,\ o Λ-Ζ Tb’ A—(/ / V--gyj HO H-iyCs | HO. X Ti 5 X1 oh X HitCb^I 0 'Ό Br HirCe'' *0. /.-Ozr-< ΗιτΟβ'/ d-_.b HO7 Η,τΟ/ Y ho X ^^^Br
KK42 Τό(4-ΟΡ2·ΗΒΑ)3(ΤΟΡΟ)2Ή2Ο KK39 Tb(2-Η - 5ΜΒΑ)3(ΤΟΡΟ)ί· (H2O)i5 KK45 Tb(5-Br-2-HBA)3(TOPO)2
tris(4’chl(T0’2· hydroksybenzoesano)bis(tlene k trick ty lofosfiny)terb(III) tr i s (2 hy droksy - 5 metyl obenzoe sano)bis (tlenek trioktylofosfiny)tcrb(III) tris(5-bromo-2hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)
ζλοΗ Yll o—o (f X ;ιν )—? 7— Ύν ''/ \ -ó }=7 L JJ ovo HO Y '2^0 Ο'όη /Y oYo Y^N·· '·· --/-0 )=/ 1^ OyO HO ·2Η,Ο Cl [^^11 0· 0 \ ’’O >=/ L j 00 HO »0^ - Cl
K26B Tb(2-H -4-MBA)3(Phcn} (H2O)2 KK1 - znany związek Tb(2 HMBA)3(Phen) (H2O)2 KK2 Tb(4- CP2 -HMB/X)3(Phen> (H2O)5
(1,10-fenantrolina)tris(2hydroksy-4m etyloben zoesano)terb(TTT) (1,10-fenantrolina)tris(2· hydroksybenzoesano)terb(lll) tris(4-chloro-2hydroksybenzoesano)(l, 10fenantrolina) terb(TTT)
PL 243150 Β1
KK3
Tb(4TM-2-HMBA)3(Phen)
KK7
Tb(6-F-2-HMBA)3(Phen)· (HzO)6
KK9
Tb(6MO-2·
HMBA)3(rhen)(H2O)3 (1,10fenantrolina)t.ris(2hydroksy-4tiafluorometylobenzoesano)ter b(TTI) (1,104enantrolina)tris(6’fluoro·
-hydroksybenzoesano)terb(lll) (1, lOfenant.roliiia)tris(2hydroksyGmetoksybenzoesano)terb(lll)
KK1O
Tb(3-F-2HMB^3(Phen) (HsO)?
KK14
Tb(5-Br-2HMBA)3CPhen)(H2O)4
(1,10fenantrolina)tris(3· fluoro'2’ hydrok$ybenzoesano)terb(III) (1,10-fenantroima)tris(2hydroksy-5metylobenzoesano)terb(III) tris(5’bromo’2· hydroksybenzoesanoK 1.10fenantrolina)terb(III)
Dla potrzeb niniejszego wynalazku ko-inicjator oznacza cząsteczkę, która, po zaabsorbowaniu kwantu światła, staje się donorem elektronów, (czyli jest utleniana w wyniku przeniesienia elektronu), a cząsteczki soli jodoniowej w stanie podstawowym wykazują silne zdolności elektronoakceptorowe i w wyniku przeniesienia elektronu ulegają redukcji. Powstałe w wyniku redukcji kationu oniowego rodniki rozpadają się na rodniki wtórne, zdolne do ulegania dalszym reakcjom (w tym do inicjowania polimeryzacji rodnikowej), podczas gdy powstałe w wyniku utlenienia ko-inicjatora rodnikokationy w połączeniu z anionami pochodzącymi z soli oniowej, mogą rozpadać się na mocne kwasy protonowe, zdolne do inicjowania polimeryzacji kationowej, albo mogą inicjować ten proces bezpośrednio. Opisany proces jest procesem fotoredox. Niemniej jednak procesy tego typu są dotychczas znacznie rzadziej stosowane niż procesy bezpośredniego foto-rozszczepienia wiązań i to pomimo tego, że można je stosować do inicjowania jednoczesnej fotopolimeryzacji rodnikowej i kationowej. Wynika to z niewielkiej liczby dotychczas opracowanych związków chemicznych przeznaczonych do stosowania jako absorbery promieniowania, które charakteryzują się zdolnością do absorpcji światła z zakresu bliskiego ultrafioletu lub światła widzialnego i równocześnie dostatecznie niskim potencjałem utleniania, aby pełnić rolę ko-inicjatora lub sensybilizatora w odpowiednich systemach inicjujących.
Nowe systemy fotoinicjujące według niniejszego wynalazku mogą służyć do procesów: fotopolimeryzacji kationowej monomerów winylowych, monomerów epoksydowych, oksetanów oraz monomerów glicydylowych, fotopolimeryzacji rodnikowej monomerów akrylanowych i metakrylanowych, fotopolimeryzacji hybrydowej monomerów akrylanowych, metakrylanowych, winylowych, epoksydowych i glicydylowych, oksetanów oraz
PL 243150 Β1 fotopolimeryzacji tiol-en monomerów akrylanowych i/lub metakrylanowych z monomerami tiolowymi.
Nieoczekiwanie okazało się, że efektywnymi ko-inicjatorami stosowanymi w systemach inicjujących przeznaczonych do procesówfotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, mogą być związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1).
Przedmiotem wynalazku jest zastosowanie związków kompleksowych terbu(III) o wzorze ogólnym (1) w którym:
- Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
- A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
R5—p=o—
Re (3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
- x oznacza 0, 1 lub 2;
- n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7 jako ko-inicjatorów w systemach fotoinicjujących do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, zawierających sole oniowe wybrane z grupy obejmującej sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylodifenylojodomowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, sole sulfoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu trifenylosulfoniowego i heksafluoroantymonianu trifenylosulfoniowego.
Według korzystnej wersji zastosowania jako ko-inicjatory stosuje się związki kompleksowe terbu(lll) wybrane spośród następujących:
PL 243150 Β1 tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
Dwa związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1) są znane z doniesień literaturowych, co zostało omówione powyżej w stanie techniki niniejszego wynalazku, natomiast pozostałe związki kompleksowe objęte wzorem ogólnym (1) są nowymi związkami.
Przedmiotem wynalazku są zatem nowe związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1),
A2 Tb Aj * H2O w którym
- A1 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
(2), w którym podstawnik R1 oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
- A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
Rs—P=O-(3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową;
PL 243150 Β1
- albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
- x oznacza 0, 1 lub 2;
- n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, z wyjątkiem związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie bis(1,10 fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) oraz związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) i jego hydratów.
Korzystne nowe związki kompleksowe terbu(lll) wybrane są spośród następujących:
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(llll)-pentahydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(llll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
W przeglądanych źródłach literaturowych nie natrafiono na wzmianki o nowych związkach kompleksowych terbu(lll), według niniejszego wynalazku, jak również nie znaleziono opisu sposobu ich wytwarzania.
Przedmiotem niniejszego wynalazku jest więc także sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), ' 1 i1
A2—Tb---A1 * i h^ol
I L J n L (1) w którym:
- A1 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
(2),
PL 243150 Β1 w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
- A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
Rs
Re—P=O *5 (3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
- x oznacza 0, 1 lub 2;
- n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, z wyjątkiem związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie bis(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) oraz związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) i jego hydratów, znamienny tym, że
A) w przypadku gdy wytwarza się związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), w którym x = 0, to sól terbu(lll) poddaje się reakcji z pochodną kwasu salicylowego o wzorze ogólnym (2')
w którym podstawniki R1, R2, R3 i R4 mają takie znaczenie jak we wzorze ogólnym (2), przy czym reakcję prowadzi się w rozpuszczalniku organicznym, w obecności czynnika alkalicznego, a po jej zakończeniu wydziela się produkt, to jest związek kompleksowy terbu(111) o wzorze ogólnym (1')
w którym znaczenie podstawników R1, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze ogólnym (2);
PL 243150 Β1
B) w przypadku gdy wytwarza się związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), w którym x = 2 oraz A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3) określonym powyżej, to związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (Γ)
w którym znaczenie podstawników R1, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze ogólnym (2), poddaje się reakcji z pochodną tlenku fosfiny o wzorze ogólnym (3') (R5)3 P=o (3') w którym znaczenie podstawnika Rs jest takie jak we wzorze ogólnym (3), przy czym reakcję prowadzi się w rozpuszczalniku organicznym, w obecności czynnika alkalicznego, a po jej zakończeniu wydziela się produkt, to jest związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (1”)
w którym znaczenie podstawników R1, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze ogólnym (2), a znaczenie podstawnika Rs jest takie jak we wzorze ogólnym (3);
C) w przypadku gdy wytwarza się związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), w którym x = 1 a A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4) określonym powyżej, to sól terbu(lll) poddaje się reakcji z pochodną kwasu salicylowego o wzorze ogólnym (2')
(2') w którym podstawniki R1, R2, R3 i R4 mają takie znaczenie jak we wzorze ogólnym (2), oraz z 1,10-fenantroliną przy czym reakcję prowadzi się w rozpuszczalniku organicznym, w obecności czynnika alkalicznego, a po zakończeniu reakcji wydziela się produkt, to jest związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (Γ)
PL 243150 Β1
w którym znaczenie podstawników Ri, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze ogólnym (2).
Według korzystnej wersji sposobu, w przypadku wytwarzania związków kompleksowych terbu(lll) według punktu A), jako sól terbu(lll) stosuje się trójchlorek, trójazotan lub trójoctan, jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etanol, metanol lub acetonitryl, jako czynnik alkaliczny stosuje się wodny roztwór amoniaku NH3(aq) lub wodny roztwór NaOH lub KOH, a reakcję prowadzi się w temperaturze 70°C.
Według innej korzystnej wersji sposobu, w przypadku wytwarzania związków kompleksowych terbu(lll) według punktu B), jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etanol, N,N-dimetyloformamid lub benzen, natomiast jako czynnik alkaliczny stosuje się roztwór amoniaku NH3(aq), a reakcję prowadzi się w temperaturze 90°C.
Według jeszcze innej korzystnej wersji sposobu, w przypadku wytwarzania związków kompleksowych terbu(lll) według punktu C) jako sól terbu(lll) stosuje się trójchlorek, trójazotan lub trójoctan, jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etanol lub metanol, jako czynnik alkaliczny stosuje się wodny roztwór amoniaku NH3(aq) lub wodny roztwór NaOH lub KOH, a reakcję prowadzi się w temperaturze 60°C.
Korzystnie wytwarza się następujące związki kompleksowe terbu(lll):
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(llll)-dihydrat.
Korzystnie wytwarza się także następujące związki kompleksowe terbu(lll): tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat; tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll).
Korzystnie wytwarza się również następujące związki kompleksowe terbu(lII):
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
Powyższym sposobem według wynalazku otrzymuje się także znany związek kompleksowy terbu(lll) o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat, użyteczny dla potrzeb niniejszego wynalazku z kategorii zastosowań.
W trakcie badań procesów fotopolimeryzacji z zastosowaniem nowych układów fotoinicjujących według niniejszego wynalazku okazało się, że związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1) mogą pełnić, oprócz roli ko-inicjatorów, również rolę luminescencyjnych sond molekularnych do monitorowania procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej.
PL 243150 Β1
Przedmiotem niniejszego wynalazku jest także zastosowanie związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1)
Tb---A!
Al
(1) w którym
- Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
- A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3) w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
- x oznacza 0, 1 lub 2;
- n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, jako luminescencyjnych sond molekularnych do monitorowania procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej.
Według korzystnej wersji zastosowania jako luminescencyjne sondy molekularne stosuje się związki kompleksowe terbu(lll) wybrane spośród następujących:
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
(1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat;
PL 243150 Β1 tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(llll)-dihydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll).
W trakcie badań procesów fotopolimeryzacji z zastosowaniem nowych układów fotoinicjujących według niniejszego wynalazku okazało się, że związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (I) mogą pełnić, oprócz roli ko-inicjatorów, również rolę luminescencyjnych sensorów molekularnych do badań materiałów powłokowych, zwłaszcza grubości powłok polimerowych.
Przedmiotem niniejszego wynalazku jest także zastosowanie związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1) ' 1 t
Aa--Tb---A-l *[h2o w którym:
- Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
(2), w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
- A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
Rg—P=O R5 (3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo Az oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
- x oznacza 0, 1 lub 2;
- n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, jako luminescencyjnych sensorów molekularnych do badań materiałów powłokowych, zwłaszcza grubości powłok polimerowych.
PL 243150 Β1
Według korzystnej wersji zastosowania jako luminescencyjne sensory molekularne stosuje się związki kompleksowe terbu(lII) wybrane spośród następujących:
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(llll)-pentahydrat;
tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll).
Wynalazek został bliżej przedstawiony i objaśniony w przykładach wykonania, które mają charakter ilustracyjny i nie ograniczają zakresu jego ochrony.
PRZYKŁADY
Przykład 1. Synteza wybranych związków kompleksowych terbu(lll) w reakcji trójchlorku terbu z pochodnymi kwasu 2-hydroksybenzoesowego przebiega, według jednej z możliwych opcji, zgodnie z poniższym schematem:
(2'a) (la)
We wzorach ogólnych (2'a) i (l'a) podstawnik Ra oznacza atom wodoru lub atom chloru, natomiast podstawnik Rs oznacza atom wodoru, atom bromu lub grupę metylową.
W fiolce ciśnieniowej umieszczono zawiesinę dostępnej handlowo pochodnej kwasu 2-hydroksybenzoesowego (6.0 mmol) w etanolu (8 cm3). pH mieszaniny ustalono za pomocą NH3(aq) na około 6-7. Następnie dodano roztwór TbChOHaO (747 mg, 2.0 mmol) w wodzie (1 cm3) i ogrzewano mieszaninę przez 3 godziny w temperaturze 70°C. Powstały osad odsączono, przemyto wodą (5 cm3) i etanolem (5 cm3), a następnie wysuszono pod próżnią.
Reakcję otrzymywania związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1'a) można alternatywnie prowadzić w metanolu lub acetonitrylu, stosując jako czynnik alkaliczny wodny roztwór NaOH lub KOH; jako sól terbu(lll) można stosować alternatywnie Tb(NOs)3 lub Tb(CH3COO)3.
Przykładowe związki kompleksowe terbu(lll) wytworzone według powyższego schematu i procedury zestawiono w Tabeli 2, zawierającej wyniki badań spektroskopowych i inne dane i informacje o otrzymanych związkach.
Tabela 2. Dane spektroskopowe związków otrzymanych w reakcji według Przykładu 1
Wydajność | 58 % 54 % 65 %
Analiza elementarna i dane spektroskopowe | Analiza elementarna dla wzoru 3C,H ,BrO,Tb 4H.,O: Obliczono: C 2869% H 2,29% 0 23,66% Br 27,27% Tb 18,08% Oznaczono: C 29,05% H 2.02% FTIR [cm1] 692. 804, 822, 889. 1034, 1105, 1153, v(C-0)1214. 1239, vs(C0)1291, 1369, δ(Ο H) 1429, 1467, 1538, 1573, 1618,2162, 3121 Analiza elementarna dla wzoru 3CsH7O, Tb 5H„O: O J O 2 Obliczono: C 41,04% H 4,45% 0 31,89% Tb 22,63% Oznaczono: C 41.29% H 3.97% FTIR Icm '] 680, 770, 813, 922, 955, 1040, 1135, 1203, v(CO)1234, vs(C0)1299, 1.346, 1373, 5(044)1431, 1487, 1540, 1590, 1633, 1738. 2162, 2920, 3026, 3359 Analiza elementarna dla wzoru 3C7lIdC103 Tb 2II2O: Obliczono: C 35,54% H 2,27% 0 24,80% Cl 14,99% Tb 22,40% Oznaczono: C 36.06% H 2.63% FTIR Icm *] 693. 780, 8.56. 914, 1076. 1108, 1154v(CO)1228. vs(CO)1300, 1364, 8(0-11)1436, 1482, 1549, 1579, 1738, 3129
Nazwa związku tris(5bromo-2· hvdroksybenzoesano) terb(TIT) tris(2’hydroksy5metylobenzoesano)ter b(III) tris(4-chlaro’2hydroksybenzoesano) terb(lll)
N Br JT O O - · . Tb · · · · O OH °Y° * W» X.. Ó-—Tb -O OH Ó_O · SHjO HO 1 XX ΙΌ 1 o -p ho o—o 6^°
| Nr zw. (akronim) KK44 Tb(5-Br-2IIBAMlkOR KK38 Tb(2-H5MBA)3-(H2O)6 KK41 Tb(4-CP2hba)3-(h2o)2
PL 243150 Β1
Przykład 2. Synteza wybranych związków kompleksowych terbu (III) w reakcji alkilowych pochodnych tlenku fosfiny ze związkami kompleksowymi terbu(111) posiadającymi ligandy pochodzące z pochodnych kwasu 2-hydroksybenzoesowego przebiega, według jednej z możliwych opcji, zgodnie z poniższym schematem:
(1 'a) (3') (1 a)
We wzorach ogólnych (l'a) i (l“a) podstawnik Ra oznacza atom wodoru oraz atom chloru, podstawnik Kg oznacza atom wodoru, atom bromu oraz grupę metylową, natomiast we wzorze ogólnym (3') podstawnik Rg oznacza grupę butylową oraz grupę oktylową
W fiolce ciśnieniowej sporządzono nasycony roztwór odpowiedniej pochodnej trissalicylanoterbu(lll) (0.5 mmol), otrzymanej według przepisu z Przykładu 1, w A/,A/-dimetyloformamidzie. Następnie dodano roztwór odpowiedniej pochodnej tlenku fosfiny (1.0 mmol) w A/,A/-dimetyloformamidzie (8 cm3). Mieszaninę ogrzewano przez trzy godziny w temperaturze 90°C. Następnie mieszaninę zatężono, a oleistą pozostałość ekstrahowano heksanem. Rozpuszczalnik odparowano otrzymując produkt w postaci lepkiego oleju.
Reakcję otrzymywania związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym 1”) można alternatywnie prowadzić w etanolu lub w benzenie.
Przykładowe związki kompleksowe terbu(lll) wytworzone według powyższego schematu i procedury zestawiono w Tabeli 3, zawierającej wyniki badań spektroskopowych i inne dane i informacje o otrzymanych związkach.
Tabela 3. Dane spektroskopowe związków otrzymanych w reakcji według Przykładu 2.
Wydajność 92% 60% 85%
Analiza elementarna i dane spektroskopowe Analiza elementarna dla wzoru 2C19H„„OP-3C7H.C1O„-Tb: 12 21 i 4 o Obliczono- C 48,68% H 5,99% 0 15,85% Cl 9,58% P 5,58% Tb 14,31% Oznaczono C 48,82 % II 5,83% FTIR [cm ή 694, 800. 843, 857, 911, 968, 1071, 1097, v(P=O)1119. v(CO)1217, 1240, vs(CO)1301, 1351, 1364,8(0-11)1437, 1481, 1585, 1625, 2873, 2931, 2960 Analiza elementarna dla wzoru 2C,„H97OP-3CsłI7O,Tb'H.,O Obliczono: C 54,03% H 7,27% O 17,99% P 5,81% Tb 14,89% Oznaczono: C 53.73% H 6.78% FTIR [cm I 680, 765, 822, 904. 1013, v(P=O)1134, 1202,v(CO)1234. vs(C0)1298, 1372, 8(O-H) 1429, 1488, 1563, 1633, 1739, 2038, 2162, 2872, 2931, 2961 Aializa elementarna dla wzoru 2C12H27OP3C7H4BrO3Tb Obliczono: C 43,46% H 5,35% O 14,15% Br 19,28% P 4,98% Tb 12,78% Oznaczono: 43.81% H 5.48% FTIR [cm ’1 703, 825, 883, 909, 1097, 1124, v(P=O)1140, v(CO)1216, 1249, vs(C-O)1291, 1349, 1368,6(OH) 1436, 1560, 1589, 1625, 2872, 2930, 2959
Nazwa związku tris(4chloro-2hydroksybenzoesano)bis( tlenek tributylofosfiny)terb(lll) tris(2hydroksy-5’ metylobenzoesano) bis(tlenek tributylofbsfiny)terb(łll) tris(5-bromo-2- hydrok syben zoesano)bi s( tlenek tributylofosfiny)terb(lll)
Związek Cl Ćk HeO, j o-^.o tVKPiO. / -O Λ—Λ H.C. >—ΐ M HO W T Cl >^11 o LI ΐ4 r O oAo 7 ,? O ° & 'V» OH O'-',O / Vq6h --i, i)--V Ϊ o” Ja óir>b T *οβη HO^k 1JL ‘jg
Nr zw. (akronim) KK43 Tb(4-Cl-2HBA)3(TBP O)2 KK40 Tb(2-H5MBA)3(TB po)2-h2o KK46 Tb(5-Br-2HBA)3(TBP O)2
PL 243150 Β1
89% •X® (M □0 97%
Analiza elementarna dla wzoru: 2Ο„.ΗΜΟΡ SCJT.ClCh Tb HaO Obliczono: C 56,57% H 7.98% 0 13,11% Cl 7,26% P 4,23% Tb 10,85% Oznaczono: C 56,44% H 7,98% FTIR [cm1] 695, 722. 781, 843, 911, 1072 v(P=O)1128, v(C-O)1219, 1240, vs(CO)1301, 1363,8(041) 1440, 1481, 1585, 1625, 2854, 2924,2954 Analiza elementarna dla wzoru 2Ο„4Ρ1ΟΡ·304ΡΟ,·Τ8·5ΙΡΟ Obliczono: C 58,60% H 9,08% O 17,35% P 4,20% Tb 10,77% Oznaczono: C 58,63% H 8,73% FTIR [cm1] 679, 722, 770, 821, 921, ¥^=0)1131, 1200,v(CO)1244, vs(C0)1296, 1373, δ(Ο H) 1432, 1488, 1566, 1634, 2854, 2924, 2954 Analiza elementarna dla wzoru 2C,,HR1OP 3C,H.BrO,'Tb 24 Dl /44 Obliczono: C 52,44% II 7,27% O 11,14% Br 15,17% P 3,92% Tb 10,06% Oznaczono: C 52.91% H 7.60% FTIR [cm1] 703, 824, 882. v(P=O)1129, v(CO)1217,1247, vs(CO)1290, 1365, 8(041)1436, 1466, 1569, 1588, 1628, 1738, 2854, 2924 2953
tris(4-chloro-2- hydr ok sybe n zoesano)bi s( tlenek trioktylofosfiny)terb(TTT) tris(2hydroksy-5metylobenzoesano)bis(tle nek trioktylofbsfiny)terb(III) tris(5-bromo-2hydroksybenzoesano)bis( tlenek tr iok tylofosfiny)ter b(lll)
Cl ψ h17Cs 1 ΗιΛ^Ι O<Ao *O..\ Λ-0 Λ Λ V ho h v - Cl s L 1 OH i OH □'O / W o·-/ •/•o* hoJL Vh xa 'VOH ΗιΛ T 0<Αθ Br / O'--O HO H17C/ Ύ
KK42 Tb(4-Cl-2hba)3(top O)2H2O KK39 Tb(2-H5MBA)3(TO po)2-(h2o)5 KK45 Tb(5Br-2- HBA)3(TOP 0)2
PL 243150 Β1
Przykład 3. Synteza wybranych związków kompleksowych terbu(lII) w reakcji trójchlorku terbu(lll) z pochodnymi kwasu 2-hydroksybenzoesowego oraz z 1,10-fenantroliną przebiega, według jednej z możliwych opcji, zgodnie z poniższym schematem:
We wzorach ogólnych (2') i (Γ) podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru, podstawnik R2oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową lub grupę trifluorometylową podstawnik Rj oznacza atom wodoru, atom branu lul^rupę metylową podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru lub grupę metoksylową
W fiolce ciśnieniowej sporządzono nasycony roztwór dostępnej handlowo pochodnej kwasu salicylowego (1.5 mmol) w etanolu. pH mieszaniny ustalono za pomocą NH3(aq) na około 6-7. Następnie dodano roztwór TbCbOłW (182 mg, 0.5 mmol) w wodzie (1 cm3) i ogrzewano przez godzinę w temperaturze 60°C. Następnie dodano roztwór 1,10-fenantroliny (90 mg, 0,50 mmol) w etanolu (2 cm3). Mieszaninę ogrzewano przez 2 godziny w temperaturze 60°C. Powstały osad odsączono, przemyto wodą (5 cm3) i etanolem (5 cm3), a następnie wysuszono pod próżnią.
Reakcję otrzymywania związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1'”) można alternatywnie prowadzić w metanolu, stosując alternatywnie jako czynnik alkaliczny wodny roztwór NaOH lub KOH; jako sól terbu(lll) można stosować alternatywnie Tb(NOs)3 lub Tb(CH3COO)3.
Przykładowe związki kompleksowe terbu(lll) wytworzone według powyższego schematu i procedury zestawiono w Tabeli 4, zawierającej wyniki badań spektroskopowych i inne dane i informacje o otrzymanych związkach.
Tabela 4. Dane spektroskopowe związków otrzymanych w reakcji według Przykładu c
Wydajność 70% 'x® 94%
Analiza elementarna i dane spektroskopowe Analiza elementarna dla wzoru C.,JLJ^.OoTb-2Hs0: □tl Ai* A W Obliczono^ C 52,18% TT 4,01% N 3,38% 0 21,24% Tb 19.18% Oznaczono: C 52.03% H 3,94% N 3,94% Analiza elementarna dla wzoru C3SH23N20gTb 2H2O: Obliczono: C 50,39% H 3,46% N 356% O 22,38% Tb 20,21% Oznaczono: C 50,56% H 3,82% N 3,97% FTIR icm1] 705, 721, 729, 758, 816, 846, 864 872, 890, 1030, 1102, 1143, 1160, 1212, v(C0)1254 1310, 1327, 1385, 1420,8(0- TT)1459, 1518, 1585, 1604, 1622, 3061 Literatura: (25), (26) Analiza elementarna dla wzoru C,JLnNJ313OQTb GTTaO: do 2 U A y Obliczono: 0 41,99% 11 3,20% N 2,97% O 23,73% Cl 11,27% Tb 16,84% Oznaczono: C 41,47% H 3,16% N 3,37% PTI R icm 11 G95, 729, 779, 843, 913, 1074, 1103 1149, v(C O)1221, 1237, vs(CO)1301, 1361,8(OH) 1432, 1481, 1518, 1549, 1587, 1622, 3049
Nazwa związku (1, iofenantrolina)tris(2- hydroksy-4mctvlobcnzoesano)t erbĆll) (1,10fenantrolina)tris(2hydroksybenzoesano )tcrb(TTT) tris(4-chloro-2hydroksybenzoesano )(1,10-fenantrolina) terb(TTT)
Związek tAiz. JL oh o o ίι η aj 0 / \ N °Y° s oL1 /=< O„ ·. o —. MU AM * O . ϋ OH O^o ίι η ó ó 10
Nr zw. (akronim) K26B Tb(2H-4MBA)3(Phen ΗΠϊΟλ KKl Tb(2HMBA)3(Ph en)(H2O)2 KK2 Tb(4-Cl-2HMBA)3(Ph en) (Η/Λ
PL 243150 Β1
75% 41% 23%
Analiza elementarna dla wzoru C.^H.^NjOgTb: Obliczono: C 45,30% H 2,11% N 2,93% 0 15,09% F 17,91% Tb 16,65% Oznaczono C 45,16% H 2,54% N 3,16% FTIR [cm1] 707, 730, 748, 795. 843, 865, 880. 924, 1061, 1120, 1155, 1226, vs(C-O)1296, 1332, 1374, δ(ΟΉ)1445, 1502, 1590, 1639, 1739, 2970 Analiza elementarna dla wzoru C„HqN,3C7H.FO ·ΤΒ6ΗΌ: Obliczono: C 43,43% H 3.53% N 3,07% 0 26,30% F 6,25% Tb 17,42% Oznaczono C 43,78% H 3,70% N 3,38% FTIR [cm >] 698, 729, 771, 823. 843, 912, 1020, 1060, 1104, 1142, v(C0)1223, 1262, 1299, 1378 1424, δ(0Ή)1458, 1519, 1578, 3052 Analiza elementarna dla wzoru C.nHaN, 3CJI7O/Tb’3H2O: Obliczono: C 48,33% 11 3,94% N 3,13% O 26,83% Tb 17,77% Oznaczono: C 48,13% H 3,76% N 3,52% FTIR [cm1] 675, 729, 772, 809, 825. 865, 920. 1036, 1089, 1133, v(C0)1217, 1233, vs(CO)1305, 1371, δ(ΟΉ)1432, 1485, 1519, 1558. 1633, 1739, 2833, 2970, 2982
α, 10fenantrolina)tris(2hydroksy-4t.rifluorometylobenz oesano)terb(III) (1,10fenantrolina)tris(6fluoro-2hydrokwbenzoesano )terb(III) (1,10fcnantrolina)tris(2- hydroksy-6m etok sybenzoesano) terbCll)
Ll? o °-7 o )=/ ίΠ fil 0-0 F A_N·. \ / o f Y j-rb;· .' \ O )=/ LjJ O O HO 1 * 6FUO O £ 1 X x \ O O O o /=( O.. ·. .· o —/ Wf ------- / \ / >—ę o··.. ·, o )=7
KK3 Tb(4-FM-2- HMBA)3(Ph en) KK7 Tb(6-F-2HMBA)a(Ph en)-(H20)6 KK9 Tb(6-MO-2HMBA)3(Ph en)-(ll2O)3
PL 243150 Β1
Przykład 4. Badania charakterystyki luminescencji związków kompleksowych terbu(lIl) w celu określenia ich przydatności do pełnienia funkcji sensorów luminescencyjnych.
Badania luminescencji
Aparatura do badań fluorescencji złożona była ze źródła światła wzbudzenia fluorescencji, do którego zastosowano diodę UV-LED (UVTOP315-BL-TO39, Roithner Laser Technik) emitującą światło o długości fali λmax = 320 nm lub diodę UV-LED o λmax = 365 nm (UVLAB 365 nm o mocy nominalnej na wyjściu 0,4W); spektrometru EPP2000C, oraz odpowiedniej głowicy pomiarowej, takiej jaką opisano w publikacji ((29) I. Kamińska, J. Ortyl, R. Popielarz, Polym. Test. 2015, 42, 99). Światło fluorescencji z komory pomiarowej doprowadzano do spektrometru przy użyciu kabla światłowodowego o średnicy rdzenia 2 mm wykonanego z PMMA (Fibrochem Sp. z o.o.). Dodatkowo do pomiarów widm emisji oraz wzbudzenia związków kompleksowych terbu(lll) wykorzystano spektrofluorymetr Quanta MasterTM 40 produkcji PTI.
W pierwszej kolejności zbadano charakterystyki absorpcji analizowanych związków kompleksowych terbu(lll) w acetonitrylu. Analiza widm absorpcyjnych badanych związków kompleksowych terbu(lll) potwierdziła, że wszystkie badane związki wykazują silne pasmo absorpcji w długofalowym zakresie światła UV, mieszczącym się nawet do 400 nm, a jego położenie oraz intensywność zależą w głównej mierze od struktury. Badania luminescencyjne otrzymanych związków kompleksowych terbu(lll) rozpoczęto od przeprowadzenia pomiarów luminescencji przy naświetlaniu źródłem światła o λmax = 320 nm. Jako modelowe rozpuszczalniki do analiz wybrano: acetonitryl oraz dimetylosulfotlenek (DMSO) charakteryzujące się różnymi wartościami lepkości η - odpowiednio 0,37 [mPa-s] oraz 1,99 [mPa-s]. Dla wszystkich zbadanych związków kompleksowych uzyskano widmo składające się z 4 pasm odpowiadających poszczególnym przejściom f-f elektronowym, charakterystycznych dla jonów terbu. Dodatkowo w niektórych przypadkach zarejestrowano widma fluorescencji pochodzące od ligandów organicznych, które zlokalizowane były w zakresie 350 nm do 470 nm i były szczególnie widoczne w DMSO, czyli rozpuszczalniku o znacznie większej lepkości. Pasmem emisyjnym wyróżniającym się największą intensywnością luminescencji obecnym niemal na wszystkich otrzymanych widmach jest pasmo o λmax-em = 545 nm odpowiadające przejściu elektronowemu 5D4 ^ 7F5. Analizując widma, można zauważyć, że lepkość zastosowanego rozpuszczalnika ma znaczący wpływ na obecność i intensywność pasma emisyjnego pochodzącego od liganda organicznego. W przypadku pomiarów przeprowadzonych w DMSO, charakteryzującego się 4-krotnie większą lepkością niż acetonitryl dla badanych związków kompleksowych odnotowano występowanie tego pasma mieszczącego się zazwyczaj w zakresie 350-470 nm.
PL 243150 Β1
Wykres 1. Znormalizowana luminescencja dla zw. kompleks. KK40, przy wzbudzeniu X,uax=320 nm.
Wykres 3. Znormalizowana luminescencja dla zw. kompleks. KK42, przy w/budzcnir ^^=320nm.
Wykres 5. Znormalizowana luminescencja dla zw. Kompleks. KK45, przy wzbudzeniu λΠΗΚ=320 nm
Wykres 2. Znormalizowana luminescencja dla zw.
Wykres 4. Znormalizowana luminescencja dla zw.
Wykres 6. Znormalizowana luminescencja dla zw. Kompleks. KK46, przy wzbudzeniu λιι;ιχ=320 nm
PL 243150 Β1
Wykres 7. Znormalizowana luminescencjadla zw. kompleks. KK44, przy wzbudzeniu Z,„ax=320 nm.
Wykres 8. Znormalizowana luminescencja dla zw. kompleks. KK38, przy wzbudzenŁ λΠ]ΟΧ=320ηηι
Najistotniejsze dane spektroskopowe zostały zebrane w Tabeli 5. Badane związki kompleksowe terbu(lll) wykazywały różnorodność strukturalną a tym samym zróżnicowane właściwości spektroskopowe. Wszystkie badane związki kompleksowe terbu(lll) wykazały wystarczającą luminescencję (Wykresy 1-8), aby ich charakterystyka spektralna mogła być łatwo mierzalna przy stężeniu sondy ok. 0.1%-wag i grubości próbki rzędu 0.1 mm. Jest to bardzo istotne, gdyż w przypadku zastosowania badanych związków w charakterze sond fluorescencyjnych do techniki FPT, ważne jest aby sonda wykazywała możliwie silną fluorescencję, (tj. nie mniejszą niż 1000 [j. wzg. - jednostki względne na dany spektrometr]) przy wzbudzeniu światłem o długości fali co najmniej 320 nm, ponieważ intensywność światła wzbudzenia o krótszych długościach fali jest silnie tłumiona przez szkiełka mikroskopowe stosowane zwykle do przygotowania próbek cienkowarstwowych.
Tabela 5. Właściwości spektroskopowe związków kompleksowych terbu(lll) w acetonitrylu i dimetylosulfotlenku (DMSO), przy wzbudzeniu światłem o długości fali λ = 320nm.
Sensor Podstawnik pochodnej kwasu salicylowego Ligand stabilizujący Rozpuszczalnik Xmax luminescencji pochodzącej od jonu terbu [nm] Xmax fluorescengi pochodzącej od ligandów organicznych [nm]
KK1 Ή Fenantrolina Acetonitryl 545.112
DMSO 545.112 394.382
KK2 Cl Fenantrolina Acetonitryl 545.112
DMSO 544.782 410.650
KK3 cf3 Fenantrolina Acetonitryl 544.782 440.247
DMSO 407.048
KK7 -F Fenantrolina Acetonitryl 545.441
DMSO 545.771 392.201
PL 243150 Β1
KK9 OCHs Fenantrolina Acetonitryl 392.565
DMSO 431.744
KK10 F Fenantrolina Acetonitryl 544.782 390.017
DMSO 545.771 391.837
KK13 CII3 Fenantrolina Acetonitryl 544.452 387.831
DMSO 545.441 410.650
KK14 Br Fenantrolina Acetonitryl 545.441
DMSO 544.782 409.930
KK38 ch3 Acetonitryl 544.782
DMSO 544.782 409.930
KK39 CHa TOPO Acetonitryl 545.112
DMSO 544.452 410.650
KK40 ch3 TBPO Acetonitryl 545.441
DMSO 544.452 410.650
KK41 -Cl Acetonitryl 545.112
DMSO 544.452
KK42 Cl TOPO Acetonitryl 544.782
DMSO 544.452
KK43 -Cl TBPO Acetonitryl 545.112
DMSO 544.782 393.655
KK44 Br Acetonitryl 544.452
DMSO 544.782 409.930
KK45 Br TOPO Acetonitryl 544.782
DMSO 544.452 411.010
KK46 Br TBPO Acetonitryl 545.112
DMSO 544.782 409.930
Lumincsccncja - odnosi się do emisji jonów terbu Fluorescencja - odnosi się do emisji ligania salicylowego
Wszystkie badane związki kompleksowe terbu(lll) wykazywały emisję luminescencji przy wzbudzeniu światłem o długości fali 320 nm. W związku z powyższym badane związki kompleksowe terbu(l11) mogą być z powodzeniem stosowane przy badaniach spektroskopowych, w których jako długość fali wzbudzenia stosuje się długości większe niż 300 nm. Dla badanych związków kompleksowych ważne jest aby zakres wzbudzenia mieścił się w zakresie do 400 nm.
Przykład 5. Badania przydatności związków kompleksowych terbu(lll) do roli luminescencyjnych sond molekularnych do zastosowań w fotopolimeryzacji kationowej.
Podstawowym celem realizowanych badań było ustalenie przydatności związków kompleksowych terbu(lll) do monitorowania procesów polimeryzacji. Cel ten został zrealizowany poprzez rejestrację zmian widm luminescencyjnych związków kompleksowych terbu(lll) w toku fotochemicznie inicjowanych procesów polimeryzacji.
Monitorowanie procesu fotopolimeryzacji kationowej przy wykorzystaniu technologii FPT podczas naświetlania układu reakcyjnego światłem o długości fali Xmax = 320 nm
Przygotowanie cienkowarstwowych próbek do badań fotopolimeryzacji metodą FPT.
Sporządzano roztwór sondy luminescencyjnej w postaci związku kompleksowego terbu(lII) o stężeniu 0,1% wag. oraz fotoinicjatora o stężeniu 1,0% wag. w monomerze. Następnie kroplę kompozycji umieszczano pomiędzy szkiełkami mikroskopowymi (Thermo Scientific) rozdzielonymi przekładkami o grubości rzędu 0,1 mm, utrzymywanymi w stałej odległości za pomocą ściskaczy. W ten sposób uzyskiwano próbki cienkowarstwowe o jednakowej grubości gotowe do pomiaru.
Badania fotopolimeryzacji.
Badania fotopolimeryzacji przygotowanych próbek cienkowarstwowych wykonywano w termostatowanej komorze, wyposażonej w odpowiednią głowicę pomiarową, gdzie utrzymywana była stała temperatura 25°C. Budowa komory pomiarowej była analogiczna jak tej przedstawionej w publikacji ((29) I. Kamińska, J. Ortyl, R. Popielarz, Polym. Test. 2015, 42, 99), z tą różnicą, że pokrywa komory została
PL 243150 Β1 zastąpiona głowicą termostatyczną wyposażoną w ogniwo Peltiera sterowane elektronicznie. Źródłem wzbudzenia fluorescencji była dioda UV-LED, która emitowała światło o długości fali Xmax = 320 nm (źródło światła w postaci UV-LED UVTOP315-BL-TO39 o Xmax = 320 nm - Roithner Laser Technik) oraz szerokości widmowej w połowie wysokości piku ok. 10 nm. Dioda była zasilana ze stabilizowanego źródła prądu stałego o natężeniu 20 mA i emitowała światło prostopadle do powierzchni próbki. W celu przeprowadzenia pomiaru włączano zasilanie diody i rozpoczynano zapis charakterystyk światła luminescencji emitowanego z próbki. Czas pojedynczego pomiaru pojedynczego widma fluorescencyjnego nie przekraczał 1 s. Pomiary wykonywano automatycznie, przy użyciu odpowiednio przygotowanych makr sterujących spektrometrem i źródłem światła wzbudzenia, które nabywały dane bezpośrednio do arkuszy kalkulacyjnych programu Microsoft Excel.
W pierwszej kolejności przeprowadzono badania wpływu każdego związku kompleksowego zawierającego terb(l II) na procesy fotopolimeryzacji kationowej monomeru winylowego przy wykorzystaniu technologii FPT (ang. Fluorescence Probe Technology). Do tego celu wykorzystano modelowy monomer, którym był eter diwinylowy glikolu trietylenowego (TEGDVE - Sigma Aldrich), zaś fotoinicjatorem polimeryzacji kationowej była handlowo dostępna sól diarylojodoniowa w postaci heksafluorofosforanu difenylojodoniowego (HIP - Alfa Aesar).
Długość fali [nm]
Wykres 9. Zmiany widm luminescencji KK1 podczas polimeryzacji monomeru TEGDTTT
Wykres 10. Zmiany widm luminescencji KK2 podczas polimeryzacji monomeru ΤΕΚΕΧΈ.
Wykres 11. Zmiany widm luminescencji KK3 podczas polimeryzacji monomeru TEGEYE.
Długość fali [nm]
Wykres 12. Zmiany widm luminescencji KK7 podczas polimeryzacji monomeru TEGEVE.
PL 243150 Β1
Ocenę przydatności zsyntezowanych związków kompleksowych terbu(lll) do roli molekularnych sensorów do śledzenia postępu reakcji polimeryzacji monomeru TEGDVE rozpoczęto od pomiarów zmian charakterystyki emisji badanych związków kompleksowych podczas prowadzenia tego procesu. Po przygotowaniu odpowiednich próbek (Tabela 6) przeprowadzono badania przy naświetlaniu układu reakcyjnego źródłem światła o Xmax = 320 nm. Dokładna analiza widm wykazała występowanie podobnie jak w pomiarach luminescencji 4 charakterystycznych pasm emisyjnych o Xmax wynoszących 490 nm, 545 nm, 585 nm, 620 nm pochodzących od jonów terbu, których położenie niemalże nie ulega zmianie podczas trwania reakcji fotopolimeryzacji (największe ΔΧ = 1,5 nm dla K10, dla pozostałych związków kompleksowych wyniosło ok. 1 nm). Dla większości analizowanych związków zaobserwowano również pasmo fluorescencyjne wbudowanych w strukturę związków kompleksowych ligandów organicznych.
Rozpatrując wyniki otrzymane dla związków KK1-KK14 podstawionych 1,10-fenantroliną stwierdzono znaczny wzrost luminescencji w przypadku wszystkich rozpatrywanych związków kompleksowych. Niewątpliwe świadczy to o tym, że pomimo braku zmian położenia widma, związki te są wrażliwe na zmieniające się właściwości fizykochemiczne otoczenia. Największą intensywność luminescencji zaobserwowano dla związku KK14 z kwasem 5-bromo-2-hydroksybenzoesowym, przy czym wynosiła ona ok. 3800 j.w.
Wykres 13. Zmiany widm luminescencji KK9 podczas polimeryzacji monomeru TEGDYE.
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 15. Zmiany widm luminescencji KK13 podczas polimeryzacji monomeru
TEGDYE
4000 -----------------------------------5 3500 =*3000 c
K 2500 w φ '1 2000 □ u 1500 ‘to o
| 1000 co
S 500
E
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 14. Zmiany widm luminescencji KK10 podczas polimeryzacji monomeru TEGDYE.
Wykres 16. Zmiany widm luminescencji KK14 podczas polimeryzacji monomeru TEGDYE.
PL 243150 Β1
Wykres 17. Zmiany widm luminescencji KK38 podczas polimeryzacji monomeru
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 18. Zmiany widm luminescencji KK39 podczas polimeryzacji monomeru
Długość fali [nm]
Wykres 19. Zmiany widm luminescencji KK40podczas
Długość fali [nm]
Długość fali [nm]
Wykres 21. Zmiany widm luminescencji KK42 podczas polimeryzacji monomeru TEGDVE.
Wykres 20. Zmiany widm luminescencji KK41 podczas
Długość fali [nm]
Wykres 22. Zmiany widm luminescenqi KK43 podczas polimeryzacji monomeru TEGDVE.
PL 243150 Β1
Długość fali [nm]
6000 ------------------------------------
Długość fali [nm]
Wykres 23. Zmiany widm luminescencji KK44 podczas polimeryzacji monomeru
Wykres 24. Zmiany widm luminescencji KK45 podczas polimeryzacji monomeru
Wykres 25. Zmiany widm luminescencji KK46 podczas polimeryzacji monomeru ΤΕΟϋλΈ
Podobnie na przebieg reakcji fotopolimeryzacji reagowało większość związków kompleksowych z grupy KK38-KK46, zawierających w roli liganda stabilizującego zamiast fenantroliny - tlenek trioktylofosfiny (TOPO) lub tlenek tributylofosfiny (TBPO). Odmienna sytuacja wystąpiła w przypadku związków KK39, KK43 oraz KK44 - intensywność luminescencji spadła w trakcie polimeryzacji TEGDVE. Warto też nadmienić, że dla KK43, podstawionego kwasem 4-chloro-2-hydroksybenzoesowym sygnał fluorescencyjny pochodzący od liganda organicznego był o niskiej intensywności.
PL 243150 Β1
Tabela 6. Dane spektroskopowe dotyczące zmian intensywności luminescencji związków kompleksowych terbu(lll) podczas monitorowania przebiegu reakcji fotopolimeryzacji monomeru winylowego.
Nazwa Podstawnik pochodnej kwasu ληίΑχ before lum. [nm] Int. lum, [j.w.] X*max after lum. hm] Int. lum. (j.w.l | AXmax | [nm] ΙΔΙΙ G.w.]
KK1 -H 545.441 724.667 544.452 2625.564 0.989 1900.897
KK2 Cl 545.441 401.444 545.112 1568.228 0.329 1166.784
KK3 -cf3 545.771 87.333 544.782 2181.388 0.989 2094.055
KK7 -F 545.771 573.889 544.782 2233.575 0.989 1659.686
KK9 OCH3 - 544.122 2192.045 - 2192.045
KK10 -F 546.759 58.444 545.112 3758.777 1.647 3700.333
KK13 -CHg - - 544.452 1639.345 - 1639.345
KK14 -Br - 544.452 2910.319 - 2910.319
KK38 -CHg 544.782 116.889 544.122 1531.866 0.670 1414.997
KK39 -ch3 544.782 6904.000 544.782 5465.519 0 1438.480
KK40 -ch3 545.112 1413.704 544.782 3679.150 0.670 2265.446
KK41 -Cl 545.112 704.000 544.782 2715.766 0.670 2011.766
KK42 Cl 545.441 2034.000 545.112 2705.344 0 671.344
KK43 Cl 544.782 32022.22 544.782 28934.041 0 3088.180
KK44 Br 544.452 1134.111 544.122 625.973 0.340 508.138
ΚΚ4δ -Br 544.782 984.286 544.782 4650.157 0 3665.871
KK46 -Br 544.782 1060.444 544.452 2844.044 0.670 1783.500
Luminesccncja - odnosi się do emisji jonów terbu
W kolejnym etapie badań przeprowadzono pomiary kinetyki postępu reakcji polimeryzacji monomeru TEGDVE z wykorzystaniem parametru znormalizowanej intensywności maksimum luminescencji (I544/I544-0). Parametr (I544/I544-0) jest zdefiniowany jako stosunek maksimum intensywności luminescencji w trakcie procesu fotopolimeryzacji zlokalizowanego przy długości fali równej 544 nm, czyli maksimum emisji luminescencji pochodzącej od metalu, do początkowej intensywności piku, zlokalizowanej przy tej samej długości fali. Wprowadzenie pomiaru znormalizowanej intensywności luminescencji (/544/1544^) zamiast intensywności absolutnej (I) eliminuje wpływ szeregu parametrów zarówno sondy, jak i układu pomiarowego. Należą do nich stężenie sondy w układzie, grubość warstwy badanej próbki kompozycji, odległość głowicy pomiarowej od powierzchni próbki, czułość spektrometru, itp. Zastosowanie tego parametru było możliwe z tego względu, iż w trakcie procesu fotopolimeryzacji obserwuje się zmienność intensywności luminescencji. Jest to więc parametr, którego wzrost jest ściśle związany ze wzrastającą sztywnością i lepkością badanej kompozycji. W przypadku związków kompleksowych terbu(lll) może on posłużyć do śledzenia postępu fotopolimeryzacji kationowej. Na podstawie uzyskanych wyników można dojść do wniosku, że badane sensory charakteryzują się zróżnicowaną czułością podczas przebiegu fotopolimeryzacji. Spośród pierwszej grupy związków kompleksowych największy zakres zmienności odnotowano dla związków KK10 oraz KK14 zawierających odpowiednio kwas 3-fluoro-2-hyd raksy benzoesowy oraz 5-bromo-2-hydroksybenzoesowy. Interesujące dane otrzymano również dla związków kompleksowych KK3, KK13 oraz KK9, dla których wartość parametru (544/I544-0) mieściła się w zakresie 25-40 (Tabela 7). Z kolei pomiary wykonane dla związków kompleksowych z TOPO i TBPO wykazały, że należące do tej grupy związki są mniej wrażliwe na zmiany zachodzące podczas reakcji fotopolimeryzacji. W ich przypadku zakres zmienności parametru I544/I544-0 oscylował na poziomie 0,8-4,7 a najbardziej czułym sensorem okazał się związek kompleksowy KK45 z kwasem 5-bromo-2-hydroksy-benzoesowym. Najlepsze wyniki, w obydwu grupach związków kompleksowych terbu(lll) skoordynowanych z tą pochodną salicylową, pozwalają stwierdzić, że jest to ligand gwarantujący otrzymanie sensorów charakteryzujących się najwyższą czułością.
PL 243150 Β1
350 400 450 500 550 600 650 Λ) ('WJ
Długość fali [nm]
Wykres 26. Wyznaczanie znormalizowanej intensywności luminescencji I.WIsn-o dla związku kompleksowego KK2.
Czas [s]
Wykres 27. Znormalizowana intensywność luminescencji l^yiwłodla zw. kompleks. KK1 KK14, w monomerze
TEGOYE, przy naświetlaniu
Czas [s]
Wykres 28. Znormalizowana intensywność luminescencji Ιμι/Ιμ+ο dla z-W', kompleks. KK39 KK46, w monomerze TEGBYE, przy naświetlaniu AmaK=320nm.
Na podstawie przeprowadzonych badań można zaobserwować, iż zmienność intensywności luminescencji pochodzącej od metalu terbu w trakcie prowadzenia procesu fotopolimeryzacji kationowej jest stosunkowo duża. Zarejestrowana tak duża zmienność intensywności pozwala na efektywne monitorowanie zmienności intensywności luminescencji metalu w trakcie procesu fotopolimeryzacji przy wykorzystaniu znormalizowanej intensywności luminescencji, a co za tym idzie można stwierdzić, że te związki kompleksowe terbu(lll) są dobrymi potencjalnymi sondami do kontrolowania procesu fotopolimeryzacji kationowej.
PL 243150 Β1
Tabela 7. Dane dotyczące profili kinetycznych otrzymanych podczas śledzenia reakcji fotopolimeryzacji monomeru winylowego z wykorzystaniem parametru I544/I544-0.
Nazwa Podstawnik pochodnej kwasu Ligand stabilizujący \ I dt I MAK [s-1] Ct 541/1544- li mai |a(IiWIm4-o)|
KK1 H Fenantrolina 0.0429 3.62 2.62
KK2 -Cl Fenantrolina 0.0376 3.90 2.90
KK3 -cf3 Fenantrolina 0.2910 24.97 23.97
KK7 -F Fenantrolina 0.0362 3.89 2.89
KK9 -OCH3 Fenantrolina 0.5080 40.02 39.02
KK10 -F Fenantrolina 0.9370 64.31 63.31
KK13 -CII3 Fenantrolina 0.3970 34.87 33.87
KK14 -Br Fenantrolina 0.8580 64.51 63.51
KK38 ch3 - 0.1240 11.73 10.73
KK39 -CHg TO PO - 0.79 0.21
KK40 -CHs TBPO 0.0187 2.60 1.60
KK41 -Cl - 0.0966 3.86 2.86
KK42 Cl to po 0.0170 1.33 0.33
KK43 -Cl TBPO 0.0028 0.93 0.07
KK44 Br - 0.0371 0.55 0.45
KK45 -Br to po 0.0652 4.72 3.72
KK4G -Br TBPO 0.0347 2.68 1.68
Następnie prowadzono badania porównawcze dotyczące wpływu rodzaju liganda stabilizującego na czułość związków kompleksowych terbu(lll) podczas monitorowania procesów fotopolimeryzacji. W tym celu zestawiono ze sobą na wykresach profile kinetyczne otrzymane dzięki wykorzystaniu parametru znormalizowanej intensywności maksimum luminescencji zlokalizowanego przy Xmax = 545 nm (I544/I544-0) dla związków kompleksowych zawierających pochodne kwasu salicylowego poddawane dwóm modyfikacjom podczas syntez. Jak się okazało wybór fenantroliny do roli liganda stabilizującego dla związków kompleksowych terbu(lll) z kwasem salicylowym podstawionym w pozycji 5 gwarantował uzyskanie sensora charakteryzującego się największym zakresem zmienności parametru I544/I544-0.
PL 243150 Β1
Czas [s]
Wykres 29. Znormalizowana intensywność luminescencji Ι544/Ι544Ό dla kompleksów z kwasem
5’metylo'2-hydroksybenzoesowym, w monomerze TEGDYE, przy naświetlaniu światłem o dl. fali
Wykres 30. Znormalizowana intensywność luminescencji I544/I5440 dla związków kompleksowych z kwasem 4-chloro_2-hydroksy· benzoesowym, w monomerze TEGDYE, przy naświetlaniu światłem o dl. fali Amax-320nm.
Wykres 31. Znormalizowana intensywność luminescencji 1544/15 44-0 dla związków kompleksowych z kwasem 5-bromo-2-hydroksybenzoesowym w monomerze TEGDYE, przy naświetlaniu światłem o dl. fali Amax=320nm.
Drugie w kolejności rezultaty uzyskano dla związków kompleksowych złożonych jedynie z metalu oraz kwasu salicylowego, natomiast najmniej wrażliwe na zmiany podczas prowadzenia reakcji fotopolimeryzacji okazały się związki z TOPO i TBPO. Najprawdopodobniej jest to związane z dużą zawadą przestrzenną, która występuje w przypadku skoordynowania jonów terbu(lll) z pochodnymi tlenku fosfiny. Powoduje ona zmniejszenie czułości kompleksów na zmiany lepkości, jednakże przyczynia się również do osiągnięcia wysokiej stabilności w środowisku reakcji przez związki o takiej budowie. Dlatego te związki kompleksowe mają zastosowanie do rob sensorów grubości powłok polimerowych foto utwardzanych według mechanizmu kationowego.
Natomiast związki kompleksowe terbu(lll) z wbudowaną cząsteczką fenantroliny są znacznie mniejszych rozmiarów, co w wyraźny sposób wpływa na zwiększenie czułości tych sensorów luminescencyjnych, które z powodzeniem mają zastosowanie do roli sensorów do monitorowania kinetyki procesu fotopolimeryzacji kationowej.
Przykład 6. Badania przydatności związków kompleksowych terbu(lll) do monitorowania fotopolimeryzacji rodnikowej
Obiecujące wyniki dotyczące oceny przydatności otrzymanych związków kompleksowych do roli luminescencyjnych sensorów molekularnych podczas śledzenia reakcji fotopolimeryzacji kationowej sprawiły, że podjęto próby monitorowania polimeryzacji rodnikowej. Do roli modelowego monomeru do badań wybrano triakrylan trimetylolopropanu (TMPTA) firmy Sigma Aldrich, będący przedstawicielem akrylanów, czyli jednej z najbardziej popularnych grup monomerów polimeryzujących według mechanizmu rodnikowego. Jako fotoinicjator zastosowano IRGACURE 127 produkcji Ciba Mat. No. Proces fotopolimeryzacji rodnikowej prowadzono przy wykorzystaniu diody UV-LED emitującej promieniowanie o maksymalnej długości fali równej 320 nm. Pomiary dokonywane były w stałych, stacjonarnych warunkach, w temperaturze 25°C. Na poniższych wykresach zostały przedstawione widma emisji przed i po procesie polimeryzacji rodnikowej monomeru akrylowego dla wybranych związków kompleksowych terbu(III). Na poniższych Wykresach 32-48 został przedstawiony także sposób wyznaczania parametru zmienności intensywności luminescencji na przykładzie zmian maksimum emisji zlokalizowanego przy długości fali 544 nm. Przebieg procesu fotopolimeryzacji rodnikowej monomeru TMPTA monitorowano stosując stosunek (I544/I544-0). maksimum intensywności luminescencji w trakcie procesu fotopolimeryzacji zlokalizowany przy długości fali równej 544 nm, czyli maksimum emisji luminescencji pochodzącej od metalu do początkowej intensywności piku, zlokalizowanym przy tej samej długości fali.
Otrzymane widma charakteryzowały się występowaniem 4 pasm emisyjnych pochodzących od jonów metalu. W odróżnieniu od wyników otrzymanych dla fotopolimeryzacji kationowej, na żadnym z widm nie zaobserwowano fluorescencji pochodzącej od ligandów organicznych. Ponadto wnikliwa analiza danych wykazała brak przesunięcia pików luminescencyjnych metalu podczas reakcji przemiany monomeru w polimer. Wyjątkiem od tej reguły są związki kompleksowe KK1 oraz KK7, jednakże w ich przypadku zmiana położenia widma wyniosła zaledwie 0,33 nm.
Intensywność luminescencji [J.W] Intensywność luminescencji [J.W] Intensywność luminescencji [J.W]
Długość fali [nm]
Wykres 32. Zmiany widmluminescencji KK1 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Wykres 34. Zmiany widm luminescencji KK3 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Długość fali łnm!
Wykres 36. Zmiany widmluminescencji KK9 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Długość fali [nm]
Wykres 33. Zmiany widm luminescencji KK2 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Wykres 35. Zmiany widm luminescencji KK7 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Długość fali [nm]
Wykres 37. Zmiany widmluminescencji KK10 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Intensywność luminescencji [J.W] Intensywność luminescencji [J.W] Intensywność luminescencji [J.W]
Długość fali [nm]
Wykres 38. Zmiany widm luminescencji KK13 podczas polimeryzacji monomem TMPTA.
Długość fali [nm]
Wykres 40. Zmiany widmluminescencji KK38 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Długość fali [nm]
Wykres 42. Zmiany widmluminescencji KK40 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Wykres 39. Zmiany widmluminescencji KK14 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
5500 ^5000 2,4500 ^4000 c 8 3500 W = 3000 |2500 $ 2000 = 1500 «1000 2 500 ” 0
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 41.Zmiany widmluminescencji KK39 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Wykres 43. Zmiany widmluminescencji KK41 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Intensywność luminescencji [J.W] Intensywność luminescencji [J.W]
Wykres 45. Zmiany widmluminescencji KK43 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Długość fali [nm]
Wykres 44. Zmiany widm luminescencji KK42 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
Wykres 46. Zmiany widm luminescencji KK44 Wykres 47. Zmiany widmluminescencji KK45 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA. podczas polimeryzacji monomem TMPTA.
Wykres 48. Zmiany widm luminescencji KK46 podczas polimeryzacji monomeru TMPTA.
PL 243150 Β1
Wszystkie badane związki, oprócz związków kompleksowych KK44, KK45 i KK46, zawierające kwas 5-bromo-2-hydroksybenzoesowy w swojej strukturze, wykazały zmiany intensywności luminescencji podczas procesu fotopolimeryzacji rodnikowej. Analizując dokładnie zmiany intensywności luminescencji stwierdzono, że najbardziej stabilne podczas wykonywania pomiarów okazały się związki KK44, KK45 i KK46, dla których ta zmiana wyniosła odpowiednio 12,89%, 3,736 oraz 3,242%. Dla porównania dla związku kompleksowego KK2 poziom zmian wartości intensywności luminescencji przy długości fali 545 nm oscylował na poziomie 604,559%. Ze względu na wysoką stabilność KK44, KK45 i KK46 mogą mieć zastosowanie do roli sensorów molekularnych do kontroli grubości powłoki polimerowej utwardzanej na drodze procesu fotopolimeryzacji rodnikowej (Tabela 8).
Tabela 8. Dane spektroskopowe dotyczące zmian intensywności luminescencji przed i po procesie fotopolimeryzacji monomeru akrylowego TMPTA.
skrót Intensywność luminescencji dla Xnax-BBfor^ li. w.J AmarB (before) przed polim. Intensywność luminescencji dla Zr' ax- After li.w.J Amax-A (after) po polim. AŹsnias — Am ax-A Aoias-B Inml |Δ1| = Amas-Bęfore AtnasrAfterl Zmiana intensywności luminescencji wyrażona w %
KK1 364.271 545.112 1201.084 544.782 0.33 836.813 229.723
KK2 304.444 545.112 2144,991 545,112 0 1840.546 604.559
KK3 2299.667 545.112 3273.802 545.112 0 974.135 42.360
KK7 339.000 545.112 2329.935 544.782 0.33 1990.935 587.296
KK9 81.111 544.782 653.047 544.782 0 571.936 705.126
KK10 325.389 545.112 544.583 545.112 0 219.194 67.364
KK13 451.667 544.782 2255.724 544.782 0 1804.057 399.422
KK14 582.000 544.782 2663.470 544.782 0 2081.470 357.641
KK38 1533.000 544.782 2447.410 544.782 0 914.410 59.648
KK39 3288.519 544.782 4790.650 544.782 0 1502.132 45.678
KK40 2150.370 544.782 4012.454 544.782 0 1862.084 86.59 4
KK41 1718.889 545.112 2284.906 545.112 0 566.017 32.929
KK42 2148.111 544.782 3735.700 544.782 0 1587.589 73.906
KK43 2278.778 544.782 3559.010 544.782 0 1280.232 56.181
KK44 1197.444 544.782 1043.092 544.782 0 154.353 12.890
KK46 2705.889 544.782 2604.796 544.782 0 101.093 3.736
KK46 2654.000 544.782 2740.045 544.782 0 86.045 3.242
Reasumując: związki kompleksowe terbu(lll), z wyłączeniem związków K44, KK45 oraz KK46, mogą z powodzeniem zostać zastosowane jako sondy do monitorowania przebiegu polimeryzacji rodnikowej monomeru TMPTA, a parametrem służącym do kontrolowania procesu może być stosunek intensywności luminescencji piku przy długości fali równej 544 nm do maksimum intensywności luminescencji przy tej samej długości fali przed procesem fotopolimeryzacji. Ta grupa związków kompleksowych charakteryzuje się bowiem wysoką czułością podczas monitorowania procesów fotopolimeryzacji rodnikowej, co obrazuje stosunkowo duży zakres zmienności parametru I544/I544-0 (Tabela 9)
C 100 200 300 400 500
Czas [s]
Wykres 49. Znormalizowana intensywność luminescencji I544/1544-0 dla związków kompleksowych ΚΚΓΚΚ14 w monomerze
TMPTA
Wykres 50. Znormalizowana intensywność luminescencji 1544^544-0 dla związków kompleksowych KK39 KK46, w monomerze
TMPTA
PL 243150 Β1
Tabela 9. Dane dotyczące profili kinetycznych otrzymanych podczas śledzenia reakcji fotopolimeryzacji monomeru akrylowego z wykorzystaniem parametru I544/I544-0.
Nazwa Podstawnik pochodnej kwasu salicylowego Ligand stabilizujący f ^maz—O 1 I dt I ΜΛΧ [e1! Cl 544/I544-0) max | Δ(ΐ544/Ιό44-ο)|
KK1 H Fenantrolina 0.0251 3.29 2.29
KK2 Cl Fenantrolina 0.0749 7.06 6.06
KK3 cf3 Fenantrolina 0.00360 1.42 0.42
KK7 F Fenantrolina 0.0481 6.87 5.87
KK9 -OCH 3 Fenantrolina 0.0509 8.05 7.05
KK10 F Fenantrolina 0.0103 1.68 0.68
KK13 ch3 Fenantrolina 0.0345 4.99 3.99
KK14 Br Fenantrolina 0.0405 4.58 3.58
KK38 -ch3 0.0199 1.59 0.59
KK39 ch3 TOPO 0.0122 1.45 0.45
KK40 -ch3 TBPO 0.0211 1.86 0.86
KK41 Cl 0.0149 1.33 0.33
KK42 Cl TOPO 0.0146 1.74 0.74
KK43 Cl TBPO 0.0120 1.59 0.59
KK44 Br 0.00297 0.87 0.13
KK45 Br TOPO 0.00397 0.96 0.04
KK46 Br TBPO 0.00632 1.03 0.03
Podobnie jak w przypadku danych otrzymanych podczas śledzenia procesów fotopolimeryzacji kationowej postanowiono sprawdzić jak na czułość opracowanych związków kompleksowych wpływa rodzaj wybranego Uganda stabilizującego. Analiza wykresów wykazała, że wbudowanie fenantroliny w strukturę związków kompleksowych terbu(lll) pozwala na otrzymanie sensorów o dużej czułości. W przypadku tlenków fosfiny nie jest możliwe analizowanie reakcji fotopolimeryzacji rodnikowej za pomocą parametru I544/I544-0 ze względu na zbyt małą wrażliwość wspomnianych związków na zmiany zachodzące w ich mikrośrodowisku.
PL 243150 Β1
Wykres 52. Znormalizowana intensywność lumincsccncji IM4/I5440 dla zw. kompleks, z k wa sem 4 -chloro- 2 hydrok syben zoesowym, w monomerze TMPTĄ przy naświetlaniu światłem o dl fali Ąnax= 320nm
Wykres 51. Znormalizowana intensywność lummesccncji I.WI544O dla zw. kompleks, z kwa sem 5metylo-2 -hydroksy benzoesowym, w monomerze TMPTĄ przy naświetlaniu światłem o dl faliAmax=320nm.
Wykres 53. Znormalizowana intensywność himinescencji I544/I544odla zw. kompleks, z kwasem 5 brcmo-2-hydrciksybenzoesowym w monomerze TMPTĄ przy naświetlaniu światłem o długości fali λmax—320nm.
Przykład 7. Badania przydatności opracowanych związków kompleksowych do roli sensorów grubości powłok polimerowych
W celu zbadania przydatności opracowanych związków kompleksowych terbu(lll) do roli luminescencyjnych sensorów grubości powłok polimerowych wykonano szereg pomiarów przebiegu procesu fotopolimeryzacji rodnikowej z użyciem wybranych związków kompleksowych, które wykazywały najmniejszą zmienność intensywności luminescencji podczas polimeryzacji monomeru akrylowego TMPTĄ. Wraz ze wzrostem grubości powłoki polimerowej obserwuje się wzrost intensywności emisji pochodzącej od metalu terbu zarówno przed jak i po procesie polimeryzacji. Zależność intensywności luminescencji poszczególnych związków kompleksowych od grubości powłok polimerowych przedstawiono na Wykresach 54-57 i 60-63.
Przeprowadzono również korelację pomiędzy grubością powłoki polimerowej a luminescencją związków kompleksowych metalu terbu uwzględniając poziom absorbancji w monomerze TMPTĄ, bowiem absorbancja badanych związków kompleksowych zmienia się wraz ze zmianą grubości powłoki polimerowej. Dodatkowo opierając się na prawie Lamberta-Beera wykreślono krzywą zależności pomiędzy 1 -1O'A a intensywnością emisji terbu:
PL 243150 Β1 humin ' Alabs ‘ ψ[ llumin — intensywność luminescencji k - constans - stała określająca straty światła i luminescencji podczas punktowego naświetlania próbki, seria pomiarów wykonywana była w takich samych warunkach, dlatego k ma taką samą wartość (pi - constans-wydajność kwantowa luminescencji
Alabs - zmiana intensywności absorpcji, gdzie:
ńiabs = /0 (1 10^) lo- intensywność światła padającego na próbkę labs = M ίο’
Alabs = ^0 ^abs = ^0 ' (1'1θ humin = k ' Iq ' (1 ' W ' <Pl humin=k-I0-(l-W~ebc)^l ε—ekstynkcja mierzona dla związku kompleksowego terbu(lll) w monomerze TMPTA przy długości fali wzbudzenia Xmax = 320 nm; [dm3 mol'1 cm'1] b - grubość warstwy powłoki polimerowej [cm] c - stężenie związku kompleksowego terbu(lll) w próbce polimeryzującej [mol dm-3]
A - absorbancja związku kompleksowego rozpuszczonego w monomerze przy długości fali wzbudzenia Xmax 320 nm
W każdym przypadku - dla wszystkich zbadanych związków kompleksowych terbu(111) otrzymano liniową zależności intensywności luminescencji od 1-10'A o dużym współczynniku dopasowania, co jednoznacznie świadczy o tym, iż związki te mogą z powodzeniem zostać wykorzystane jako sensory grubości powłok polimerowych. [Wykresy 58-59 i 64-65]
PL 243150 Β1
3500 ^3000 £2500 u «2000 c
E = 1500 = 1000 s
w = 500 «
--grubość=0,0180 mm_F grubość=0.0795 mm_P1 ,
----grubość=0.1325 mm_P+S π grubość=0,15B0 mm_P2 lf
----grubość=0,2415 mm_P3 H
350 400 450 500 550 S00 650
Długość fali [nm]
Wykres 54. Zależność intensywności luminescencji fali dla KK45 przed procesem fetopohmciyzacji, przy zastosowaniu różnych
giubości.
Wykres 55. Zależność intensywności luniinescencji dla KK45 przed procesem fctopolimeryzacji, przy zastosowraniu różnych grubości.
Wykres 56. Zależność intensywności luniinescencji dlaKK45 po procesie fol opoli mety racji. przy zastosowaniu różnych grubości kompozycji pomiarowej.
4500
Ę4000 ~> :=,3500 o g 3000 u> g 2500 = 2000 'g 1500 c ^1000 en 5 500 c
- 0
0.05 0.1 0.15 0.2 0.25
Grubość [mm]
Wykres 57. Zależność intensywności luminescencji dla KK45 po procesie (biopolimery zacj i, przy zastosowaniu różnych grubości
1-1ΟΛ
Wykres 58. Zależność intensywności luttuiiesceng 1 od grubości kompozycji pomiarowej dla związku kompleksowego KK45.
Wykres 59. Zależność intensywności luminescencji od grubości kompozycji pomiarowej dla związku kompleksu KK45, z uwzględnieniem wartości absofbancji związku kompleksowego KK.45 w próbce o określonej grubości.
PL 243150 Β1
3500
3500 > 3000 ^2500 φ ο
Φ 2000 :
Ε
Ξ = 1500 — —grubość=0,0115 mm_F
-----gnjbasć=0,0855 mm_P1
----gnjbośó=0,1555 mm_P2 gruboSó=0,2350 mm_P3 “ 2500 Φ 2000 ;
E = 1500
--grubość=O,O55O mm_S1
----gnjbość=O,1135mm_S2
----grubość=O, 1660 mm_S3 1 grubość=O,2265 mm_S4 = 1000' s >, V) = 500 Φ
tu •OT =1000 s v> ,___500 -
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 60. Zależność intensywności luminescencji od długości fali dla KK46 przed procesem fbtopolimcryzacji, przy zastosowaniu różnych
350 400 450 500 550 500 650
Długość fali [nm]
Wykres 61. Zależność intensywnościluminescencji od dlugoś ci fali dla KK46 przed procesem fbtopolimcry zacji, przy zastosowaniu różnych
4000 §3500; i :=.3000 c «2500 : φ g2C00 i 3
1500 •OT O f 1000 >1 OT
I 500 E grubości kompozycji pomiarowej.
grubości kompozycji pomiarowej.
4000 τ----------------------------------gnjbość=0,0115 mm_F
-----grubosó=0,0855 mm_P1
----grubosó=€, 1585 mm_P2 n grubość=Q,2350 mm_P3
§3500 .3000 :
“2500 i g2000 :
— —grubość=O,O55Omm_S1 —- grubość=O,113Smm_S2
----grubość=C ,1660 mm_S3 — grubość=C ,2265 mm_S4 o 1500 •OT O s1000 j o>
500
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 62. Zależność intensywności luminescencji od długości fali dla KK46 po procesie fotopolimery zacji, przy zastosowaniu różnych grubości kompozycji pomiarowej.
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 63. Zależność intensywności luminescencji od długości fali dla KK46 po procesie fotopoliineryzacji, przy zastosowaniu różnych grubości kompozycji pomiarowej.
Wykres 64. Zależność intensywności luminescencji od grubości kompo^ cji pomiarowej dla związku kompleksowego KK46.
Wykres 65. Zależność intensywności luminescencji od giubości kompotcjt pomiarowej dla zw. kompleksowego KK46, z uwzględnieniem wartość i absorbancji zw. kompleksowego KK46 w próbce o okres bnej gmbości.
PL 243150 Β1
Tabela 9. Dane spektroskopowe dotyczące zmian intensywności luminescencji związku kompleksowego KK45 przed i po procesie fotopolimeryzacji monomeru akrylowego TMPTA przy zastosowaniu różnych grubości kompozycji polimerowej
Nazwa Grubość BEFOB.E przed polim. Inni] Intensywność luminescencji dla ^max’BEFORE Ij w] Xmax· AFTER po polim. [nm] Intensywność luminescencji dla ^max· AFTER [j.w.l Ij.W.J Zmiana intensywności luminescencji 1%J
KK45-F 0.0180 544.452 492.778 544.122 560.55G 67.779 13.754
KK45'S1 0.0595 544.122 1761.778 544.452 2052.508 290.730 6.502
ΚΚ454Ί 0.0795 544.122 1300.000 544.122 1497.236 197.236 5.172
KK45-S2 0.1145 544.122 1888.778 544.122 2174.524 285.746 5.129
KK45-P+S 0.1325 544.122 1965.889 544.452 2149.255 183.366 9.327
KK45P2 0.1560 544.122 2298.000 544.452 2690.142 392.142 7.064
KK45S3 0.1670 544.122 2413.333 544.452 2772.700 359.367 4.891
KK45S4 0.2185 544.122 3010.111 544.122 3370.372 360.261 1.968
KK45-P3 0.2415 544.452 3051.000 544.122 3284.544 233.544 7.655
KK46-F 0.0115 545.112 106.778 545.112 126.978 20.200 18.918
KK46S1 0.0550 544.782 907.222 544.782 1211.404 304.182 33.529
KK46P1 0.0855 544.782 974.667 544.782 1051.548 76.881 7.888
KK46-S2 0.1135 544.782 2148.333 544.782 2554.606 406.272 18.911
KK46-P+S 0.1325 544.782 2269.000 544.782 2731.756 462.756 20.395
KK46P2 0.1585 544.782 1581.556 544.782 1764.600 183.044 11.574
KK46S3 0.1660 544.782 2818.667 544.782 3343.177 524.510 18.608
KK46S4 0.2265 544.782 3030.333 544.782 3613.575 583.241 19.247
KK46P3 0.2350 544.782 3370.889 544.782 3865.137 20.200 0.599
’ dla widma emisji przed fotopohmeryzacją rodnikową λ,π,Ηχ-ΛΡτκκ· dla widma emisji po procesie fotopolimeryzacji rodnikowej lum dla ^-beforb- Intensywność luminescencji przy maksimum widma emisjidla Zi^before dla taar· after- Intensywność luminescencji przy maksimum widma emisji dla after |Δλ,ηίΛ · zmiana położenia widma luminescencji w maksimum emisji przed i po procesie fotopolimeryzacji rodnikowej ’ zmiana intensywności widma luminesceniji w maksimum emisji przed i poprocesie fotopolimeryzacji rodnikow ej
Dla badanych związków kompleksowych KK45 oraz KK46 odnotowano wzrost intensywności luminescencji jonów metalu wraz ze wzrostem grubości kompozycji pomiarowej. Korelacja intensywności luminescencji z grubością próbki jest zależnością liniową, co w jednoznaczny sposób wskazuje że badane związki kompleksowe terbu(lll) mogą być z powodzeniem wykorzystane jako sensory grubości w badaniach aplikacyjnych przy wykorzystaniu spektroskopii fluorescencyjnej.
Przykład 8. Badania przydatności związków kompleksowych terbu(lll) do monitorowania fotopolimeryzacji tiol-en.
Kolejnym etapem badań było przeprowadzenie możliwości monitorowania fotopolimeryzacji typu tiol-en, w których użyto dwóch monomerów: triakrylan trimetylolopropanu (TMPTA) oraz tris(3-merkaptopropionian) trimetylopropanu (MERCAPTO). Proces fotopolimeryzacji inicjowano przy użyciu fotoinicjatora 2,2-dimetoksy-2-fenyloacetofenon (OMEGA), a jako potencjalnych sond użyto związków kompleksowych metalu terbu (III)
Długość fali [nm]
Wykres 66. Zmiany widm luminescencji KK1 podczas polimeryzacji tioben.
Długość fali [nm]
Wykres 67. Zmiany widm luminescencji KK2 podczas polimeryzacji tioben.
PL 243150 Β1
Długość fali [nm]
Długość fali [nm]
Wykres 68. Zmiany widm luminescencji KK3
Długość fali [nm]
Wykres 69. Zmiany widm luminescencji KK7
Długość fali [nm]
Wykres 70. Zmiany widm luminescencji KK9
Długość fali [nm]
Wykres 71. Zmiany widm luminescencji KK10
Wykres 73. Zmiany widm luminescencji KK14 podczas polimeryzacji tiolen.
Wykres 72. Zmiany widm luminescencji KR 13 podczas polimeryzacji Lioken.
PL 243150 Β1
Analizując dane dla związków kompleksowych z ligandem w postaci fenantroliny stwierdzono, że wszystkie rozpatrywane związki kompleksowe zmieniają swoją charakterystykę emisji. Tylko dla związku KK1 zawierającego salicylan sodu jako Ugand organiczny zaobserwowano spadek intensywności luminescencji, dla pozostałych związków kompleksowych intensywność wzrastała w trakcie procesu fotopolimeryzacji tiol-en. Tylko dla niektórych związków kompleksowych odnotowano wyraźne sygnały fluorescencji pochodzących od ligandów organicznych, były to związki KK2, KK3, KK9, KK10 oraz KK13.
Długość fali [nm]
Długość fali [nm]
Wykres 74. Zmiany widm luminescencji KK38 podczas polimeryzacji tiolen.
22000 g· 20000 H18000 o116000 e o 14000 w e12000 |10000
8ooo o = 6000 w 4000 2 2000 ~ 0
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 76. Zmiany widm luminescencji KK40 podczas polimeryzacji tiol en.
Wykres 75. Zmiany widm luminescencji KK39 podczas polimeryzacji tiol en.
Wykres 77. Zmiany widm luminescencji KK41 podczas polimeryzacji tiol en.
Intensywność luminescencji [J.W] Intensywność luminescencji [J.W]
Wykres 78. Zmiany widm luminescencji KK42 podczas polimeryzacji tioken.
Wykres 80. Zmiany widm luminescencji KK44 podczas polimeryzacji tiol en.
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 79. Zmiany widm luminescencji KK43 podczas polimeryzacji tioken.
10000
9000
3, 8000 c 7000 O w 6000 o g 5000 “ 4000
3000
I 2000 c •i 1000 c o
przed fotopolimeryzacji
[s] po fotopolimeryzacji
KK45
350 400 450 500 550 600 650
Długość fali [nm]
Wykres 81. Zmiany widm luminescencji KK45 podczas polimeryzacji tioken.
Długość fali [nm]
Wykres 82. Zmiany widm luminescencji KK46 podczas polimeryzacji tioken.
PL 243150 Β1
W przypadku grupy związków kompleksowych powstałych podczas drugiej modyfikacji stwierdzono, że wykazują one zróżnicowane zachowania. Wszystkie związki zawierające kwas 5-bromo-2-hydroksybenzoesowy oraz związek kompleksowy z kwasem 5-metylo-2-hyd raksy benzoesowym oraz TOPO wykazały spadek intensywności luminescencji. Podobnie jak w przypadku pierwszej serii, na widmach niektórych związków zanotowano piki fluorescencji salicylanów. Były to związki kompleksowe KK38, KK43, KK44 i KK46.
Tabela 10. Dane spektroskopowe dotyczące zmian intensywności luminescencji związków kompleksowych terbu(lll) podczas monitorowania przebiegu fotopolimeryzacji tiol-en.
Nazwa Podstawnik pochodnej kwasu salicylowego ax before luminescencj i [nm] Intensywność luminescencji IjwJ ληπ ax after lummescenc ji [nm] Intensywność luminescencji [j.w.]
KK1 -ONa 544.782 360().000 544.782 3462.141
KK2 Cl 544.782 1347.778 544.782 1473.243
KK3 -cf3 544.122 1442.222 544.452 13862.160
KK7 F 544.782 1783.000 544.782 3893.019
KK9 och3 543.462 161.000 544.122 2012.609
KK10 -F 544.452 193.111 544.782 199.089
KK13 ch3 544.122 1229.333 544.122 1687.223
KK14 Br 544.452 790.333 544.452 3054.783
KK38 ch3 544.452 2321.222 544.452 3012.972
KK39 ch3 544.122 9396.296 544.122 8481.875
KK40 ch3 544.452 11679.259 544.452 13898.850
KK41 Cl 544.122 13147.111 544.782 16076.450
KK42 Cl 544.122 15038.889 544.452 15707.800
KK43 Cl 544.452 6458.223 544.452 7551.236
KK44 Br 544.452 1321.667 544.452 1023.805
KK45 Br 544.122 8210.223 544.122 6150.226
KK46 Br 544.122 5172.222 544.122 4198.997
Na Wykresach 83 i 84 zaprezentowano krzywe kinetyczne otrzymane dzięki zastosowaniu parametru I544/I544-0. Okazało się, że największą czułością i największym nachyleniem krzywej kinetycznej charakteryzował się związek kompleksowy KK3 podstawiony kwasem 4-(trifluorometylo)salicylowym, dla którego końcowa wartość Imax/lmax-0 wyniosła 9,61. Na uwagę z tej grupy związków zasługują również KK9 oraz KK14, dla których te wartości mieściły się w zakresie 2,80-3,20.
Czas [s]
Wykres 83. Znormalizowana intensywność luminescencji 1544/1544-0 dla związków kompleksowych KK1KK14, podczas polimeryzacji tiol-en.
Czas [s]
Wykres 84. Znormalizowana intensywność luminescencji 1544/1544-0 dla związków kompleksowych KK39-KK46, podczas polimeryzacji tiolen.
Przykład 9. Wyznaczenie właściwości elektrochemicznych i termodynamicznych opracowanych związków kompleksowych terbu(Ill) w celu określenia ich przydatności do roli ko-inicjatorów w systemach inicjujących procesy fotopolimeryzacji.
W celu określenia przydatności związków kompleksowych terbu(lll) do roli ko-inicjatorów w procesach fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej i hybrydowej (w tym tiol-ene), przeprowadzono badania elektrochemiczne oraz spektroskopowe.
Ze względu na mechanizm tworzenia centrów aktywnych (kationorodników i/lub rodników) w trakcie procesu fotopolimeryzacji, system fotoinicjujący zawierający w swym składzie ko-inicjator (stanowiący donor elektronu) oraz sól oniową zakwalifikowany może być do systemów fotoinicjujących wykazujących tzw. procesy fotoredox. W przeciwieństwie do inicjatorów jednoskładnikowych, w których zachodzą procesy bezpośredniego foto-rozszczepienia wiązań rozpadających się pod wpływem światła UV, działanie systemów fotoinicjujących polega na foto-indukowanym procesie przeniesienia elektronu pomiędzy ko-inicjatorem pełniącym także rolę absorbera promieniowania (stanowi on donor elektronu - w przypadku niniejszego wynalazku są to wybrane związki kompleksowe terbu(lll)) oraz solą oniową, natomiast czynniki inicjujące polimeryzację (rodniki, rodnikokationy, protony lub kationy) powstają w wyniku reakcji następczych po procesie przeniesienia elektronu. W systemie inicjującym wykorzystującym proces fotoredox stosuje się sole oniowe w roli akceptora elektronów (na przykład sole jodoniowe), jednak dobór właściwego absorbera promieniowania (pełniącego rolę ko-inicjatora, stanowiącego donor elektronu), który efektywnie współdziałałby z solą oniową, nadal pozostaje wyzwaniem. W związku z powyższym, nadrzędnym celem badawczym było zaprojektowanie i synteza innowacyjnych absorberów promieniowania, zdolnych do efektywnego uczestnictwa w procesie fotoredox i gwarantujących otrzymanie uniwersalnych systemów inicjujących wszystkie typy fotopolimeryzacji. Metoda fotopolimeryzacji z zastosowaniem procesów fotoredox, w której wzbudzony ko-inicjator jest utleniany przez akceptor elektronu, jest znacznie mniej rozpowszechniona i to pomimo tego, że można ją stosować do inicjowania fotopolimeryzacji rodnikowej i kationowej. Wynika to z niewielkiej liczby związków, które charakteryzują się dostatecznie niskim potencjałem utleniania. Wszechstronność zastosowań procesów fotoredox przejawiająca się poprzez możliwość inicjowania polimeryzacji rodnikowej, kationowej, tiol-en oraz hybrydowej skłania do poszukiwań nowych wysokoefektywnych absorberów promieniowania, które odznaczałyby się szerokim widmem absorpcji dostosowanym do współczesnych źródeł światła UV. Przystąpiono więc do wyznaczenia potencjału utlenienia związków kompleksowych opracowanych w ramach niniejszego wynalazku. Dodatkowo istotnym parametrem określającym przydatność molekuł w systemie fotoinicjującym działającym według mechanizmu utleniającego jest energia swobodna przeniesienia elektronu (ΔGet) między poszczególnymi składnikami systemu fotoinicjującego. Proces ten musi być termodynamicznie dozwolony, dlatego też wartość (ΔGet) wyznaczona z równania Rehma-Wellera musi posiadać wartość ujemną. W związku z powyższym wyliczono także wartości parametru (AGet). W celu wyznaczenia zmiany entalpii Gibbsa towarzyszącej przeniesieniu elektronu w badanych związkach wykonano pomiary potencjałów utlenienia tych związków metodą woltamperometrii cyklicznej oraz zbadano widma emisji i wzbudzenia za pomocą spektrofluorymetru Quanta Master™ 40 produkcji PTI.
PL 243150 Β1
Tabela 11. Struktura, właściwości elektrochemiczne i termodynamiczne stosowanych ko-inicjatorów.
Z Sfcrs: ΐ^,ΤτΜΤ*...7Ł^r.·ltó.ΓΓ_l^., .‘i ΙΙΛΜΜ^πΒΒΜιη łro.nOwł’
KK1 Tb(2HMBA3(Phen)-(H2O)2 Cl . I = O Q' “P w ^.^:-/)=/ Z o 1 219,5 1,86 -0,22
—21,16
KK3 Tb(4-FM-2- HMRA)3(Phen) n C i i y^ γΑ ·’.·· \ ‘-C \^S k) °γ° 219,6 1,18 -0,90
-86,50
KK7 Tb(6-F-2HMBA)3(Phen)CH2O)6 Ci οΑφ f A/···.·-·. /...0 κ ί Γ jt*·· F-Z J Χ^Ν··· :·/ό y=^ kjl OyO wg Ηΰ ’W‘ V 219,3 2,00 -0,07
-6,98
KK9 Tb(6-MO-21ΙΜΒΑ)3(Ρ1ιθη) (tbCOa ? -,-Q; χ Λ x C C- ‘Cl ~ 219,3 1,35 -0,72
-69,53
KK10 Tb(3-F-2- HMBA)3(Phen)(H2O)7 Cl S-S !' A1 Aża-q 7 “\ $ 219,5 1,93 -0,14
-13,88
KK13 Tb(2-H-5- MBA)3CPhen)(H2O\ TC Zi Co .. aw L J Dv>0 HO HO-_X łiH2O 219,5 1,72 -0,36
-34,58
KKM Tb(5Br-2· HMBA)3(Phen)(H2O)4 γΟΗ Ci]: ΟΛ >0 Pi AA·,.·., y' ,ę> _/ ίΎ W ? Μ ™ J -^ C- ΖΆ'Βγ 219,5 1,83 -0,25
-23,88
PL 243150 Β1
KK38 Tb(2-H-5MBA)3(H2O)5 Qr— 3H PO 'O-. 219,6 1,74 -0,34
-32,44
KK39 Tb(2-H5ΜΒΛ)3(ΤΟΡΟ)2·(Η2Ο)5 V1 A z Π”* W HU HO 1 219,5 1,72 -0,36
-34,26
KK40 Tb(2-H5MBA)3(TBPO)2H2O Cd Hę, i. 1 o-o z HoŁA Ab. \ Q •-Th’ 11___A 219,3 1,72 -0,35
-34,01
KK42 Tb(4-Cl-2HBA)3(TOPO)2-H2O X j; ά ϋ ώ 4¾ 219,6 1,06 -1,02
-98,46
KK43 Tb(4-Cl-2- ΗΒΛ)3(ΤΒΡΟ)2 fi 219,5 1,09 -0,99
-95,31
KK45 Tb(5-Br-2UlWlOPOa 1 a' a -i? & *13.. ·-. / Q .□AA.AO δγβ Ηϋ^>L U-. 219,6 0,96 -1,11
-107,46
KK46 Tb(5-Br-2- HBA)3(TBPO)2 i iF P p x ę-i C 7 o d W d .b c i 219,5 0,96 -1,12
-107,63
potencjały półfali utlenienia dla donora elektronu, - wyznaczone w MeCN (Wykresy 85 i 86).
bi obliczone przy użyciu równania Rehma-Wellera: AGci = F[EOX (D/D +) -Erej (Λ -/A)] -Ze2/ea -Em
Εοκ (D/D ·+) - potencjał utlenienia donoroa elektronów
Er«i (A-/A) = -0,2 V dla soli diaiylojodoniowej - potencjał redukcji akceptora elektronów ((30) Bachofner HE,
Beringer FM, Meites H J. Am. Chem. Soc. 1958,;80:4269)
Eqo—energia przejścia 00 wyznaczona na podstawie widni wzbudzenia i emisji luminescencji
PL 243150 Β1
Potencjał utleniania mierzono metodą cyklicznej woltamperometrii (wykorzystując aparat analizator elektrochemiczny M161E wraz ze statywem elektrodowym M164D zaopatrzonym w puszkę Faraday^ produkcji MTM, Kraków), stosując jako elektrodę pomiarową elektrodę platynową, a jako porównawczą - elektrodę chlorosrebrową.
prądu od napięcia polaryzującego) utleniania związku kompleksowego terbu(lll) KK45, na podstawie którego wyznaczano potencjał pólfali.
Wykres86. Woltamogram (krzywa zależności prądu od napięcia polaryzującego) utlenian ia związku kompleksowego terbu(lll) KK4, na podstawie którego wyznaczano potencjał pólfali.
Elektrolitem podstawowym był heksafluorofosforan tetrabutyloamoniowy (0,1 M). Wyniki badań i obliczeń zestawiono w Tabeli 11. Obliczone ujemne wartości AGet wskazują, że proces przeniesienia elektronu w badanych układach związek kompleksowy terbu(lll) - sól oniowa jest termodynamicznie dozwolony.
Przykład 10. Badanie kinetyki fotopolimeryzacji metodą photoDSC w celu określenia przydatności opracowanych związków kompleksowych terbu(lll) do roli ko-inicjatorów w systemach inicjujących.
Podstawowym celem podjętych badań było ustalenie przydatności nowo opracowanych systemów fotoinicjujących zawierających opracowane związki kompleksowe terbu(lll) oraz sól oniowa, do inicjowania procesów fotopolimeryzacji monomerów. Do zbadania efektywności opracowanych układów w porównaniu z jednoskładnikowym fotoinicjatorem handlowym, którym był heksafluorofosforan difenylojodoniowy (Alfa Aesar), przeprowadzono próby fotopolimeryzacji kationowej eteru diwinylowego glikolu trietylenowego (TEGDVE, Sigma Aldrich).
Metodą wykorzystaną do monitorowania stopnia konwersji monomeru była izotermiczna różnicowa kalorymetria skaningowa foto-DSC (PhotoDSC), która umożliwia pomiar strumienia ciepła płynącego z próbki w trakcie reakcji, a więc dostarcza informacji na temat zależności szybkości reakcji od czasu.
PL 243150 Β1
Tabela 12. Nowe związki kompleksowe terbu(lll) wykorzystane do badań DSC.
Nowe badań foto-DSC
SEKTA 1 Cl W . U._ „ )—f Δ-α HA-p·.0 , ό,Ηβθγ0 HO X Cl Z -Y .7>-p O J O p z / “o .. \ / . p4 ,--- Q W 7 Ύ H / Q Λ° s ΐ Ό O
KK43 Tb(4-Cl-2-IIBA)3(TBPO)2 KK42 Tb(4-Cl-2hba)3(topo)2 h2o
SERTA 2 Ol Y^OH CA 1 A 0-0 Br HA' a.. \ /...o HA,PA· 7/-..//=/ CA °γ° HO ά. Ύ Y'OH Br η-α' Ά. /„.o a; ':Th‘ X__a η,υυλ·//; H„ci OyO HO T Ί
KK46 Tb(5-Br-2-HBA)3(TBPO)2 KK45 Tb(5-Br-2-HBA)3(TOPO)2
SERTA 3 ΊΠ Y^OH c4h, 1 £ o 9 / HA' ·θ<γ. sY, / ·.·-0)=/ ca HO Yjl Υ'^ΟΗ ' 0 0 , ΗιΑ' \ ,0 ’;Th‘ X___// XS HiA^A-7-7-0^5=/ CA,0·,/ HO HO-1 ·5Η,0 XX ^θγ°·. ,.<γΌ d.....Tb—-o oh ÓyO ’ SHjO HO—/. XX
KK40 Tb(2-H-5MBA)3(TBPO)2· H2O KK39 Tb(2-H- 5MBA)3CrOPO)2(H2O)5 KK38 Tb(2-H-5MBA)3'(H2O)5
SERIA 4 Goh o^o Y^N ’ ' ·, ' 0 0—0 HO ΗΟγγ W X CX (Jyuy. Y^N- '-' ·,···0 )—' 0 O HO cf3 ΆΧ f5^ 0^0 y (YY-A-d \An···· ·. ”o >=/ 1,11 O 0 HO ΗΟ^Χ. 'łHjO XX
KK1 Tb(2-HMBA)3CPhen> (H2O)2 KK3 Tb(4-FM-2HMBA)3(Phen) KK13 Tb(2-H-5- MBA)3CPhen)(H2O)4
Stopień konwersji monomeru wyznacza się jako stosunek sumarycznej ilości ciepła wydzielonego w próbce od momentu rozpoczęcia polimeryzacji, skorygowanej o efekty cieplne nie wynikające z procesu polimeryzacji, do całkowitej ilości ciepła polimeryzacji, odpowiadającej 100% konwersji. Pomiary wykonywano na skaningowym kalorymetrze różnicowym (PhotoDSC) - TA Instruments DSC Q100. Pomiary wykonywano w atmosferze azotu, w otwartych naczynkach aluminiowych o średnicy 5 mm. Jako źródło światła stosowana była średniociśnieniowa lampa rtęciowa (TA Instruments PCA- Omni Cure® 1000), zaopatrzona w filtr dzięki czemu dostarczała światło o długości fali 365 nm i natężeniu 50 mW/cm2.
PL 243150 Β1
Tabela 13. Porównanie efektywności inicjacji polimeryzacji monomeru winylowego TEGDVE z udziałem inicjatora jodoniowego HIP oraz badanych związków kompleksowych terbu (III) w roli ko-inicjatorów pod wpływem naświetalnia światłem UV o długości fali 365 nm i intensywności 50 mW/cm2.
Numer próbki Heat flow mas. - emisja ciepła max. AHinax [W/g] Entalpia całkowita AHtota] U/gJ Konwersja 1%J
Próbka wzorcowa IHP+TEGDVE 29,96 325,14 50,90
KK42+HTP 247,24 705,18 65,35
KK43+IIIP 228,62 811,62 67,68
KK45+HTP 49.17 980,10 65,89
KK46+IIIP 349,35 8.50,49 69,16
KK38+HTP 252,70 728,93 68,48
KK39+HIP 215,88 803,44 68,69
KK40+HIP 30,48 1068,82 74,41
KK13+HIP 189.87 807,75 71,53
KK3+HIP 259,31 723,82 66,14
KK1+HTP 258,65 732,13 66,75
Przygotowanie próbek do fotopolimeryzacji
Sporządzano kompozycje złożone ze związku kompleksowego terbu (III) o stężeniu 0,2% wag. oraz soli oniowej, którą w tym przypadku był heksafluorofosforan difenylojodoniowy (Alfa Aesar), o stężeniu 1% wag. w monomerze TEGDVE (Sigma Aldrich). Próbkę wzorcową stanowił roztwór fotoinicjatora jodoniowego w postaci heksafluorofosforanu difenylojodoniowego o stężeniu 1% wag. w monomerze, do którego nie dodawano związku kompleksowego terbu(lll) w roli ko-inicjatora.
Wszystkie wybrane do doświadczeń nowe systemy fotoinicjujące opracowane w oparciu o ko-inicjator, którym były odpowiednie związki kompleksowe terbu(lll), oraz o sól oniową w postaci heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, są zdolne do inicjacji fotopolimeryzacji kationowej pod wpływem światła o długości fali λ = 365 nm, co obrazują Wykresy 87 i 88 oraz dane zawarte w Tabeli 13. Na podstawie przeprowadzonych badań porównawczych okazało się, że systemy fotoinicjujące złożone ze związków kompleksowych terbu(lll) i soli oniowej są niezwykle efektywne w inicjowaniu fotopolimeryzacji.
0,0 1,0 2.0 3,0 4,0 5,0
Czas [min]
Wykres 87. Stopnic konwersji fotopolimeryzacji monemeru winylowego TEGDVE wyznaczone dla kompozycji złożonych z soli jodoniowej w postaci heksafluorofosforanu difenylojodoniowego (HIP) oraz otrzymanych związków kompleksowych terbu(III) w roli ko-inicjatorów w trakcie fotopolimeryzacji przy naświetlaniu światłem o długości fali 365nm i mocy óOmW/cm2,
PL 243150 Β1
Czas [min]
Wykres 88. Ilość ciepła wydzielonego w trakcie fotopolimeryzacji monomeru winylowego TEGDYE wyznaczone dla kompozycji złożonych z soli jodoniowej w postaci heksalluoroibsfbranu difenylojodoniowego (HIP) oraz otrzymanych związków kompleksowych terbu(lll) w roli koinicjatorów w trakcie lotopolimeryzacji przy naświetlaniu światłem o długości lali 365nm i mocy 5()mW/cm2.
Przedstawione przykłady wykazały, że wynalazek będący przedmiotem niniejszego zgłoszenia nadaje się do stosowania.

Claims (17)

  1. (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll).
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
    (1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
    (1) w którym znaczenie podstawników Ri, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze ogólnym (2), a znaczenie podstawnika Rs jest takie jak we wzorze ogólnym (3);
    w przypadku gdy wytwarza się związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), w którym x = 1 oraz A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4) określonym powyżej, to sól terbu (III) poddaje się reakcji z pochodną kwasu salicylowego o wzorze ogólnym (2')
    HO R,
    w którym podstawniki R1, R2, R3 i R4 mają takie znaczenie jak we wzorze ogólnym (2), oraz z 1,10-fenantroliną przy czym reakcję prowadzi się w rozpuszczalniku organicznym, w obecności czynnika alkalicznego, a po zakończeniu reakcji wydziela się produkt, to jest związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (1'”)
    w którym znaczenie podstawników R1, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze (2).
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
    (1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
    (1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-pentahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina)terb(lll)-tetrahydrat.
    PL 243150 Β1
    (1,10-fenantrolina)tris(3-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heptahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy6-metoksybenzoesano)terb(lll)-trihydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(6-fluoro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-heksahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-trifluorometylobenzoesano)terb(lll);
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)(1,10-fenantrolina) terb(lll)-pentahydrat;
    (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksy-4-metylobenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    1. Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, zawierające sole oniowe i ko-inicjator, znamienne tym, że zawierają
    a) co najmniej jedną sól oniowa wybraną spośród następujących:
    - sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylodifenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego;
    - sole sulfoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu trifenylosulfoniowego i heksafluoroantymonianu trifenylosulfoniowego;
    oraz
    b) co najmniej jeden ko-inicjator wybrany z grupy związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (I)
    Aa—Tb---A, * [h2o1 w którym:
    - Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
    PL 243150 Β1
    w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
    - A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
    R5—P=O-* (3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo Az oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
    - x oznacza 0, 1 lub 2;
    - n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7.
  2. (2), w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
    PL 243150 Β1
    - A? oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3) r
    Rg—P=O w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo Az oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
    - x oznacza 0, 1 lub 2;
    - n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, jako luminescencyjnych sond molekularnych do monitorowania procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej.
    (2') w którym podstawniki Ri, R2, R3 i R4 mają takie znaczenie jak we wzorze ogólnym (2), przy czym reakcję prowadzi się w rozpuszczalniku organicznym, w obecności czynnika alkalicznego, a po jej zakończeniu wydziela się produkt, to jest związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (Γ)
    w którym znaczenie podstawników R1, R2, R3 i R4 jest takie jak we wzorze ogólnym (2);
    B) w przypadku gdy wytwarza się związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), w którym x = 2 oraz A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3) określonym powyżej, to związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (1')
    PL 243150 Β1 poddaje się reakcji z pochodną tlenku fosfiny o wzorze ogólnym (3') (R5)3 P=o (3'), w którym znaczenie podstawnika Rs jest takie jak we wzorze ogólnym (3), przy czym reakcję prowadzi się w rozpuszczalniku organicznym, w obecności czynnika alkalicznego, a po jej zakończeniu wydziela się produkt, to jest związek kompleksowy terbu(lll) o wzorze ogólnym (1)
    2. Systemy fotoinicjujące według zastrz. 1, w których sól oniowa wybrana jest z grupy obejmującej sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izoprpylodifenylojpdoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylodifenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, a ko-inicjator wybrany jest spośród następujących związków kompleksowych terbu(lII): tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(llll)-pentahydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat; tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
  3. 3. Zastosowanie związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1) Ąi
    A2 (1) w którym:
    - A1 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
    w którym podstawnik R1 oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
    - A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
    R5—p=o
    I
    R5 w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo Az oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
    - x oznacza 0, 1 lub 2;
    - n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7 jako ko-inicjatorów w systemach fotoinicjujących do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, zawierających sole oniowe wybrane z grupy obejmującej sole jodoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu difenylojodoniowego, heksafluoroantymonianu difenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, heksafluorofosforanu 4,4’-dimetylodifenylojodoniowego, tetrakis pentafluorofenyloboranu 4-metylo-4’-izopropylodifenylojodoniowego, sole sulfoniowe wybrane spośród heksafluorofosforanu trifenylosulfoniowego i heksafluoroantymonianu trifenylosulfoniowego.
  4. (4)
    - x oznacza 0, 1 lub 2;
    - n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, jako luminescencyjnych sensorów molekularnych do badań materiałów powłokowych, zwłaszcza grubości powłok polimerowych.
    4. Zastosowanie według zastrz. 3, znamienne tym, że jako ko-inicjatory stosuje się związki kompleksowe terbu(lll) wybrane spośród następujących: tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    PL 243150 Β1 tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
  5. 5. Nowe związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1)
    Aj--Tb---A, * HjO w którym:
    - Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
    w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
    - Az oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3) i5
    Re—P=O—
    R5 (3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową;
    - albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
    - x oznacza 0, 1 lub 2;
    - n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7,
    PL 243150 Β1 z wyjątkiem związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie bis(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) oraz związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) i jego hydratów.
  6. 6. Związki kompleksowe terbu(lll) według zastrz. 5 wybrane spośród następujących: tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
  7. 7. Sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1),
    Aj--Tb---A! * i Hjol w którym:
    - Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
    w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
    - Az oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
    Rę—P=O-(3), w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo Az oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
    PL 243150 Β1
    - x oznacza 0, 1 lub 2;
    - n oznacza liczbę całkowitą od 0 do 7, z wyjątkiem związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie bis(1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) oraz związku kompleksowego terbu(lll) o nazwie (1,10-fenantrolina)tris(2-hydroksybenzoesano)terb(lll) i jego hydratów znamienny tym, że
    A) w przypadku gdy wytwarza się związki kompleksowe terbu(lll) o wzorze ogólnym (1), w którym x = 0, to sól terbu(lll) poddaje się reakcji z pochodną kwasu salicylowego o wzorze ogólnym (2')
  8. 8. Sposób według zastrz. 7, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania związków kompleksowych terbu(lll) według punktu A) jako sól terbu(lll) stosuje się trójchlorek, trójazotan lub trójoctan, jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etanol, metanol lub acetonitryl, jako czynnik alkaliczny stosuje się wodny roztwór amoniaku NH3(aq) lub wodny roztwór NaOH lub KOH, a reakcję prowadzi się w temperaturze 70°C.
    PL 243150 Β1
  9. 9. Sposób według zastrz. 7, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania związków kompleksowych terbu(lll) według punktu B) jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etanol, Ν,Ν-dimetyloformamid lub benzen, natomiast jako czynnik alkaliczny stosuje się roztwór amoniaku NH3(aq), a reakcję prowadzi się w temperaturze 90°C.
  10. 10. Sposób według zastrz. 7, znamienny tym, że w przypadku wytwarzania związków kompleksowych terbu(lll) według punktu C) jako sól terbu(lll) stosuje się trójchlorek, trójazotan lub trójoctan, jako rozpuszczalnik organiczny stosuje się etanol lub metanol, jako czynnik alkaliczny stosuje się wodny roztwór amoniaku NH3(aq) lub wodny roztwór NaOH lub KOH, a reakcję prowadzi się w temperaturze 60°C.
  11. 11. Sposób według zastrz. 7 albo 8, znamienny tym, że wytwarza się następujące związki kompleksowe terbu(l II):
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)terb(lll)-pentahydrat; tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-dihydrat.
  12. 12. Sposób według zastrz. 7 albo 9, znamienny tym, że wytwarza się następujące związki kompleksowe terbu(l II):
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat; tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat; tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll).
  13. 13. Sposób według zastrz. 7 albo 10, znamienny tym, że wytwarza się następujące związki kompleksowe terbu(l II):
  14. 14. Zastosowanie związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1)
    Ai r i i r i
    Ąj- —Tb---A-i * H2O
    I L J n w którym:
    - Ai oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
  15. 15. Zastosowanie według zastrz. 14, znamienne tym, że jako luminescencyjne sondy molekularne stosuje się związki kompleksowe terbu(lll) wybrane spośród następujących:
  16. 16. Zastosowanie związków kompleksowych terbu(lll) o wzorze ogólnym (1) /½—Tb--Ai * H2O w którym:
    - A1 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (2)
    PL 243150 Β1 w którym podstawnik Ri oznacza atom wodoru lub atom fluoru; podstawnik R2 oznacza atom wodoru, atom chloru, grupę metylową, grupę trifluorometylową; podstawnik R3 oznacza atom wodoru, atom bromu, grupę metylową; podstawnik R4 oznacza atom wodoru, atom fluoru, grupę metoksylową;
    - A2 oznacza ugrupowanie o wzorze ogólnym (3)
    R5—p=o · w którym podstawnik Rs oznacza grupę butylową lub grupę oktylową; - albo A2 oznacza ugrupowanie o wzorze (4)
  17. 17. Zastosowanie według zastrz. 16, znamienne tym, że jako luminescencyjne sensory molekularne stosuje się związki kompleksowe terbu(lll) wybrane spośród następujących: tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-pentahydrat;
    tris(2-hydroksy-5-metylobenzoesano) bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll)-monohydrat tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll)-monohydrat;
    tris(4-chloro-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll);
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)terb(lll)-tetrahydrat;
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek trioktylofosfiny)terb(lll);
    tris(5-bromo-2-hydroksybenzoesano)bis(tlenek tributylofosfiny)terb(lll).
PL422434A 2017-08-02 2017-08-02 Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III) PL243150B1 (pl)

Priority Applications (1)

Application Number Priority Date Filing Date Title
PL422434A PL243150B1 (pl) 2017-08-02 2017-08-02 Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III)

Applications Claiming Priority (1)

Application Number Priority Date Filing Date Title
PL422434A PL243150B1 (pl) 2017-08-02 2017-08-02 Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III)

Publications (2)

Publication Number Publication Date
PL422434A1 PL422434A1 (pl) 2019-02-11
PL243150B1 true PL243150B1 (pl) 2023-07-10

Family

ID=65270350

Family Applications (1)

Application Number Title Priority Date Filing Date
PL422434A PL243150B1 (pl) 2017-08-02 2017-08-02 Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III)

Country Status (1)

Country Link
PL (1) PL243150B1 (pl)

Citations (2)

* Cited by examiner, † Cited by third party
Publication number Priority date Publication date Assignee Title
PL407364A1 (pl) * 2014-02-28 2015-08-31 Joanna Ortyl Nowe pochodne naftalenu, sposób ich wytwarzania i zastosowanie, nowe związki pośrednie do wytwarzania nowych pochodnych naftalenu, nowe fotosensybilizatory do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej oraz nowe systemy fotoinicjujące
PL412067A1 (pl) * 2015-04-20 2016-10-24 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Nowe pochodne 1-aminonaftaleno-2-karbonitrylu, sposoby ich wytwarzania i zastosowanie, nowe fotosensybilizatory do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej i hybrydowej oraz nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotopolimeryzacji kationowej, rodnikowej i hybrydowej

Patent Citations (2)

* Cited by examiner, † Cited by third party
Publication number Priority date Publication date Assignee Title
PL407364A1 (pl) * 2014-02-28 2015-08-31 Joanna Ortyl Nowe pochodne naftalenu, sposób ich wytwarzania i zastosowanie, nowe związki pośrednie do wytwarzania nowych pochodnych naftalenu, nowe fotosensybilizatory do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej oraz nowe systemy fotoinicjujące
PL412067A1 (pl) * 2015-04-20 2016-10-24 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Nowe pochodne 1-aminonaftaleno-2-karbonitrylu, sposoby ich wytwarzania i zastosowanie, nowe fotosensybilizatory do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej i hybrydowej oraz nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotopolimeryzacji kationowej, rodnikowej i hybrydowej

Non-Patent Citations (4)

* Cited by examiner, † Cited by third party
Title
CHOI, SANG HOON SEO, SEOK-JUN ZHAO, DAN PARK, KYOUNG-TAE KIM: "20160131", ENHANCED LUMINESCENCE CHARACTERISTICS OF MESOPHASE SILICA THIN FILMS DOPED WITH IN-SITU-FORMED RARE EARTH COMPLEXES *
S.P. SINHA H.M.N.H. IRVING: "197011", THE SYNERGIC EXTRACTION OF THE EUROPIUM III -BIS-PHENANTHROLINE-TRIS-SALICYLATE COMPLEX AND THE PREPARATION AND PROPERTIES OF ANALOGOUS TERNARY RARE EARTH COMPLEXES *
SATO, SAKI ISHII, AYUMI YAMADA, CHISAKI KIM, JUNGUEN HO SONG, CHUL: "20150228", LUMINESCENCE OF FUSION MATERIALS OF POLYMERIC CHAIN-STRUCTURED LANTHANIDE COMPLEXES *
YUE BIN SUN HUI-JUAN CHEN YING-NAN KONG KAI CHU HAI-BIN: "2014", DNA BINDING AND ANTIBACTERIAL PROPERTIES OF TERNARY LANTHANIDE COMPLEXES WITH SALICYLIC ACID AND PHENANTHROLINE *

Also Published As

Publication number Publication date
PL422434A1 (pl) 2019-02-11

Similar Documents

Publication Publication Date Title
Griesbeck et al. Tuning the π-bridge of quadrupolar triarylborane chromophores for one-and two-photon excited fluorescence imaging of lysosomes in live cells
Deng et al. A turn-on fluorescent chemosensor based on aggregation-induced emission for cyanide detection and its bioimaging applications
Uh et al. Novel antennae for the sensitization of near infrared luminescent lanthanide cations
You et al. Flavonol dyes with different substituents in photopolymerization
Belfield et al. Two-photon absorbing photonic materials: From fundamentals to applications
Tomal et al. Photoinitiator-catalyst systems based on meta-terphenyl derivatives as photosensitisers of iodonium and thianthrenium salts for visible photopolymerization in 3D printing processes
Jin et al. π-conjugated sulfonium-based photoacid generators: An integrated molecular approach for efficient one and two-photon polymerization
Pan et al. AIE fluorescent probe based on tetraphenylethylene and morpholine-thiourea structures for detection of HClO
Deng et al. Novel chalcone-based phenothiazine derivative photoinitiators for visible light induced photopolymerization with photobleaching and good biocompatibility
Jin et al. Two-photon lithography in visible and NIR ranges using multibranched-based sensitizers for efficient acid generation
Bryant et al. The use of fluorescent probes for the detection of under-film corrosion
Zhou et al. Plasmon-based photopolymerization: near-field probing, advanced photonic nanostructures and nanophotochemistry
Topa et al. Applicability of samarium (III) complexes for the role of luminescent molecular sensors for monitoring progress of photopolymerization processes and control of the thickness of polymer coatings
Balcerak et al. Novel photoinitiators based on difluoroborate complexes of squaraine dyes for radical polymerization of acrylates upon visible light
Wang et al. ACQ-to-AIE conversion by regio-isomerization of rofecoxib analogues for developing new multi-functional aggregation-induced emission luminogens
Elangovan et al. Synthesis, vibrational analysis, absorption and emission spectral studies, topology and molecular docking studies on sulfadiazine derivative
Kumar et al. Aggregation enhances luminescence and photosensitization properties of a hexaiodo-BODIPY
Zhang et al. Biodegradable film enabling visible light excitation of Hexanuclear Europium (Ⅲ) complex for various applications
Dogantzis et al. Optical writing and single molecule reading of photoactivatable and silver nanoparticle-enhanced fluorescence
Hola et al. Non-destructive visual inspection of photocurable coatings based on fluorescent response of naked-eye visible colorimetric and fluorescent sensors
Borjigin et al. Naphthoquinone-imidazolyl derivatives-based oxime esters as photoinitiators for blue LED-induced free radical photopolymerization
Shi et al. A novel europium (III) complex with versatility in excitation ranging from infrared to ultraviolet
Jiang et al. Visible to near-infrared light activated photoacids: Molecular architecture for chemical and biological applications
PL243150B1 (pl) Nowe systemy fotoinicjujące do procesów fotoinicjowanej polimeryzacji kationowej, rodnikowej, tiol-en i hybrydowej, nowe związki kompleksowe terbu(III), sposób wytwarzania nowych związków kompleksowych terbu(III) i zastosowania związków kompleksowych terbu(III)
Wang et al. Construction of dehydroabietic acid triarylamine-based “ESIPT+ AIE” type molecule for “On-Off” sensing of Cu2+ and anti-counterfeiting