PL248741B1 - Sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych - Google Patents

Abstract

Przedmiotem zgłoszenia jest sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych według wynalazku, który charakteryzuje się tym, że odpadowy materiał tekstylny z zastosowaniem mielenia kriogenicznego przekształcany jest w proszek — recyklat tekstylny. Powstały proszek jest łączony z: a) komercyjnym materiałem polimerowym lub b) recyklatem polimerowym lub c) mieszaniną materiału polimerowego i recyklatu (a)+b)) tworząc mieszaninę, z której po przetopieniu powstaje materiał kompozytowy — termoplast + recyklat tekstylny, który jest przekształcany w filament o zadanej średnicy. Powstały filament jest cięty do postaci komercyjnego granulatu.

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych.

Pod pojęciem tekstylia mieszczą się różnego rodzaju tkaniny, dzianiny i włókniny, które głównie są produkowane przez przemysł odzieżowy, ale są szeroko wykorzystywane w przemyśle meblarskim, samochodowym, rolniczym, hotelarskim, ochrony środowiska, medycyny i innych obszarach gospodarki. W obszarze tekstyliów wyróżniamy zarówno materiały pochodzenia naturalnego jak bawełna, pochodne bawełny jak wiskoza, a także całą gamę materiałów syntetycznych, wśród których należy wymienić poliestry, poliamidy, poliuretany i inne syntetyki. Podstawowym i zasadniczym utrudnieniem recyklingu tekstyliów jest fakt, iż materiały te często są materiałami mieszanymi tzn. tekstylia mogą być wykonane zarówno z włókien naturalnych, sztucznych, jak również syntetycznych, co w sposób znaczący utrudnia proces recyklingu tak wykonanych materiałów. Niezależnie od tego, z czego zrobione są tekstylia i jak długo będą użytkowane finalnie, pod wpływem czynników zewnętrznych i czasu tracą swoje właściwości wyjściowe stając się odpadem. Najprostszym sposobem wykorzystania odpadów tekstylnych jest przykładowo przekazywanie ubrań potrzebującym lub wykorzystanie takich odpadów jako paliwa. W zaawansowanych rozwiązaniach tekstylia odpadowe są poddawane obróbce polegającej na całkowitym przerobieniu wyjściowego odpadu wykonanego z politereftalanu etylenu i znanego pod nazwą PET w materiał do ponownego wykorzystania w przemyśle tekstylnym.

Znana jest z amerykańskiego wynalazku US20110236678A1 metoda recyklingu używanej odzieży i tekstyliów domowych, gdzie odpady tekstylne są segregowane ze względu na swoje właściwości i poddawane modyfikacji, która obejmuje usuwanie niepożądanych materiałów, takich jak guma, klej itp. Następnie odpad tekstylny jest zmniejszany objętościowo i mieszany z żywicą, po czym formowany w odpowiedni kształt.

Znany jest z amerykańskiego opisu patentowego US11021589B2 sposób recyklingu odpadów tekstylnych poliestrowych, gdzie tekstylia poliestrowe nasączone mieszaniną zawierającą rozpuszczalnik i katalizator są poddawane działaniu wysokiej temperatury w zakresie 80-240°C podczas depolimeryzacji poliestru we wspomnianych tekstyliach poliestrowych. Stosowany katalizator zawiera tlenek wapnia.

Znane są z amerykańskiego opisu patentowego US10501599B2 metody recyklingu włókien bawełnianych i poliestrowych z tekstyliów odpadowych. Metody te obejmują podkrytyczną reakcję wodną w celu recyklingu składników celulozowych i poliestrowych z odpadów tekstylnych z bawełny i mieszanek bawełny/poliestru, które w innym przypadku zostałyby wyrzucone lub usunięte. W szczególności ujawnione metody zapewniają obróbkę tekstyliów odpadowych w celu wytworzenia zaawansowanych materiałów, w tym celulozy i kwasu tereftalowego (TPA) o niskim wpływie na środowisko. Wytwarzana celuloza i TPA są wysokiej jakości, co pozwala na produkcję regenerowanej celulozy i regenerowanego politereftalanu etylenu (PET) nadającego się do przędzenia włókien i zastosowań tekstylnych.

Znany jest z publikacji o zgłoszeniu wynalazku nr WO2013057737A2 proces recyklingu tworzyw sztucznych, produktów i ich zastosowań. Proces ten obejmuje: segregację odpadów z tworzyw sztucznych zebranych z różnych źródeł, a następnie czyszczenie posegregowanych odpadów z tworzyw sztucznych w celu uzyskania posegregowanych, oczyszczonych odpadów; rozdrabnianie segregowanych oczyszczonych odpadów w celu uzyskania rozdrobnionych odpadów; wprowadzanie rozdrobnionych odpadów do linii wytłaczania posiadającej odpowietrzający komponent wytłaczarki jako część linii wytłaczania, w celu uzyskania stopionego tworzywa sztucznego; oraz usuwanie zanieczyszczeń przez próżniowe odpowietrzanie stopionego tworzywa sztucznego w celu uzyskania odzyskanego tworzywa sztucznego wolnego od zanieczyszczeń.

Znany jest z europejskiego wynalazku nr EP1036641A1 proces recyklingu tworzyw sztucznych ABS, który jest realizowany przez najpierw rozdrabnianie zużytych tworzyw sztucznych w celu wytworzenia rozdrobnionych tworzyw sztucznych, oddzielenie metali i niepożądanych tworzyw sztucznych od rozdrobnionych tworzyw sztucznych w celu wytworzenia oddzielonych tworzyw sztucznych, analizę składu materiałowego oddzielonych tworzyw sztucznych i zmieszanie oddzielonych tworzyw sztucznych w celu wytworzenia pożądanego przetworzonego tworzywa sztucznego.

Znany jest z polskiego opisu patentowego nr PL208532B1 sposób wytwarzania kompozytu polimeru termoplastycznego z włóknami naturalnymi poprzez mieszanie odcinków włókien naturalnych z termoplastycznym polimerem, podgrzewanie mieszaniny i wytłaczanie, który charakteryzuje się tym, że włókna naturalne tnie się na fragmenty o długości 0,0003-0,010 m, następnie dodaje się do polimeru termoplastycznego w ilościach od 25 do 80 jednostek wagowych, z kolei składniki miesza się, a otrzymaną mieszaninę wytłacza się w temperaturze przetwórstwa polimeru będącego matrycą kompozytu do uzyskania granulatu.

Znany jest z polskiego opisu zgłoszeniowego wynalazku nr PL429361A1 sposób wytwarzania materiału kompozytowego z odpadów tekstylnych i odpadowej folii polietylenowej, obejmujący następujące po sobie etapy: a) rozdrabnianie włókien tekstylnych pochodzących z odpadów tekstylnych na frakcję o wielkości do 15 mm, b) rozdrabnianie folii polietylenowej na frakcję o wielkości do 15 mm, c) oddzielanie części metalowych od rozdrobnionych włókien tekstylnych, d) oddzielanie części metalowych i tworzyw sztucznych niebędących płatkami folii od rozdrobnionej folii polietylenowej, e) dalsze rozdrabnianie włókien tekstylnych na frakcję o wielkości do 5 mm, f) mieszanie rozdrobnionych włókien tekstylnych z rozdrobnioną folią polietylenową, przy czym włókna tekstylne stanowią 10-50% mieszaniny, g) uplastycznianie, homogenizacja i wytłaczanie otrzymanej mieszaniny w wytłaczarce w temperaturze 170-240°C i pod ciśnieniem 8-15 MPa.

Znany jest z polskiego opisu patentowego nr PL237721B1 sposób wytwarzania granulatu i mikrogranulatu z udziałem tworzyw sztucznych, w którym tworzywo sztuczne i składniki dodatkowe są dozowane i mieszane, oraz zagęszczane i przetłaczane przez otwory przelotowe, w którym przetłaczanie przez otwory przelotowe dokonywane jest przy użyciu wałków prasujących, a tworzywo sztuczne i składniki dodatkowe są dozowane na otwory przelotowe przy użyciu dozownika i rozprowadzane przy użyciu listwy rozprowadzającej. Otwory przelotowe poruszają się względem wałków prasujących i listwy rozprowadzającej.

Znany jest z polskiego opisu patentowego nr PL234858B1 sposób wytwarzania kompozytu poliolefinowego z recyklingu, w którym miesza się i rozdrabnia odpady z tworzyw sztucznych, następnie z uzyskanej mieszanki usuwa się zanieczyszczenia stałe oraz poddaje się mieszankę myciu wstępnemu z rozdrabnianiem, a następnie myciu właściwemu. Umytą mieszankę poddaje się flotacji, usuwa się z mieszanki wodę i suszy się mieszankę strumieniem gorącego powietrza. Następnie mieszankę miesza się z wypełniaczem, wytłacza i regeneruje. Uzyskany regranulat pakuje się w opakowania zbiorcze. Sposób według wynalazku charakteryzuje się tym, że miesza się i rozdrabnia odpady z tworzyw sztucznych zawierające w składzie: polietylen małej gęstości z recyklingu (rLDPE) w ilości od 50 do 75 części wagowych oraz liniowy polietylen małej gęstości z recyklingu (rLLDPE) w ilości od 25 do 50 części wagowych. Jako wypełniacz stosuje się co najmniej jeden materiał nieorganiczny wybrany z grupy składającej się z: talku, kredy, miki oraz zeolitu w łącznej ilości w zakresie od 30 do 60 części wagowych.

Znany jest z polskiego opisu zgłoszeniowego wynalazku nr PL413632A1 sposób wytwarzania eko-aglomeratu PVC o jednorodnej gęstości i składzie surowcowym w całym przekroju charakteryzujący się tym, że stanowią go kolejno następujące po sobie etapy: a) etap rozdrabniania materiału do uzyskania jednolitego uziarnienia, przy czym wielkość uziarnienia wynosi 20 mm, b) etap separacji grawitacyjnej celem oddzielenia lekkich wiórów od ciężkich zanieczyszczeń (np. elementy drewniane), c) etap oddzielenia metalu z rozdrobnionych wiórów za pomocą pola magnetycznego, przy czym pole magnetyczne ma indukcję nie mniejszą niż 0,28[T] (2800 Gs), d) etap pelletowania (tworzenia aglomeratu pod wpływem ciśnienia i temperatury), przy czym temperatura wynosi 170-190°C, a ciśnienie 50-200 MPa, e) etap usunięcia pelletu zawierającego w sobie metale nieżelazne (aluminium, mosiądz) z zastosowaniem separatora metali nieżelaznych.

Znany jest z polskiego opisu patentowego nr PL234621B1 sposób otrzymywania termo plastycznych kompozytów wzmacnianych celulozowymi włóknami krótkimi polegający na mieszaniu osnowy polimerowej, włókien krótkich celulozy i kompatybilizatora, charakteryzujący się tym, że w dwóch granulatach kompozytowych A i B modyfikuje się interfazę osnowa polimerowa - włókna celulozowe przy pomocy kompatybilizatora lub antykompatybilizatora, przy czym granulat kompozytowy A i B otrzymuje się poprzez mieszanie w stanie stopionym osnowy polimerowej z włóknami celulozowymi w stosunku od 70:30% wagowych do 50:50% wagowych, przy czym w granulacie A kompatybilizatora, którym jest wosk polimerowy mieszalny z polimerem osnowy w ilości 0,5-3% wagowych w stosunku do polimeru osnowy, zaś w granulacie B przy udziale antykompatybilizatora, którym jest wosk polimerowy niemieszalny z polimerem osnowy w ilości 0,25-3% wagowych w stosunku do polimeru osnowy. Następnie granulaty A i B miesza się w stanie stopionym w stosunku od 1:1 do 3:1 w czasie dalszego przetwórstwa wtryskowego lub ekstruzji, otrzymując kompozyt o zróżnicowanej interfazie włókno - osnowa. Procesy recyklingu dotyczące tekstyliów odpadowych, szczególnie mieszanin tekstyliów pochodzenia naturalnego i pochodzenia sztucznego, prowadzące do uzyskania materiału w postaci przystosowanej do ponownego wykorzystania w przemyśle są skomplikowane i trudne do realizacji, co stanowi poważny problem techniczny. Sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych według wynalazku umożliwia właśnie uzyskanie materiału wyjściowego przystosowanego do ponownego wykorzystania w przemyśle w różnych jego branżach.

Istota sposobu otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych według wynalazku, gdzie realizowane są procesy suszenia, segregacji ze względu na właściwości, frakcjonowania wielkościowego, mieszania, podgrzewania i chłodzenia, rozdrabniania, charakteryzuje się tym, że odpadowy materiał tekstylny z zastosowaniem mielenia kriogenicznego przekształcany jest w proszek - recyklat tekstylny. Następnie powstały proszek jest łączony z: a) materiałem polimerowym lub b) recyklatem polimerowym lub c) mieszaniną materiału polimerowego i recyklatu polimerowego (a+b) tworząc mieszaninę. Po przetopieniu mieszaniny powstaje materiał kompozytowy będący połączeniem wybranego termoplastu - z recyklatem tekstylnym (proszkiem tekstylnym), który jest przekształcany w filament o zadanej średnicy. Tak powstały filament jest cięty do postaci granulatu.

Sposób według wynalazku w szczególności obejmuje następujące po sobie procesy:

a. suszenie odpadowego materiału tekstylnego, korzystnie suszenie próżniowe; etap pomijany w jednej z wersji wynalazku,

b. segregacja suchego odpadowego materiału tekstylnego na dwie zasadnicze frakcje: frakcję pierwszą, gdzie dominują materiały pochodzenia naturalnego, roślinnego jak celuloza i jej pochodne, jak wiskoza, a dodatkiem są włókna tekstylne syntetyczne, przy czym włókna pochodzenia naturalnego stanowią ponad 51% udziału wagowego, i frakcję drugą, gdzie dominują materiały pochodzenia syntetycznego jak poliestry, poliuretany, poliamidy, a dodatkiem są włókna pochodzenia naturalnego, przy czym włókna pochodzenia syntetycznego stanowią ponad 51% udziału wagowego; etap pomijany w jednej z wersji wynalazku,

c. cięcie, korzystnie nożycowe, odpadowego materiału tekstylnego na paski o grubości od 1 do 5 mm, korzystnie 1 mm,

d. mrożenie w zbiornikach pasków odpadowego materiału tekstylnego ciekłym azotem,

e. mielenie kriogeniczne zmrożonych pasków odpadowego materiału tekstylnego do postaci proszku,

f. suszenie zmrożonego i sproszkowanego odpadowego materiału tekstylnego aż do wyrównania temperatury z temperaturą otoczenia,

g. frakcjonowanie sproszkowanego i suchego odpadowego materiału tekstylnego według uziarnienia na frakcję o wielkości ziarna poniżej 100 μm i na frakcję o wielkości ziarna powyżej 100 μm; etap pomijany w jednej z wersji wynalazku,

h. mieszanie mechaniczne sproszkowanego odpadowego materiału tekstylnego z: a) granulatem termoplastu, albo b) granulatem recyklatu czyli materiału polimerowego lub kompozytowego powstałego z recyklingu, albo c) mieszaniną termoplastu i kompozytu (a+b),

i. topienie i mieszanie powstałej mieszaniny w wysokiej temperaturze odpowiadającej temperaturze plastyczności termoplastu,

j. formowanie wiązki przez przeciskanie stopionej mieszaniny przez układ dysz,

k. chłodzenie powstałej wiązki i nawijanie na szpulę,

l. odwijanie powstałego filamentu ze szpuli i cięcie nożycowe za pomocą układu nożyc na odcinki tworzące docelowy granulat.

Jako termoplast według etapu h) jest zastosowany jeden z przedstawionych: PMMA (polimetakrylan metylu)), PC (poliwęglan), PLA (polilaktyd), PCL (polikaprolakton), ABS (terpolimer akrylonitrylobutadieno-styrenowy), PP (polipropylen), PE (polietylen).

Sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych według wynalazku umożliwia szerokie zastosowanie powstałego granulatu m.in. w wtryskarkach, w produkcji EPP (spienionego polipropylenu), technologiach produkcji włóknin (np. Melt-blown, Spun-lace), technologiach produkcji kształtek oraz technologiach druku 3D wykorzystujących termoplasty.

Przedmiot wynalazku przedstawiono w przykładach wykonania.

PRZYKŁAD 1

Sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych według wynalazku, gdzie realizowane są procesy suszenia, segregacji ze względu na właściwości, frakcjonowania wielkościowego, mieszania, podgrzewania i chłodzenia, rozdrabniania, charakteryzuje się tym, że wejściowy odpadowy materiał tekstylny z dominującym (ponad 51%) udziałem składników pochodzenia naturalnego (bawełna) poddawany jest następującym po sobie etapom:

a. suszenie próżniowe w czasie od 2 h do 24 h,

b. cięcie nożycowe na paski o grubości od 1 do 5 mm, korzystnie 1 mm,

c. umieszczenie pasków w pojemniku mielącym i mrożenie w czasie od 20 min do 60 min (ko- rzystnie 60 min) w temperaturze ciekłego azotu,

d. mielenie kriogeniczne do postaci proszku - od 5 do 15 cykli mielenia (korzystnie 10 cykli), gdzie jeden cykl obejmuje 5 min mielenia i 2 min wymrażania,

e. suszenie aż do wyrównania temperatury z temperaturą otoczenia, które obejmuje: podgrzanie do temperatury 50°C, suszenie w obniżonym w stosunku do atmosferycznego ciśnienia w czasie od 1 h do 2 h (korzystnie 2 h),

f. frakcjonowanie na frakcję o wielkości ziarna poniżej 100 μm i na frakcję o wielkości ziarna powyżej 100 μm z zastosowaniem wytrząsarki z zestawem sit, przy czym frakcja powyżej 100 μm jest zawracana do procesu mielenia w celu zminimalizowaniu powstawania odpadów, g. mieszanie mechaniczne otrzymanego proszku bawełnianego z granulatem polipropylenowym (termoplast), gdzie udział proszku bawełnianego w odniesieniu do udziału granulatu polipropylenowego wynosi od 1:99 do 50:50 (korzystnie 20:80),

h. topienie i mieszanie powstałej mieszaniny w wysokiej temperaturze odpowiadającej temperaturze plastyczności termoplastu,

i. formowanie z podgrzanej mieszaniny wiązki o przekroju cylindrycznym lub prostokątnym, lub kwadratowym (filamentu) przez przeciskanie przez układ dysz,

j. chłodzenie powstałej wiązki (filamentu) i nawijanie na szpulę,

k. odwijanie powstałego filamentu ze szpuli i cięcie nożycowe za pomocą układu nożyc na odcinki tworzące docelowy granulat.

PRZYKŁAD 2

Sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych według wynalazku, gdzie realizowane są procesy suszenia, segregacji ze względu na właściwości, frakcjonowania wielkościowego, mieszania, podgrzewania i chłodzenia, rozdrabniania, charakteryzuje się tym, że wejściowy odpadowy materiał tekstylny z dominującym (ponad 51%) udziałem składników pochodzenia sztucznego (wiskoza) poddawany jest następującym po sobie procesom:

a. suszenie próżniowe w czasie od 2 h do 24 h,

b. cięcie nożycowe na paski o grubości od 2 do 5 mm, korzystnie 2 mm,

c. umieszczenie pasków w pojemniku mielącym i mrożenie w czasie od 20 min do 60 min (korzystnie 60 min) w temperaturze ciekłego azotu,

d. mielenie kriogeniczne do postaci proszku - od 5 do 15 cykli mielenia (korzystnie 10 cykli), gdzie jeden cykl obejmuje 5 min mielenia i 2 min wymrażania,

e. suszenie aż do wyrównania temperatury z temperaturą otoczenia, które obejmuje: podgrzanie do temperatury 50°C, suszenie w obniżonym w stosunku do atmosferycznego ciśnienia w czasie od 1 h do 2 h (korzystnie 2 h),

f. frakcjonowanie na frakcję o wielkości ziarna poniżej 100 μm i na frakcję o wielkości ziarna powyżej 100 μm z zastosowaniem wytrząsarki z zestawem sit, przy czym frakcja powyżej 100 μm jest zawracana do procesu mielenia w celu zminimalizowaniu powstawania odpadów, g. mieszanie mechaniczne otrzymanego proszku bawełnianego z recyklatem polipropylenowym (materiał z recyklingu), gdzie udział proszku bawełnianego w odniesieniu do udziału recyklatu polipropylenowego wynosi od 1:99 do 50:50 (korzystnie 20:80),

h. topienie i mieszanie powstałej mieszaniny w wysokiej temperaturze odpowiadającej temperaturze plastyczności termoplastu,

i. formowanie z podgrzanej mieszaniny wiązki o przekroju cylindrycznym lub prostokątnym, lub kwadratowym (filamentu) przez przeciskanie przez układ dysz,

j. chłodzenie powstałej wiązki (filamentu) i nawijanie na szpulę,

k. odwijanie powstałego filamentu ze szpuli i cięcie nożycowe za pomocą układu nożyc na odcinki tworzące docelowy granulat.

Claims (2)

1. Sposób otrzymywania granulatu zawierającego recyklat z odpadów tekstylnych, gdzie realizowane są procesy suszenia, segregacji ze względu na właściwości, frakcjonowania wielkościowego, mieszania, podgrzewania i chłodzenia, rozdrabniania, znamienny tym, że odpadowy materiał tekstylny z zastosowaniem mielenia kriogenicznego przekształcany jest w proszek - recyklat tekstylny; powstały proszek jest łączony z: a) materiałem polimerowym, lub b) recyklatem polimerowym lub c) mieszaniną materiału polimerowego i recyklatu (a+b), tworząc mieszaninę, z której po przetopieniu powstaje materiał kompozytowy - termoplast + recyklat tekstylny, który jest przekształcany w filament o zadanej średnicy; powstały filament jest cięty do postaci granulatu; sposób według wynalazku w szczególności obejmuje następujące po sobie etapy:

a. suszenie odpadowego materiału tekstylnego, korzystnie suszenie próżniowe; etap pomijany w jednej z wersji wynalazku,

b. segregacja suchego odpadowego materiału tekstylnego na dwie zasadnicze frakcje: frakcję pierwszą, gdzie dominują materiały pochodzenia naturalnego, roślinnego jak celuloza i jej pochodne, jak wiskoza a dodatkiem są włókna tekstylne syntetyczne, przy czym włókna pochodzenia naturalnego stanowią ponad 51% udziału wagowego, i frakcję drugą, gdzie dominują materiały pochodzenia syntetycznego jak poliestry, poliuretany, poliamidy, a dodatkiem są włókna pochodzenia naturalnego, przy czym włókna pochodzenia syntetycznego stanowią ponad 51% udziału wagowego; etap pomijany w innej wersji wynalazku,

c. cięcie, korzystnie nożycowe, odpadowego materiału tekstylnego na paski o grubości od 1 do 5 mm, korzystnie 1 mm,

d. mrożenie w zbiornikach pasków odpadowego materiału tekstylnego ciekłym azotem, e. mielenie kriogeniczne zmrożonych pasków odpadowego materiału tekstylnego do postaci proszku,

f. suszenie zmrożonego i sproszkowanego odpadowego materiału tekstylnego aż do wyrównania temperatury z temperaturą otoczenia,

g. frakcjonowanie sproszkowanego i suchego odpadowego materiału tekstylnego według uziarnienia na frakcję o wielkości ziarna poniżej 100 gm i na frakcję o wielkości ziarna powyżej 100 gm; etap pomijany w jeszcze innej wersji wynalazku,

h. mieszanie mechaniczne sproszkowanego odpadowego materiału tekstylnego z: a) granulatem termoplastu, albo b) granulatem recyklatu czyli materiału polimerowego lub kompozytowego powstałego z recyklingu, albo c) mieszaniną termoplastu i kompozytu (a+b),

i. topienie i mieszanie powstałej mieszaniny w wysokiej temperaturze odpowiadającej temperaturze plastyczności termoplastu,

j. formowanie wiązki przez przeciskanie stopionej mieszaniny przez układ dysz,

k. chłodzenie powstałej wiązki i nawijanie na szpulę,

l. odwijanie powstałego filamentu ze szpuli i cięcie nożycowe za pomocą układu nożyc na odcinki tworzące docelowy granulat.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że jako termoplast według etapu h) zastosowany jest jeden z przedstawionych: PMMA (polimetakrylan metylu)), PC (poliwęglan), PLA (polilaktyd), PCL (polikaprolakton), ABS (terpolimer akrylonitrylo-butadieno-styrenowy), PP (polipropylen), PE (polietylen).