Wiadomo, ze sól sodowa kwasu pyro- fosforowego tworzy z nadtlenkiem wodoru bardzo trwala sól zlozona, która nawet przy dluzszym przechowywaniu prawie nie traci zawartosci tlenu czynnego.Wykryto obecnie, ze równiez estry kwa¬ su pyrofosforowego i alkoholów tluszczo¬ wych sa w stanie przylaczac tlen, i ze zwiazki zlozone utworzone z nadtlenkami, np. z nadtlenkiem wodoru, i nieorganicz¬ nymi solami kwasów nadtlenowych sa prak¬ tycznie nieograniczenie trwale. Szczególna wartosc tych produktów, w porównaniu ze znanymi, polega na tym, ze produkty te obok zdolnosci bielenia wykazuja wplyw na napiecie powierzchniowe, wskutek czego mozna je stosowac jako zlozony srodek do prania i bielenia, przy czym czynny tlen przejawia swa skutecznosc w innym stop¬ niu, niz gdyby zmieszac sole zawierajace czynny tlen z cialami oddzialywajacymi na napiecie powierzchniowe. Wykryto ponad¬ to, ze mozna równiez wytworzyc nadzwy¬ czaj trwale srodki do prania wydzielajace tlen, skoro zmiesza sie produkty przemiany kwasnych estrów kwasu alkylosiarkowego i pyrofosforanu sodowego z nadtlenkami i solami kwasów nadtlenowych.Przyklad I. 400 g mieszaniny alkoholi otrzymanych przez redukcje kwasów z tluszczu kokosowego estryfikuje sie w tem¬ peraturze 100° — tl0° 180 gramami kwasupyrofosfórowego. Nastepnie mieszanine re¬ akcyjna zobojetnia sie 80 g lugu zracego t pp przekrystalizowaniu z alkoholu i eteru óffzymuja sie czysty: ester kwasu sódbwo- pyrófosfórowego b nastepujacym wzorze: R2Na2P207, w którym R oznacza reszte alkylowa. 664 g otrzymanego w ten sposób estru kwasu py- rofosforowego zarabia sie na ciasto z 215 cm3 40%-owego nadtlenku wodoru i pó dodaniu nieznacznej ilosci alkoholu rozpu¬ szcza w temperaturze 40°. Tworzy sie przy tym produkt przylaczesua, w którym na 1 czasteczke pyrofosforanu alkoholowoso- dowego przypada 2V2 czasteczki nadtlenku wodoru. W, celu otrzymania suchego pro¬ duktu korzystnie jest odparowac alkohol ostroznie w prózni i pozostalosc rozpuscic w eterze. Wypada przy tym produkt przy-. laczenia w postaci ziarnistej soli krysta¬ licznej, która mozna odsaczyc i przemyc eterem. Otrzymany produkt zaiwiera 62% tluszczu i 5% czynnego tlenu i jest latwiej rozpuszczalny w wodzie, niz ester kwasu pyrofosforowego.Przyklad IL 200 g alkoholu mirystyno- wego estryfikuje sie 540 g czystego kwasu pyrofosforowego w temperaturze 100° — 110°C i zobojetnia! 360 g lugu sodowego, przy czym otrzymuje sie produkt o naste¬ pujacym wzorze R.Na7P,019 który, w przeciwienstwie do produktu przy¬ kladu I, jest nierozpuszczalny w alkoholu. 464 g tego czystego, suchego estru za¬ rabia sie na ciasto z 215 cngi3 nadtlenku wo¬ doru i miesza ogrzewajac slabo na paste.Nastepnie dodaje sie mieszajac okolo 800 cm3 alkoholu, przy czym mozna wydzielic i odsaczyc produkt przylaczenia. Pozosta¬ losc oczyszcza sie eterem i otrzymuje sie po przesaczeniu ziarnista sól krystaliczna.Otrzymany produkt zawiera 28% tluszczu i 8% czynnego tlenu. Jest on bardzo latwo rozpuszczalny w wodzie i posiada duza zdolnosc pienienia sie.Przyklad III. 20 kg mieszaniny alkoho¬ lów otrzymanych przez redukcje kwasów z tluszczu kokosowego sulfonuje sie 20 kg stezonego kwasu siarkowego w temperatu¬ rze 60°C. Do kwasnego produktu sulfono¬ wania wprowadza sie mieszajac 40 kg bez¬ wodnego pyrofosforanu sodowego. Ochla- " dzajac dokladnie nalezy baczyc, aby tem¬ peratura nie wzrosla ponad 100°C. Po u- plywie okolo 2 godz. sproszkowany pyrc fosforan sodowy rozpuszcza sie calkowicie i tworzy sie trudnoplynna czerwonobrunat- na masa, która rozpuszcza sie w wodzie dajac roztwór przezroczysty.Otrzymany produkt reakcji, który przy przeestryfikowaniu estru alkylosiarkowego pyrofosforanem sodowym stanowi prze¬ waznie ester alkoholowy kwasu pyrofosfo¬ rowego, miesza sie z 57 kg nadtlenku wo¬ doru. Po Calkowitym rozpuszczeniu dodaje sie 74 kg bezwodnego pyrofosforanu sodo¬ wego. Przy znacznym wzroscie temperatu- ty tworzy sie jednorodna, bardzo zwarta pasla zawierajaca 11% tluszczu i 11% nad¬ tlenku wodoru. Pasta ta jest latworozpu- szczalna w wodzie i odznacza sie nad¬ zwyczajna trwaloscia. Mozna ja bez trud¬ nosci )/vysuszyc i zemlec na drobny pro¬ szek, który zawiera 14% tluszczu i 6% czynnego tlenu. Jako material wyjsciowy mozna stosowac obok wspomnianych alko¬ holów równiez inne pozostale alkohole ali¬ fatyczne o Wiecej niz 8 atomach wegla, zwlaszcza alkohole nasycone. Przylacza¬ nie tlenu czynnego mozna osiagnac nie tyl¬ ko za pomoca nadtlenku wodoru w postaci cieczy lub pary, lecz równiez za pomoca nadtlenku sodowego lub nieorganicznych soli kwasów nadtlenowych.Przyklad IV. 200 kg mieszaniny alifa¬ tycznych alkoholów otrzymanych przez re¬ dukcje kwasów z tluszczu kokosowego sul-fonu je sie w temperaturze 50°C 108 kg kwasu chlorosulfonowego. Kwasny produkt sulfonowania zarabia sie w temperaturze 70° — 80°C 333 kg pyrofosforanu sodowe¬ go w 900 1 wody. Tworzy sie obojetny, trudnoplynny roztwór, który mozna rozpy¬ lic w suszarce w temperaturze 105°. Otrzy¬ many sproszkowany produkt zawiera 50% tluszczu i 50% kwasu pyrofosforowego.Produkt ten mozna mieszac w dowolnym stosunku ilosciowym z nieorganicznymi so¬ lami kwasów nadtlenowych, przy czym o- trzymuje sie nadzwyczaj trwaly proszek.Wyzszosc tego produktu w porównaniu z mieszanina sulfonianu alkoholu tluszczo¬ wego i nadboranu pod wzgledem trwalosci tlenu czynnego wynika z nastepujacego ze¬ stawienia.Rodzaj mieszaniny 1) 50% Nadboranu sodowego 50% Preparatu otrzymanego wedlug przykladu I 2) 50% Nadboranu sodowego 25% Pyrofosforanu sodowego i 25% Sulfonianu alkoholu tluszczowego o za¬ wartosci 60% tluszczu 3) 50% Nadboranu sodowego . 25% Sulfonianu alkoholu tluszczowego 25% Fosforanu sodowego Ilosc cm3 wydzielonego tlenu w temp. 21° po uplywie 10 godz. o 1.4 5.6 34 godz. ' 0' 2.5 19.8 64 godz. 0 5.4 38 5 dni ¦o | 6.2 | 47 | Zamiast nadboranu mozna stosowac rów¬ niez wszystkie nieorganiczne sole kwasów nadtlenowych, np. nadweglan, lub tez nadtlenki, np. nadtlenek sodu.Przyklad V. 200 kg mieszaniny alifa¬ tycznych alkoholów otrzymanych przez re¬ dukcje kwasów z tluszczu kokosowego sul¬ fonuje sie w temperaturze 50°C 108 kg kwasu chlorosulfonowego, jak w przykla¬ dzie IV. Produkt reakcji zarabia sie w tem¬ peraturze 70° — 80°C roztworem 333 kg pyrofosforanu w 900 litrach wody. Po o- chlodzeniu tworzy sie biala, zwarta, latwo- rozpuszczalna pasta, która posiada odczyn zupelnie obojetny i zawiera 13% tluszczu i 10% nadtlenku wodoru. Pasta zachowuje trwalosc miesiacami, przy czym nie mozna stwierdzic dajacego sie zauwazyc zmniej¬ szenia sie ilosci tlenu czynnego lub tworze¬ nia sie jakichkolwiek badz innych procesów rozkladu. Zawartosc tlenu w produkcie mozna zmieniac w sposób dowolny, zalez¬ nie od tego, czy stosuje sie wysokoprocen¬ towy lub niskoprocentowy nadtlenek wodo¬ ru. Produkty te mozna stosowac nie tylko do celów ogólnych, lecz przede wszystkim do uszlachetniania wlókien, do dodatkowe¬ go zmydlania utleniajacego, do bielenia to¬ warów zabarwionych, do lugowania i bie¬ lenia dodatkowego bawelny, do rozklejania (warzenia) jedwabiu, do rozkladania skro¬ bi i do prania domowego.Wprawdzie stosowanie sulfonianów al¬ koholów tluszczowych w polaczeniu z so¬ lami kwasów nadtlenowych i nadtlenkami i mydlami, jako srodków do prania i bie¬ lenia, jest juz znane. Preparaty te jednak stanowia fizyczne mieszaniny i ponadto - 3 —rozkladaja sie stosunkowo latwo, zwla¬ szcza zas przy dluzszym przechowywaniu.W przeciwienstwie do tych preparatów, zwiazki chemiczne otrzymane wedlug no¬ wego sposobu sa nieograniczenie trwale, a ponadto w kapieli do prania wydzielaja tlen stopniowo nawet w temperaturach wyzszych, wskutek czego osiaga sie calko¬ wite wybielenie. Ciala te, dzieki chemicz¬ nemu zwiazaniu czynnego tlenu, przeja¬ wiaja swa skutecznosc, jako czynnik biela¬ cy dzialajacy na napiecie powierzchniowe, zupelnie w innym stopniu, niz to moga u- czynic mieszaniny fizyczne. fosforowego i alkoholów tluszczowych lub produkty przemiany estrów kwasu siarko¬ wego i alkoholów tluszczowych i pyrofo- sforanu sodowego traktuje sie nadtlen¬ kiem, np. nadtlenkiem wodoru, lub solami nieorganicznych kwasów nadtlenowych. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tym, ze produkty przemiany estrów kwasu siarkowego i alkoholów tluszczo¬ wych i pyrofosforanu sodowego miesza sie z suchymi solami nieorganicznymi kwasów nadtlenowych lub suchymi nadtlenkami lub produkty te ugniata z roztworem zawiera¬ jacym nadtlenek wodoru. PL PL