Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wzajemnego dostosowywania w przebiegu czasowym oddzielnie zapisywanych utwo¬ rów majacych byc odtwarzanymi razem.Sposób wedlug wynalazku niniejszego na¬ daje .sie przede wszystkim przy wyrobie filmów dzwiekowych. Przy wyrobie filmów dzwiekowych znane jest wykreslanie z ko¬ lejnosci obrazów rytmu ruchów odtwarza¬ nych dostrzegalnie, np. poruszania ust, czy¬ li wytwarzanie rytmogramu i, odpowiednio do tego wykreslonego ryjtmogramu, zapisy¬ wanie np. na tasmie tekstu majacego byc odtwarzanym, z czego powstaje tak zwa¬ na tasma rytmowa, fctóra sluzy jako sro¬ dek pomocniczy do zdjecia dzwiekowego.Celem wzajemnego dostosowywania w przebiegu czasowym oddzielnie zapisywa¬ nych utworów, majacych byc odtwarzany¬ mi razem, wytwarza sie wedlug wynalazku przynajmniej dwie tasmy rytmowe w dwóch róznych jezykach, nastepnie po ich porównaniu wprowadza sie poprawki i wy¬ twarza sie rytm wspólny, przeznaczony ja¬ ko srodek pomocniczy.Wedlug wynalazku przygotowuje sie wiec zapiski rytmowe. W ten sposób osiaga sie w przypadku utworów wielojezycznych to, ze np. przy wytwarzaniu filmów dzwie¬ kowych aktorzy moga przy zdjeciach obra¬ zowych odtwarzac swe role w jezyku wla¬ snym, a mimo to otrzymuje sie zdjeciaobrazowe, które nadaja sie takze do wersji w innym jezyku, jak gdyby zdjecie obra¬ zowe odbywalo sie przy udziale aktora mó¬ wiacego tym jezykiem. Bez dostosowywa¬ nia slów w pewnym jezyku zmienia i od¬ mienia sie wedlug wynalazku sposób wy¬ razania tego samego momentu w poszcze¬ gólnych jezykach, az do osiagniecia jedno¬ litego przynajmniej w przyblizeniu rytmu dzwiekowego róznojezycznych wersji tek¬ stu.Wynalazek moze miec równiez zastoso¬ wanie w dziedzinie muzycznej. Tak np. mozna ustalic rytm interpretacji autora dziela muzycznego i tak samo swobodna interpretacje muzyka odtwarzajacego ten utwór. Po wprowadzeniu poprawek przy porównywaniu dwóch rytmów mozna usta¬ lic rytm wspólny miedzy tymi dwoma ry¬ tmami i zastosowac go jako srodek pomoc¬ niczy do odtwarzania dziela muzycznego, co pozwala na osiagniecie wiekszej dosko¬ nalosci artylstycznej w odtwarzaniu utworu autora iprzez muzyka odtwarzajacego ten utwór.Wytwarzanie filmów dzwiekowych od¬ bywa sie wedlug wynalazku w sposób na¬ stepujacy. Tekst filmu w jakimkolwiek jezyku zapisuje sie sylabami, odpowiada¬ jacymi rytmowi tekstu odtwarzanego przez osobe. W ten sposób powstaje pierwotna tasma rytmowa lub w inny sposób wyko¬ nane zapiski rytmowe, gdy stosuje sie inny nosnik do zapisywania. Nastepnie zapisuje sie tekst filmu w taki sam sposób w jed¬ nym lub kilku innych jezykach. Zapiski rytmowe w dwóch lub kilku jezykach, o- trzymane w ten sposób, sa nastepnie od- twalrzane synchronicznie, przy czym jedno¬ czesnie odtwarzany jest tekst, porówny¬ wane ruchy ust i twarzy osób odtwarzaja¬ cych i przeprowadzane sa zmiany tekstowe w zapiskach, az do osiagniecia synchroni¬ cznej zgodnosci ruchów ust i twarzy akto¬ rów. W ten sposób ustala sie dla dwóch lub kilku wersji w innych jezykach wspól¬ ny rytm mówiony, który sluzy nastepnie jako srodek pomocniczy przy wytwarzaniu filmu.Rytm wspólny stosuje sie jako srodek pomocniczy do zdjec obrazowych w ten sposób, ze osoby, grajace pewne role, rprzy wykonywaniu tych zdjec posluguja sie w okreslonej mowie tekstem odpowiadajacym rytmowi wspólnemu, który otrzymuja dru¬ kowany wzglednie pisany, aby mogly od¬ twarzac swe role zupelnie swobodnie. Przy zdjeciach obrazowych tekst odtwarzany jest zapisywany sylabami wedlug rytmu i tempa w róznych odstepach } ten rytm zapisany stosuje sie jalko srodek pomo¬ cniczy do dalszych prac przy wytwarzaniu filmu.W celu przystosowania gotowego filmu dzwiekowego do wiekszej liczby róznych jezyków mozna wedlug wynalazku zasto¬ sowac zapis dzwieków istniejacego filmu dzwiekowego do wykonania rytmu pier¬ wotnego. W razie potrzeby zastepuje sie, czesci tasmy obrazowej istniejacego filmu dzwiekowego, rózniace sie od zapisków rytmu wspólnego, innymi czesciami, otrzy¬ manymi ze zdjec obnaraowych, przy których wykonywaniu aktorzy posluguja sie tek¬ stem odpowiadajacym rytmowi wspólnemu.W ten sposób mozna gotowy film przero¬ bic tak, iz dowolnej liczbie wersji jezyko¬ wych odpowiada jedna ogólna tasma obra¬ zowa i rytmowa, nadajaca sie do kazdego jezyka, dzieki czemu mozna szybko i z ma¬ lymi kosztami wykonac w kazdym kraju zdjecie dzwiekowe wzglednie je uzupelnic i film dzwiekowy odtwfo/rzac w mowie da¬ nego kraju.Do rytmicznego przystosowywania dzwieków w celu utworzenia rytmu wspól¬ nego mozna przeprowadzac przez aparat projekcyjny tasme, zaopatrzona w tekst filmowy, zapisany sylabami odpowiednio do rytmu mówionego w kilku wersjach róznojezykowych, albo tez dwie lub kilka takich tasm z tekstem tylko w jednym, lecz — 2 —zawsze innym jezyku, taik iz napisy teksto¬ we przesuwaja sie synchronicznie kolo znaczka orientacyjnego, znajdujacego sie w plaszczyznie projekcyjnej. Za pomoca aparatu lustrzanego lub projekcyjnego wytwarza sie w poblizu znaczka odbicia lub obrazy twarzy, a szczególnie ust akto¬ ra mówiacego w danym przypadku wedlug odnosnego napisu ciaglego. W ten sposób przeprowadza sie kontrole wzrokowa i zmiane tekstów za pomoca) kinematycznego przedstawienia obrazófw dzwiekowych.Kontrole wykonywa sie (najlepiej) zawsze w dwóch jezykach, najlepiej przy kazdora¬ zowym porównywaniu obrazów ust z przo¬ du i z boku.Zamiast albo oprócz tego mozna rów¬ niez porównywac przy pomocy oscylogra¬ fów synchronicznie mówione teksty w wer¬ sjach róznojezykowych, zapisane w postaci krzywych dzwiekowych, i otrzymane w ten sposób obrazy dzwiekowe róznych wer¬ sji. Przy tym wyswitetla sie (najlepiej) o- brazy dzwiekowe jednoczesnie z kontrolo¬ wanymi tasmami rytmowymi, to znjaczy tasmami zawierajacymi tekst filmowy, za¬ pisany sylabami odpowiednio do rytmu mówionego w róznych odstepach, w ten sposób, iz obrazy dzwiekowe znajduja sie blisko obrazów tasm rytmowych.W tym przypadku rózne obrazy dzwie¬ kowe moga byc nakladane jeden na drugi wedlug pewnej stalej linii w celu stwier¬ dzenia za pomoca doswiadczalnie okreslo¬ nych linii krancowych niedopuszczalnych odchylen i przeprowadzenia zmian w róz¬ nojezykowych tasmach rytmowych.Do zdjec obrazowych stosuje isie ustalo¬ ny uprzednio tekst w jakimkolwiek jezy¬ ku. Aktorzy graja w zwykly sposób swo¬ bodnie wedlug tekstu nie wiedzac, ze po¬ siada on juz rytmiczno-dzwiekowy zwiazek z tekstami w innych jezykach.Po ukonczeniu zdjec obrazowych i wy¬ borze kazdorazowo najlepszego zdjecia kazdej sceny skleja sie poszczególne od¬ cinki kolejnych obrazów, jak równiez od¬ powiednio oznaczone odcinki kawalków tasmy rytmowej.Nastepuje potem ciecie obrazu, miano¬ wicie najpierw z grubsza na podstawie odpowiadajacej filmowi obrazkowemu tas¬ my z rytmem wspólnym, najlepiej w ten sposób, ze jednoczesnie z wyswietlaniem filmu obrazkowego przeprowadza sie syn¬ chronicznie tasme rytmowa, przy czym tasmy rytmowej nie potrzeba wyswietlac.Rezyser oznacza na synchronicznie prze¬ biegajacej tasmie rytmowej zamierzone miejsca przecinania filmu. Przecinanie fil¬ mu nastepuje dopiero wtedy, gdy po kil¬ kakrotnej kontroli miejsca przecinania zo¬ stana dokladnie ustalone, przy czym za¬ mierzone miejsca przecinania sa uwidocz¬ niane podczas nieprzerwanego! przesuwania obydwóch tasm ciemnymi przerwami przy wyswietlaniu.Dokladne ciecie filmu obrazkowego mo¬ ze byc dokonywane przy pomocy kontroli dzwiekowej. W tym celu jednoczesnte z wyswietlaniem obrazu wytwarza sie przy¬ nalezne dzwieki zgodnie z odpowiednia tasma rytmowa i przenosi sie je jako pró¬ be dzwiekowa za pomoca mikrofonu, wzmacniaka i glosnika albo sluchawki do sali do wyswietlania obrazów filmowych.Dzieki temu rezyser otrzymuje cale wraze¬ nie obrazu i dzwieku, czyli filmu gotowego jeszcze przed wykonaniem zdjec dzwieko¬ wych.W ten sposób przed wykonaniem filmu dzwiekowego umozliwione jest osobom za¬ interesowanym udostepnienie samego obra¬ zu z wrazeniem otrzymywanym przy od¬ twarzaniu gotowego filmu dzwiekowego, co pozwala na uczynienie zadosc wymaga¬ niom przez wprowadzenie potrzebnych zmian w sposób latwy i tani.Kontrola dzwiekowa wzglednie uzupel¬ nianie kolejnosci obrazów wytwarzanego filmu dzwiekowego moze byc dokonywane takze za pomoca pomocniczego zapisu — 3 —dzwieków, wytworzonego razem ze zdje¬ ciami obrazowymi albo przed nimi i po¬ cietego razem z filmem obrazowym albo po wytworzeniu filmu obrazowego tylko w celu kontroli i demonstrowania. W tym celu stosuje sie tanszy i bardziej prosty elektromagnetyczny zapis dzwieków.Tasma rytmowa, wytworzona przy zdjeciach obrazowych i przycieta odpo¬ wiednio do filmu obrazowego, sluzy jako podstawa do wytwarzania innojezycznych tasm rytmowych. Do wyrównywania róz¬ nego tempa w poszczególnych jezykach mozna w miare potrzeby przeprowadzac poprawki w dlugosci filmu obrazowego i tasmy rytmowej.Zdjecia dzwiekowe moga sie odbywac w dowolnej mowie w odnosnym kraju.Przy tym przy pomocy wytworzonej oprócz filmu obrazowego tasmy rytmowej w odpowiedniej mowie moze byc przepro¬ wadzona uprzednio w opisany wyzej spo¬ sób próba dzwiekowa dajaca wrazenie go¬ towego filmu dzwiekowego. W celu ulat¬ wienia ciecia zdjecia dzwiekowego jedno¬ czesnie z tasma dzwiekowa i obrazowa mozna uruchamiac synchronicznie tasme rytmowa, na niej umieszczac znaki po¬ mocnicze do ciecia i po ponownej kontroli przeprowadzac przecinanie.Równiez do mieszania oddzielnych za¬ pisów dzwiekowych muzyki, mowy i szme¬ rów tasma rytmowa moze byc uprzednio zaopatrzona w znaki pomocnicze do kaz¬ dorazowego regulowania potencjomierzy pulpitu do mieszania i moze byc uzyta ja¬ ko srodek pomocniczy do mieszania.Oprócz jednego filmu obrazowego w celu ulatwienia wykonywania róznojezycz¬ nych wersji moga byc wytwarzane jedna¬ kowe zapisy dzwiekowe muzyki i szme¬ rów, tak ze trzeba tylko na podstawie od¬ nosnej tasmy rytmowej wykonac zapis dzwiekowy mowy w danym jezyku, przez mieszanie zas wytworzonego zapisu mowy z dostarczonymi zapisami muzyki i szme¬ rów wytwarza sie dzwiekowy zapis zbioro¬ wy, a wreszcie przez skopiowanie filmu obrazowego i dzwiekowego gotowy film obrazowo-dzwiekowy w odnosnym jezyku.Rysunek przedstawia przyklad wyko¬ nania urzadzenia do przeprowadzania spo¬ sobu wedlug wynalazku. Fig. 1 przedsta¬ wia tasme filmowa z nutami do spiewu, fijg. 2 — tasme rytmowa, fig. 3 — przy¬ rzad do wytwarzania tasmy rytmowej w widoku z przodu, fig. 4 — przyrzad we¬ dlug fig. 3 w widoku z boku, fig. 5 — prze¬ slone w widoku z przodu, fig. 6 — przy¬ rzad wedlug fig. 3 i 4 z mechanizmem do oznaczania znaków poprawkowych w wir doku z boku, fig. 7 — w widoku z przodu, fig. 8 — wykres, a fig. 9 — 15 rózne ukla¬ dy polaczen elektrycznych.Za pomoca przyrzadów wedlug fig. 3 — 6 mozna wytwarzac w rytmie napisy tek¬ stowe, za pomoca zas przyrzadów wedlug fig. 9 — 15 otrzymuje sie zapisy dzwieko¬ we w naturalnej kolejnosci akcentów glów¬ nych i ubocznych. Te dwa rodzaje zapisów uzupelniaja sie wzajemnie, wskutek czego przy uzyciu tych dwóch przyrzadów otrzy¬ muje sie najlepsze wyniki. Kazdy jednak z tych przyrzadów moze sluzyc oddzielnie do przeprowadzania sposobu wedlug wy¬ nalazku.Wedlug fig. 1 tekst spiewany orjaz nu¬ ty sa zaznaczone na tasmie 1 zaopatrzonej na obydwóch brzegach w perforacje i wy¬ konanej z materialu przezroczystego, np. na filmie, przy czym zgloski sa rozmie¬ szczone w jednakowych odstepach. Takie zapisywanie, zwane metrycznym, usku¬ tecznia sie za pomoca szablonu 2.Do wykonania przy pomocy zapisanej metrycznie tasmy 1 tasmy rytmowej 3, na której sylaby sa zapisywane w róznych odstepach, stosuje sie przyrzady uwidocz¬ nione na fig. 3 — 6.W przyrzadzie wedlug fig. 4 i 6 tasma wierszowa 1 jest prowadzona z bebna U walkiem 5, prowadnica 6 i walkiem zeba- — 4 —tym 7 do bebna nawojowego 8. Tasme nie- zapiisana, przetwarzana na tasme rytmowa 3, odwija sie nieprzerwanie z bebna 9 i prowadzi walkiem 10, prowadnica 11 i walkiem zebatym 12 do bebna 13.Miedzy prowadnicami 6 i11 umieszczo¬ ny jest obiektyw H w taki sposób, iz jego os optyczna przechodzi przez wlókienko zarowe zródla swiatla 21 i przez srodki okienek 15 i 16. Okienko 15 jest zaslonie¬ te przeslona obrotowa 17 (fig. 5), zaopa¬ trzona w wyciecie promieniowe 28. Pro¬ wadnica 6 posiada wyciecie 18 prawie na calej swej dlugosci i w kierunku pionowej (fig. 3) linii srodkowej okienka 15 jest zaopatrzona w znaki 27.Blteko lewego brzegu okienka 16 tylna scianka prowadnicy 11 posiada maly otwór 19, za którym znajduje sie osloniete zródlo swiatla 20 do oswietlania tasmy. Naprze¬ ciw okienka 15 znajduje sie na ramieniu 23 zródlo swiatla 21 z reflektorem 22.Po zalozeniu tasmy wierszowej 1 w ta¬ ki sposób, aby znaczek 26 (fig. 1 i 2) znaj¬ dowal sie bezposrednio w okienku 15, uru¬ chamia sie klawisz 2U po uruchomieniu urzadzenia do odwijania tasmy 3. Kazde nacisniecie klawisza powoduje obrócenie sie przeslony 17 o cwierc obrotu i przepu¬ szczenie swiatla przez wyciecie 28.Przy ruchu powrotnym klawisza 2k tasma wierszowa 1 zostaje przesunieta o jeden odcinek w lewo.Klawisz 2k albo kilka takich klawiszy rozrzadza sie w rytmie mowy, spiewu, mu¬ zyki lub szmerów, zapisanych na tasmie wierszowej 1.W razie dluzszego pozostawienia kla¬ wisza 2U w polozeniu nacisniecia zródlo swiatla 20 moze byc wlaczone (przy porno* cy przylrzadu opózniajacego) w obwód pradu. Dzieki temu przy dluzszych spiewa¬ nych slowach, dzwiekach lub szmerach wprowadzona zostaje fotograficznie na tasme 3 dodatkowa kreska pozioma.Przy wytwarzaniu tasm rytmowych do filmów dzwiekowych sprzega sie beben 12 z glównym walkiem przyrzadu do zdjec wzglednie walkiem przyrzadu wyswiecaja¬ cego obrazy, np. stosujac przekladnie 1:8, a odcinki tasmy wierszowej numeruje sie albo w inny sposób zaopatruje w znaki od¬ powiadajace kolejnosci scen, odstepów itd., wskutek czego znaki te wystepuja takze na tasmie rytmowej.Fig. 6 i 7 przedstawiaja przyrzady* do¬ datkowe do urzadzenia opisanego wyzej, sluzace do wytwarzania znaków poprawko¬ wych.Dzwignia 25 z klawiszem 2U nie jest polaczona na stale z nie przedstawionym na rysunku urzadzeniem wlaczajacym i po¬ zostaje nieczynna podczas samoczynnego dzialania urzadzenia. W miare potrzeby obsluguje sie dzwignie te recznie w celu zaznaczenia miejsc poprawianych.Dzwignia 25 mechanizmu uruchamia¬ jacego tasme 1 jest zaopatrzona dodatko¬ wo w dzwignie 31, wahajaca sie dookola osi 32 i posiadajaca na koncu lewego ra¬ mienia narzad w postaci np. gwiazdki1 33 wprowadzanej na droge promieni swietl¬ nych. Prawe ramie dzwigali 31 posifcda wysuwne przedluzenie 3U o ksztalcie pochwy ze srubka nastawcza, sluzace do odlaczania dzwigni 25 klawisza recznego.Sprezyna 35 dociska dzwignie 31 do zde¬ rzaka 36.Jesli przy niepozadanych lub przeszka¬ dzajacych dzwiekach lub szmerach urucho¬ miona zostanie dzwignia 25, to uraachamia sie i dzwignia 31, a wraz z nia i gwiazdka 33, która wsuwa sie na droge promieni swietlnych i zostaje sfotografowana na tasmie 3 jako znak w miejscach wymaga¬ jacych poprawki.Dzielenie slów uskutecznia sie w tym przypadku na tasmie wierszowej nie wedlug sylab pisanych, lecz mówio¬ nych.Rózne przyklady wykonania ukladów elektrycznych do uruchamiania przyrza- — 5 —dów wedlug wynalazku za pomoca pradów mówniczych lub muzycznych przedstawia¬ ja figr 9 — 15.Fig. 9 przedstawia uklad, zawierajacy lampe 37, w której obwód siatkowy wla¬ czony jest kondensator 38, mostkowany za pomoca opornika 39 o duzej opornosci, który w pewnych przypadkach moze sta¬ nowic warstwa iizolacyjna samego konden¬ satora. W obwodzie anodowym lampy znaj¬ duje He przekaznik 40, który jako zapisy- wacz rytmu moze byc np. wykonany w po¬ staci urzadzeaiia do zapisywania pradu al¬ bo powoduje stopniowy posuw tasmy 1 we¬ dlug fig. 3 i 5. Kondensator 38 laduje sie przy nadchodzacych impulsach pradu zmiennego do napiecia szczytowego i od¬ dzialywa wskutek tego na prad anodowy, plynacy przez przekaznik. Olówek zapisu¬ je na tasmie 41, przesuwanej mechaniz¬ mem zegarowym lub za pomoca podobnego urzadzenia/amplitudy nadchodzacych pra¬ dów zmiennych w przebiegu nieco zmie¬ nionym w kondensatorze.Na fig. 10 uwidoczniono w sposób jeszcze bardziej przejrzysty urzadzenie do za/pisywiapia rytmogramu. Urzadzenie to posiada przerywacz samoczynny 42, który w pewnych okreslonych odstepach czasu, np. co V2 do V24 sekundy, zwiera konden¬ sator poprzez zastosowany w tym przy¬ padku opornik 39 o stosunkowo malej opornosci.Chcac uniknac obciazenia przyrzadu zapisujacego pradem stalym mozna przy uzyciu baterii pomocniczej 45 prze¬ puszczac prad przez cewke w kierunku przeciwnym do kierunku pierwotnego przeplywu pradu anodowego (fig. 10).Inny przyklad wykonania ukladu przed¬ stawia fig. 12. W tym ukladzie stosuje sie lampe wyladowcza 47, której obwód ano¬ dowy jest polaczony szeregowo z przekaz¬ nikiem 40 i równolegle z opornikiem ano¬ dowym 48. Jesli nadchodzace impulsy sa dostatecznie duze, wówczas napiecie na za¬ ciskach lampy wyladowczej 47 maleje i przekaznik 40 zostaje wylaczony.Wedlug fig. 14 do dwóch róznych miejsc opornika anodowego 48 jednej lam¬ py przylaczone sa lampy wyladowcze 47.Stosuje sie to w celu podwójnego wskazy¬ wania przy bardzo wysokich amplitudach, odpowiadajacych akcentom glównym. W ten sposób ulatwia sie wyzyskiwanie ryt- mogramów. Baterie pomocnicze 45 mo¬ ga sluzyc do zmiany napiecia lampy, zwla¬ szcza do obnizania tego napiecia. Mozna równiez lampy wyladowcze zaopatrzyc w siatki kierownicze, do których doprowadza sie nadchodzace impulsy.Odpowiednio dobrany przyrzad wzmac¬ niajacy lub oslabiajacy 49 w obwodzie wej¬ sciowym lampy 37 (fig. 15) umozliwia wzmacnianie lub zmniejszanie poszczegól¬ nych amplitud, np. powstajacych przy ude¬ rzaniu w bebny. PL PL