Filmy dzwiekowe odtwarza sie optycznie w ten sposób, ze wiazka swietlna przeswietla sie slad dzwiekowy, po czym wiazke te, której na¬ tezenie zmienia sie odpowiednio do zapisu dzwieków, kieruje sie na fotokomórke, która zmienia zmiany natezenia oswietlenia na odpo wiednie zmiany pradu elektrycznego doprowa¬ dzanego po wzmocnieniu do glosnika.Rozróznia sie trzy rodzaje fotokomórek, t) jest komórki oporowe (fotoprzewodzace), ko¬ mórki z warstwa zaporowa i alkaliczne komór¬ ki fotoelektryczne.Z tych trzech rodzajów komórek do odtwa¬ rzania dzwieków nadaja sie obecnie prawie wy¬ lacznie alkaliczne komórki fotoelektryczne, któ¬ rych dzialanie polega na zewnetrznym zjawi¬ sku fotoelektrycznym. Komórki z warstwa za¬ porowa nie nadaja sie do tego celu, gdyz ich czulosc jest duzo mniejsza niz komórek alka¬ licznych.Znane dotychczas komórki oporowe, któ¬ rych dzialanie opiera sie na wyzyskaniu wewne¬ trznego zjawiska' fotoelektrycznego, stosowane poczatkowo do odtwarzania filmów dzwiekowych posiadaja duza czulosc, to jest stosunkowo du¬ ze napiecie na jednostke natezenia oswietlenia.Czulosc ta jednak praktycznie biorac nie moze byc wyzyskana, gdyz zmiany napiecia powstale wskutek zmian naswietlenia komórki nie wyka¬ zuja zaleznosci liniowej od natezenia oswietle¬ nia. Ponadto komórka taka wykazuje niedogo¬ dny przebieg charakterystyki czestotliwosci, to jest bardzo duze zmniejszenie czulosci wzgle¬ dnej przy wzroscie przenoszonych czestotliwo-sci, co w odróznieniu od komórek alkalicznych powoduje znane szumy. Z tych wzgledów zgo¬ dnie z opinia fachowców, komórki oporowe do¬ tychczas nie byly brane pod uwage przy od¬ twarzaniu filmów dzwiekowych.Nowe publikacje donosza o dzialaniu swiatla na wlasciwosci elektryczne krysztalów zwiazków kadmu z siarka, selenem lub telurem, które otrzymuje sie przez reakcje pary kadmu z siar¬ kowodorem, seleno — lub telurowodorem.Przy stosowaniu tych zwiazków zauwazono, ze zmiana przewodnosci, równiez spowodowana wewnetrznym zjawiskiem fotoelektrycznym po¬ wstalym przy zmianie natezenia swiatla pada¬ jacego na< komórke, jest znacznie wieksza niz w dotychczas stosowanych komórkach oporo¬ wych., Ta okolicznosc pozwalala wprawdzie na sze¬ rokie zastosowanie tych krysztalów w komórkach oporowych, jednak komórki te ze wzgledu na niedogodny przebieg charakterystyki czestotli¬ wosci i szumy nie nadawaly sie do odtwarza¬ nia filmów dzwiekowych.To samo dotyczy krysztalów pojedynczych innych zwiazków metali dwuwartosciowych, np. cynku lub rteci z innymi tlenowcami zwlaszcza z tlenem.Wynalazek opiera sie na stwierdzonych do¬ swiadczalnie wynikach, ze mozliwym jest sto¬ sunkowo prostymi srodkami usunac niedogodne wlasciwosci tych komórek oporowych lub wy¬ eliminowac ich oddzialywania bez koniecznosci zmniejszenia wlasciwosci korzystnych komórki przede wszystkim mocy uzytkowej, która jest duzo wieksza niz moc uzytkowa innych komó¬ rek oporowych i moc komórek alkalicznych.Ustalono, ze czulosc takiego krysztalu, zwla¬ szcza krysztalu siarczku kadmu, jest tak duza, iz powierzchnia oswietlona krysztalu, to jest ta czesc krysztalu, która lezy miedzy elektroda¬ mi, nalozonymi np. przez napylanie, moze posia¬ dac bardzo male wymiary, dzieki czemu liczba osrodków zaklócen, lezacych w samym kryszta¬ le, moze byc znacznie zmniejszona.Nastepnie wykryto, ze napiecie zaklócajace, które powoduje szumy i którego zródlem jest sam krysztal, nie wzrasta proporcjonalnie do natezenia oswietlenia a tylko po poczatkowym wzroscie do okreslonej wartosci pozostajp stale, podczas gdy napiecie uzytkowe wzrasta w przy¬ blizeniu prostoliniowo. Przy wzroscie srednie¬ go natezenia oswietlenia powyzej wartosci zwy¬ kle stosowanej przy innych komórkach oporo¬ wych stosunek napiecia uzytkowego do napie¬ cia zaklócajacego mozna tak powiekszyc, ze wplyw tego ostatniego mozna pominac i otrzy¬ mac bezbledne odtwarzanie dzwieków. Równiez przebieg charakterystyki czestotliwosci komórki przy zwiekszaniu natezenia oswietlania znacznie sie polepsza.Zgodnie z wynalazkiem wyzyskuje sie wy¬ niki tych badan zaopatrujac urzadzenie do op¬ tycznego odtwarzania filmów dzwiekowych w komórke oporowa zawierajaca krysztal poje¬ dynczy, utworzony ze zwiazku metalu dwuwar- tosciowego np. cynku, kadmu, rteci z jednym pierwiastkiem z grupy tlenu, korzystnie tlenem, siarka, selenem, telurem, zwlaszcza krysztal siarczku kadmu. W komórce tej szerokosc szcze¬ liny miedzy elektrodami napylonymi na kry¬ sztal wynosi mniej niz 0,5 mm, korzystnie mniej niz 0,1 mm. Wiazka swiatla po przejsciu przez slad dzwiekowy jest skupiana bezposrednio na tej szczelinie i w tym celu krysztal jest umie¬ szczony w miejscu obrazu optycznego sladu dzwiekowego.W odróznieniu od urzadzen zaopatrzonych w komórki alkaliczne, w których obraz sladu dzwiekowego jest odtwarzany na szczelinie po¬ lozonej w wiekszej odleglosci od warstwy czu¬ lej na swiatlo, a wiazka swietlna na drodze od szczeliny db tej warstwy ulega rozproszeniu, obecnie obraz sladu dzwiekowego tworzy sie na samej komórce, to jest na czesci krysztalu wolnej od elektrod.Przy stosowaniu komórek selenowych osia¬ gano wprawdzie mala szerokosc szczeliny wsku¬ tek odpowiedniego ustawienia katowego kry¬ sztalu, to jednak wymagalo -stosowania wie¬ kszych krysztalów niz wytwarzane w przypadku siafczku kadmu. Kruchosc tych ostatnich nie pozwalala ani na sciecie powierzchni czolowe; ani na napinanie miedzy dwiema elektrodami metalowymi krysztalu wykonanego w postaci bardzo cienkich plytek.Z tego wzgledu trzeba bylo elektrody na¬ pylac na powierzchnie krysztalu i umieszczac go na izolacyjnym podkladzie.Szerokosc oswietlonej szczelinowej po¬ wierzchni krysztalu, mierzona w kierunku po¬ przecznym do biegu tasmy filmowej, moze ewen¬ tualnie byc mniejsza niz obraz sladu dzwiekowe¬ go. Aby takze i w tym przypadku cala ilosc swiatla, przechodzacego przez tasme filmowa, mozna bylo skupic na czulej na swiatlo czesci komórki, przewiduje sie wedlug wynalazku od1 ksztalcenie obrazu sladu dzwiekowego tak, aby obraz pokrywal sie z wystawiona na dzialanie swiatla czescia komórki.Osiaga sie to przez wstawienie na droge *^wiazki obrazowej optycznego ukladu anamorfo- lycznego, np. soezewki cylindrycznej.Przy zwyklym odtwarzaniu filmów dzwie¬ kowych zmienne napiecia otrzymywane z foto¬ komórki doprowadza sie do wzmacniacza, po¬ laczonego ze- wzmacniaczem glównym zasilaja¬ cym glosnik. Istotna zaleta wynalazku jest to, ze ze wzgledu na wielokrotnie wieksze napiecia wyjsciowe komórki wstepny wzmacniacz moze byc duzo mniejszy niz zwykle stosowane, a wiec wymaga mniej stopni wzmocnienia a nawet -ewentualnie moze byc pominiety.Na przyklad jest rzecza mozliwa odtwarza¬ nie dzwieków bez wlaczania wzmacniacza, a tylko przez doprowadzanie zmian napiecia z komórki do obwodu malej czestotliwosci zwykle¬ go odbiornika radiowego, co ma wielkie zna¬ czenie przy odtwarzaniu filmów w domu. Oprócz tego te komórki, zawierajace pojedyncze krysz¬ taly, odrózniaja sie od komórek alkalicznych., zaopatrzonych w oslony szklane, malymi wymia¬ rami, mniejszymi kosztami wytwarzania i zna¬ cznie mniejsza czuloscia na wstrzasy mecha¬ niczne. v , Komórki z pojedynczych krysztalów wyka¬ zuja wprawdzie okreslona zaleznosc czestotliwo¬ sci i to w kierunku spadku napiecia przy wzro¬ scie czestotliwosci dzwieku, który chociaz jest znacznie mniejszy niz w innych komórkach opo¬ rowych jednak jest tego rzedu, co w komórkach alkalicznych. Komórki z pojedynczych kryszta¬ lów sprzega sie ze wzmacniaczem przy pomo¬ cy transformatora, który wykazuje wzrastaja¬ ca charakterystyke czestotliwosci.Dzieki temu przy duzych czestotliwosciach dzwieku wyrównuje sie lub co najmniej ograni¬ cza sie do okreslonej wartosci zmniejszenie na¬ tezenia dzwieku spowodowane przebiegiem charakterystyki czestotliwosci komórki.Oprócz tego wyrównanie opadajacej chara¬ kterystyki czestotliwosci komórki mozna osia¬ gnac przez wlaczenie zmiennego oporu rów¬ nolegle do wtórnego uzwojenia transformatora.Na rysunku przedstawiony jest schematycz¬ nie przyklad wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia komórke wedlug wynalazku w przekroju podluznym, fig. 2 i 3 urzadzenie do odtwarzania dzwieków w widoku z boku i z góry fig. 4 uklad polaczen ze wzmacniaczem. Komór¬ ka sklada sie z pojedynczego krysztalu siarczku kadmu o wymiarach powierzchni 2 x 10 mm i grubosci 0,01 mm., na którym napylone sa dwie elektrody 2 z pozostawieniem szczeliny o szerokosci 0,1 mm. Krysztal 1 jest dociskany do podloza 5 przy pomocy sprezyn metalowych 3, Jttórych napiecie zmienia sie przy pomocy srub 4. Sprezyny 3 sa polaczone z zaciskami odprowa¬ dzajacymi 6.Spiralka lampy dzwiekowej jest odtwarza¬ na optycznie przy pomocy soczewki 8 n# tasmie filmowej 9. Obiektyw 10 umieszczony poza tas¬ ma filmowa rzuca obraz oswietlonej czesci tasmy filmowej na krysztal /, to jest na szczeline mie¬ dzy elektrodami 2. Miedzy obiektywem 10 i ko¬ mórka znajduje sie soczewka cylindryczna // która, jak to wskazuje fig. 3 rysunku, odksztal¬ ca obraz oswietlonej czesci tasmy filmowej, roz¬ ciagajac go w kierunku szczeliny mierzonym po¬ przecznie do kierunku przesuwu tasmy filmowej.Elektrody 2 komórki sa polaczone poprzez zródlo/2 pradu z pierwotnym uzwojeniem tran¬ sformatora, którego uzwojenie wtórne zasila wzmacniacz 14, do którego dolaczony jest glos¬ nik 15. Pierwotne uzwojenie transformatora jest ,tak dobrane, ze transformator wykazuje wzra¬ stajaca charakterystyke czestotliwosci, dzieki czemu wyrównana zostaje opadajaca charakte^- rystyka komórki.Indukcyjnosc uzwojenia pierwotnego zalezy od wewnetrznej opornosci komórki, co z kolei jest wyznaczone wartoscia sredniego natezenia oswietlenia.Ogólnie biorac ta indukcyjnosc jest tak do¬ brana, ze najmniejsza przenoszona czestotliwosc jeszcze lezy powyzej dolnej granicy czestotli¬ wosci.Gdy indukcyjnosc zostanie dobrana za mala, dolna granica czestotliwosci przesuwa sie w kie¬ runku czestotliwosci wzrastajacych.Jest rzecza pozadana te dolna granice tak ustalic, aby przy spadku charakterystyki tran¬ sformatora w kierunku mniejszych czestotliwo¬ sci wzrost napiecia komórki zostal skompenso¬ wany.Równolegle do wtórnego uzwojenia tran¬ sformatora 13 wlaczony jest zmienny opornik 16, który równiez sluzy do zmniejszania napiecia uzytkowego komórki przy malych czestotliwo¬ sciach dzwieku i tym samym do wyrównania cha¬ rakterystyki komórki.Dzialanie tego opornika jest wyjasnione po¬ nizej. Otrzymuje sie najlepsze przenoszenie mo¬ cy, gdy opornosc dodatkowa jest równa wewne¬ trznej opornosci komórki fotoelektrycznej.Zmiany napiecia otrzymywane na komórce przy niezmiennym natezeniu oswietlenia sa spo¬ wodowane modulacja czestotliwosci swiatla i za¬ chodza w takim kierunku, ze napiecie zmniej¬ sza sie przy wzroscie czestotliwosci.Jezeli w uzwojenie pierwotne transformato¬ ra zostanie wlaczona opornosc omowa, to okre¬ slona czestotliwosc moze byc wybrana jako najle- — 3 —psza. Przy tej czestotliwosci nastepuje okreslo¬ ne podniesienie charakterystyki. PL